Картоп ісігі

Кіріспе
Картоп
Картоп аурулары
Аурудың негізгі белгілері
Картоптың қара мойнағы
Қортынды
Қолданған әдебиеттер
Картоп, картофель (немісше Kartoffel), түйнекті алқа, ақтүйнек — алқа тұқымдасына жататын көп жылдық дақыл.
• 150-ге жуық түрі белгілі.
• Отаны – Оңтүстік және Орталық Американың таулы аудандары.
• Бір жылдық дақылдық негізінен, 2 жақын түрге бөлінеді.
o Анд картобы (andіgenum) Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия және Аргентинада өседі.
o Чили (Еуропа) Картобы (tuberosum) климаты қолайлы елдерде өседі.
• Қазақстанға Еуропадан әкелінген, республиканың барлық аймақтарында өсіріледі.
• Жарықсүйгіш, ылғалсүйгіш (әсіресе, гүлдеу және түйнектүзілу кезінде), суыққа төзімді дақыл.
• Биіктігі 40 – 80 см, кейде 150 см-ге дейін жетеді. Бір түпте 3 – 6 сабақ болады. Гүлі ақ, қызғылт не көкшіл күлгін түсті. Жемісі екі ұялы, көп тұқымды. Жер астындағы өркен сабағының ұшы түйнекке айналады. Топырақ темп-расы 5 – 8°С-та түйнек бүршік жара бастайды, түйнектің түзілуіне ең қолайлы темп-ра 10 – 13°С, 20°С-та түйнек түзілу процесі тоқтайды. Ал –1 – 2°С суықта жас өскіндері үсіп кетеді. Вегетациялық кезеңі 70 – 120 тәулік. Тұқымынан және түйнектен көбейеді. К. түйнегінде 23,7% құрғақ зат болады, оның ішінде: 17,5% крахмал, 0,5% қант, 1 – 2% ақуыз, 1%-ке жуық минералды тұздар, С, В1, В2, В6, РР, К витаминдері бар. Қазақстанда картоптың 20-дан астам сорттары аудандастырылған (оның ішінде 10-ы жергілікті селекциядан шыққан), 1 га-дан орта есеппен 100 – 200 ц өнім түседі. К. тағам, мал азығы және өнеркәсіпте тех. шикізат ретінде пайдаланылады.
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» IV том
2. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
БӨЖ
Тақырыбы: Картоп ... ... ... ... Сагандыков С.Н
Семей 2015
Кіріспе
Картоп
Картоп аурулары
Аурудың негізгі белгілері
Картоптың қара мойнағы
Қортынды
Қолданған әдебиеттер
Картоп, картофель (немісше Kartoffel), түйнекті алқа, ... -- алқа ... ... көп жылдық дақыл.
* 150-ге жуық түрі белгілі.
* Отаны - Оңтүстік және ... ... ... ... Бір ... ... ... 2 жақын түрге бөлінеді.
+ Анд картобы (andіgenum) Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия және Аргентинада ... Чили ... ... ... ... ... ... өседі.
* Қазақстанға Еуропадан әкелінген, республиканың барлық аймақтарында өсіріледі.
* Жарықсүйгіш, ылғалсүйгіш (әсіресе, гүлдеу және ... ... ... ... ... ... 40 - 80 см, ... 150 см-ге дейін жетеді. Бір түпте 3 - 6 сабақ болады. Гүлі ақ, қызғылт не көкшіл күлгін ... ... екі ... көп ... Жер астындағы өркен сабағының ұшы түйнекке айналады. ... ... 5 - ... ... ... жара ... түйнектің түзілуіне ең қолайлы темп-ра 10 - 13°С, 20°С-та түйнек түзілу процесі тоқтайды. Ал - 1 - 2°С ... жас ... үсіп ... ... ... 70 - 120 тәулік. Тұқымынан және түйнектен көбейеді. К. ... 23,7% ... зат ... оның ... 17,5% ... 0,5% қант, 1 - 2% ақуыз, 1%-ке жуық минералды тұздар, С, В1, В2, В6, РР, К ... бар. ... ... ... ... ... аудандастырылған (оның ішінде 10-ы жергілікті селекциядан шыққан), 1 га-дан орта есеппен 100 - 200 ц өнім ... К. ... мал ... және ... тех. ... ... ... аурулары - картоп дақылында саңырауқұлақтар, бактериялар, вирустар және ... ... ... ... ... ... республикада аса кең таралып, көп зиян келтіретіндеріне фитофтороз, альтернариоз, ... ... ... және қара таз ... ... және фузариозды шіріктері, әр түрлі вирустар мен вироидтар және микоплазмалар қоздыратын ... ... ... фитофторозын төм. сатыдағы оомицеттер (Oomycetes) класына жататын Phytophthora іnfestans саңырауқұлағы қоздырады. Ауру белгілері
Алғаш ... ... ... ... ... ... Кеселдің дамуына жағдай қолайлы болса, жапырақ тақталары мен сабақтарында бір-бірімен ұласып жататын, ... ... қара ... ... ... ... болып, олар тез арада солып, қурап кетеді. Ауа өте ылғалды, жаңбыр мол жылдары дақтардың үстінде ақшыл сирек ұлпа ... ... ... ... ... ... бар-жоғы бір-екі аптаның ішінде қарайып, толық қурап, ал жаңбыр мол болса шіріп кетуі мүмкін. Фитофтороз картоптың түйнектерін де ... Онда ішке ... ... ... ... ... ... болады да, түйнектер сақтау кезінде толығымен немесе жартылай шіриді. Бұл ауру ... ... мен ... ... ... және ... өңірде жиірек кездеседі. Ол жаз айлары жаңбырлы және салқын (15 - 17°С), ауаның салыстырмалы ылғалдылығы ... (70 - 80%) ... ... ... ... ... және ... (ауру қоздырғыштары Alternarіa solanі Neerg., Macrosporіum solanі Ell. et Mart.) фотосинтез процесінің екпінділігі төмендейді, осының салдарынан картоптың түсімділігі кемиді. ... ... және қара таз ... ... ... ... ал ... шірік оның ішін залалдайды. Алғашқылары республикамыздың орталық, оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарында кең таралған. Кей жылдары олар картоп түсімділігін едәуір ... ... ... ... ... ... қоздыратын картоптың аса зиянды ауруына түйнектердің фузариозды солуы мен шірігі де жатады. Соңғысы картопты қоймаларда сақтау кезінде дамып, ... ... ... ... ... Ауруға, көбінесе жиын-терін кезінде жарақаттанған түйнектер бейім келеді. Сақтау кезінде қойманың темп-расы жоғары, ауа дымқыл болса ауру қатты өршиді. ... ... А, Х, S, М, L ... қоздырады, көбінесе дақыл 2 - 3 вируспен бір ... ... ... ... ... ... қатпарланып бұйралануы, түтікше тәріздес оралуы, ширатылуы және өлуі. ... ... ... ауруын У-вирусы қоздырады. Кеселге шалдыққан өсімдіктердің сабақ буынаралықтары қысқарып, оның өсуі баяулайды, жапырақтары ширатылып қурай ... ... ... ... бір ... ... ... биттері арқылы таралады. Жапырақтардың түтікше ширатылуын картоптың L ... ... ... ... ... өте ұсақ және ... ... көп әрі нәзік келеді. Вирус түйнекте сақталады, ... ... ... ... биті ... Жапырақ мозаикасын М-вирусы қоздырады, жапырақтар хлорозданып, олардың жүйке аралықтары ... әрі ... ... ... ... ... ... картоп жапырақтары бір-бірімен түйіскен кезде кесел шырын арқылы ... және ... ... таралады. Теңбіл мозаиканы Х-вирусы қоздырады. Жапырақ жүйкелерінің аралығында сарғылт теңбіл дақтар ретінде байқалады. Инфекция түйнектерде, кейде ... ... ... ... ... шаралары Фитофтороз және басқа да саңырауқұлақтар қоздыратын ауруларға қарсы күресу үшін түйнектерді ... ... ... ... ... фенорам препараттарының бірімен бүріккен дұрыс (2 т-ға 1,5 - 2 л ... ... ... ... ... ... т.б. аурулардың дамуын тежеу үшін егістікті 1 - 2 ... ... ... ... ... фунгицидтерінің бірімен (га-ға 2 - 2,5 л) бүрку қажет.
Картоптың қара мойнағы. Қара мойнақ ... де, ... ... де ... Ауру ... ... түбі қарайып, шіріп кетеді. Осы сабақтағы жапырақтар алғашқыда ақшылданып, кейін сарғайып кеуіп қалады. Ауруға ... ... ... ... жұлынады. Ауруды өскіндер жер бетіне шыққаннан кейін байқауға болады. Қара мойнаққа шалдыққан түйнектің өзегі шіриді. ... ... ... ... ... ... Ауру өсімдіктердің 2-3 сабақтары ғана болады. Ылғалдылық жағдайында ... ... ... ... мен ... ... болады. Егер ауру сабақты көлдеңінен кессек бактериялардың бітеп тастауынан ... ... ... ... көруге болады.Қара мойнақты тудыратын бактериялар тұқыммен тарайды. Аурудың дамуына 15-18° С ауа температурасы мен топырақтың жоғары ылғалдылығы ... ... ... ... ... бактериялар сақталмайды, ал өсімдік қалдықтарында олар шірігенге дейін ғана сақталады. Ауру топырақта болатын тақта мұртты қоңыздар мен ... ... ... және ... ... ... тарайды. Күресу шаралары: отырғызу үшін салмағы 50 г. шамасындай сау түйнектерді іріктеп алады; көктетіп өсіреді және ... ... ... алып ... ... ... алқапқа фитосанитарлық тазалау жүргізеді, ал жинағанда жапырақ пен сабақтардың түйнектермен араласуына және түйнектердің механикалық зақымдануына жол ... ... ... бойынша фунгицидтерді қолданады. Картоптың сулы шірігі. Ауруға шалдыққан түйнектер ... ... ... қара ... ... болады. Зақымданған жерлерде сары қоңыр кілегей зат түзіледі, ал түйнектің қабығы көбінесе сау күйінде қалады. Түйнектер жұмсарып, суланады, жұмсағы ... иісі бар ... ... ... ... Күресу шаралары: картопты жинаудан бір-екі апта бұрын сабақтарын шауып тастайды; түйнектерді зақымдамай жинап, кептіру және сақтау үшін қолайлы ... ... ... ... пайдалану қажет.Сақиналы шірік. Ауру өсіп даму кезеңінің екінші жартысында білінеді. Өсімдіктің жекелеген сабақтары мен ... ... ... ... Ауру сабақтың кесіндісінде өткізгіш ұлпалардың қарайғандығын көруге болады. Егер зақымдалған ұлпаларды қысса созылмалы сары кілегей ... ... ... Ауру ... екі ... ... түйнектердің шеңберлі шірігі және түйнектердің шұңқырлы шірігі. Шеңберлі шірікпен ауырғанда түйнектің кесіндісінде ... ... ... ... ... ... ... Бактериялармен зақымдалған ұлпалар жұмсарады, қысқан кезде ақшыл кілегей тамшылар шығады. Шұңқырлы шірікпен ауырғанда түйнек қабығының астында сары түсті, бастапқыда майлы, ... ... ... ... ... ... алғанда ғана көруге болады. Бактериялар тұқымда сақталады. Ауру түйнектерді еккенде ауру өскіндер пайда болады. Қоректік заттар мен ... ... ауру ... ... ... 2-3 қана ... ... Күресу шаралары: фитотазалау кезінде ауру өсімдіктерді жою; картопты уақытымен ауа райының құрғақ кезінде ... алу ... ... ... ... ... ауру түйнектердентазалау; бойынша фугицидтерді пайдалану қажет.
Қортынды
Қазiргi кезде картоп аса маңызды тамақтық, техникалық және малазықтық өсiмдiк болып ... ... ... ... спирт т.б. тамақ өнiмдерi алынады. Сонымен бiрге картопты мал бордақылағанда, жем орнына пайдаланады. ... ... ... ... және малазығықтық дақыл.
Картоптың шыққан жерлерi Чилидiң жағасы мен Перудiң таулары. Картоп таудың жоғары белдеулерiнiң салқынына ... ... ... ... ... негiзгi азығы картоптың көптеген сорттары бар. Шаруашылықта ... ... ... ... ... ... төрт ... бөледi: асханалық, зауыттық, малазықтық, жанжақты сорттар. Картоптың асханалық сорттарының түйнектерi дәмдi, тез пiсетiн және үгiтiлмейтiн ... ... ... сорттарға әдетте ерте пiсетiн және пiсетiн уақыты орташа болып келетiн картоптар жатады.
Зауыттық сорттарға түйнегiнде крахмалы көп (18 % кем ... ... ... ... көп ... ... жатады. Зауыттық сорттарға әдетте кеш пiсетiн және ұзақ ... ... ... ... түйнегiнде құрғақ заттары мен ақуызы (белогi) көп болатын, крахмалы аз дәмсiз картоптар жатады.
Жанжақты сорттарға түйнегiнiң сапасы жағынан асханалық және ... ... ... ... ... ... Бұларды тамаққа да, зауытқа да пайдалануға болады.
Жаз ортасында картоп гүлдейдi. ... ... ... ... тұрады.
Гүлiнiң құрылысы барлық алқа тұқымдасына жататын өсiмдiктерге тән. Насекомдар картоп ... көп ... ... ... жоқ, ... аз. Гүлдерi өздiгiнен тозаңданады. Күзге таман жемiстерi пiсiп жетiледi. Жасылдау- ақ ... ... ... жаңғағынан сәл үлкендеу. Картоптың тұқымынан жаңа өсiмдiк өсiп шығады. Бiрiншi жылы топырақта кептердiң жұмыртқасынан үлкен ... ұсақ ... ... Жаңа ... ... ... ғана ... тұқымы арқылы көбейтедi. Әдетте картоп түйнектерi арқылы ... ... ... ... түрi ... жер асты ... ... сабақтарында көп мөлшерде крахмалдың артық қоры жиналады. Крахмал жапырақтың хлоропласттарында фотозинтез процесi нәтижесiнде түзiлетiн қанттан пайда болады. ... ... 75-80% су, 25% ... ... Осы құрғақ заттардың 14-22% крахмал түзедi.
Картоп түйнегi витаминдерге бай, әсiресе витамин С көп ... ... ... капустаға, томатқа, сәбiзге, пиязға қарағанда витамин В, әлде қайда көп жиналады.Сонымен бiрге картоп түйнегiнде витамин А, В, В, Н, К және тағы ... ... ... ... ... ... ... аз болады. Шығу тегi жағынан картоп қоңыржай климатты аймақтың ... Ауа райы ... ... жаңбыры жиi болғанымен, жерге түсетiн ылғалдың мөлшерi онша көп болмайтын жерлерде картоптың өнiмдiлiгi ... ... ... : ... ... / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы IV том
* Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аналар темекiге қарсы3 бет
Ибн синаның «медет» шипагерлiк кiтабы туралы3 бет
Нәресте басының шалқая орнығуы, оның ауытқулары13 бет
Сүт безінің анатомиялық ерекшеліктері17 бет
Темекі тарту – зиянды әдет4 бет
Қаназдыққа қарсы дәрілік заттар28 бет
Қатерлі және қатерсіз ісіктер10 бет
Өкпенің қатерлі ісігі11 бет
Ас қорыту жүйесі мен зәр шығару жүйесінің патологиясы5 бет
Көкірек безінде қатерлі ісігі бар науқастарды оңалту және күтім жайлы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь