Қ.жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары

Кез келген ғылым саласының бастауында ғасырлар бойы маңыздылығын жоймайтын, уақыт өткен сайын, іздене үңілген сайын келер ұрпақ тың ой, терең пайымдау, жаңа білім табатын ғұмырлық еңбектер болатындығы белгілі. Мұндай еңбектердің қатарына ХХ ғасыр басында-ақ қазақ тіл білімінің негізін қалауға айрықша үлес қосқан аса көрнекті тілші-ғалым, профессор Құдайберген Қуанұлы Жұбановтың зерттеулері жатқызылады.
Қазақ тіл білімінің тұңғыш профессоры Қ.Жұбанов 1937 жылдың қараша айын­да нақақтан-нақақ, «халық жауы» ретінде тұтқындалып, содан жыл өте, 38-ге енді шыққан кезінде ату жазасына кесілген болатын. Аз ғұмыр, қысқа уақыт ішінде қазақ филологиясына мол үлес қосып, қомақты мұра қалдырған талантты ғалымның еңбектері 1937 жылдан кейін жарық көрмей, 20 жыл бойы жұртшылық назарынан сырт қалып келген еді. Тек 1957 жылы Құ­дайберген Жұбановтың азаматтық құ­қығы қалпына келтіріліп, ғалымның қазақ тілі жөніндегі зерттеулерін оқыр­ман қауымына ұсынуға мүмкіндік туды. Профессор Қ.Жұбановтың өмірі мен шығармашылығын тұңғыш зерт­те­ген жұбановтанушы, академик Рәбиға Сыздықтың сөзімен айтсақ: «… өзінің табиғат берген бітімімен, Алла Тағала сыйлаған ақылды-парасаттылығымен, үлкен таланттылығымен, ата-анасы мен тәрбиесінен келген қабілеттілігі­мен, алған білім-танымымен елден ерек тұрған біртуар (феномен) тұлға» өзінің аз жасаған ғұмырында ғылым үшін баға жетпес класси­калық зерттеулерін мирас етіп қалдырды.
Абай атындағы Қазақ педа­гогика­лық институтының қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының мең­герушісі, Халық ағарту комиссариаты коллегиясының, Ұлттық мәдениет институтының ғалымдар кеңесінің мүшесі, КСРО Ғылым академиясы Қазақстан филиалы үлкен ғылыми кеңесі мен Прези­диумының мүшесі, Әдістеме, бағ­дарламалар мен оқулықтар секторының меңгерушісі, Халық комитетінің оқыту-әдістемелік кеңе­сінің КазФАН-ның тіл және әдебиет секторының жетекшісі, Республика­ның Мемлекеттік тер­минологиялық комиссиясының А.Байтұрсынұлынан кейінгі тө­рағасы, Бүкілодақтық жаңа әліпби орталық комитетінің мүше­сі, Кеңестің бүкілодақтық XVI съезінің делегаты, КазЦИК мүшесі Құдайбер­ген Қуанұлы Жұбановтың осыншама ғылыми, мәдени-әлеуметтік маңызы зор міндеттер мен жауапты қызметті атқара жүріп, мұншама терең, іргелі зерттеулерді қатар жүргізіп отырғанына қайран қаласың, мақтан тұтасың, үлгі етесің.
Неміс, араб, парсы, моңғол, чуваш, коми, грузин, түркі тілдерін меңгерген полиглот, түркі тілдерінің тарихы бойынша өз зерттеулерінде руна жазулы, ескіұйғыр жазулы, араб жазулы ескерткіштерді, моңғол, тұңғыс-манжұр, қытай, жапон тілдері мате­риал­дарын, араб, парсы мәліметтерін, Еуропа тілдерінде жазылған әде­биеттерді молынан пайдаланған еу­ропалық деңгейдегі лингвист, профессор Қ.Жұбанов терең білімі мен зердесін, қажыр-қайратын, еңбегін қазақ тілінің сол кезеңдерде шешімін таппай тұрған жазу (әліпби және орфография), терминология, әдістеме, тілі білімінің фонетика, лексикология, грамматика (морфология және синтаксис) салаларының көкейтесті мәселелеріне арнады.
Қ.Жұбанов ғылым тезіне түсіп таразыланған тұңғыш грамматика оқулығы мен қазақ тілінің мемлекеттік бағдарламасын жасады, қазақ тілта­нымы саласында академиялық сипат­­тағы алғашқы монографиялық зерттеудің авторы болды. Сондай-ақ ғалымның 1930 жылдардан басталған Қазақстандағы терминологиялық жұ­мыс­тарды ұйымдастырушы, қазақ тер­минологиясының Кеңес дәуіріндегі дамуының бағытын белгілеуші екен­дігін атап айтуымыз керек. Сонымен қатар ғалымның әдебиеттану, мәдениет пен өнер туралы жазған құнды зерттеулері мен пікірлері бір төбе.
1. Сыздықова Р. Қазақ орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш. Алматы, 1960ж.
2. Жиенбаев С. Сөйлемнің тыныс белгілері. Алматы, 1940ж.
3. Хасенов Ә, Пунктуацияны оқыту жолдары, Алматы,1957ж.
4. Мұсабекова Ф, Қазіргі қазақ тілінің пунктуациясы, Алматы, 1773ж.
5. Мұсабекова Ф Тыныс белгілерін оқытудың кейбір мәселелері, Алматы,1959.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семейдің Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті.
СОБӨЖ
(Студенттің оқытушының басшылығымен орындайтын жұмысы)
Тақырыбы: Қ.Жұбановтың ... емле ... ... ... ... ... Г.С.
Топ: Қ-417с
Семей, 2015
Қ.Жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары.
Кез келген ... ... ... ғасырлар бойы маңыздылығын
жоймайтын, уақыт өткен сайын, іздене үңілген сайын келер ұрпақ тың ... ... жаңа ... ... ғұмырлық еңбектер болатындығы белгілі.
Мұндай еңбектердің қатарына ХХ ғасыр басында-ақ қазақ тіл білімінің ... ... үлес ... аса ... тілші-ғалым, профессор Құдайберген
Қуанұлы Жұбановтың зерттеулері жатқызылады.
Қазақ тіл білімінің тұңғыш ... ... 1937 ... қараша
айын­да нақақтан-нақақ, «халық жауы» ретінде тұтқындалып, содан жыл өте, 38-
ге енді ... ... ату ... ... ... Аз ғұмыр, қысқа уақыт
ішінде қазақ филологиясына мол үлес қосып, қомақты мұра қалдырған талантты
ғалымның еңбектері 1937 жылдан ... ... ... 20 жыл бойы жұртшылық
назарынан сырт қалып келген еді. Тек 1957 жылы ... ... ... ... келтіріліп, ғалымның қазақ тілі жөніндегі
зерттеулерін ... ... ... ... ... ... ... мен шығармашылығын тұңғыш зерт­те­ген жұбановтанушы,
академик ... ... ... ... «… өзінің табиғат берген
бітімімен, Алла ... ... ... ... ... мен тәрбиесінен келген қабілеттілігі­мен, алған
білім-танымымен ... ерек ... ... ... ... ... ... ғұмырында ғылым үшін баға жетпес класси­калық зерттеулерін мирас
етіп қалдырды.
Абай атындағы Қазақ педа­гогика­лық ... ... тілі ... кафедрасының мең­герушісі, Халық ... ... ... ... ... ғалымдар кеңесінің мүшесі, КСРО
Ғылым академиясы Қазақстан филиалы үлкен ғылыми кеңесі мен ... ... ... мен ... ... меңгерушісі,
Халық комитетінің оқыту-әдістемелік кеңе­сінің КазФАН-ның тіл және әдебиет
секторының жетекшісі, Республика­ның ... ... ... ... тө­рағасы, Бүкілодақтық жаңа әліпби
орталық комитетінің мүше­сі, Кеңестің бүкілодақтық XVI съезінің делегаты,
КазЦИК ... ... ... ... осыншама ғылыми, мәдени-
әлеуметтік маңызы зор міндеттер мен жауапты қызметті атқара жүріп, мұншама
терең, іргелі зерттеулерді ... ... ... қайран қаласың, мақтан
тұтасың, үлгі етесің.
Неміс, араб, парсы, моңғол, чуваш, коми, ... ... ... полиглот, түркі тілдерінің тарихы бойынша өз зерттеулерінде руна
жазулы, ескіұйғыр жазулы, араб жазулы ... ... ... ... жапон тілдері мате­риал­дарын, араб, парсы мәліметтерін,
Еуропа тілдерінде ... ... ... ... ... ... ... Қ.Жұбанов терең білімі мен зердесін, қажыр-
қайратын, еңбегін қазақ тілінің сол кезеңдерде шешімін таппай тұрған жазу
(әліпби және ... ... ... тілі ... ... грамматика (морфология және синтаксис) салаларының көкейтесті
мәселелеріне арнады.
Қ.Жұбанов ғылым тезіне түсіп таразыланған тұңғыш ... ... ... ... ... ... жасады, қазақ тілта­нымы
саласында академиялық сипат­­тағы алғашқы монографиялық ... ... ... ... 1930 ... ... ... жұ­мыс­тарды ұйымдастырушы, қазақ тер­минологиясының Кеңес
дәуіріндегі дамуының бағытын белгілеуші екен­дігін атап айтуымыз керек.
Сонымен ... ... ... мәдениет пен өнер туралы жазған құнды
зерттеулері мен ... бір ... ... моногра­фиялық еңбектердің, оқулықтар мен оқу
құралдардың, мектептер мен ... оқу ... ... ... жаңа ... ... негізгі авторларының бірі, кең ауқымды
түркітанушы ғалым ретінде Қ.Жұбанов ... ... зор ... ... Осы мол мұра ... ... ... кейін алғаш 1966 жылы ... ... рет 1999 жылы ... 100 жыл ... орай ... ... академиясы А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты
ғалымдар кеңесінің ұйғарымымен қайта ... ... ... 600 данамен жарыққа шыққан болатын. Алайда бүгінде аталмыш
туындылар ... ... ... ... ... ... әр ... қажетсініп, көздің қарашығындай сақтайтын өз
оқырмандары бар. ... да ... ... ... ... жұртшылыққа ұсынып оты­руды дәстүрге айналдыру
игілікті ша­ралардың бірі болмақ.
Осы мақсатпен «Қазақ тілі ... ... деп ... еңбек
ғалымдар, студенттер мен көпшілік қауым назарына 1999 жылғы ... ... ... ... ... Құдайберген Қуанұлы Жұбановтың туғанына 110 жыл
толуына арналып қайта ... ... ... ... нысанына іліккен
салалардың әралуандығы ескеріле отырып, кітапқа енгізілген еңбектерді
орналастыруда ... ... ... ... ұстаным
басшылыққа алынып, материалдар тақырыбына қарай алты ... ... ... ... ...... ... фонетикасы, грамматикасы;
әдебиет, мәдениет және өнер; әліпби, ... ... ... мен ... мәселелеріне арналған қазақ ... да, ал ... ... – орыс тілінде жазылған еңбектер.
Шығарма мәтінін беруде, не­гізінен, сол ... ... ... және ... ... ... қазіргі
оқырманға, әсіресе жас буын зерттеушілерге ... ... үшін ... ... ... ... көбінесе, қазіргі графикамен
берілді, ал латын жазуы кезіндегі қазақ ... ... ... ... мен жеке ... ... ... латын
қаріптерімен терілді.
Кітаптың соңында берілген «Қосымшада» филология ғылым­дары­ның
докторы, Қ.Жұбанов ... ... ... ... әрі ... ... ... Есет Құдайбергенұлы Жұбановтың «Қ.Жұбанов
тартқан тілтану желілері» атты био-биб­лиографиялық зерттемесі (педагогика
ғылымдарының кандидаты, ... ... ... ... сұхбаты); Қ.
Жұбанов өмірінің негізгі кезеңдері туралы қысқа­ша мағлұмат (қазақша және
орысша), ғалымның ... ... ... ... ... ... оның еңбектері жөнінен ... ... ... тізімі
беріліп отыр. Бұл тізім профессор Құдайберген Қуанұлы Жұбанов­тың туғанына
100, 105, 110 жыл ... орай ... ... қалаларында
өткізілген халықаралық, республикалық ғылыми-теориялық, ғылыми-практикалық
конференцияларда ... ... мен ... ... және ... ... салаларына қатысты зерттеулеріне арналған ғылыми ... баса ... ... ... ... ... ... кітапқа енгізілген тақырыптар басылым мазмұнында толық берілді.
1999 жылғы кітапты дайындауда, ... ... ... ... ... пен Есет ... ... қатысып көп еңбек сіңірсе, бұл
кітапты шығаруға А. ... ... Тіл ... ... ... ... филология ғылымдарының докторы, профессор Асқар
Құдайбергенұлы Жұбанов бастамашы ... ... ... Р. ... орфографиясы мен пунктуациясы жайында анықтағыш.
Алматы, 1960ж.
2. Жиенбаев С. Сөйлемнің тыныс белгілері. Алматы, ... ... Ә, ... ... жолдары, Алматы,1957ж.
4. Мұсабекова Ф, Қазіргі қазақ тілінің пунктуациясы, Алматы, 1773ж.
5. Мұсабекова Ф Тыныс белгілерін ... ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғ. 20-30 жж. қазақ зиялыларының әліпби айтысы34 бет
ХХ ғ. басында Қазақстанда латын алфавитіне көшу идеясы56 бет
Қазақ жазуының тарихы48 бет
Қосарлы дауыссыз дыбыстар және олардың емлесі5 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
Іс қағаздары компьютерде басуда ескерілетін емле ережелері14 бет
А. Жұбановтың шығармашылығы16 бет
Ахмет Байтұрсынов және латын әліпбиі28 бет
Кванттық теорияның басты тұжырымдарын тәжірибе жүзінде негіздеу.Франк және Герц тәжірибелері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь