Экологиялық факторлар жайында

Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете алатын, ортаның кез-келген әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту қажет;
1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі бөлшектенбеуі. Мысалы, су қоймасының тереңдігін немесе тіршілік ету орнының теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген оттегінің азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді; биіктіктің әсері температураның, атмосфералық қысымның төмендеуі арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т. тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның экологиялық факторлары ретінде білінеді.
2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық буындар арқылы берілуі мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген себеп-салдарлық байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың аралық буындар арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.
Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар минералдандырады, соған байланысты осы жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде планктондық организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің концентрациясының артуына әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал олармен базарды мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық фактор ретінде көрінеді.
Экологиялық факторлар табиғаты жағынан қаншалық әр алуан болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық тұрғыдан салыстыруға келеді, өйткені әрқашанда организмдердің тіршілік әрекетінің өзгерісі арқылы білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп соғады.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Экологиялық факторлар
Орындаған: Айдосова ... ... ... 2015
1.Экологиялық фактор.
Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете ... ... ... әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту қажет;
1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі ... ... су ... ... ... ... ету ... теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға ... ... ... суды ... ... тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген оттегінің азаюы, су тұздылығының ... т.б. ... әсер ... ... ... ... ... қысымның төмендеуі арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, ... және т.т. тірі ... ... әсер етуші сыртқы ортаның экологиялық факторлары ретінде білінеді.
2.Экологиялық фактордың әсері тікелей ... ... ... ... ... мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген себеп-салдарлық байланыстар ... ... ... ... ... ... арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.
Құс базарларында құстар ... көп ... ... басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар ... ... ... осы ... ... шоғырланады.Бұл өз кезегінде планктондық организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің концентрациясының артуына әкеліп ... ... ... ... ал олармен базарды мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық фактор ретінде көрінеді.
Экологиялық ... ... ... қаншалық әр алуан болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық тұрғыдан салыстыруға келеді, өйткені әрқашанда организмдердің тіршілік әрекетінің өзгерісі ... ... ал бұл, ... ... ... ... әкеліп соғады.
2.Антропикалық фактор
Антропикалық фактор -- өсімдік пен жануарлар дүниесі құрамына, түрлердің территория бойынша немесе су қоймаларына ... және ... саны мен сапа ... адамның әр түрлі әрекетөсер етуі. Адамның өсімдік пен жануардың өсуінен сондайақ өшуіне де әсер ету ... екі ... ... 1) тікелей әсер -- жануарларды қыру, жою, су ... улау ... ... ... тағы ... 2) ... әсер -- ... кесіп алу, даланы жырту, батпаңтарды құрғату тағы басқалар. Соңғы өсерге байланысты жануарлар мен өсімдіктердің бір турі ... ... бір ... түрі дамиды.
3.Химиялық қосынды зиянды заттар
Зиянды заттардың жалпы сипаттамасы. Қазіргі заманда адамзатқа белгілі 7 млн. астам химиялық заттар бар. ... 60 ... ... кең ... ... тамаққа қосу түрінде - 5500, дәрі - ... - 4000, ... ... - 1500 ... Халықаралық рыногта жыл сайын 500-ден 100-ға дейін жаңа химиялық қосындылар, өнімдер пайда болуда. Міне, ... адам ... ... улы ... ... ... ... жатыр.
Улы химиялық заттар, өзінің пайдалануына байланысты төмендегідей болып жіктеледі:
* өнеркәсіп улы -- өндірісте қолданылатын заттар;
* улы ... - ауыл ... ... ... ... ... ... өсімдіктер және жануарларда, саңырауқұлақтарда, құрт-құмырсқаларда болатын заттар;
* әскери улаушы заттектер.
4.Бейімделу
Бейімделу (лат. adapto) техникалық жүйенің сыртқы орта ... ... ... ол туралы ақпарат жинау және оны пайдалану арқылы өз қалып-күйлерін (жұмыс істеу алгоритмін, параметрін, ... ... ... ... даму ... ... ... бейімделуі.
Бейімделу -- организмдердің әрбір түрге тән белгілі шектері бар ортаның жағдайына бейімделу ... ... ашық әрі ... кеңістікті ортадағы тіршілікке эволюциялық бейімделуі тез жүгіруге, құрғақ шылық жағдайына, т.б. бейімделуі; Қиыр Солтүстікке және ... да ... ... тұрақты қоныстану үшін көшіп барған адамның физиологиялық немесе онтогенетикалык бейімделуі ("әдеттенуі"). Бір ұрпақтың жеке физиологиялық бейімделуі фенотиптік ... деп ... да, бұл ... ... көше ... ... бейімделуге өтеді, ал сұрыпталу барысында -- эволюциялық бейімделуге ауысады. Генотиптік жәнеэволюциялық бейімделумен ... ... ... толық жетілмеген. Организмнің бастапқы жағдайға оралуы қайта бейімделу , деп аталады; ортаның өзгерістегі жағдайына ... ... ... ... ... жаңа ... ... мысалы, ауылдан қалаға келген мигранттардың бейімделуі -- адамның ... ... жеке ... және ... ... эврибионтты ағзалар және стенобионтты ағзалар
Неміс ғалымы Юстус Либих 1840ж ашты Минимум ... ... ... ... өмір сүруі белгілі бір комплексті жағдайларға байланысты. Мысалы:өсімдік ылғал ауаны жарықты ... ... ... етеді ал осы қоректік заттардың бірі жетіспеген болса онда организмнің жағдайы төмендейді
Ю.Либих өсімдіктерге тәжірибе жасап өсімдіктің өсуі топырақтағы ... ең аз ... ... ... ... дәлелдеген. Бұл элементтің орнын басқа элементтермен толықтырса да,өсімдіктер дұрыс жетілмеген. Нәтижесінде өсімдіктің өсіп-дамуын олар ең аз мөлшерде қажет ететін микроэлементтер ... ... ... ... деп аталады.Ю.Либих организнің төзімділігі оның экологиялық мұқтаждығының ішіндегі ең осал буынына тәуелді болатындығын айтты.Одан ... ... ... ... ... шегіне ең жақын фактор күшті әсер етіп,басты фактор болып саналады
1913ж В.Шелфорд лимиттік әсерлердің минимум заңына сай ... ... ... шек ... ... Шелфордтың толеранттылық зыңы деп атайды, (латын тілінен аударғанда ... ... ... оптималды жағдайдан ауытқығанда организм тіршілігінің төмендеуінің жоғарғы шегі, организмнің тіршілігін сақтау ұстамдығы,төзімділігі деп аталады.Әрбір организмнің өзіне тән ... шегі ... ... ... ... жақындауы немесе одан жоғарылауы лимиттік жағдай немесе ... ... деп ... ... шығып кетсе, организм тіршілігін жояды.
Организм үшін максимальды және минимальды жағдайда қауіпті,органимзде өзгерістер ... ... ... дейін алып барады,оны летальді жағдай деп атайды,
Летальді жағдайға жетпеу үшін организмге әсер ... ... ... бір шекті концентрациясы белгіленеді
Толеранттық шек болатын факторлардың түрлері өте көп.
Организмдер көбею кезінде,қоршаған орта ... ... ... болады.Ыстық сүйетін өсімдіктер үшін аяз,солтүстік аудандарда күн сәулесі жетпей,ылғалдың артық болуы ,ал ... күн ... ... ... ылғалдылық жетпеуі лимиттік фактор,мысалы бола алады.
6.Организмдердің толеранттылыққа байл топтары.Оганизмге қатысты факторлардың әсерінен бірнеше жалпы заңдылықтарды бөліп көрсетуге болады,Ондай заңдылықтарға :оптимум ... ... ... ... ... ережесі және т,б жатады.Организм тіршілігі үшін аса қолайлы экологиялық факторлардың белсенділігі оптимум немесе экологиялық факторлардың оптимум ... деп ... ... ... тіршіліне қауіпті немесе өлуіне алып келетін пессимум аймағы деп аталады.Белгілі бір факторларға қатысты организмнің өмір сүре ... ... ... ... ... ... толеранттылығы деп атайды.
Фактордың ең төменгі немесе ең жоғарғы мәндерінен асып,организмнің тіршілігін тоқтатуы туралы ұғымды ғылымға 1913ж ... ... ... ... ... ... ... заңы деп аталады,Кейде мұны Шелфорд ережесі деп те атайды.
Экологиялық валенттілік - организмдердің орта факторларының белгілі бір шамадағы өзгерісіне төзімділігі,яғни ... ... ... ... орта ... ... ... төзімділік көрсетсе,оның экологиялық валенттідігі де соғұрлым жоғары болады.Эврибионтты ж/е стенобионтты организмдер.Экологиялық толеранттылыққа б/ты организмдер екі типке бөлінеді.Эврибионттар- факторлардың кең ... ... ете ... ... ... ... ... үлкен ауытқуларына шыдамды организмдер, эвригалинді- су тұздылығының үлкен ауытқуына төзімді, эврибатты- қысымның қатты ауытқуына тқзе алатын организмдер, эврифагтар- әртүрлі азықтармен ... ... ... әртүрлі тіршілік орталарында кең таралғандар. Стенобионттар-тек белгілі бір орта жағдайларында ғана тіршілік ете ... ... Олар ... тек ... аз ғана ... ... ... маржандары), стеногалинді- су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтындар (ұлу), стенобатты- қысымның ауытқуына шыдай алмайтындар, стенофагтар- азықтың белгілі болады.
Шектеуші фактор - 1) ... ... ... не ... ... қауымдастықтың) тіршілік етуінің өтуі үшін шектеу қоятын фактор. Мысалы, басқа түрлердің бәсекелесі; 2) ең көп не ең аз шамада болатындықтан ... ... мен ... ... ... гөрі ... ... экологиялық фактор.Далалық өңірде өсімдіктер үшін шектеуші фактор -- су, орманды жерлерде -- топырақта ... ... ... ... -- жылу ... ... көлдердеқыстың ортасынан былай судағы оттек мөлшері шектеуші фактор болып шығады (ол жетіспегенде балық жаппай қырылады). ... ... су ... ... ... ... да ... фактор болуы мүмкін.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық туризм дамуында Қазақстанның ерекшеліктері21 бет
Экономикадағы экологиялық жендеттiк синдромы24 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Алкоголизм және девиация мәселелері әлеуметтік проблема ретінде22 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
VI-VIII ғасырдағы ұлы ғұламалар5 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Іі-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь