Титан және оның қорытпалары. магний және оның қорытпалары. мыс және оның қорытпалары. алюминий және оның қорытпалары

Титан (Tіtanіum), Tі – элементтердің периодтық жүйесінің IV тобындағы хим. элемент, атомдық нөмірі 22, атомдық массасы 47,88. Табиғатта массалық саны 46 – 50 болатын 5 тұрақты және жасанды жолмен алынған 5 радиоактивті изотоптары бар. Титанды алғаш ТіО2 түрінде ағылшындық әуесқой-минеролог У.Грегор ашқан (1790). 1795 ж. неміс химигі М.Г. Клапрот(1743 – 1817) Грегор тапқан “менакит” элементі металдың табиғи тотығы ТіО2 екендігін анықтады, ал таза күйіндегі титанды нидерландық зерттеушілер А. ван Аркел мен де Бур алды (1925). Бос күйінде кездеспейді, тек оксидтер түрінде болады. Титан кең тараған элемент, жер қыртысындағы салмақ мөлшері 0,57%. Құрамында титаны бар 70-тен астам минералдардың ішіндегі ең маңыздылары: рутил (оның түрөзгерістері анатаз бен буркит), ильменит, титаномагнетит, перовскит, лопарит, титанит (сфен), лейкоксен. Түсі күмістей ақ, созылғыш және берік; 882°С-тан төмен температурада кристалдық торы гексагональды тығыз жинақталған (°-Ті), одан жоғары – кубтық көлемді орталықтандырылған (°-Ті); тығызд. 4,505 г/см3 (°-Ті) және 4,32 г/см3 (°-Ті), балқу t 1668°С, қайнау t 3330°С. Титан химиялық активті ауыспалы элемент, тотығу дәрежесі +4, сирек +3, +2. 500 – 550°С-қа дейінгі температурадаметалл бетінде оксид қабаты пайда болатындықтан ауада, теңіз суында, ылғал хлорда, хлоридтер мен азот қышқылы ерітінділерінде, күкірт қышқылы мен сілтілердің сұйытылған ерітінділерінде коррозияға тұрақты. Бөлме температурасында HCl, H2SO4, CCl3COOH, HCOOH, қыздырғанда оттек (400 – 500°С), азот (600°С-тан жоғары), көміртек және кремниймен (1800°С-тан жоғары) әрекеттесіп, сутек және басқа да ауа газдарын өзіне сіңіреді. Фтормен 150°С-та, хлормен 300°С-та, иодпен 550°С-та әрекеттесіп, сәйкес галогенидтерін түзеді.Бор, көміртек, селен, кремниймен әрекеттесіп, металға ұқсас қосылыстар түзеді. Титан қосылыстарының балқуы қиын, өте қатты, түстері әр түрлі болып келеді. Титанды өндірісте кентас концентраттарын хлорлап, алынған TіCl4-ті магниймен (кейде натриймен) тотықсыздандырып, титан кірмесін (губка) алады. Оны вакуумдық доғалы пештерде балқытып, кесек металл алынады. Титан авиация, зымыран,кеме, автомобиль жасауда қолданылатын беріктігі жоғары титан құймаларын (Al, V, Mo, Mn, Cr, Sі, Fe, Sn, Zr, Nb, т.б.) дайындауға және радиоэлектроникада, тамақ, шарап, қағаз, бояу өнеркәсіптеріне қажетті аспаптар мен қондырғылар жасауда кеңінен қолданылады.
1. Ақбасова А.Ж. «Экология», Алматы, Бастау баспасы, 2003, 188-192 беттер
2. Бакенов М. «Қазақстанның минералды ресурстары», Алматы, Қазақстан, 1967, 60 бет
3. Әзиев Ә. «Қазыналы Сарыарқа», Алматы, Қазақстан, 1978, 199 бет
4. Нұралин Н. «Қазыналы қойнаулар», Алматы, Қазақстан, 1983, 160 бет
5. Райхан Н. «Жыл қорытындысы», Ақиқат, 2000, №4, 16-21 бет
6. Құлманова Н.К. «Материалтану», Алматы, TETAPRINT, 2005, 122 бет
7. Жұмабеков Қ. «Бақытты аймақ», Алматы, Қазақстан, 1988, 135 бет
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СРО
Тақырыбы: Титан және оның қорытпалары. Магний және оның қорытпалары.
Мыс және оның ... ... және оның ... ... ... ... ... қаласы 2015 жыл
Титан және оның қорытпалары
Титан (Tіtanіum), Tі – ... ... ... IV ... хим.
элемент, атомдық нөмірі 22, атомдық массасы 47,88. Табиғатта массалық саны
46 – 50 болатын 5 тұрақты және жасанды жолмен ... 5 ... бар. ... ... ТіО2 түрінде ағылшындық әуесқой-
минеролог У.Грегор ашқан (1790). 1795 ж. неміс химигі М.Г. Клапрот(1743 ... ... ... металдың табиғи тотығы ТіО2
екендігін анықтады, ал таза күйіндегі титанды нидерландық ... ... мен де ... (1925). Бос ... ... тек ... болады. Титан кең тараған элемент, жер қыртысындағы ... ... ... ... бар ... ... минералдардың ішіндегі ең
маңыздылары: рутил (оның түрөзгерістері анатаз бен
буркит), ильменит, титаномагнетит, перовскит, лопарит, титанит (сфен), лейко
ксен. Түсі күмістей ақ, ... және ... ... төмен температурада
кристалдық торы гексагональды тығыз жинақталған (°-Ті), одан жоғары –
кубтық көлемді орталықтандырылған (°-Ті); тығызд. 4,505 г/см3 (°-Ті) және
4,32 ... ... t ... ... t 3330°С. Титан химиялық активті
ауыспалы элемент, тотығу дәрежесі +4, ... +3, +2. 500 – ... ... ... ... ... болатындықтан ауада, теңіз
суында, ылғал хлорда, хлоридтер мен азот қышқылы ерітінділерінде, күкірт
қышқылы мен ... ... ... коррозияға тұрақты.
Бөлме температурасында HCl, H2SO4, CCl3COOH, HCOOH, қыздырғанда оттек (400
... ... ... және ... ... ... сутек және басқа да ауа газдарын өзіне
сіңіреді. Фтормен 150°С-та, хлормен 300°С-та, иодпен 550°С-та әрекеттесіп,
сәйкес галогенидтерін түзеді.Бор, көміртек, селен, кремниймен әрекеттесіп,
металға ұқсас қосылыстар түзеді. Титан қосылыстарының балқуы қиын, ... ... әр ... ... ... ... ... кентас
концентраттарын хлорлап, алынған TіCl4-ті магниймен (кейде натриймен)
тотықсыздандырып, титан кірмесін (губка) алады. Оны вакуумдық доғалы
пештерде балқытып, кесек металл алынады.
Титан авиация, зымыран,кеме, автомобиль жасауда қолданылатын беріктігі
жоғары титан құймаларын (Al, V, Mo, Mn, Cr, Sі, Fe, Sn, Zr, Nb, ... ... мен ... ... ... қолданылады.
Негізі титан болатын Қорытпалардың техникалық титаннан айырмашылығы –
олардың беріктігінің, қызу мен коррозияға төзімділігінің жоғары болуында
және тығыздығының аздығында; титан Қорытпалары ... ... кеме ... ... да өнеркәсіп саласында
кеңінен қолданылады. Титан Қорытпалары дыбыстан жылдам ұшатын ұшақтардың
сыртын қаптауда, реактивті қозғалтқыш құралымдар тетіктерін, ракета
қозғалтқыштарының екінші және үшінші сатысының корпустарын, сығылған ... ... ... ... және шар баллондар жасау, теңіз
кемелерін, сүңгуір қайықтарды және торпедоларды қаптау, т.б. жасау үшін
қолданылады. Қорғасын немесе қалайы негізінде дайындалатын антифрикц.
Қорытпалар баббиттер деп аталады. ... ... ... ... мен құрылымына, яғни қорытпа фазаларының өзара әсерлесуі мен
араласуына тікелей тәуелді. Қорытпалар, негізінен, екі немесе бірнеше қатты
фазалардан құралған біртексіз қоспалар және ... ғана ... ... ... ... болып екі түрге бөлінеді. Біртекті Қорытпалар
қатты ерітінділерге және химиялық қосылыстарға ажыратылады (қ. Қатты
ерітінділер). Екі ... көп ... ... ... ... ... ... қорғауыштар, дәнекер, баббит жасауға, т.б. мақсаттар
үшін пайдаланылады.
Титан жеңіл, өте ... ... ... 10 жыл бойы теңіз суында
жатқан титан табақшасының ешбір өзгеріссіз қалғандығы туралы дерек белгілі.
Титаннан реактивті ұшақтардың двигательдері, кемелер мен сүңгуір
қайықтардың ... мен ... ... ... титан кендерінен (кұмнан) алады. Біздің елімізде онын, 3 кен орны
бар. Сәтбаев байыту фабрикасының концентраты қазірдің өзінде өңделуде.
Титанды магниймен тотықсыздандырады. ... осы ... ... ... - ... біріктіреді. Титан-магний комбинаты Өскемен
қаласында жұмыс істейді. Ол - әлемдегі өзі сияқты кәсіпорындардың ішінде
қуаты жағынан ең ірісі. ... ең ... - ... ... ... және оның қорытпалары
Магний (лат. Magnesіum) Mg, элементтердің периодтық жүйесіндегі ІІ топтың
элементі, атом нөмірі 12, атом м. 24,312. ... үш ... бар: ... 26Mg. 1808 ж. ... ... — 1829) ... ... масса бойынша мөлш. 2,1%. Ол барлық қосылыстарында ... ... ... ақ, өте ... берік металл; тығыздығы 1,74
г/см3, балқу t 650ӘС, қайнау t 1107ӘС. Ол қорғағыш оксид пленкамен
қапталғандықтан, құрғақ ауада ... ... ... тотықпайды,
бірақ 600 — 650ӘС-та өздігінен тұтанып, жарқырай жанып, Магний оксидін
(MgO) және аздап нитридін (Mg3N2) түзеді. Құрамында бос оттек (О2) жоқ ... ... ... ... ... Н2-ні ... Сұйытылған
қышқылдарда жеңіл ериді [концентрленген күкірт қышқылының (H2SO4) және HF
ерітінділерінде пассивтеледі]; сілтілердің суық ерітінділерінде ерімейді.
Қыздырғанда сутегімен, галогендермен S, N2, C-пен ... ... MgCl2 бар ... ... ... (ферросилициймен) тотықсыздандыру және MgO-ін
көміртерм. тотықсыздандыру арқылы алады.
Негізгі минералдары
магнезит
доломит
карналлит
бишофит
оливин*
Магний өндірісі көбінесе негізгі өнім алуға бағытталған. Бірақ ол ... - ... де ... ... ... да ... ... берилий) тотықсыздандырады.
Оның жеңіл әрі берік қорытпаларын зымыран, ұшақ және аспап жасауда
қолданады. Магнийді күшті жасанды жарық көзі ... ... мен ... ... мен «бенгал шамдарына» және т.б.) пайдаланады.
CaCO3 = MgO + CaО + 2CO2,                                   MgO + Cl2 + C ... + CO2.   ... ... хлоридінің электролизі шамотпен
футеровкаланған тікбұрышты герметикалық ванна түріндегі элетролиздегіштерде
іске асырылады (сурет 1). ... ... ал ... екі ... ... ... ... хлорлы тұздар MgCl2 (7 - 15%),
NaCl, KCl, CaCl2 балқымасы қолданылады. Анод пен катод кеңістіктері
оттөзімді диафрагмамен бөлінген. Тотықсызданғаннан кейін магний мен ... ... ... осының салдарынан магний хлорда жанып кетеді:
                                         Mg + Cl2 = MgCl2. ... ... ... ... оны ... ... ... іске асады.
Магний иондары катодта тотықсызданады:
                                          Mg2+ + 2e = Mg. Магнийдің
тығыздығы электролит ... кем, ... ... ол ... ... бетінде жинақталады. Таза магнийдің тотығуының алдын алу үшін ... ... ... ... Балқыған магний вакуумды шөміштермен
және сифондармен периодты түрде ваннадан шығарылады. Анодта түзілген хлор
арнайы құбыр арқылы сорылып ... ... ... ... көп ... ... болады. Оны тигельді пештерде қождамалармен
өңдеу немесе ұшыру арқылы қайта балқытып рафинадтайды. Құрамында 99,9% -
дан артық магний бар рафинадталған металл құю ... ... ... ... ағыны күкірт ұнтағын үрлеу арқылы тотығудан қорғалады.( 6H2O
қолданылады. Металдық магнийді алудың екі әдісі бар: ... ... ... әдіс ... тотығының көміртегімен немесе кремниймен
тотықсыздануына, ал екінші әдіс балқытылған хлорлы магнийдің MgCl2
электролизіне негізделген. Негізінен металдық магнийді өндірудің
электролиттік әдісі ... ... Ол екі ... ... ... шикізаттан хлорлы магнийді алу және оның электролизі. Хлорлы
магниді алу үшін магнезитті немесе доломитті күйдіруден алынған магний
тотығын 800 - 900оС - те ... ... ... ... = MgO + ... KCl ( CaCO3, ... MgCl2 ... қасиеттерінің бірі - оның алюминийден 1,5 есе, темірден 4,5 есе кіші
төмен тығыздығы - 1,74 г / см3. ... ... ... ... ... қорытпалар қатарын ашты. Магнийді легірлеу үшін Ti, Al, Zn,
Mn, Be, Li, Ce, Cd, Cu қолданылады. Зымырандар мен ... ... ... ... мен ... ... вагондар, автобустар,
жеңіл машиналар корпустары, дөнгелектер, фото - және киноаппараттар және
т.б. магний қорытпаларынан жасалынады. Магний болатты қышқылсыздандыру,
бірқатар ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданылып, металлургияда үлкен рөль атқарады.
Сонымен қатар, магний тотығы металлургиялық ... ... ... ... ... қолданылады. Магний өндіру технологиясы
Магний өндірісіндегі негізгі шикізат болып магнезит MgCO3, доломит MgCO3
Мыс және оның қорытпалары
Мыс, Cu – элементтердің периодтық жүйесінің ... ... ... ... 29, ... ... 63,546. Табиғатта тұрақты екі изотопы
бар: 63Cu және 65Cu. Жер қыртысындағы массасы бойынша мөлшері 4,7.10–3%.
Негізгі минералдары: халькопирит, халькозин, ковеллин, малахит, азурит.
Пластикалық ... ... ... ... торы ... центрленген кубтық,
тығыздығы 8,94 г/см3, балқу t 1084,5°С, қайнау t 2540°С, тотығу дәрежесі
+1, +2. Құрғақ ауадағы бөлме температурасында ... ... ... және ... ... ... ... S, Se, HNO3, H2SO4-пен
әрекеттеседі. Аммиак, цианидтермен, т.б. кешенді қосылыстар түзеді. Сульфид
концентратын балқытып, одан түзілген мыс штейнін қара мысқа ... оны ... не ... ... ... ... әдіс – құрамында мысы бар минералдарды күкірт
қышқылымен (немесе NH3 ерітіндісімен) өңдеп, одан әрі электролиздеу арқылы
алады. Мыс ... ... ... мен жылу алмастырғыштардың ток
өткізгіш бөлігін жасау үшін пайдаланылады; қорытпалардың (латунь, қола, мыс-
никель, т.б.) құраушысы ретінде қолданылады.
Мыс кентастары
Құрамынан мыс ... ... ... Оның құрамына мысы бар 240-тан аса
минерал кіреді. Олардың ішінде өнеркәсіптік негізгілері: халькопирит
(құрамындағы мыстың мөлшері
34%), борнит (63,3),ковеллин (66,4), халькозин (79,8), теннантит (57), тетра
эдрит (52,3), энаргит (48,3), куприт (88,8), тенорит (79,8), малахит (57,7),
 азурит (55,3), хризоколла (36,1), брошантит (56,2), атакамит (59,5). Мысты
құмтас кен ... ... ... көп ... ... бұл ... ... орында (мысалы, Жезқазған кен орны). Минералдық және химиялық
құрамдарына байланысты мыс кендерінің технологиялық сорттары сульфидтік,
тотыққан, аралас болып ... ... ... мыс ... сом және
сеппелі-тарамшалы болып бөлінеді. Қазақстанда мыс кендерінің ірі кен
орындарына Жезқазған, Қоңырат, Ақтоғай, Жаманайбат, т.б. жатады.
Мыс концентраты
Пайдалы ... ... ... не ... ... өңдеудің өнімі.
Бұл өнімдерде пайдалы концентрат мөлшері бастапқы шикізаттағыдан көп
болады. Олар байыту фабрикасынан тікелей ... не ... ... ... ... ... алдында оларды
флотациялық байытудан өткізеді. Мыс кенін байыту барысында негізгі алынатын
өнім, құрамындағы мыс 55%-ға ... ... ... 30%-ға ... ... ... есептелінеді. Ал флотация кезінде мыстың концентратқа өту
шығымы 80%-дан 95%-ға дейін болады. Байыту ... мыс ... ... ... және ... металдар концентраттары (мырышты,
молибденді, т.б.) алынады. Қазақстанда мыс шикізат ... ... ... Алтай) және Оңтүстік Қазақстан облыстарында шоғырланған. Соңғы
жылдары мыс-мырыш күрделі ... ... ... өңдеу, автогенді
балқытып өңдеу тәсілдері Балқаш мыс зауытында жүргізілуде.[1][2]
Мыстың жаратылысы
Гидротермалық және ол көбінесе мысты минералдардың жер ... ... ... ... ... көрсету үшін халькопирит атты мысты
минералдың ыдырауын келтірейік: CuFeS2- * ... Осы ... ... қатар малахит, азурит минералдары да пайда болады.[3]
Мыстың кендері
Уралда (Орта
Уралда), Қазақстанда (Қоңырат, Жезқазған , Ақбастау), Өзбекстанда Алмалықта 
бар. Шет мемлекеттегі кені АҚШ-та Жоғары Көлдер аймағында (Мичиган
штатында), Африкада (Родезия) бар.[3]
Жалпы мыс туралы
Дүние жүзінде ... ... ... ... 14 ... ... барлығы қосылып түсті металлургияны құрайды. Түсті
металдардың көп бөлігі аз ... бері ғана ... ... ... олар кеңінен қолданысқа түсті.
Реактивті ұшақтар, ғарыш кемелерін, атом ... ... үшін ... бар, ... ... ... етті. Ондай
қасиеттер тек түсті металдарда ғана
бар. Қорғасын, никель және қалайы жемірілуге (коррозия), титан ыстыққа
төзімді келеді, ал күміс, мыс жәнеалюминий жоғары электр өткзгіштігімен
ерекшелінеді. ... ... ... аясы өте ... материалдардан бастап күрделі электроника мен ядролық
техника осы металдардан жасалады және әр металл «өз ... ... ... ішінде алғашқы болып мысты рудадан тез еритін, оңай
бөлінетін болғандықтан ерте кезден қолдана бастаған. Ескі замандарда
негізінен қалайы мен мыс қосындысы нәтижесінде қола алынып, қару-
жарақ дайындалған. Бұл адамзат тарихында қола дәуірі ретінде ... ... Cuprum ... ... онда ... ... ІІ ... мыс рудниктері қолданылып
балқытылған. Страбон жазбаларында мыс Эбвей жеріндегі Халкида қаласының
атымен Халкос деп аталған. Осы сөзден ескі грек тілінде мыстан және қоладан
жасалған заттар, ұсталық өндіріс, ... ... мен ... ... ... ... латыншы атауы AES (санскр, ayas, гот тілінде air,
неміс тілінде err, ағылшынша ore) руда ... ... ... ... тілдерінің үнді-герман теориясында қолданылып, орыстың
«медь»(полякша miedr, чех тілінде – med) ескі ... smida ... ... ... ... smith) ... шығарады.Әрине, бұл сөздердің
түбірлерінің туыстығына дау жоқ, бірақ та бұл екі сөзде гректің рудник,
копь деген сөзінен бір-біріне ... ... ... Осы ... туыс ... ... – медаль-медальон(французша medaile). Орыстың
ескі жазбаларында мыс және мыстан жасалған деген сөздер
кездеседі. Алхимиктар мысты Венера (Venus) деп атаған. Қазақстанда да
мұндай атаулар ерте ... бар. ... ... ерте ... өмір сүрген
ата-бабаларымыз қойған, және де осы күнге дейін сол аттарын сақтап қалған.
Мысалы: Мыстау, Мыстөбе, Жезді тағы басқа сол сияқтылар. ... ... ... ... бастапқы материалдардан да асып түсетін
қорытпалар жасалады.
Мыстың қалайымен (қола),мырышпен (жез), никельмен (мельхиор), алюминиймен (д
юралюминий) қорытпалары бұрыннан қолданылып келсе, ал берилий қоласы ... ... ... ... мыс екі дәрежеде тотығады. Оксид тұрақсыз дәрежеде Cu+ және
көбіне ... Cu2+, ... көк және ... ... тұз ... ... ... жағдайда +3 тіпті +5 тотыққан қоспаларын
алуға болады. ... 1994 жылы ... ... ... ... түске ие, сондықтан мыстан жасалған
ескерткіштердің, бұйымдардың және ғимараттардың жасылданып тұратыны
сондықтан. Мыс сульфаты(ІІ) гидратация кезінде көк түсті мыс ... ... ... ... түрінде қолданылады.. Және де
тұрақсыз мыс сульфаты(І) кездеседі. Мыстың екі тұрақты мыс оксиді бар – мыс
оксиді (І) Cu2O және мыс ... CuO. Мыс ... ... ... ... ... алу үшін ... Бұлар өте жоғары өткізгіштердің
негізі болып табылады. Мыс хлориді түссіз кристал (көбіне ақ ұнтақ,)
тығыздығы 4,11 г/см3. Құрғақ ... ... ... ... оттегімен
тотығып, көк-жасыл түске енеді. Сульфитнатрийнің тұз ерітіндісінде мыс
хлоридін(ІІ) ... ... ... ... ... ... ... ақ немесе түссіз түрде кездеседі. Бұл мыс
ионындағы(І) барлық бес 3d орбиталінің электрон буымен толыққанымен
байланысты. Бірақ та Cu2O оксиді қызыл-қоңыр түске ие. Мыс ... ... ... және ... ... ... ... суда ерімейтін қоспа түрінде немесе комплекс
қоспа түрінде кездеседі. Мысалы, дихлорокупрат(І)-ионы CuCl2 тұрақты. Оны
концентрленген тұз қышқылына қосып, мыс хлоридін алуға болады.
Мыс хлориді(І) ерімейтін, қатты, ақ зат. Басқа да мыс ... ... ... ... ие және мыс ... қарағанда тұрақты. Мыс
хлориді(ІІ) қатты қыздыру кезінде мыс хлориді(І) алуға ... ... ... ... және қыздырған кезде ыдырайды.
Оны алудың тағы бір жолы концентрленген тұз қышқылында мыс пен мыс
хлоридін қайнатып алуға болады. Мұндай жағдайда алғашқы аралық ... ... ионы ... ... Осы ионы ... суға ... мыс хлориді(І) шөгеді. Мыс хлориді(І)
концентрленген аммиак ерітіндісімен әрекеттесіп, диамминмыс(І)
[Cu(NH3)2]+ комплексін түзеді. Бұл комплекс оттегінсіз түссіз, ал ... ... ... көк ... ... айналады.
Мыс қоспалары ІІ
Екінші дәрежелі тотығу мыстың ең тұрақты тотығатын дәрежесі. Мыс
қышқылдары(ІІ) мыстың ... ... еруі ... пайда болады.
Бұл дәрежеде тотыққан тұздар көк немесе жасыл түске ие.
Мыс қоспалары(ІІ) әлсіз тотығу қасиеттеріне ие, сондықтан оны ... ... ... ... ... (ІІІ) және ... және ІV мыс ... тотығу дәрежелері өте тұрақсыз және тек
қана оттегімен, фтормен және комплекс қоспалар түрінде белгілі.
Табиғатта ... ... таза және ... ... кездеседі. Мыстың өндірісте
қажеттілігі халькопирит CuFeS2 немесе мыс колчеданы халькозин Cu2S
және борнит Cu5FeS4 сияқты түрінде қолданылады. Сонымен бірге мыстың ... ... Мыс ... таза ... де кездеседі. Кейбір
жерлерде 400 тоннаға дейін анықталған. Мыс ... ... ... ... ... ... ... Мыстың кейбір бөліктері
құмтөбелермен шөлдерде кездеседі. Бұндай жерлер Ресейде Чита
облысында – Удокан кен ... ... ... ... бар.Бұдан басқа
мысқа бай ккен орындары Чилиде(Эскондида және Кольяуси)
және АҚШ(Моренси). Мыс рудасы көбіне ашық әдіспен өндіріледі. Ал рудадағы
мыстың мөлшері 0,3-1% ға дейін құрайды.
Қолданылуы
Электротехникада
Өзіндік өте төмен кедергілік қасиетіне ... ... ... ... де ... ... қолданылады. Мыс
сымдары энергия сақтайтын орамдарда және күшті трансформаторларда
қолданылады. Бұл үшін ... өте таза ... тиіс ... ... ... мысалы, мыстың құрамында
0,2 % алюминий болған жағдайда электрөткізгіштігі 10 %-ға төмендейді.
Жылуалмасу
Мыстың тағы бір қасиеті – өте жоғары дәрежедегіжылу өткізгіштігі. Бұл
қасиетіне сәйкес жылу ... жылу ... ... ... Бұларға
суыту радиоторлары, кондиционерлер және жылу радиоторлары жатады.
Құбыр өндірісінде
Өте жоғары механикалық мықтылығына сонымен бірге механикалық өңдеуге тез
келетініне сәйкес дөңгелек мыс ... ... мен ... ... ... ішкі ... жылыту жүйелерін газбен жабдықтау,
кондиционер құрылғыларында, суыту агрегаттарында пайдаланылады. Көптеген
елдерде мыс құбырлары осы жағдайлар үшін ең ... ... ... ... үшін. АҚШ, Ұлыбритания, Швеция, Гонконгта сумен қамтамасыз ету
үшін, Ұлыбритания мен Швецияда жылыту үшін қолданылады.
Ресейде мыстан жасалған су-газ құбырларын ... және ... ... ... Сонымен бірге мыстан жасалған құбырлармен
құймалар, кеме жасау және ... су мен буды ... ... қолданылуы
Ацетиленнің полимеризацияда мыс ең негізгі, ең көп қолданылатын
катализатор, сондықтан мыс құбырларында ... тасу үшін ... ... ... 64%-дан аспауы қажет.
Мыс сонымен бірге архитектурада қолданылады. Ғимараттардың төбелері мен
маңдайшаларына мыстан жасалған ... ... 100-150 ... дейін
жетеді.
Жақын уақыттарда медицинада мыстың бактерицитті қасиетін пайдалану
болжануда. Аурухана ішілік ... ... ... есік тұтқалары, су
құбырлары, қабат аралық қорғандар, керуеттің ... ... ... -
барлық заттар қай жерге адам қолы тиеді.Және де:
Ежелгі адамдар мысты тиын жасау үшін қолданған.
Мыстан ... ... және ... ... ... ... ... жылуды жақсы өткізетін және тот басуға тұрақты металл
болғандықтан,тамақ істеу табаларын жасауда қолданылған.
Мыс электр қуаты өндірісінде күнделікті тұтынуда электр схемалары мен
өткізгіштерін ... ... ... мен ... ... ... тот ... тұрақты және жылуды жақсы өткізетін болғандықтан, су жүргізу
жүйелерінде және жылыту құралдарын ... ... ... ... ... және ... да ғимараттарға ыстық және суық
суларды жеткізеді.
Мыс негізіндегі құймалар
Техниканың көптеген облыстарында мыс қосылған құймалар кеңінен қолданылады.
Оның ... ең ... ... ... ... қола мен ... бар. ... көптеген материалдардың негізгі аты болып айтылады.
Құрамына мырыш пен қалайыдан басқа никель, висмут және басқа да металдар
қолданылуы мүмкін. Мысалы, 16-18 ғасырда артилерияның оқ-дәрісінің құрамына
мына ... үш ... ...... Қару ... ... мен жеріне байланысты құрамы өзгертіліп отырған. Біздің кезімізде
әскери өнеркәсіпте латунь гильза жасауға пайдаланылады. Машина детальдарын
жасау үшін мыстың мырышпен, қалайымен, алюминиймен және басқада металдардың
құймаларының ... үшін ... 30-40 ... ... ... ... Мыс ... (берилий және алюминий қоласынан
басқа) термиялықлық өңдеу жүргізілмейді, олардың механикалық қасиеттерімен
ұзақ ... ... ... және оның ... ... әсер етуімен
анықталады. Мыс құймаларының қатаңдығы құрыштан төмен. Мыс құймаларының
негізгі ерекшелігі төмен ... ... ... ... бірге
көптеген құймалардың жоғарғы өткізгіштігімен және электрөткізгіштігінің
коррозияға мықтылығымен ... ... ... жол ... ... мыс ... бірдей. Бірақ механикалық
қасиетімен тозуға шыдамдылығы және әртүрлі ортада коррозияға ұшырауы
құймалардың құрамы мен құрылысына байланысты. Қатаңдығы екі фазалы
құймаларда иілгіштігі бір ... ... ... ... ақша жасауда (тиын жасауда) қолданылады, және де «адмиралтиалық»
құймаларда, кеме жасауда кеңінен қолданылады. Себебі теңіз суының
коррозиясына шыдамдылығына байланысты ... ... ... ... заттардың да құрамына кіреді. Бұлар – қайнау
температурасы 590-880 °С бойынша металдармен жақсы кірігу қасиетіне
байланысты әртүрлі металдан жасалған ... ... ... ... ... құрамында құбыр арматурасынан бастап ракеталық
двигательдерге дейін.
Мысы көп құймалар
Дюраль (дюралюминий) бұл алюминий мен мыс құймасы (мыс ... ... кем ... Ал ... одан үш есе ... ұшақ жасауда кеңінен қолданады.
Берилий қоласы – мыстың берилиймен (1,5-3%) қорытпасы жемірілуге төзімді
және өте берік. Одан сағаттың басқада дәл механизмдердің, ... ... ... бөлшектерін жасайды. Берилий қоласы
ғылыми-техникалық революция дәуірінде пайда болады.
Зергерлік құймалар
Зергерлік ... мыс ... ... ... мен
бұзылуына, қатаңдығына байланысты қолданылады. Өйткені алтын өте ... ... ... ... тез ... ... ... барий оксидін YBa2Cu3O7-δ алу үшін қолданылады. Бұл өте
жоғары температурада жоғары өткізгіштерді алу үшін ... ... ... мыс ... ... батареяларда
пайдаланылады.
Алюминий және оның қорытпалары
Алюминий (лат. Aluminium),– ашудас, Al – элементтердің периодтық жүйесінің
ІІІ тобындағы химиялық ... рет ... 13, ... ... 26,9815. Бір
тұрақты изотопы бар. Жер қыртысында таралуы бойынша элементтер арасында 4,
металдар арасында 1-ші орында. Табиғатта жүздеген минералдары ... ...... ... ... Алюминий латынша Alumіnіum;
алюминий алу үшін пайдаланылатын негізгі шикізат – боксит. Алюминийді бос
күйінде алғаш рет 1825 жылы ... ... ... ...... түсті ақ металл, жылуды және электр тогын жақсы өткізеді,
созуға, соғуға икемді, меншікті салмағы 2,7 г/см3; балқу температурасы
660ӘС, қайнау температурасы ... ... ... ... ... ... ... алминий оксидінен тұратын жұқа қабыршақ оны
тотығудан қорғайды. Сондай-ақ ол амфотерлі элемент, ... ... ... де әрекеттеседі. Алюминий – практикалық маңызы зор металл.
Ол негізінен жеңіл құймалар өндіру үшін пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... химиялық аппараттар жасауда, құрылыста,
т.б. салаларда, таза металл түрінде электртехникасында ток ... ... ... ... ... үшін қолданылады. Техникалық қасиеттері
жағынан өте бағалы құймасы – дюралюминий. Оның құрамында 94% алюминий,
4% мыс және аздаған магний, марганец, темір,кремний болады.
Академик А.Е.Ферсман алюминийді ХХ ... ... ... бұл ... ... ... де ... деген.
Күнделікті пайдаланылып жүрген ыдыс-аяқтан бастап, космосты шарлап жүрген
ракеталар осы алюминийден жасалады. ... ... ... алюминий қолданылмайтын сала жоқ. Алюминийдің осылай қысқа
мерзім ... ... ... ие болуы оның химиялық және физикалық
қасиеттерінде болып отыр. 
Алғаш рет дат ... ... 1825 жылы таза ... алды, ал 1854 жылы
француз химигі А.С.Сентклер Дэвиль оны өндірісте өндіру тәсілін ... ... ... өте ... ... оның бір фунты алтын есебімен 40 сом
болатын, алюминий алу өте қымбатқа ... онан ... ... және басқадай
заттар жасалып сыйлықтар орнына жүрген.
Алюминий созылмалы, жұмсақ, жеңіл металл, оттегімен жақсы қосылыстар түзе
алады, ... ол ... ... ... ... таза ... Темір тотығын алюминий үгіндісімен араластырып магниймен
жандырған кезде көп қызу (3000°С) ... Осы ... баяу ... ... ... хром) алуға пайдаланылады. Алюминий, магний
және литий қосындылары самолет құрылысында, ракета ... жиі ... 65–66% ... ... және ... ... бір ... қоспаларынан істеледі. Вагон жасау, машина құрылыстары, электр
өндірістері және басқа толып жатқан шаруашылық салаларында ... ... ... ... орын ... ... үй жабдықтарын даярлауға, прожектордың айнасы ретінде
қолданылатын алюминийді басқа металмен алмастыру ... ... ... ... ... ғалымдар алюминийдің тағы басқа да қосындыларын алу мәселесімен
шұғылдануда. Бұған мысал ретінде «Салют-6» космос станциясында В.Коваленок
пен А.Иванченковтың ... ... ... ... ... асыл тас ... ... гауһар) адам баласына ертеден
белгілі болатын. Корундты қайрақтар ретінде техникада ХІХ ғасырдың орта
кезінен, ал ... ... 1950 ... бері ... ... Бұл
«жақұтмұрттың» текше милиметрі 1500 килограмм салмақ көтереді, ондай алып
күшке ешбір төзімді металл ... ... орай ... ... салаларынан орын алады. Гауһар болмаса қолдағы сағаттың дұрыс
жүруі де екі талай. Сағаттағы тас көп болған сайын ол уақытты дәл ... ... ... ... ... ... ... реттеледі.
Жер қыртысына таралуы жағынан алюминий үшінші орында, орта есеппен оның
мөлшері 8,8%, табиғатта жүздеген ... бар, ... ... ... ... ... маңызы бар минералдары
каолинит, алунит және нефелин. Геохимиялық жағынан алюминий оттегіне жақын,
тұрақты валенттілігі үш. ... ... баяу ... ал ... ол дала ... ... және басқадай
алюмосиликаттардың кристалдық торына орналасады. Алюминий су құрамында және
организмде өте аз, ол биологиялық жер қабаттарында шамалы ғана.
Табиғи жағдайда алюминий жер ... ... ... ... ... ... сондықтан да эплювиальды бокситттер жиналады, бұлар негізгі
алюминий ... ... ... ... болу ... алып ... үш түрлі боксит кендерін түседі.
Қазақстанда революцияға дейін алюминий ... ... Тек ... ... ғана Павлодарда алюминий өндірісінің үлкен ошағы салынды,
оның шикізат қоры ... ... және ... ... және оны ... жұмыстарының дұрыс жолға қойылуы және
геологтардың (Е.Д.Шлыгин, Г.Е.Быков, И.С.Быкова, П.Л.Безруков) жемісті
еңбектерінің нәтижесінде Аманкелді, Шығыс және Батыс Торғай, Мұғалжар
секілді бокситті ... ... Олар сырт ... ... біркелкі
болғанымен, зерттей келгенде бірнеше морфогенетикалық түрлерге бөлінеді.
Торғай облысындағы Арқалық, Жоғарғы және Төменгі Ашутас ... ... ... ... ... және ... ... ұзыннан-ұзақ созылған руда қабаттары болып кездеседі.
Бұлардан басқа республика территориясында Батыс Торғайда, Софьевка және
Майбалық, Талды-Ащысайда көп тараған карсты кен орындары ... әр ... ... ... карбонатты жыныстардың қалың
қабаты арасына орналасқан.
Республикамызда алюминий өндірісіне бокситтен басқа да ... ... бар. ... ... ... ... ... сиениттер, корунд,
кианит және басқалар. Олардың көпшілігі Орталық Қазақстандағы қайталамалы
кварцит алқаптарында қалыптасқан, ... қоры және ... ... аудандарда кездесетін алуниттен анағұрлым мол.
Корунд кені Семізбұғыда кездеседі.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ақбасова А.Ж. «Экология», Алматы, ... ... 2003, 188-192 ... ... М. ... минералды ресурстары», Алматы, Қазақстан, 1967,
60 бет
3. Әзиев Ә. «Қазыналы Сарыарқа», Алматы, Қазақстан, 1978, 199 бет
4. Нұралин Н. ... ... ... Қазақстан, 1983, 160 бет
5. Райхан Н. «Жыл қорытындысы», Ақиқат, 2000, №4, 16-21 ... ... Н.К. ... Алматы, TETAPRINT, 2005, 122 бет
7. Жұмабеков Қ. «Бақытты аймақ», Алматы, Қазақстан, 1988, 135 бет

Пән: Тау-кен ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет
Титан және қортпалары4 бет
Алюминий жіктелуі6 бет
Алюминий және оның қорытпалары3 бет
Алюминий металлургиясы31 бет
Алюминий туралы6 бет
Алюминий өндірісі. алюминийдің физикалық, химиялық, механикалық қасиеттері4 бет
Алюминий – ХХ ғасыр элементі3 бет
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Алюминийдің физикалық - химиялық қасиеті, қолданылуы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь