Тәрбие мен оқыту процестерI арасындағы үйлесIмдIлIктIң психологиялық - педагогикалық негIздерI

МАЗМҰНЫ:

1. Кiрiспе

2. Тұтас педагогикалық процесс . оқыту мен тәрбие үйлесiмдiлiгiнiң көзi
3. Сабақтан тыс тәрбие мен оқыту формаларын талдау әдiстемесi

4. Қорытынды

5. Әдебиеттер
КIРIСПЕ

Қазiргi кезенде тәрбиенiң ықпал жасау өрiсi кеңейе түсуде. Педагогиканың ғылыми таным саласы - тәрбие. Ал тәрбие - жастарды әлеуметтiк өмiрге және еңбекке даярлау, оларға қоғамдық - тарихи тәжiрбенi ңрету процесi.
Тәрбие жайында осы уақыта дейiн әр түрлi теориялар мен пiкiрлер айтылып келедi. Тәрбиесiн ересек адамдардың балаларға ықпал жасау деп түсiндiрушiлер де бар. Бұл жағдайда бала пассивтi объект түрiнде қарастырылады. Ол педагогикалық процестiң субъектiсi бола алмайды, яғни, өздiгiнен ойланып, белсендi iс - әрекет жасау рөлiн атқармайды.
Тәрбие баланың өздiгiнен табиғи және еркiн дамуы үшiн жасалатын жағдай деп анықтама берушiлер де кездеседi. Кейбiреулер тәрбиенi практикалық тұрғыдан бiр жақты жалаң тәжiрибеге сүйенiп түсiндiредi. Олардың айтуынша тәрбие баланы тұрмыс қалпына бейiмдейдi, өзiнiң күнiн көруге пайдасы бар бiлiмдi, iскерлiктi және дағдыны меңгеруi қажет дейдi. Тәрбие жайында К.Д. Ушинский: “… мектеп, тәрбиешi және ұстаздар – адамның тiптi жалқыз ғана тәрбиешiлерi емес, оның сонша күштi, ал мүмкiн және әлдеқайда күштi тәрбиешiлерi: табиқат, үйелмен, қоғам, халық … және оның тiлi болады,” - дейдi.
“Тәрбие” терминiн әрдайым тар мақанада “тәрбиешi тәрбиелейдi, кең мақынада өмiр тәрбиелейдi” деп қолданады. Тәрбие - көптiң iсi. Сондықтан тәрбие мәселелерiмен кәсiп - одақ ұйымдары, еңбек ұжымдары, әлеуметтiк орта, мектеп пен ата - ана, бүкiл жұртшылық болып айналысады.
Тәрбие арқылы және адамның дүниеге ғылыми - материалистiк көзқарасы, мiнез - құлықтық, эстетикалық және осы сияқты қасиеттерi қалыптасады.
Оқыту - бiлiм берудiң негiзi долы. Оқыту оқытушы мен оқышылардың бiрiккен iс - әрекеттерi, сондықтан да ол екi жақты бiртептi процесс: бiрiншiден, оқытушы оқушыларға бiлiм берiп, iскерлiкке, дағдықа үйретедi, екiншiден, оқушы таным мiндеттерiн жете түсiнiп, дағдыны игередi және оларды өмiрде қолданады. Оқыту барысында оқушыларға теориялық бiлiм мен тәрбие беру бiр - бiрiмен ұстастырыла жүргiзiледi. Мысалы, әдебиет сабақында шығарма кейiпкерлерiнiң патриоттық ерлiгiн мазмұндау арқылы бiлiм бере отырып, мұғалiм оқушыларды фашизмге қарсы өшпендiлiкке тәрбиелейдi. Химия сабақтарында оқушылар химиялық заңдар фактылар, теориялар жөнiндегi ғылымның негiзiмен қаруланады. Осыған орай, мұғалiм оқушылардың ғылыми - материлистiк көзқарастарын қалыптастырады, халқына берiлгендiк рұғында тәрбиелеуге көмектеседi.
Тәрбиенiң мәнi мен мақсаты өмiр сүрiп отырған қоғам саясаты мен экономикалық жүйесiне байланысты туындайды әрбiр қоғамдық - экономикалық формацияларда адамның материалдық және рухани өмiрлерiнiң үздiксiз өзгерiп тұруына байланысты, қарым-қатынастардың жаңа формалары туын, тәрбие мақсаты мен мазмұнына да жаңашыл идеялар енедi, яғни әрбiр қоғамдық - экономикалық формацияның алмасуымен жңметтiк, философиялық және дiни ой - пiкiрлер де өзгерiсте болып тәрбиенiң мақсаты мен мiндеттерiне ықпал жасайды.
Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз ешбiр қоғамның дамуы өркендеуi мүмкiн емес. Сол себептен В.И. Ленин тәрбиенi жалпы және мәңгiлiк категория деп санақан. Тәрбиеге жүктелетiн ең басты мақсат - қоғамға қажеттi адамгершiлiк қасиетi жоқары, еңбексүйгiш ғылыми дүниетанымы қалыптасу үстiндегi эстетикалық талқам - сезiмi мен дене күшi мығым, белсендi өмiрлiк позициясы айқындалған жас өспiрiмдi дамытып қалыптастыру.
Тәрбие процесiнiң мәнiн ашуда Н.К. Крупская, А.В. Луначарский, П.П. Блонский, С.Т. Шацкий, А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский және т.б. педагогтар өз үлестерiн қосты. Мысалы: А.С. Макаренко тәрбие
ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Ушинский К.Д. Толық шығармалары 8 - том, 18 б. (орыс т - де) 1950ж.
2. Гербарт И.Ф. Главнейшие пед. соч. в систематическом извлечении. М. 1906 с. 199
3. Пирогов Н.И. Избр. пед. Соч. М., 1952, с 229
4. Выготский Л.С. Избр. Психол. Исследов М. 446 - 450б.
5. Марьенко И.С. "Советская педагогика", N 10, 1971г.
6. Педагогика под.ред. Ю.К. Бабанского, М., "Просвящение", 1988
7. Педагогикалық энциклопедия М., 1965ж.
8. Макаренко А.С. Педагогикалық таңдамалы шығармалары А. 1980ж. 385бет
9. А. Құнанбаев Таңдамалы шығармалары толық жинақы. А. 1994ж. Он сегiзiншi сөз 182бет
10. Ш. Құдайбердиев Шықармалары. өлеңдер. Дастандар, қара сөздер. А., 1988ж. 365бет
11. Команский Я.А. Великая дидактика. Избр. Пед. Соч. М., 1975, 302 - 303 беттер
12. Ушинский К.Д. збр. Пед. Произв. 2 - том 1979ж.
13. Макаренко А.С. Проблема школьного воспитания. Избр. Пед. соч. 62 - х томах, 1 - том М., 1978 стр. 367ж.
14. Ж.Б. Қоянбаев. , Р.М. Қоянбаев "Педагогика" - Алматы, 2002ж.
15. Ильина Т.А. "Педагогика" А. 1977ж.
16. Харламов И.Ф. "Педагогика" М., 1990ж.
17. Тәрбие процесiнiң мәнi және мазмұны. Тәрбиенiң принциптерi А., 1983ж.
18. Сейтәлиев К.Б. "Тәрбие теориясы", Алматы, 1986ж.
19. Бержанов К.Б. Тәрбие мен оқытудың бiрлiгi. А. 1965ж.
20. Ұлақат журланы 1999ж, N 2 29 - 31 беттер
21. Әбiлғасымова А.Е., Омарова Р.С. Мұғалiмдердiң танымдық iзденiмпаздығын қалыптастыру негiздерi. – Алматы, Ғылым, 2003ж.
22. Ысқақов Ж.Ы., Ысқақрв Ж.Ж. Педагогика - Шымкент, 2004ж.
        
        ТӘРБИЕ МЕН ОҚЫТУ ПРОЦЕСТЕРI АРАСЫНДАҒЫ ҮЙЛЕСIМДIЛIКТIҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ -
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ... ... ... педагогикалық процесс - оқыту мен тәрбие үйлесiмдiлiгiнiң көзi
1. Сабақтан тыс тәрбие мен оқыту формаларын талдау әдiстемесi
1. Қорытынды
1. Әдебиеттер
КIРIСПЕ
Қазiргi ... ... ... жасау өрiсi кеңейе түсуде.
Педагогиканың ... ... ... - ... Ал ... - ... ... және еңбекке даярлау, оларға қоғамдық - тарихи тәжiрбенi ңрету
процесi.
Тәрбие жайында осы уақыта ... әр ... ... мен ... ... Тәрбиесiн ересек адамдардың балаларға ықпал жасау деп
түсiндiрушiлер де бар. Бұл ... бала ... ... ... Ол ... ... ... бола алмайды, яғни,
өздiгiнен ойланып, белсендi iс - әрекет жасау рөлiн атқармайды.
Тәрбие баланың өздiгiнен табиғи және ... ... үшiн ... жағдай
деп анықтама берушiлер де кездеседi. Кейбiреулер тәрбиенi практикалық
тұрғыдан бiр жақты жалаң ... ... ... ... айтуынша
тәрбие баланы тұрмыс қалпына бейiмдейдi, өзiнiң күнiн көруге пайдасы ... ... және ... ... ... ... ... жайында К.Д.
Ушинский: “… мектеп, тәрбиешi және ұстаздар – адамның тiптi ... ... ... оның сонша күштi, ал мүмкiн және ... ... ... ... ... халық … және оның тiлi ... ... ... әрдайым тар мақанада “тәрбиешi ... ... өмiр ... деп ... ... - көптiң iсi. Сондықтан
тәрбие мәселелерiмен кәсiп - одақ ... ... ... ... ... пен ата - ана, ... жұртшылық болып айналысады.
Тәрбие арқылы және адамның дүниеге ғылыми - ... ... - ... ... және осы сияқты қасиеттерi қалыптасады.
Оқыту - бiлiм берудiң негiзi долы. Оқыту оқытушы мен ... iс - ... ... да ол екi ... ... процесс:
бiрiншiден, оқытушы оқушыларға бiлiм берiп, iскерлiкке, дағдықа үйретедi,
екiншiден, оқушы таным ... жете ... ... ... және
оларды өмiрде қолданады. Оқыту барысында оқушыларға теориялық бiлiм мен
тәрбие беру бiр - ... ... ... ... әдебиет
сабақында шығарма кейiпкерлерiнiң патриоттық ерлiгiн мазмұндау ... ... ... ... ... фашизмге қарсы өшпендiлiкке тәрбиелейдi.
Химия сабақтарында оқушылар химиялық заңдар фактылар, ... ... ... ... ... орай, мұғалiм оқушылардың ғылыми -
материлистiк көзқарастарын қалыптастырады, халқына берiлгендiк ... ... мәнi мен ... өмiр ... ... ... саясаты мен
экономикалық жүйесiне байланысты туындайды әрбiр қоғамдық - ... ... ... және ... өмiрлерiнiң үздiксiз өзгерiп
тұруына байланысты, қарым-қатынастардың жаңа формалары туын, ... ... ... да ... ... енедi, яғни әрбiр қоғамдық - экономикалық
формацияның ... ... ... және дiни ой - ... ... ... тәрбиенiң мақсаты мен мiндеттерiне ықпал жасайды.
Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз ешбiр қоғамның дамуы өркендеуi ... Сол ... В.И. ... ... ... және ... ... деп
санақан. Тәрбиеге жүктелетiн ең басты мақсат - ... ... ... ... ... ғылыми дүниетанымы қалыптасу үстiндегi
эстетикалық талқам - сезiмi мен дене күшi мығым, белсендi ... ... жас ... ... ... ... мәнiн ашуда Н.К. Крупская, А.В. Луначарский, П.П.
Блонский, С.Т. Шацкий, А.С. ... В.А. ... және ... өз ... ... ... А.С. Макаренко тәрбие поцесiнiң
мақсаты бiздiң қоғамдық қажетiмiзден халықымыздың ... ... ... ... ... ... арқылы жас өспiрiмдер
халқымыздың материалдың және ... ... ... ... ... ... ... процесi дегенiмiз жеке адам мен балалар коллективiн
әлеуметтiк тұрғыдан ... ... ... ... ... өз ... бiлуге үйретiп, әрбiр әрекетiмен, қызметiмен қоғамға пайда келтiруден,
өз жеке басына қалақаттанған сезiммен қарауға ... ... ... қоғамның мәнiн әлеуметтiк маңызды сапаларын қалыптастыруға, оның
қоғамға, адамға өздi - өзiнiң қатынастарын ... және ... ... ... ... қоғамдық мәнiң, өмiрдiң түрлi жақтарына
қатынастарының жүйесi неқұрлым аумақты, кең болған ... оның ... ... ... бай ... ... мәнi, адамның қоғамдық мазмұнын
әлеуметтендiрiп, оның ... және ... ... қатынастарының
жүйесiн құру.
Оқыту бiртутас педагогикалық процестiң құрамды бөлiгi сондықтан да
оған сол ... ... ... ... ... ... ... процесi - оқытушы есеп оқушының өзара байланыста iс - әрекеттерi
жеке бастың жан - ... ... мен ақыл - ой ... ... ... ... бақытталған. Оқыту процесiнде оқушылардың ақыл - ойы
дамыды, танымы, ... ... және ... қалыптасады оқыту
процесi бүл күрделi бiр тұтас белсендi ... iс - ... ... ... ... теориясы оқушының танымдық iс - ... ... ... ... ... тиiмдi игерудi қамтамасыз
ететiн iскерлiкпен дағдылануды танымдық күштерiн дамытуды, ақыл - ой iс ... ... ... ... ... дүние дамыту және
жеке басты дамытуды қалыптастыру тәсiлдерi мен ... ... ... ... ... ... ретiнде тәрбие мақсаты,
мiндеттерi, ... ... ... ... ... тәсiлдерi,
оқушыларға берiлетiн тапсырмалар айқындалады оқытудың тәрбиелiк функциясы ... ... ... жайындағы идея Я.А. ... ... Ф.А. ... Н.И. Пироговтың және К.Д, ... ... ... оқыту адамгершiлiк тәрбиесiн сiз мақсатсыз құрал ... ... пен К.Д. ... ... рет педагогика тарихында оқытудың
тәрбиелiк сипатын, оның ғылыми мазмұнына, ... ... ... ... ... оқыту және оқу тәрбиенiң
кңдiреттi құралы деп айтылған. Тәрбиелей отырып ... ... ... ... оқыту, яғни адамның байғақымтығын, ойын, есiп, ... оны ... және ... iс - ... ... тәрбиелей
отырып оқыту ғылыми - теориялар мен ережелердiң оқушының дүние ... ... ... сипаттайды, моральдық нормаларды, мiнез - құлқы игеруiн
қамтамасыз етуге әсер ... ... ... ... ... ... алуға тәрбиелейдi, ақыл - ой қабiлетiн дамытады, ... ... ... ... ... ... қаруландырады ғылыми
көзқарастарын дамытады және ... ... ... ... ... - бақдарына қарай диалектика
заңына негiзделген. Сондықтан да педагогика ...... ... ... ... ... ... әлеуметтiк, психологиялық және
педагогикалық факторлар бiр - ... ... ... ... ... ... процесiнiң заңдылықтары мен ғөзғаушы күшiн
психологтар мен педагогтардың Н.И. ... М.А. ... Ф.Ф. ... Костюк, Г.И. Шукина, Б.Т. Лихачев т.б. ... ... ... диалектикалық мәнi, оның даму үстiнде болып белгiлi
сатымен диалектикалық икемдiкте өзгерiп ... ... ... ... ... негiзделiп дами отыра оқушының жас және ... орай ... ... ... балалардың өмiр жағдайларын
ескерiп басқаша да құрылады. Мысалы: бiр оқушыға жасалынған ... ... ... амал бiр жағдайда нәтижесiн берсе, екiншi жағдайда
ешғандай пайда ... ... ... ... ... ... ... iшкi қарама - қайшылықтарға кездесiп отырады.
Тәрбие процесiнiң iшкi қарама қайшылықтарының мәнi – ... ... ... ... ... мен ... iшкi
позициясы яғни жол дүниесi мен қызығушылығы аралықтарында туындайды.
Тәрбие процесiнiң заңдылығы деп ... ... ... бiр - ... ... түрде байланысып ... ... ... ... (мен жеке ... даму
заңдылығына тән) қоғамдық құбылыс ретiнде тәрбие заңдылығымен жеке тұлғаның
даму ... тән. ... жеке ... iс - әрекетi мен қызметi және
басқа адамдармен ... - ... оның ... ... құрайды. Оқушының
сапасын, мiнез - құлқы, сала ... ... - ... ... ... мен ... ... және бақыт - бақдарлы
ұымдаса тәрбие жұмысының қорытындысы терiнде, ... ... ... ... ... ... ... жеке адамның айналасын қоршақан
заттар мен нәрселер, табиғи және әлеуметтiк құбылыстардың барлығы, оның
сана - ... ... - ... ... ... ... ... Сондықтан да тәрбие процесiнiң мазмұндары қоғамдық ... және ... ... ... ... ... ... процесi заңдылықтары болып есептеледi.
Бiлiм беру саласында оқыту процесiнiң мәнi өте зор, ... ... ... - ... ... дамуы оқытудың ғылыми -
практикалық деңгейiне байланысты. Оқыту процесiн ... ... және ... ... бiржағынан оқыту объектiсi, екiншi жағынан ... ... ... ... ... мен ... ынтымақтастығы,
олардың шығармашылық еңбек етулерiне зор ... ... ... мен ... ... әр ... байланыстар пайда болады.
Педагогикада диалектиканың барлық заңдары көрсетiлген. ... А.С. ... ... ... деп ... ... және
тәрбие процесiнiң диалектикасы оның өзара байланысында, үздiнсiз дамуында,
жылжы магiлығында және ... - ... ... ... ... Ю.К. ... И.Я. Лернердiң, И.Ф. Харламовтың
еңбектерiнде де кездеседi. Оқыту процесi бiлiм беру тәрбие және ... ... ... ... жеке адамның жол жақты дамуына
көмектесе отырып, бiлiм беру, тәрбие және даму ... ... ... ... ... Л.С. ... ... бойынша оқыту дамудың
алдына шығып отырса, ол бала дамуының “ең таяу даму ... ... ... ... және дамудың бiрнеше iшкi процестерiн
қозқалысқа ... “Ең таяу даму ... одан әрi ... ... ... тиiс, яғни бұл зонада оқушы тиiстi тапсырмаларды өз бетiмен
орындайды.
Педагогиканың пәнi ... ... және ... бiр - ... өзара
байланысып тұтас педагогикалық процеске айналады. Бiрақ осы ұғымның өзiнше
ерекшелiктерi бар. Қазiргi кезеңде тұтас педагогикалық ... мәнi ... ... қоғамдық - әндiрiстiк қатынастың дамуы оқыту мен тәрбие
бiрлестiгi принципiнiң толық iске ауын ... ... ... ... ... мен ... тыс мекемелер жүйесiнде бiлiм беру және ... ... ... ... тұтас педагогикалық процесс немесе оқу -
тәрбие ... ... шешу үшiн ... ... деп ... Бiлiм беру
мен тәрбие мiндеттерiн толық шешу үшiн сабақ үстiнде әрбiр ... ... ... ... ... озi - ... процесiнiң басты шарты
Педагогикалық процестi ұйымдастыру барысында оқушы және оқушылар ұжымы бiр
жағынан тәрбие объектiсi, екiншi ... ... ... ... ... оқу, ... ... мұғалiмдер мен балалар ынтымақтастығы, олардың
шығармашылық еңбек етулерiне зор сүйенiм болады. Тәрбиенiң субъектiлерi мен
объектiлерi ... әр ... ... пайда болады. Тәрбие мен оқыту
процестерi бiрте - бiрте өзiн - өзi тәрбиелеу және өз ... бiлiм ... ... ... ... ... ... оқыту, тәрбие,
бiлiм және даму процестерiнiң табиғи бiрлiгi деп қарастырамыз.
Тұтас педагогикалық ... ... ... ... формалары
және әдiстер қоғамның әлеуметтiк – экономикалық талаптарына, саясатына
байланысты мектепте оқу - ... ... ... ... ңдеу ... үшiн ... процестiң заңдылықтарында ... ... iске ... ... ... оның ... ... бiлiмдарлық, шығармашылық қабiлеттерiне сүйену қажет. ... ... ... ... ... ... өзара байланысты.
Бұлардың бiрлiгiн бiр - бiрiнен ажыратуға болмайтындығын дәлелдейдi.
Оқыту және тәрбие ... ... ... ... ... ... ... осындай тұтастық педагогикалық принциптерiнiң
жүйесiн қалыптастыруға мүмкiндiк бередi.
Оқыту және ... ... ... ... және бiлiм ... байланыстырын, жеке - жеке пайдаланудың да мәнi зор.
ТҰТАС ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРОЦЕСС - ОҚЫТУ МЕН ТӘРБИЕ ҮЙЛЕСIМДIЛIГIНIҢ КӨЗI
Қазiргi педагогикалық ... ... ... ... әнi де жете
зерттелмеген мәселелердiң бiрi болып келедi, өйткенi бұл жөнiнде әр түрлi
көзқарастардың бар ... ... ... көптеген авторлардың тәрбие
әдiсiне берген анық тамалары дәлел бола алады. Т.Е. Конникованың анықтамасы
бойынша – бұл ... ... ... мен ... ... тәрбие
мақсатына жету. И.С. Марьенконың анықтамасы бойынша, тәрбие әдiсi - бұл
жеке адамға тiкелей және ... ... ... ... ... тәрбие әдiсiн тәрбиешiлерi мен тәрбиеленушiлердiң iс -
әрекетiнiң өзара байланыс тәсiлдерi деп тұжырымдайды. ... әдiс ... ... ... да бiрсiпiра анықтамалар бар. Осы ... ... ... ... әдiсi ... ұғымды өзiнiң зерттеу жұмысының
нәтижесiне сүйенiп түсiндiредi. Бiрақ әр түрлi анықтамалар бiр мақсатты
көздейдi, яғни бұл ... ... ... мiнез - құлық тәжiрбиесiнiң
қалып тасуына тәрбиелiк әдiс ықпал жасайды.
Сонымен, әр ... ... ... ... ... ... болады. Тәрбие әдiсi - тәрбиешiлер мен тәрбиеленушiлердiң өзара
байланыс iс - әрекеттерiнде оқушылардың тұлқалық ... ... ... ... ... Тәрбие жұмысының әдiстерi
тәрбиенiң мақсатына, принциптерiне және мазмұнына ... жас және ... ... ... ... байланысты. Тәрбие әдiстерi
тәрбие жұмысының мақсаттары мен ... ... ... iске ... тәрбиешi оқушыларға педагогикалық ықпал жасайтын тәрбиенiң
тәсiлдерi мен ... да ... ... ... ... ... әдiстең тәсiлдерi болады.
Мысалы, үйрету мен ... ... ... ... көрсету,
машығтандыру, тапсырма т.б.
Тәрбие құралдырына iс - әрекеттiң түрлерi, көрнектi құралдар көптеген
коммуникация құралдары, педагогикалық ... ... ... ... ата -
ана ересек адамның сөзi, олардың әнегесi т.б.) жатады А.С. ... ... ... ... рөль ... нәрсе оғшауланған құралдар
емес, керiсiнше олардың үйлесiмдi құрылған жүйесi екенiн дұрыс ... ... ... қарым - қатынастың субъектiсi ретiнде iс - әрекет
барысында қалыптасады.
Оқыту әдiсi – дидактиканың ең ... ... ... бiрi. ... бiлiм ... ... ... оқытудың жалпы мақсаттары және
мiндеттерiмен анықтамалады. Оқыту ... ... және ... ... ... ... творчестволықпен жүзеге асыруға байланысты.
Педагогиканың дидактика ... ... ... ... ... ... бөлiнген. Оқулықтарда оқыту әдiстерiнiң ... ... ... әр ... ... ... болады.
Оқыту әдiстерi туралы әр түрлi анықтамаларға тоғталсақ “Оқыту әдiсi
дегенiмiз - оқытушы мен оқушылардың ... ... ... оның ... ... дағды қалыптасып оқушылардың дүние танымдылығы мен
қабiлеттiлiгi артады.
Оқыту ... ...... мен ... ... ... бiлiм алу жолдары. Оқыту әдiсi дегенiмiз – ... ... ... ... ... бiлiм, тәрбие және таным процесiн
жетiлдiру.
Оқыту әдiсi дегенiмiз – мұғалiм мен оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... да анықтамалары
кездеседi. Бұл әдебиеттерде оқыту ... ... ... ... бiлiм беру тәсiлдерiнiң жиынтығы немесе оқытудың құралдары
ретiнде, сонымен қатар ... әдiсi ... оқу ... ... ... ғана ... Мұндай анықтамалар оқыту ... ... бере ... Дидактика теориясында оқыту процесiнiң
мәнi мұғалiм мен ... ... ... - ... екi ... ... ... оқыту әдiсiне берiлген анықтамада мұғалiм мен оқушы
арасындағы қарым - ... ... ... ... әдiстерiнiң
субъективтi – субъективтiлiк iшкi заңдылық негiзi ашылмақан. Бұл жағдайда
оқыту процесi барысында оқушы пассивтi ... ... ... ... оқыту әдiсi оқушылардың бiлiмдi меңгеру
және ... ... мен ... бақытталған. Оқушы және мұғалiм
арасындағы бiрлесiп ... iс - ... ... - субъектiлiк
қарым - қатынас құралдары ретiнде анықталады.
Оқушыларды оқыту үшiн алдымен мұғалiмнiң өзi оқы, бiлiмiн ... ... ... Оқу мен ... ... бiрге жүредi. Оғыта отырып,
оқушыларға тәрбие беру әрбiр мұғалiмнiң, әрбiр ата - ... ... ... ... озат ... зерттеу, жинақтау iсi
күрделi және ... ... ... ... ... - оқыту мен тәрбиенiң практикасын жан - жақты зерттеу объектiсi,
факторлар мен ғылыми ... ... ... ... ... ... озат тәжiрибеде оқу тәрбие жұмысын ңнемi дамыту
мен жетiлдiруде үлкен орын ... ... ... мен тәрбие әдiстерiне
байланысты басты мәселелердi таңдап алады да, олардың тиiмдiлiгiн сабақтың
немесе тәрбие ... ... ... ... әр ... немесе
тәрбие жұмысының өзiне тән ерекшелiгiн, әр ... ... ... ... ... мен тәрбие процесiнде оқушылардың ынтасы мен таным
қабiлетiн дамытуды шығармашылықпен iздестiредi. ... ... ... ... жетiстiктер мен елеулi кемшiлiктердi көре бастайды. Сәйтiп,
оларды жандық тиiмдi жолдарын қарастырады.
Оқытудың ... ... оқу ... ... ... әдебиеттер, есептер жинақы) жеткiлiктi ... ... ... бола ... да ең алдымен оқыту мұғалiмнiң сабақ беру
шеберлiгiне, ... ... жаңа ... iс жүзiнде қолдана
бiлуiне, оқушыларды өздiгiнен бiлiм ... ... ... ... ... жеке ... өзiн ұстауы оқушылардың ойлау бақытына,
қызығушылығына және ынтасына көп жер ... ... да, ... ... рухани дүниемен ғанықтыратын жақсылықтың ұрығын болашақ ... ... ... ... ... ... ... еңбегiн саралақанда, жақсы
нәтижелер (терең де берiн бiлiм, ... ... ... үрдiсiн ұйымдастыру және жоспарлауына, оқу - құралдарын шеберлiкпен
пайдалануына ... ... ... ... ... ... ... алатын оқу материалына меңгеруiне бар - күш жiгерiн
жұмылдырып, оқушылардың назарын химияның ... ... ... ... ... жаспарлақанда, бiрiншiден, сабақта қабылданатын,
есте сақтайтын негiзгi мәселелерi анықтап, оларды меңгеру үшiн ... ... ... ... ... ... қажеттi педагогикалық
нәтижеге жету үшiн мұғалiм оқушыларға ненi бiлуi ... ненi есте ... ... ... бiлуi тиiс, ненi үйренуi керек екенiн ұғындырып, ең
қажетi бiлiмге бақдарлама бередi.
Оқушылардың бiлiмдердi меңгерген ... ... сол ... ... ... жаттықула есептер, белгiлi бiр зертханалық жұмыстарды
орындату арқылы тексередi. Сабақтың құрылымын ойластырғанда сабақтың барлық
бөлiмдерi арасындағы сабақтастық пен оған ... ... ... ... Мысалы, үй тапсырмасын тексеруге көп уақыт жiберiп,алса,
мұғалiм жаңа ... шала ... ... сол ... ... ... бiлiмдi толық қабылдап ала алмайды. Үй жағдайында материалды
түсiну үшiн көп уақыт ... ... тiптi ... ... ... түсiнбей
қалады. Мұндай жағдай келесi қабылданатын бiлiмге залалын тигiзедi.
Кiтаппен ... ... ... ... химиялық анықтамаларды,
негiзгi заңдарды химиялық түсiнiктердi ажырату дағдыларына, ... мен ... ... ... олардың бақылай бiлу,
эксперимент нәтижелерiн, қорытындыларын жаза бiлу бiлiктерiн үйрету ... - ақ ... ... ... ... оны ... бiлуге, ойша әр
түрлi мақыналас бөлiмдерге бөлуге, әрбiр бөлiмнiң ... ... ... материалға жоспар құра бiлуге дағдыланса, онда мұғалiмнiң жұмысы
жеңiлденедi.
Зерттеу нәтижелерi оқытушының шеберлiгi ... ... оны ... ... ғолануда емес, өз тарапынан сүзгiден өткiзiп,
сол сабақға тән ... ... ... тәсiлiн үйлестiре бiлуде.
Сабақтың ғұнды болуы, оқушылардың бойын дамыту, мәселе ғойып, оқуға ынтасын
ояту, әр оқушының ... сай ... ... ... оқу ... ... айналдыру - мұғалiмге ғойылар бңгiнгi заманталабы,
кәсiби шеберлiгiн және ... ... ... қиын да күрделi сынақ.
Озат тәжiрибенi зерттеу және оны тұтас педагогикалық процеске енгiзу
ғажырлы еңбектi, терең сауаттылықты, өз пәнiне ... ... ... ... ... дамуын да ңнемi жолзалықты бiлiп отыруды талап етедi.
Тәрбие принциптерi дегенiмiз ... ... ... мен ... ... ережелер, алғы шарттар, талаптар
және бақыттаушы қағидалар жиынтығы. Тәрбие принциптерi адам ... және оқу - ... ... ... жеке ... даму ... ... Көрнектi педагогтар Н.К.
Крупская, А.С. Макаренко, С.Т. Шацский, П.П. Блонский, В.А. ... ... ... ... ... отырып, тәрбие принциптерiнiң
негiзiн айқындады.
Тәрбие принциптерiне сипаттама тәрбиенiң мақсаттылық ... ... ... жұмыстың жемiстi болуының ең қажеттi шартының ... ... - ... ... ... ... ... деп есептеген.
Тәрбие жұмысының мақсаттылығы, иделялық бақыттылығы сапалы ... ... ... мен коллективтiң iс - ... ... ... ... және ... ... - ... тәрбие жұмысын
белгiлейдi, оның мазмұнын анықтайды, жеке оқушылардын, ... ... - ... ... ... ... жоспарды түрде
және белгiлi жүйемын жүргiзедi.
Тәрбиенiң ... ... ... құрылыс практикасымен
байланыстылығы.
Мұғалiмдер - адамды жан - ... ... ... ... өмiр ... ... ... ұштастынды. өмiр мектебi ең ғұатты тәрбие
мектебi. Ұлы ... И.П. ... адам ... өмiр ... ... ... адам өмiр ... жағдайларымен байланыста екенiн
көрсеттi. Осы ... ол ... ... деп ... ... ... мектебiнен” тек ересектер ғана емес, жас ұрпақ та өтедi. Сондықтан
тәрбиенiң өмiрмен, еңбекпен, қоғамдық тәжiрбиемен байланысты болу ... ... ... ... ... ... ... өз елiнiң,
туған әлкесiнiң әткенiмен бңгiнгiсiн ... ... ... ... мен ... адамзаттың iзгiлiк қасиеттердi түсiнудi, меңгерудi
талап етедi.
Жеке адамға ... ... пен ... ... ... ... ... “Менiң негiзгi принципiм (ал бұл принцип тек ... ... ... - ақ ... ... педагогтердың де принципi деп
санаймын) әрқашан адамға барынша көп ... қою, ... ... оны ... сыйлау болып табылады деп өзiнiң ... ... ... ... және оған ... қою ... ... - жақты бiлу оның қабiлеттерi мен ... ... және ... ... және оның ... қасиеттерiнiң дамуына педагогикалық
қолайлы жағдай ... ... ... ... ... мен ... - құлықтың бiрлiк принципi
Сана адамның мiнез - құлқын, iс - әрекетiн бағыттап отырады. Сана ... - ... iс - ... ... ... бүкiл оқу - тәрбие
процесiндегi ережелер, талаптар, нормалар оқушылар үшiн ... ... ... ... болуын көздейдi. Бұл принцип адам бойында борым,
ар - ождан, тамған, мәдениеттi ... - ... ... ... ... ... бақыттың үйлесiмдi дамуының қажеттiлiгiн қамтиды.
Ұлы Абай: “Тегiнде адам баласы адам баласынан ақыл, ... ар, ... ... ... Онан бақса нәрсемен оздым ғой демектiң бәрi ... ... - деп ... ... саналы өмiрiн дәрiптеген.
Еңбек арқылы тәрбиелеу принципi
Еңбек – тәрбиеленiң күштi құралдарының бiрi. Еңбек арқылы ... мәнi - ... тек ... және ... ... жасаушы
ғана емес, сондай - ақ, оны азамат ретiнде көрiнетiн жеке ... ... ... адамның жан - жақты жетiлуiнiң негiзi. Сөзбен ... пен ... ... ... жерi адал ... бай мұрасы мен халқымызға қайта оралған ұлы ақын Ш.
Құдайбердиев:
Ағылды сол - ынсап пен ар ... сол - ... жан ... сол – таза ... күнiн көрiп,
Жаны үшiн адамшылық ар сақтайды -
деп ұстаздық жүрек ңнiмен адам өмiрiнiң мың алуан құбылыстарында ... ... әлең ... ... процесiнде мектеп, жанұя және жұрытшылық әрекетiнiң бiрлiк принципi
Ата - ана табиғи тәрбиешiлер. Ата - ананың жылы ... ... ... ... ... ... дүние есiгi ашылады оның дүние
танымының бастауы жанұядан басталып, мектеп, мұғалiм тәрбиесiмен жалғасып
отырады. Сондықтан, жануя, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс тәрбиелеудiң кепiлi. Тәрбие мен оқыту
принциптерiн салыстырып қарасақ, олардың көпшiлiгiнiң тәрбие ... ... ... де ... қатысы бар себебi тәрбие мен бiлiм беру бiр
- бiрiнен бөлiнбейтiн ... ... ... бiртұтас педагогикалық
процесс.
Оқытуға ғойылатын талаптардың ... ... ... ... ... деп аталады. Оқыту процесiнiң бiрнеше принциптерiн
атауға болады.
Оқыту процесiнiң мақсаттылық принципi
Әрбiр сабақға ... үшiн ең ... оның ... ... ... ... нәтиже бермейдi. өйткенi оқыту әдiстерi олардың
мақсаттарына ... ... ... ... баланың және ұжымының
ерекшелiктерiн еске алып, мұғалiм ... ... ... ... ... ... ғылымилық принципi.
Бұл прицнип табиқат қоғам, мәдениет, ойлау, ... ... ... етедi. Ғылымилық принцип оқу бақдарламаларын, оқулықтарды
жасақанда алынып, оқыту процесiнде ... ... ... ... ... ... ... дүниеге көзқарасының және жоқары
адамгершiлiк қасиеттерiнiң қалыптасуына әсер ... ... ... ... оғшылардың дайындық деңгеiне сай
ұымдастыруды талап ... ... ... оқушыларға тапсырма “ең таяу даму
санасына” сәйкес берiлуi тиiс, яғни тапсырманы мұғалiмнiң ... ... ... ... ... ету ... Егер тапсырма аса ауыр
болса, онда ... ... ... ... ... ... зиян келедi.
Сапалылық пен белсендiлiк принципi
Сапалылық пен белсендiлiк принципi дегенiмiз бiлiмдi ... ... оның өмiр және ... ... ... ... мен құбылыстардың мәнiн түсiну сабақ үстiнде ... ... ... пен ... ... белсендiлiгiн
арттырады. Мысалы: Тiл сабақтарында грамматикалық ережелердi теория ... ... ... ... ... ол ... сөз ... сәйлем
мүшелерiне ажыраты бiлу оқушылардың iскерлiк пен дағдыны ... ... ... принципiн алқам зертеп, оған ... үлес ... ... К.Д. ... т.б. ... ... Осы ... негiзiнде Я.А.
Коменский алғашғы оқытудың ... ... К.Д. ... ... ... дамыту келiп, көрнекiлiк - баланың ... ... ... ... ... пiшiнi, дыбысы, баяны
арқылы ойлайды дедi. Көрнекiлiктiң түрлерi:
Табиғи көрнекiлiкке коллекциядағы кептiрiлген әсiмдiктер, хайуандар
мен ғұстардың тұбылы, ... және т.б. ... мен ... ... ... ... ... макет,
портреттер, архитектура кескiндеме және мңсiн үлгiлерi жер бетiнiң бедерi
т.б.
Символдық көрнекiлiкке ... ... ... кестелер
жатады.
Көрнекi құралдар оқу материалдарын, әсiресе, теориялық ережелердi есте
жақсы сақтау және жеңiл түсiну үшiн қолданылады.
Педагогикалық процесiн бақытылық принципi.
Жеке адамның әр ... ... ... мен ... ... ... Ағыл - ой ... және еңбек тәрбиесiн тығыз бiрлiкте
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бiлiм берумен қатар жүрмейiнше, тәрбиелiк пайда ... ... ...... А.С. Макаренко.
Сонымен, тұтас педагогикалық процесте кешендi ықпал жасау бұл әр ... - ... ... ... әр ... ... (саяси - идеялық,
қоғамдық пайдалы және әнiмдi еңбек т.б.) табиғи бiрлiкте жүзеге асыру.
Баланың ... мен ... ... ... ... ... кәсiби бақдар беруге, ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... олардың
мәдени демалысын бас уақытын, дұрыс ұйымдастыру мақсатында осы ... ... тыс бiлiм және ... беру ... ұйымдастырады. Мұндай
мекемелерге: балалар клубтары мен парктер,балалар кiтапханалары, балалар
театралары мен ... жас ... жас ... станциялары, балалар
стадиондары, спорт, музыка мектептерi және мектептен тыс басқа да балалар
мекемелерi жатады.
Балаларға мектептен тыс бiлiм және ... беру ... ... - ... ... ... ... бiрiге отырып, оқушыларды әржақты
жұмысқа тартады мектеп ... ауыл ... ... және ... мен қорған жұмыстарына, әр түрлi байғаулар мен сайыстарға, слеттер
мен ... ... ... жас ... ... ... және ... бейiмдiлiгiн, қызығушылығын көрсете бiлген
оқушылар үшiн үйiрмелер, жас натуралистер, жас ... ... жас ... ... үйымдастырады.
Сонымен, барлық мектептен тыс бiлiм және тәрбие беру мекемелерiнiң
жұмысы өздерiнiң ... мен ... ... өз iс ... ... ... ... Тәрбие мен бiлiм беру жұмыстарын
оындай ... ... ала - ... ... ... түрлi iс - әрекеттерiнде қызығушылығы
Мән бейiмдiлiгi байқалады, таным қабiлетi дамиды саналы тәрбие, терең
және тиянақты бiлiм алу ... ... ... ... Мiне,
осылардың нәтижесiнде олардың өмiрге, дүниеге ғылыми көзқарасытары кеңидi,
қалыптасады.
Мектептен тыс ... бiлiм және ... беру ... саяси мәдени
ақарту мекемелерi де кiредi. Оларға кiтапханалар, клубтар, әлеуметтiк саяси
орталық кино, театрлар, түрлi ... мен ... ... ... Бұл ... ... арасында күнделiктi өмiр талаптарына жауап
беретiн саяси және мәдени ... ... ... ... ... ... теориясы оқушының танымдық iс - әрекетiн
ұйымдастыруды, олардың бiлiмнiң ғылыми ... ... ... ... ... ... ... күштерiн дамытуды, ақыл - ой iс -
әрекетiнiң нақтылы амалдарын пайымдайтын, қабiлеттiлiктi, дүние дамыту және
жеке ... ... ... ... мен ... ... Оқыту процесiнде жалпы құралы ... ... ... ... ... ... ... методикалық тәсiлдерi,
оқушыларға берiлетiн тапсырмалар айқындалады оқытудың тәрбиелiк функциясы -
оқытудың тәрбиелiк ықпалы ... идея Я.А. ... ... Ф.А. ... Н.И. Пироговтың және К.Д, Ушинскийдiң
еңбектерiнде мазмұндалған.
И.Ф. Гербарт оқыту адамгершiлiк ... сiз ... ... ... ... пен К.Д. ... ... рет педагогика тарихында оқытудың
тәрбиелiк сипатын, оның ғылыми мазмұнына, тәуелдi ... ... ... ... ... және оқу тәрбиенiң
кңдiреттi құралы деп айтылған. Тәрбиелей ... ... ... ... ... оқыту, яғни адамның байғақымтығын, ойын, есiп, ғиялын
дамыту, оны ... және ... iс - ... ... тәрбиелей
отырып оқыту ғылыми - теориялар мен ережелердiң оқушының дүние танымы мен
сенiмiне айналуын сипаттайды, моральдық ... ... - ... игеруiн
қамтамасыз етуге әсер етедi. Оғыта отырып тәрбиелеу, оқушыларды ... ... ... ақыл - ой қабiлетiн дамытады, ... ... ... ... ... ... қаруландырады ғылыми
көзқарастарын дамытады және тәрбиелейдi.
Тәрбие процесi өзiнiң құрылысына бақыт - бақдарына ... ... ... ... да ... ... – диалектикалық ғылым
деп санаймыз, өйткенi, тәрбие процесiнде әлеуметтiк, ... ... ... бiр - бiрiмен ңштасып бiрлiкте ... ... ... ... заңдылықтары мен ғөзғаушы күшiн
психологтар мен педагогтардың Н.И. Болдырев, М.А. Данилов, Ф.Ф. Королев,
Г.С. ... Г.И. ... Б.Т. ... т.б. ... ... процесiнiң диалектикалық мәнi, оның даму үстiнде болып ... ... ... ... ... ... ... процесi
әлеуметтiк талапға негiзделiп дами отыра оқушының жас және ... орай ... ... ... ... өмiр ... басқаша да құрылады. Мысалы: бiр оқушыға жасалынған педагогикалық
әдiс, тәсiл ... амал бiр ... ... ... ... жағдайда
ешғандай пайда бермейдi. Бңкiл тәрбие процесi ұйымдастырылып жүргiзiлудiң
әрбiр кезеңдерiнде iшкi қарама - қайшылықтарға кездесiп отырады.
Тәрбие ... iшкi ... ... мәнi – ... ... ... ... ықпалдар мен баланың iшкi
позициясы яғни жол ... мен ... ... ... ... ... деп педагогикалық құбылыстар мен
процестердiң бiр - ... ... ... ... жатуымен
сипатталынады. Тәрбие процесiнiң заңдылығы (мен жеке ... ... тән) ... ... ... тәрбие заңдылығымен жеке тұлғаның
даму заңдылығына тән. Әрбiр жеке адамның iс - ... мен ... ... ... қарым - қатынасы, оның әлеуметтiк өмiрiн құрайды. ... ... - ... сала ... ... - ... ... қалыптасуы мен дамуы мақсатты және бақыт - бақдарлы
ұымдаса ... ... ... ... ... қоршақан ортаның
тiкелей ықпал жасауымен қалыптасады себебi жеке адамның айналасын қоршақан
заттар мен нәрселер, табиғи және ... ... ... ... - ... ... - құлқына, рухани дүниетанымына өзiндiк ... ... да ... ... ... ... ортаның
объективтiк және субъективтiк факторларымен тығыз байланыста ... ... ... заңдылықтары болып есептеледi.
Бiлiм беру саласында оқыту процесiнiң мәнi өте зор, ... ... ... - ... ... ... оқытудың ғылыми -
практикалық деңгейiне ... ... ... ... барысында
оқушы және оқушылар ұжымы бiржағынан оқыту объектiсi, екiншi жағынан оқыту
субъектiсi болады. Оқыту процесiнде мұғалiмдер мен ... ... ... ... ... зор ... болады оқытудың
субъектiлер мен объектiлерi арасында әр ... ... ... ... диалектиканың барлық ... ... ... А.С. ... диалектикалық ғылым деп санайды оқыту және
тәрбие процесiнiң диалектикасы оның өзара байланысында, ... ... ... және ... - қайшылығында ашылады. Педагогикалық
процестiң заңдылықтары Ю.К. Бабанскийдiң, И.Я. Лернердiң, И.Ф. Харламовтың
еңбектерiнде де ... ... ... бiлiм беру ... және ... ... Сондықтан оқыту жеке адамның жол ... ... ... бiлiм беру, тәрбие және даму функцияларының бiрлiкте iске
асуына ... ... Л.С. ... ... ... ... ... шығып отырса, ол бала дамуының “ең таяу даму занасын” ... ... ... және дамудың бiрнеше iшкi процестерiн
қозқалысқа келтiредi. “Ең таяу даму ... одан әрi ... ... ... тиiс, яғни бұл зонада оқушы тиiстi тапсырмаларды өз бетiмен
орындайды.
Педагогиканың пәнi ... ... және ... бiр - ... өзара
байланысып тұтас педагогикалық процеске айналады. Бiрақ осы ұғымның өзiнше
ерекшелiктерi бар. Қазiргi кезеңде тұтас педагогикалық процестiң мәнi ... ... ... - ... қатынастың дамуы оқыту мен ... ... ... iске ауын ... ... Орта, жоқары оқу
орындары мен мектептен тыс мекемелер жүйесiнде бiлiм беру және ... ... ... ... тұтас педагогикалық процесс немесе оқу -
тәрбие (мiндеттерiн толық шешу үшiн ... ... деп ... Бiлiм ... ... ... толық шешу үшiн сабақ үстiнде әрбiр тақырып бойынша
оқуды тәрбиемен үйлестiрiп ... озi - ... ... ... ... ... ... барысында оқушы және оқушылар ұжымы бiр
жағынан ... ... ... ... тәрбие субъектiсi болады. Осыған
орай, оқу, тiрбие процесiнде мұғалiмдер мен балалар ынтымақтастығы, олардың
шығармашылық еңбек етулерiне зор ... ... ... ... ... ... әр ... байланыстар пайда болады. Тәрбие мен оқыту
процестерi бiрте - бiрте өзiн - өзi ... және өз ... бiлiм ... ... ... ... ... процестi оқыту, тәрбие,
бiлiм және даму процестерiнiң ... ... деп ... ... процестiң мақсаты, мiндеттерi, мазмұны, формалары
және әдiстер қоғамның әлеуметтiк – экономикалық талаптарына, саясатына
байланысты ... оқу - ... ... ... техникалық ңдеу негiзiнде
ұйымдастыру үшiн педагогикалық процестiң ... ... ... iске ... ... ... оның әрбiр мүшелерiнiң
iскерлiк, бiлiмдарлық, шығармашылық қабiлеттерiне сүйену қажет. Оқыту мен
тәрбие ... ... ... ... ... байланысты.
Бұлардың бiрлiгiн бiр - бiрiнен ажыратуға болмайтындығын дәлелдейдi.
Оқыту және тәрбие процесiнiң ... ... ... ... ... ... осындай тұтастық педагогикалық принциптерiнiң
жүйесiн қалыптастыруға ... ... ТЫС ... МЕН ... ... ... ... мектепке барғаннан бастап, оның негiзгi мiндетi - оқу ... ... жан - ... ... ата - ана мен ... көптеген
дене тәрбиесi, ақыл - ой тәрбиесi, адамгершiлiк, эстетикалық ... ... ... ... ... және оның iс - ... ... отыру
секiлдi мiндеттердi орындауды талап етедi. ... ... ... ... ... ... ... дейiнгi кезеңiндегi оқыту әсерлi, әрi
күштi, есте ұзақ сақталғыш болады. Сондықтан осы кезде меңгерiлген ... пен ... ... - ... ерiк, ... қалыптасады. Жөне дене
тәрбиесiнiң дамуына негiз болады.
Кiшi мектеп жасындағы балаларды дұрыс ... ... ... қоршақан ортаны тұтас қабылдау, ойлау, елестету айналадағы
адамдарға деген сезiмдiк ... ... ... ... ... дамиды.
Кiшi мектеп жасындағы баланың бойындағы сезiмдерiне атап айтқанда
басқаның қайғысын түсiнушiлiк, бiрге қуану, ... ... ... ... ... ... сезiмдерiнiң дамуына көңiл бөлуi қажет.
Олай болмаған жағдайда олар қатыгез ата - анасы мен ... және ... ... деген жанашырлық сезiмiмен мақурым болып әседi. ... ... ұзақ ... ... көп ғырлы процесс. Мысалы, дене
тәрбиесi - бұл тек ғана ... ... ... ... үшiн ... ... тамақтанып, дұрыс ұйығтап, дұрыс демалуына, таза ауада
демалуына т.с.с. ғашқорлық жасау ... ол ... ... ерiк ... ... ... ... жеңе бiлу, тәртiптiлiк сияқты
қасиеттерiнiң қалыптасуы мен тығыз байланысты екендiгiн ұмытпақан жоғ.
Балалардың ... - ақыл - ой ... ... ... ... жүзеге асады. Сонымен қатар, ақыл - ой тәрбиесiнiң
дамуы кәбiне ата - аналардың ... ... ... ескертiп
отыруына, оған жақымды әсер етiп отыруына байланысты болады. Балалардың
бiлiмдiлiгi ақыл - ой ... ... ... ... ... болып
табылады.
Ата - аналар баланы мектепке дайындау ұзақ мерзiмдi ... ... беру ... ... ... керек. Мектепте бала жақсы оқуға қажеттi
қасиеттердi үйренедi. Баланы ... ... оны тек ... ... ғана ... оны ... жағынан - еңбексүйгiштiкке, тәртiпке,
еңбектенуге, қабiлеттiлiкке, оқыға өз ... ... ... ... ... ... бiлуге көпшiлiк пiкiрмен сапасуға дайындау керек.
Оқу күнi бойындағы сабақтардағы дене тәрбиесi жөнiндегi бүкiл ... тыс ... ... дене ... – сауығтыру жұмысымен
толықтырылып, ұлғайтылып ... ... ең ... ... ... ... ... түрлерi бойынша спорт секциялары үйымдастырылады,
бұл бөлiмдердi ... ... ... ... ... ... тарақандары волейбол, баскетбол, шаңғы, коньки тебу, ... ... ... ... ... тыс ... жұмысын ұйымдастыру үшiн мұғалiм ... зор, ... ... ынта ғояр ... мен ой - өрiсiнiң кеңдiгi
оның оқышыларға ... ... ... ... ... ... iстердi орындақан кезiнде оларға сөзiмен де, iсiмен де пәрмендi көмек
көрсетуге ... ... беру ... ... ток ... етiп ... ... үшiн,
тәрбиешi - мұғалiм кiшi мектеп жасындағы балалармен алуан ... ... ... екенi сөзсiз. Жұмыстақы бұл алуан түршiлiк оқыту
әдiстерiнде де, ... ... де ... ... Оқу - ... ... мен әдiстерi де кезегiмен оқушылардың ... ... ақыл - ой және дене ... даму ... ... үлгi ... кiшi ... жасындағы
оқушылардың бойында дүниетаным мен қылық негiздерiн қоғамдық белсендiлiктi
ооқуға, және ақыл - ой ... ... ... ... ... пайдалы жұмысқа және халық дәулетiне ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Оқу және
сабақтан тыс кезде кiшi ... ... ... ... және ненiң жаман
екенiн әдiлдiк пен әдiлетсiздiктi түсiне бiлуге тек ғана ... ... ... ... ... Балалардың бойынша өз үйде, туысқандарына,
жанұясына, Отан қорғаушыларды жақсы көру ... ... ... ... ... ... ... адал болу қажеттiлiгi тәрбиеленедi.
Балалар ұжымды ынтымақпен өмiр сүруге ынтық бiрлесе ... ... ... ... ... ... тиiс. ... - бiрi жақсы ұжымшыл болуға тиiс.
Олардың бойынша адамдарға, үлкендермен құрбы - құрдастарына деген үлгi iзгi
қарым - ... жан - ... ... ... ... көмектесу
талпынысы, еңбек сүйгiштiк, мәдени мiнез - құлқы әдептерiн ... ... ... жан - ... ... ... ... сынып оқушыларының бойынша үлкендердiң алдында, жоқары сынып оқушылары
алдында өз iсi үшiн жауапкершiлiк ... сөзi мен ... ... ... ... ... бiрге өзiн мен мәндiк қылықтардан аулақ ұстауға тәртiпсiздiктi
жеке бiлегу, мектеп ережесiн, яғни жамандық атаулыға, ... ... тұра ... ... ... тәрбиелеу, оның жеке бастық қасиетiн
қалыптастыру күнделiктi өмiрдiң ... ... ... ... ... жасындағы оқушының күнделiктi өмiрi мен ... ... ... ... ... қатынасқа құрылуы өте маңызды. Қиындықтары,
табыстары мен сәтсiздiктерi сөзсiз болмай ғоймайтыны, соны бiлiмдер ... тану ... өзi ... ... ... үшiн ғуаныш процесiне
айналуы тиiс.
Педагогтар тәрбиелiк ықпалдарды ұйымдастыра отырып, баланың iшкi
дүниесiн, ... ... ... оның ... ... ... бiлуге мiндеттi. Ал тәрбиешiлер бұларды бiлмейтiн ... айту ... олар ... ... ... мен ғана әрекет жасайды.
Мектеп тәжiрибесiнде балалардың әрекеттерiне, ... ... ... ... ... ... ұдайы бақа бегiлiп отырады. Бiрак
белгiлi бiр адамгершiлiк талаптарға баланың ... - ... және ... оны ... ... көптеген субъективтi факторларға байланысты.
Әр баланың бойында қай мiнез - құлық пен iс - әрекет шын ... ... ... жеке ... ... қай ... келе жатыр, адамдардың өзара
қарым - қатынасы мен қылықтарындағы адамгершiлiк ... қай ... ... өз өмiр ... ғандай адамгершiлiк қасиеттердi қай
тұрғыдан бақалай ... ... ... ... ... ... талаптар мен
бақаларды, өзiнiң және басқалардың қылықтарының ... ... ... осы ... ... адамдар ренжiгенде бiр бала өз қылығы үшiн
қатты ұллады. Ол өзiнiң ... ... ... ... ... - өзi ие бола ... ... қылықға сол бергенiн, ересектердiң өз
қылығына берген бағасының әдiл ... ... ол өзiн ... үшiн ... өзiнiң iстегенiң дұрыс деп ... ... кеп ... ... былай да тек ғана осылай iстеу керек деп ойлайды.
Тәрбиешi (құр) балаларға ... ... ... ... ал әр бала ... ... қабылдайды. Бастан кешкен оқиғақа өзiнiң жеке бақасын
бередi. Сондықтан да оқиғаны педагог пен баланың ... бiр ... ... ғана оны ... тереңдiгi мен жан - жақтылығы түрлiше болса ғана,
тәрбиелiк ... ... бола ... iсi 2 ... ... ... ... Ол, бiр жағынан, педагогтың
тәрбиелiк iсiн қамтитын болса, 2 - шi жақына, осы ... ... ... мен оның ... педагогтық ықпалымен жұмысқа белсене
араласатын балаларды қамтиды.
Мектептiң оқу процесiнде еңбек сабақы үлкен роль ... ... ... ... шешу үшiн, кiшi ... ... мен ұйымдастырылатын, сондай - ақ ... ... ... ... оқушылардың сабақтан тыс уақыттақы сан алуан ... ... сiрә, ... кем ... ... ... осы
сабақтан тыс еңбек қызметiнде өзiне - өзi ... және ... ... еңбегiн бiрiншi орынға ғойған жөн.
Мұғалiмнiң кiсiлiгi, оның көзқарасы мен ... ... ... арасындағы қарым - қатынастардың сипаты тәрбие процесiнде аса
зор адамгершiлiк маңызды ие болады. Тамаша, сулу ... А.В. ... деп ... ... ... ... жан - ... және
мейiрiмдi адамдай ешнәрсе таңдатын ерiктiре алмайды. Ағыл - ой ақыл - ... ар - ұят, ар - ... ... ... ... Отанға шыңдап қызмет
етумен ғана тәрбиеленедi”. Бұл сөздердi, сөз жоғ, кез - ... ... ... ... ... ... Әр адамның өзiнiң алғашғы
тәрбиешiлерiн өмiрбойы есет ... Олар мұны бiлiм ... ... оған ... қоғамдық өмiрдегi күрделi құбылыстарды көрсетiп,
оларды түсiне бiлуге көмектеседi. Бала ... жеке ... оның ... ... ... басқа да адамдардың қарым қатынасының тiкелей
жерiнде болады. Оқыту мен тәрбиелеу бiрiн - бiрi дамытатын өзара ... ... ... бiр - ... бөле ... ... Бiрақ мектептiң
кез - келген практикалық қызметкерi мұғалiмi класс жетекшiсi, мектеп
директоры ... ... ... тәрбиелеуден көрi оқыту жеңiл. Шынында да
оқытудан көрi ... ... ... күрделi де қиын, ол педагогтан
балақа өте нөзiк қарым - қатынас жасауды ... ... ... тұрақты
творчестваны керек ететiн ... ... ... ... мен
тәжiрбисiн ңнемi өзгерiп отыратын педагогикалық сәттерде пайдаланады.
Тәрбие ... ... ... ... ... ... iске ... туған шыдамдылық пен ұлы сүйiспешiлiктi, балаларға деген өз
iсiне деген сүйiспеншiлiктi талап етедi. Тәрбие ... ... ... ... өз ... оқып ... ... кеңейтiп, тереңдетуге
деген турақты талпынысты дамытып ... ... Ол өз ... ... ғадақалай бiлуге, баланың iшкi дүниесiне енуге, оның ой
арманы мен ... ... iс - ... ... ... ... баланың балашақын оптимистiкпен болжай бiлуге тиiс. А.С. Макаренко былай
деп жазған болатын: ... ... ... ақа ... жас ... тәжiрбиесiн, өзiнiң ығтасын, өзiнiң сенiмдерiн үйрету болып
табылады. Педагогтардың ... ролi де дәл ... ... ... ... ... ... атап көрсеттi.
Мұғалiм мен тәрбиеленушiлердiң арақатынасы аса жоқары, риясыз адамгершiлiк
тұрғыдағы қарықатынасқа ... тиiс. Бұл жай бала ... ... деп ... ... оқушысының жеңiс ғуанышы сәтсiздiк
күйiншiне ортақ бола бiлгенде ғана мүмкiн болады. Тәрбие ... ... ... мен ... қажет етедi. Жас мұғалiмдер көп ретте
тәрбиелеу үшiн оқытудың ғандай маңызға ие екенiн дұрыс ... ... ... Олар ... ... ... кейiн жиналыстар,
жасұландар жиыны өткiзiлгенде балалар қоғамдық пайдалы еңбекке қатысып
жарығтар мен ... ... ... ... деп есептейдi.
Балаларға мұғалiмнiң тәртiбi аса күштi әсеретдi. Ол тiптi мұғалiмнiң сабақ
жүргiзу ырғақына ... ... ... ... көп ... кейде
ойланбастан, кейде ойланып толғанып барып ... ... күш ... ... ... ... сияқты боламын”.
Тәрбие жұмысы балалармен дұрыс қарым - ... ... ... ... мiнез - құлық тәжiрбиесiн жинақтау үшiн ең қызығты деген
шаралар ... да ... ... ... дәрежесi де ешғандай
роль атқармайды. Ең бастысы ... мен ... ... ... - ... мұның өзi балаларға деген ... ... ... сай,
сүйiспеншiлiкке балаларға деген құрметке негiзделуге тиiс.
Мұғалiм бiлiм берiп ғана ғоймайды, балалрды бiлiмге, өмiрге, адамдарға
қарым - қатынасын тәрбиелейдi. Сыныптан тыс және ... тыс ... ... ... ... әрине сабақ берумен ғана шектелмейдi. Ол сабақтан
тыс ... да ... және ... ... ... ... де көп ғырлы мiндеттерiн толық кәлемде ... ... ... Сабақтан тыс жүргiзiлетiн әр түрлi тәрбиелiк iс - әрекет
қажет. Ол әдетте ... тыс және ... тыс ... ... бөлiнедi.
Сыныптан тыс жұмысқа мектеп оқушыларымен тыс кезде жүргiзiлетiн тәрбие және
бiлiм беру сипатында ұйымдастырылған. Әрi ... ... бар ... Бұл сабақтар тәрбие берудiң жалпы жүйесiнiң ажырамас бөлiгiн
құрайды. Олар жан - ... ... тыс ... ... ... ... ... Тәрбие жүйесiнде мектептен тыс жұмыста әйдеуiр орын
алады. Бұлар мектептен тыс ... - ... ... мен ... ... жас ... ... театрлары өткiзетiн тәрбие
және бiлiм беру ... мен ... ... ... ... ... тұрған
жүйелерi бойынша жүргiзiлетiн мектептен тыс ... ... ... кең
жайды. Әдетте мектептен тыс мекемелер, мектептер және ... ... ... оқу ... қоғамдық ұйымдары ұйымдастырылады. Мектептен
тыс жұмысқа белгiлi бiр мәндi ... ... ... тәрбие
жұмысын да жатқызуға болады. Демек, ... ... мен ... ... тыс өмiрi мен iс - ... мен ... - ... мектепте, мектептен тыс тәрбие ... ... ... кең өрiс ... ... өтiп ... ... әдебиеттерде оқыту әдiсiнiң басқа да анықтамалары
кездеседi. Бұл әдебиеттерде оқыту әдiстерi оқытушының оқушыларға ... бiлiм беру ... ... ... ... ... ... қатар оқыту әдiсi мұғалiмнiң оқу материалдарын оқушыға
жеткiзу тұрғысында ғана қарастырылады. ... ... ... ... ... бере ... Дидактика теориясында оқыту процесiнiң
мәнi мұғалiм мен оқушылардың өзара ... - ... екi ... ... ... ... әдiсiне берiлген анықтамада мұғалiм мен оқушы
арасындағы қарым - ... ... ... ... әдiстерiнiң
субъективтi – субъективтiлiк iшкi заңдылық негiзi ... Бұл ... ... ... ... ... ... қалады.
Сонымен қазiргi педагогикада оқыту әдiсi оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... ... және мұғалiм
арасындағы бiрлесiп жүргiзiлетiн iс - әрекетiнiң субъектi - ... - ... ... ... ... ... үшiн алдымен мұғалiмнiң өзi оқы, бiлiмiн жетiлдiрiп
отыруды қажет етедi. Оқу мен ... ... ... ... ... ... ... беру әрбiр мұғалiмнiң, әрбiр ата - ананың алдындағы басты
мақсаты.
Мектептерде педагогикалық озат тәжiрибенi ... ... ... және ... ... ... ... Педагогикалық
тәжiрбиеде - оқыту мен тәрбиенiң практикасын жан - жақты ... ... мен ... ... жинақтаудың негiзгi көздерiнiн бiрi.
Сондағытан педагогикалық озат ... оқу ... ... ... ... жетiлдiруде үлкен орын алады. Мұғалiм оқыту мен тәрбие ... ... ... ... ... да, олардың тиiмдiлiгiн сабақтың
немесе тәрбие жұмысының барысында бақылайды мұғалiм әр ... ... ... ... тән ... әр түрлi әдiстердi қолданудың
тиiмдi жолдарын, оқыту мен тәрбие процесiнде оқушылардың ... мен ... ... ... ... ... нәтижесiнде мұғалiм
өз жұмысындағы жетiстiктер мен елеулi кемшiлiктердi көре бастайды. ... ... ... ... қарастырады.
Оқытудың табысты болуы оқу ... ... ... ... ... ... жеткiлiктi болуына тiкелей
байланысты. Солай бола тұрса да ең ... ... ... ... ... педагогика ғылымының жаңа табыстарын iс жүзiнде ... ... ... бiлiм ... ... ... Мұғалiмнiң
өз мамандығынсңюi, жеке мәдениетi өзiн ұстауы оқушылардың ойлау бақытына,
қызығушылығына және ынтасына көп жер ... ... да, ... жас
ұрпақты рухани дүниемен ғанықтыратын жақсылықтың ұрығын болашақ ұрпақ
жүрегiне дарынтаты ... ... ... ... ... ... ... жақсы
нәтижелер (терең де берiн бiлiм, оқушылардың тәрбиелiлiгi) мұғалiмдердiң
оқу үрдiсiн ұйымдастыру және жоспарлауына, оқу - ... ... ... ... ... ... ... алдымен
оқушылардың негiзгi алатын оқу материалына меңгеруiне бар - күш ... ... ... ... ... мәселелерiне бақыттайды.
Олар берiлетiн сабақты жаспарлақанда, ... ... ... ... негiзгi мәселелерi анықтап, оларды меңгеру үшiн пайдаланатын
тиiмдi әдiстердi таңдап алуға жұмылдырады, екiншiден, қажеттi ... жету үшiн ... ... ненi бiлуi ... ненi есте ... ненiн түсiнiп бiлуi тиiс, ненi үйренуi керек екенiн ұғындырып, ең
қажетi бiлiмге бақдарлама ... ... ... ... ... сол сабақ
үстiнде сұрау арқылы, жаттықула есептер, белгiлi бiр зертханалық ... ... ... ... ... ... ... барлық
бөлiмдерi арасындағы сабақтастық пен оған бөлiнетiн уақыттың ... ... ... үй ... ... көп ... ... жаңа сабақты шала түсiндiруi мүмкiн, сол ... ... ... ... ... ... ала ... Үй жағдайында материалды
түсiну үшiн көп уақыт ... ... тiптi ... ... ... түсiнбей
қалады. Мұндай жағдай келесi қабылданатын бiлiмге залалын ... ... ... ... Н.К. Крупская, А.В. Луначарский, П.П.
Блонский, С.Т. Шацкий, А.С. Макаренко, В.А. ... және ... өз ... ... Мысалы: А.С. Макаренко тәрбие поцесiнiң
мақсаты бiздiң қоғамдық ... ... ... мақсаттарымен
мiндеттерiнен туындайтынын дәлелдеген. Тәрбие процесi арқылы жас өспiрiмдер
халқымыздың материалдың және рухани ... ... ... ... ... ... процесi дегенiмiз жеке адам мен ... ... ... ... ... ... ... қоғамда өз орнын
таба бiлуге үйретiп, әрбiр әрекетiмен, қызметiмен қоғамға пайда келтiруден,
өз жеке ... ... ... ... ... ... ... қоғамның мәнiн әлеуметтiк маңызды сапаларын қалыптастыруға, оның
қоғамға, адамға өздi - ... ... ... және ... шеңберiн
кеңейтуге бақытталады. Адамның, қоғамдық мәнiң, өмiрдiң түрлi ... ... ... ... кең болған сайын оның рухани жол
дүниесi соқұрлым бай ... ... мәнi, ... ... ... оның ... және қоғаммен практикалық қатынастарының
жүйесiн құру.
Тәрбие беруде каникулда, демалыс күндерi де ... ... ... уақытта және барлық жерлерде жүзеге асырылады. Оны ... ... ... ... болмайды. Оқушылардың санасы мен мiнезiн
қалыптастыруға олардың сезiмдерiн дамытуға деген бейтарап уақыт жоғ.
Мектептерде сыныптан тыс ... ... ... кеңеюi және
тәрбиенi сабақтан тыс жерлерде де ... ... ... тыс ... тыс ... ... ... қызмет орнын әндiрудi талап
етедi. Оның iс - әрекетiнде, ұйымдастырушылық ... және ... ... ... ... Ең ... ... тыс тәрбие жұмысын
жоспарлайды және ескередi, ... ... ... ... тыс ... тыс ... бөлiмiн өзiрлейдi және безендiредi.
Мектеп директоры мен және оның оқу - ... ... ... тiзе қоса ... ... оқу жылындағы тәрбиенiң негiзi
мiндеттерiн анықтайды, оқушылар тартылып, айналысатын iс - әрекет түрлерiн
қарастырады және мектеп ... ... ... ... ... былай жоспардың қалай орындалатының ғадақалайды әрбие жұмысын ескерiп
отырады.
Мұғалiмнiң қызметi әсiп келе жатқан адамның жеке басын қалыптастыруға
бақытталған. Бұл ... ... ... ... ... ... басына тән белгiлерден, мiнез - құлқы мен тәртiбiнен көрiнедi. Тәрбие,
тәрбие мақсатын айтқындайтын қоғам талаптарын неқұрлым толық ... жеке ... жан - ... ... iсi жүзеге асады. Тәрбие қызметiндегi
мақсатын маңызды мәнi ерте ... - ақ ... едi. ... мақсаты
тәрбиешiлердiң қызметiне перспективалық жасампаз сипат бередi. Егер педагог
тәрбиешi ... не ... ... ... түсiнетiн болса, оның мақсатқа
жету жолында күрескенi. Тәрбие қызметiндегi мақсаты нақ бiлiп оның есебiн
дұрыс жүргiзбейтiнше шын ... ... де ... Тәрбие мақсатында
белгiлi бiр мұрат бiлдiрiлген адамға ғойылатын талап.
Кiшi мектеп ... ... ... ... тыс ... ... ... белгiлер бар. Ең алдымен, оның тәрбие
мақсатына бақытталған көптеген жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... Тәрбиенiң мақсатқа бақытталған
ықпалын қиындататын жағдайлар мыналар: түрлi ... бала ... әр ... ... тән ... бiр ... ... мен ынта
- ықыласы, әдетi мен талқамдарының болуы. ... ... iшкi ... ... ... ... (оқушылар өздерi тап болған жағдайдың
себептерiн, әрине, бiле ... Бiр ... ... ... ... ... мәнiнен өзiне тән әрекетi сипатынан келiп
туады.
Тәрбие процесi адамның қоғамдық мәнiнiң әлеуметтiк маңызды сапаларын
қалыптастыруға, оның ... ... өздi - ... ... ... ... шенберiн кейтуге бақытталады. Адамның қоғамдық, мәнiнiң,
өмiрдiң түрлi жақтарына ... ... ... аумақты, кең болған
сайын, оның рухани жан дүниесi соқұрлым жазиралы, бай болады. ... - ... ... ... әлеуметтендiрiп, оның ұжыммен және
қоғаммен практикалық қатынастарының жүйесiн құру. ... ... ... iсi ... ... төмендегiдей бiрқатар мәселелерiн
шешудi қамтиды. Бiрiншi, педагогикалық жағдайлардың, тәрбиелiк әсерлердiң
нәтижесiн ... ... ... ... Сәйтiп, оқушылар
тәрбиелiлiгiнiң деңгейiн анықтауды, оның ... мәнi мен ... ... ... ... ... бөлудi және қалыптастыруды, оны
шешудiң жолдарын анықтауды тәрбиенiң құралдары мен ... ... ... ... етедi.
2. Тәрбие процесiнiң жобасын құру және ... ... Бұл ... ... ... iс - әрекеттi пайдалы бөлiктерге және
ықпалдарға бөлудiң, оқушылардың iс - ... ... ... ... ... мен ... топтардың, жеке оқушының жеке қарым -
қатынастарды бекiтудiң, ... ... ... ... мен ... ... ... оқушыларға жеке тұрғыда қатынас
жасау бiрлiгiнiң болуын талап етедi.
3. Тәрбиелiк ... ... және ... ... ... Бұл
мазмұны жағынан педагогикалық мiндеттерге ... ... ... асыруды, сыртқы ықпалдардың ... ... әтiн ... ... етедi, қоршақан ортақа сай баланы дамыту үшiн
қажеттi материалды таңдап алуды, ұжым мен ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын жеке шекеленiстердi
жоюды, оқушылар арасындағы достық пен жолдастың қатынастарды нақайтуды,
педагогикалық жағдайға ... ... ... ... ... ... ықпал жасаудың бақытын дұрыс анықтауды және
тәселдердi қайта құруды талап ... ... алу және ... Мұның мазмұны әдепкi
берiлгендермен салыстырып, ғолы жеткен нәтиженi талдау, қолданылған ... ... ... анықтау, балалардың дамуындағы және
тәртiбiндегi ойластырылмақан, ... ... туу ... орынды құралдарды, iстердi, тәсiлдердi жинақтау, өз ... ... ... ... iс - әрекетiн зерттеу, педагогикалық
теория мен тәжiрбиенi сәйкестендiре бiлу ... ... – бұл ... ... Олай ... ... мен процестер арасындағы байланыс мәселесiн қарайың. Бұл жерде
кейбiр заңдылықтарды атауға ... ... ... ... және ... ... ... әлеуметтiк, экономикалық мңшкiншiлiгi әскелең талабына
сәйкес дамып отырса, соқұрлым жастардың келешегiне ... ... ... игi әсер ... Тәрбие мен өзiн - өзi тәрбилеудiң бiрлiгi. Оқушы ... ... ... ... ролi зор. Iс - ... барысында
белсендiлiктiң бiр неше түрiн байғауға болады. ... ... ... ... ... белсендiлiгi және өзiн - өзi
тәрбиелеу белсендiлiгi.
1. Тәрбие iс - ... және ... - ... ... ... оқыту және бiлiм беру iс - әрекетiне байланысты. Iс ... ... ... бар. ... ... оқу, ... ... қоғамдың саяси iс - әрекеттерi т.б. жатады. Осы iс -
әрекеттердiң нәтижесiнде баланың ақыл - ... ... ... - ... және эстетикалық қасиеттерi қалыптасады. Еңбек
етуде жауапкершiлiк сезiмi артады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта айтқанда тәрбие – бiлiм ... ... ... және ... еңбекке дайнындау мақсатын көздеп ұрпақға қоғамдық
тарихи тәжiрибен ауытыру процесiн айтамыз. ... ... ... ... әле - ... ... жататын табиғи құбылыс. Швецарияның ұлы
демократ педагогы ... ... адам ... ... - ... негiзгi мiндетi балалардың адамгершiлiк қасиеттi қалыптастыру
деп санақан. Адамгершiлiктi ... ... және еңбе ... ... деп ... ... ... келген күннен басталады. Сонда
да ата - ананы тәрбиенiң әдiс ... ... ... ... - оқушылардың көзқарасы мен ... - ... ... ... және өте ... ... Егер ... оқушылар оқыту
процесiнде тәрбиеленедi делiнсе, қазiр оқытушының, мектептiң, отбасының,
қоғамдық ... ... ... жеке басы ... Тәрбие - өте
қажеттi ғылыми ұғым, соған қатысты ұғымдар: “оқушылар”, “оқыту” ... ... ... ... Бұл ... ... ммүмкiн
болғанымен тиiмсiз болады. Тәрбиеге әр кезде оқушылардың жас және ... ... ... ... айда ... ... ... енгiзiлiп отырылады. Оқу процесi кезiнде оқуға ... ... ... ... ... өткiзедi. Келешекте
әкiнбеу үшiн Абай атамыздың нақыл сөздерiнен ғибрат алып ... ... ... ... ... ... бiр сырлы болып әсер едi.
Оқыту - қайсыбiр оқушы бiлiмдi, ептiлiктi, дағдыны, тәжiрибенi бостан
бос алмайтын процесс. Бiлiм ... ... ... ... ... ... тәрбиенiң, дамудың, өркендеудiң қажеттi құралы, ұйтқысы болады.
Егер бұрын бiлiм беру iсiнде дағдықа, ептiлiкке баулып ... ... ... ... жаңа ... ... ... көп жағдайда
жеке бастың өркендеуi арқылы тәрбиенiң бiр құралы бола бастады.
Жалпы педагогика ... ... ... ... ... ... ... сезiм мен iдеттi ... - ... ... ... ... ... ... Адамгершiлiк тәрбие 2 жақты процесс. Бiр жағынан ... - ... ... ... ... ... ... Екiншi
жағынан тәрбиеленушiлердiң белсендiлiгiн қамтитын iс - ... пен ... - ... көрiнедi. Ол әрбiр адамдардың iс - әрекеттерiнен
көрiнедi.
Кiшi мектеп жасында ... ... ... дамуында кейбiр
ерекшелiктер байқалады. Олардың бұлшығ еттерiнiң күшi артады, сүйек жүйесi
қалыптасу ... ... ... ... жарты шарының функциялары дамиды.
Баланың бойы 115 сантиметрден 134 сантиметрге дейiн әседi, салмақы 32 - 35
кг ... ... Бұл ... ... iс - ... - оқу. Осы ... ... таным процесi (қабылдау, зейiн, се, ғиял, ойлау) дамиды.
Н.К. Крупская және А.С. ... 7 - 12 ... ... үшiн ... ... ... атап ... Олардың айтыу бойынша ойын
балаларды ерiтiлiкке, ұйымшылдықға, батылдықға тәрбиелеп ғана ғоймайды, ... ... ұжым ... үшiн ... ... тәрбиелейдi.
Бұл жастағы балалар үшiн еңбектiң тәрбиелiк мәнi өте зор. ... - ... ... ... ... ұжым және қоғамға пайдалы еңбектiң (үй
шаруашылығына ... ... ... ... сая ... бақша әсiру, үй
жанындағы бау - ... ... ... ... ... ... жұмыс iстеу т.б. түрлерiн iстей бiлуге үйрету қажет) 7 - ... ... ұзақ ... дене ... күш ... жұмыстарға әлi
қабiлетсiз болады. Сондықтан бұл жағдайдың ... дене ... еске ... ... процесiнде балалардың кейбiр терiс қылықтарын байғауға болады.
Мысалы, өзiмшiлдiк бiреудiң жақсы әдеттерi мен iстерiн көре ... ... ... ... етiп үй ... ... ... Балалардың мұндай терiс қылықтарына жол бермеу, тәрбиешiлердiң, ата -
аналардың, беделiне, бiлiмiне, өмiр ... ... ... балалармен тәрбие жұмысын дұрыс ұйымдастыру үшiн олардың
мынандай ерекшелiтерiн еске алған жөн: сөзбен iстiң ... ... ... ... кiнәлаудiң жеркену сезiмi туады: үлкен адамдардың жiберген
қателерiн тез ... ... ... ... ... келедi, сенiмдi
серiк iздейдi; өз ... ... ... ... ... ... ... болады т.б.
Бұл ерекшелiктердi оқу, тәрбие жұмысының барысында сынып ... ... ... ... ... етiп iске асырудың
әдiстерi мен тәсiлдерiн қарастырып, ата - ... дер ... ... ... ... ... ... процесiнде, даму
кезеңiнде байқалады. Мұғалiм күнделiктi оқу ... ... ... дара ... бақылап, еске алып отырады. Осындай нақты
зерттеу жұмысының нәтижесiнде ... ... ... әртүрлi жақымды
және жақымсыз дара ерекшелiктердi байқайды. Оларға: баланың оқу материалын
тез ұғуы немесе баяу ... ... ... ... ... ... ... сылтауларды айтып бас тартуы, iс - ... ... ... ... бiр ... байсалды, ұстамды
болуы, екiншiсiнiң жеңiл тек қызба болуы, баланың ... ... ... өзiн ... ұстау. Осы сияқты әр түрлi дара айырмашылықтарды тәрбие
жұмысын сабақтан тыс жоспарлауда еске алады. Оларды iске асыру үшiн ... ... ... белгiлейдi.
Мұғалiм сабақ үстiнде, тәрбие барысында ойын, еңбек, ... ... ... ... - ... ... ... тыс тәрбиелейдi.
Оқушылардың түрлi iс - әрекеттерiн жүзеге асыру үшiн, ... ... ... iске қосу ... Осыған орай тәрбиешi мына
жағдайларды ескеру қажет: ... ... өз ... ғана ... ... ... ұжым мңддесiмен ңштастыра бiлуге үйрету; баланы әртүрлi
жағдайда болатын өзгерiстердi басынан өткiзе ... ... ... өмiрдi
даму күйiнде көре бiлуге үйрету т.б.
Сабақ үстiнде, ... ... ... ... ... ... тыс ... беки түседi немесе түрлi өзгерiстерге ңшарайды.
Сыныптан тыс сабақ ... әр ... ... ... ... ... ... келедi. Балалар сабақтан тыс уақытта тәрбиелiк
мазмұнды еңбек жұмыстарына қатысады.
Орыстың ұлы педагогi К.Д. ... ... ... тәрбиелеу туралы былай
деп жазады: “адамның жеке қара басы, бiреудiң жеке ... ... ... әсер ете ... ... қалыптастыру үшiн де, мiнезбен әсер
ету керек”. Бала тәрбиелеу оңай жұмыс ... Ол ... ... пен
шыдамдылықты талап етедi. Сондықтан халық өмiр есiгiн ендi ғана ашған бәбек
тәрбиесiн ... ... ... ұлы ... ... ... ... ата - аналар тарапынан жол берiлетiн кемшiлiктердi ескерте отырып,
бала тәрбиесiн ұйымдастыруға кеңестер бердi.
“Тәрбиенiң негiзi, - дедi А.С. ... - ... - бес ... берiледi: - бұл тәрбие процесiнiң 90% - i, ал содан ... ... ... яғни адам ... - ... ... жалғасады. Қорыта
айтқанда, 5 жасқа дейiн сiз еккен ақаштың үшiн кңтесiз, ал 5 ... ... сiз ... жеп ... - ... Осы ... ... халқында мынандай
түсiнiк бар: “5 жасқа дейiн балаңды ... кңт, 5 ... 13 ... дейiн
ғұлындай жұмса, 13 жастан кейiн құрдасындай сырлас”. Бұл 5 жасқа ... ... ... және ... ету қабiлетiнiң негiзiн қалауға
жағдай жасау керектiгiн ескертсе, 5 жастан кейiн тәрбие әдiстерiнiң қатаң
жоқары ... ... ... К.Д. ... ... 8 - том, 18 б. ... т - де) 1950ж.
1. Гербарт И.Ф. Главнейшие пед. соч. в систематическом извлечении. М. 1906
с. 199
1. Пирогов Н.И. Избр. пед. Соч. М., 1952, с ... ... Л.С. ... ... ... М. 446 - ... Марьенко И.С. "Советская педагогика", N 10, 1971г.
1. Педагогика ... Ю.К. ... М., ... ... ... ... М., ... Макаренко А.С. Педагогикалық таңдамалы шығармалары А. 1980ж. 385бет
1. А. Құнанбаев Таңдамалы шығармалары толық жинақы. А. 1994ж. Он сегiзiншi
сөз 182бет
1. Ш. ... ... ... ... қара ... А., 1988ж.
365бет
1. Команский Я.А. Великая дидактика. Избр. Пед. Соч. М., 1975, 302 - 303
беттер
1. Ушинский К.Д. збр. Пед. Произв. 2 - том ... ... А.С. ... ... ... ... Пед. соч. 62 - ... 1 - том М., 1978 стр. 367ж.
1. Ж.Б. ... , Р.М. ... ... - ... ... Ильина Т.А. "Педагогика" А. 1977ж.
1. Харламов И.Ф. "Педагогика" М., 1990ж.
1. Тәрбие процесiнiң мәнi және ... ... ... А., ... Сейтәлиев К.Б. "Тәрбие теориясы", Алматы, 1986ж.
1. Бержанов К.Б. Тәрбие мен оқытудың бiрлiгi. А. 1965ж.
1. Ұлақат журланы 1999ж, N 2 29 - 31 ... ... А.Е., ... Р.С. ... ... ... негiздерi. – Алматы, Ғылым, 2003ж.
1. Ысқақов Ж.Ы., Ысқақрв Ж.Ж. Педагогика - Шымкент, 2004ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Киіз үйдің символикасы6 бет
Әлеуметтік экологиялық мәселелер4 бет
Бала құқықтары10 бет
Жапондық кәсіпорындардың ұйымдық құрылымының ерекшеліктері5 бет
Капиталды шетке шығару тенденциясы7 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет
М.О.Әуезов шығармаларындағы адам мен табиғат тақырыбы64 бет
Маманның сөз сөйлеу ерекшеліктері. Маманның сөз сөйлеу мәдениеті. Белгілі кәсіби топтағы адамның дресс-коды6 бет
Семей қаласы бойынша тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығын талдау22 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь