Мектепте оқылатын тарих пәні

Кіріспе.
Мектепте оқылатын тарих пәні өзінің негізін тарих ғылымынан алады, ол ғылымның аса маңызды салаларына жатады. Кез келген өркениетті, дамыған елдер өз мемлекетінің барлық азаматтарын тарихи біліммен қаруландыруға ұмтылады және де оны алдымен өз халқының, өз елінің тарихын оқытып үйретуден бастайды. Тарихи білімді меңгерген адам өзі өмір сүрген қоғамдағы орнын, атқаратын қызметін, басқа да іс-әрекеттерін дәл анықтай алады. Содықтан да Қазақстан республикасы Президенті жанындағы Мелекеттік саясат жөніндегі Үлттық Кеңес бекіткен 1995 жылғы Қазақстан Республикасында тарихи сана қалыптастыру түжырымдамасын қабылдаған болатын. Бүл түжырымдамада оқу орындарында тарихты, әсіресеҚазақстан тарихын оқытуды алдын-ала межелеу жөнінде аса жауапты міндеттер қойылған. Ол міндеттер алдымен жалпы білім беретін мектептерде жүзеге асады. Өйткені елдің барлық азаматтарына жүйелі тарихи білім беретін оқу-орны - мектеп. Ол пәнді оқытатын - тарихшы мүғалімдер. Сондықтан д университеттер мен пединституттардың тарих факультеттерінде болашақ тарихшылар 4-5 жыл оқып, орта мектептің тарихшы мүғалімі деген мамандық алады. Осы факультетте оқылатын пәндердің арасында «Тарихты оқыту теориясы мен әдістемесі» (ТОТӘ) пәнінің орны ерекше.
Тарихты оқыту - күрделі үрдіс, ол өзара байланысты: оқытушының мақсатын анықтау, білім мазмүнын іріктеу, білімді оқытып үйрету және оны меңгеруге басшылық ету - оқушылардың оқу қызметі - және оқытудың нәтижесі сияқты қүрамдас бөлімдерден ұралады. Оқыту үрдісі үнемі қозғалыста болады, демек дамып отырады. Ол туындаған қайшылықтарды шешу арқылы жетіледі. Қазақстан тарихы курсының оқыту мақсатын анықтау қиындау мәселенің бірі. Өйткені коммунистік идеология үстемік еткн жылдардағы оқыту мақсаты түбірімен өзгерді. Осыған орай Қазақстан тарихын оқыту міндеттеріне де елеулі өзгерістер енгізіліп отыр.
Мақсатын анықтаудан кейінгі маңызды мәселе білім мазмүнын
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Дайри Н. Г. Современное требование к уроку историй.-Москва, Просвещение. 1978.
2. Жанпейісова М. М.
Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде.-Алматы, 2002.
3. Жолдасбаев С, Аманбосынов К, Көпекбай Ә. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы. 7 сынып. Мүғалімдерге арналған көмекші құрал.-Алматы, 2002.
4. Студеникин М. Т. Методика преподаваний историй в средей школе,-Москва, 2000.
5 .Методика обучения историй в средней школе. Пособие для учителей.-Москва, 1978.
6. Педагогикалық ізденіс. Қүрастырушы И. Н. Баженва.-Алматы, Рауан,1990
7. Тарих бойынша орта мектеп бағдарламалары (5-11 сыныптар).-Алматы, 1992.
8. Тұрғанбаева, А. Б.Дамыта оқыту технологиялары.-Алматы, 2000.
9. Тұрлығұлов Т. Т. Тарих сабағын жетілдіру жолдары.-Алматы, 1984.
10. Жанпейісова М. М.
Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту қүралы ретінде.-Алматы, 2002.
11. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы. 7 сынып. Мүғалімдерге арналған көмекші қүрал.-Алматы, 2002.
        
        Пікір
Қазақстанның әлемнің білім кеңістігімен ықпалдасуы ... 2015 ... ... ... ... ... түжырымдамасы»
және «Қазақстан Республикасында 2005-2010 ж.ж. ... ... ... ... ... ... отандық білім беруді
модернизациялау мен орта 12 жылдық оқудың ұлттық ... ... ... ... және оның ... пара пар ... білім беру мазмұнын түбегейлі өзгертуге және ... ... ... ... ... ... және ... жиынтығын игеруге бағытталған
мақсаттық ұстанымына ... ... алу, ... ... ... ... ... өзін өзі барынша жүмылдыра отырып, ақпартты тиімді қолдану
біліктілігін қалыптастыруға ығысуын білдіреді.
Бағдарламада тарихи білім ... жаңа ... ... ... ... ... ... түбегейлі өзгертілген келіспен сипатталады;
отандық тарихты оқып ... ... ... оны әлемдік ... ... ... ... ... ... бас тарту.
Адамзат тарихының дамуының ... ... ... орта ғасырлар тарихы, жаңа және қазіргі ... ... ... ... ... ... білім беру мазмүны
Қазақстан трихы мен дүниежүзілік тарихын ... ... ... ... ... беретін мектептің функционалдық ғылымдар
жүйесінің негіздерін меңгеруі, олардьщ ... ... және ... ... ... жеке ... өзін-өзі айқындауы мен
кәсіптік бағдарламаларын анықтау қабілетін ... ... ... ... беру жүйесінің білім беру осы сатысында ... ... ... тарихтың орны оның танымдық және дүниетанымдық
қызметтерімен анықталады. Тарихты оқу жеке ... өзін ... ... ... ... ... болып табылады.
Тарих - мектептегі оқу пәні ретінде жалпы негізгі ... ... ... ... және ... ... ... Тарих үлттық өзіндік сана- сезімді және адамгершілік- этикалық
нормаларды қалыптастыра отырып, ... ... ... ... және ... ... оқу пәндерін оқытудың
дүниетанымдық негізін қалыптастырады.
Кіріспе.
Мектепте оқылатын тарих пәні өзінің негізін тарих ғылымынан ... ... аса ... салаларына жатады. Кез келген өркениетті, дамыған
елдер өз мемлекетінің барлық ... ... ... ... және де оны ... өз ... өз елінің тарихын оқытып
үйретуден бастайды. Тарихи білімді меңгерген адам өзі өмір ... ... ... ... ... да іс-әрекеттерін дәл анықтай алады.
Содықтан да Қазақстан республикасы Президенті ... ... ... ... ... бекіткен 1995 жылғы Қазақстан Республикасында тарихи
сана қалыптастыру түжырымдамасын қабылдаған болатын. Бүл ... ... ... ... ... оқытуды алдын-ала межелеу
жөнінде аса жауапты міндеттер қойылған. Ол міндеттер алдымен жалпы білім
беретін мектептерде ... ... ... ... барлық азаматтарына жүйелі
тарихи білім беретін оқу-орны - мектеп. Ол пәнді оқытатын - ... ... д ... мен ... ... болашақ тарихшылар 4-5 жыл оқып, орта ... ... ... ... алады. Осы факультетте оқылатын пәндердің арасында
«Тарихты оқыту теориясы мен әдістемесі» (ТОТӘ) ... орны ... ... - ... ... ол өзара байланысты: оқытушының
мақсатын анықтау, білім мазмүнын іріктеу, білімді оқытып үйрету және ... ... ету - ... оқу ... - және оқытудың нәтижесі
сияқты қүрамдас бөлімдерден ұралады. ... ... ... қозғалыста болады,
демек дамып отырады. Ол туындаған қайшылықтарды шешу ... ... ... ... оқыту мақсатын анықтау қиындау мәселенің бірі.
Өйткені коммунистік ... ... еткн ... ... ... ... ... орай Қазақстан тарихын оқыту міндеттеріне де
елеулі ... ... ... ... ... маңызды мәселе білім мазмүнын анықтау,
іріктеу. Тарихты оқыту теориясы мен әдістемесі бұл мәселені шешуде алдымен
қазақстан ... ... ... ... соны ... алады.
Соның негізгі ғылыми ұстанымдарына сүйене отырып, педагогика ғылымының
білім мазмүнына қоятын ... мен ... ... ... мектеп курсының білім мазмұнын анықтайтын үстанымдарды белгілейді.
Осыдан кейін барып Қазақстан тарихының ... мен ... ... ең ... ... мазмұнын, курстың құрылымын, нақты тарихи
фактілер мен негізгі ұғымдарды қалыптастыратын ... ... және ... ... барысында оқушылар игеріп, меңгеретін біліктерді анықтайды.
Жоғарыда айтылғандарға қарамастан тарихты оқыту теориясы ... ... ... ... ол ... ... ... оның зерттейтін негізгі нысандары: оқытудың мақсаты,
білім ... ... оқу ... ... ... оның ... ... Тарихты оқыту барысында қандай ... ... ... ... ... - ... ... көптеген мәселелер.
Тарихи білім берудің мақсаты:
Оқытушылардың дүниетанымының негізі болатын тарихи ... ... ... мен ... сезімін қалыптастыру, оқушылардың тарихи роцес
желісін түйсінуіне, ... ... ... ... ... жолын сезінуіне негіз жасау.
Мектепте тарихи білім берудің негізгі міндеттері:
- ... ... ... ... және ... процестің
дамуының баламалы екендігі туралы түсінік қалыптастыру
- қазақ ... ... мен ... ... ... үлгілерінен ұрпақтарына қалдырған бабалар
даналығы мен бейбіт жасампаздық құндылықтарына қызығушылығын арттыру және
құрметпен ... ... ... ... ... ... тарихи деректермен ... ... ... мен ... салыстырмалы талдау
негізінде ой елегінен ... білу ... ... мен ... ... жауапкершілін сезінетін жас
ұрпақтың азаматтық ұстанымын ... ... ... ... бүгінгі күнге дейінгі дамуының
тарихи жолын, оның ... ... ... ... ... ... ... барысында тарихи-көркем әдебиетті ... ... ... ... өрістейді. Егер оқушы ... ... ... ... сурттеліп отырған нақты образдар арқылы
терең түсініп, жан-жақты ұғынатын болса, онда олардың танымдық қуаты артып,
оқу материалдарын саналы, ... ... ... ... ... ... ... өзі түптеп келгенде ... ... - ... ... ... ... бекітіп, мектеп баласының ақыл-ой қабілетін жетілдіре түсуге
жәрдем етеді. Оқыту мен ... ... ... ... оны ... ... жолының бірі болып шығады.
Тақырыптың құрылымы:
Тақырып кіріспе бөлімнен және қорытынды ... ... ... Қазақстан тарихын оқыту теориясы мен әдістемесі ... ... ... ... қатысты осы және басқа да ... ... ... бар, ... ... де, белгілейтін де педагогика
ғылымы. Аталған мәселелерді шешумен ... ... ... ... ... олар ... ... сүйенгенде ғана дүрыс шешіледі.
Олардың ішіндегі кейбір аса маңызды мәселелер: ... ... ... ... ... ұйымдастыру формалары мен әдістерін жетілдіру,
оқулықтарды жақсарту, оқытуды ... т.б. тек ... ... ... ғана дүрыс шешіледі.
Осыған байланысты тарихты оқыту теориясы мен әдістемесі ғылыми
педагогикалық пән деп ... ... ... теориясы мен әдістемесі
ғылыми пән болғандықтан ол осы пәннің аса маңызды ... ... ... Ол проблемаларды - қайшылықтарды шешу үшін эксперимент
жүмысы жүргізіледі. ... ... ... ... де ... ... ... мүғалім ғылыми жұмыс жүргізуді ... ... ... озат ... ... ... оны ... көпшілікке таратады, бұған өз тәжірибесін де ... ... ... ... оны ... сай жүргізу үшін мұғалім
педагогикалық зерттеу ... ... ... ... ... ... оқытылу мәселелерін зерттеуде: тәжірибені зерттеу, бақылау,
әңгімелесу, түрлі ... ... ... ... шығару сияқты
басқа да зерттеу әдістері қолданылады.
Тарихты оқыту теориясы мен ... ... ... ... ... ... Дидактика кез келген пәннің оқыту әдістемесінің
негізі. Ол оқудың білім мазмүнын, оны ұйымдастырудың ... ... ... ... ... әдістеме жеке пәндерді оқытудың
ерекшеліктерін баяндайтын болса, дидактика оқытудың барлық ... ... ... ашып ... ... ... Ян Амос ... «Ұлы ... ... теориясының түйінді мәселелерін
көрсетіп берді. Оқытуда нәтижеге жетудің аса ... ... ... ... ... мектептерде қолданылып жүрген оқытудың
көрнекілік, жүйелілік, бірізділік, ғылымилық, түсініктілік ... ... ... ... жас ... сәйкес жүргізілуіне
баса назар аударды. Оқу ... ... ... үшн ... ... өзгертіп отыру қажеттігін, оның ең ... ... түрі ... екенін атап көрсетті.
Тарих пәнінің оқушыларды тәрбиелеуде маңызды орын ... ... да ... оқушыларды оқыту барысында тәрбиелеудің ... ... ... тиімді жолдарын анықтауға баса ... Бұл ... ... бәрі ... ... ... сүйенеді, соның негізгі ұстанымдарын басшылыққа ... ... ... де ... ... ол ... пәндер қатарына
жататындықтан оның зерттейтін нысаны тарих пәні, оның білім мазмұны, оқыту
теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... ғылымының негізгі заңдары Қазақстан тарихын оқыту теориясы ... де ... ... ... та ... ... ... талабы
түрғысынан пайдалана білу керек.
ТОТӘ мектептік психология ғылымымен де тығыз байланысты. Егер мүғалім
баланың ... ... ... өзі ... ... ... қайсысының қала ймеңгеріп жатқанын, ... ... әсер ... ... ... ... ұғымдарды, хрогологиялық
материалдарды әр оқушы түрліше ... ... ... ... ... ... әр ... зейінділік, қиялданушылық, қабылдаушылық, ойланушылық,
жадында, есінде сақтаушылық ерекшеліктері туралы ұсыныстарын жақсы білуі
және оларды ... ... ... пәнінің бағдарламаларын, оқулықтарын, оларды оқытудың әдістемелік
жолдарын баяндайтын ... ... ... ... ... ... ... отыру керек.
Тарих пәнін ... ... ... де ... керек. Демек тарихшы мүғалім бүл ғылымның да
оқушыларға қатысты мәселелерін ... ... ... ... ... ... үш топқа: кіші жастағылар - 7-11, орта жастағылар
11-14 және жоғары жастағылар - 14-18, 19 ... ... ... ... ... ... яғни сан және сапа ... үшырайды. Сан
өзгерісі баланың бойының өсуі, салмағының ... сапа ... - ... зейін, қабілетінің өсуі. Осыларға қарап олардың жас ерекшеліктері
анықталады, ал жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ... жеңілдігі
анықталады. Соған сай бағдарламалар мен оқулықтар, басқа да ... ... ... ... ... ... ғана емес, оньщ
теориялық негіздерін жақсарту үшін де ... ... ... ... теориясы мен әдістемесі нені оқытып, үйретеді?
1980- жылдардың ортасьша дейін біз маркстік философияны, оның ... ... ... ... ... ... ... дүниені танып
білудің негізгі заңдылықтарын, әдістерін, түрлерін зерттейді. Шындық
дүниенің барлық саласын ... ... ... ... әдісі - диалектикалық
материализм, Ал, қоғамдық өмірдің түрлі салаларын зерттегенде материалистік
диалектиканың заңдармен, категорияларымен қатар, ... ... ... ... ... Сол ... философиялық әдебиеттерде
әлеуметтік қүбылыстарды танып-білуде диалектикалық ... ... атап ... ... ... және ... ... ғылымының методологиялық негізі болып саналады, демек ол тарихты
оқыту әдістемесінің де ... ... ... сөз. ... оқыту
әдістемесінің зерттейтін педагогикалық үрдісін қазіргі ғылыми білім
салаларының ... ... ... диалектикалылығының ешқайсысынан кем емес екенін ... да біз өз ... ... ... ... ... ... та Кеңес елінде 80- ... ... ... еткен коммунистік идеология диалектикалық және ... ... ... мен ... ... объективті
пайдалануға жол бермеді. Осының салдарынан басқа қоғамдық ғылымдар ... ... да көп ... ... коммунистік идеологияның әрекеті
әсіресе тарих ғылымында, мектепте тарих пәнін оқытуда ерекше байқалды. 60-
70 жылдардағы ... ... ... орта мектепке арналған тарих
бағдарламаларында «Орта ... ... ... ... ... - оқушыларға
қоғам дамуының заңдылығын ... ... ... оларда капитализм
сөзсіз қүриды, коммунизм жеңеді деген сенімді ... - ... ... 90- жылдарға дейін кеңестік ғылымда шектеусіз ... ... ... пен Ресейцентрлікті қоссақ, мектепте ... қиын ... ... саясаттың салдырынан мектепте тарих пәнін
оқытудың мақсаты мен міндеттері дүрыс анықталмады. Мүның өзі ... ... ... ... ... ... ... етек алуына әкелді. «Тарихи зерделілік» -әрбір жеке адамға,
түтас үрпаққа байланысты, әрбір адамның, үрпақтың тарихты сезінуі, ... ... ... ... ... ... адамзаттық тегін, оның рухани
түп тамырларын, өткендегі тарихи жолын танып білуге ... ... Бүл - ... ... ... ... ... көтерілу
белгісі. Ал оған қарама*қарсы үғым «мәңгүрттік». Оның теріс мағыналы мәні
бар. ... жеке ... ... қоғамның рухани, тарихи ... ... ... ... ... мән ... күнделікті моданы бетке үстап, оны алдыңғы қатарға қоюға
жетелейді. Мүндай ... ... ... ... ... ... 70-80-
жылдары айқын байқалды. Сондықтан да Қазақ халқының қазіргі кездегі өзінің
өмір кешкен тарихи жолын танып ... ... ... жай ... ... көп ... бойы «мәңгүрттікте» үстап келді. Отаршылдық саясат,
өктемдік тәртіп, Голощекиндік геноцид қазақ халқының ес ... етек ... ... ... ... ... ... бойы орын алып келген өрескел
методологиялық қателіктер мен кемшіліктер: коммунистік идеологияның
партиялық, таптық мүддесіне сай ... ... ... ... ... ... ... Кеңес елінде бірнеше ондаған ұлт
тілдерінде жұмыс істейтін мектептер үшін тарих пәнінен бір ғана ... ... ... мазмүнын барынша идеологияландыру, әр ... ... ... жол ... ... пен ... саясатын барынша
дәріптеу, т.б. тарих пәнін оқытуға ... ... ... ... келірді. Осындай қателіктер бүкіл халық ағарту саласында, орта білім
беру жүйесінде мықтап орын алды. ... бәрі ... ... ... ... дағдарысқа үшыратты. Ең басты қателіктің бірі - оқушының, түлғаның
мүддесі ескерілмеді. Оның жан-жақты дамуына, бойындағы ... ... ... ... ... ... істеуіне, өз үлтының
тамаша салт-дәстүрлері мен әдет-ғүрыптарынан сусындауына, өмірдегі өз ... ... ... ... ... ... мүлде көңіл
бөлінбеді, оған жағдай да жасалмады.
Қоғамдағы бүкіл ғылым, білім беру жүйесі, немесе оның ... ... ... ... беру ... ... одан ... жолын білім
философиясы түрғысынан қарастырған дүрыс. Бүл ғылым - жалпы дүние ... ... оры мен ... осыған сәйкес оған қажетті білімнің
мақсаты мен міндеттерін, қүрылымы мен ... оның ... ... ... ... білім философиясы алдымен сол
орта білім беру ... ... ... ... ... талдайды, орын
алған дағдарыстың себептерін анықтап, одан шығудың жолын көрсетіп ... ... ... «Білім философиясы» деген үғымның өзі ғылым саласында
көп жылға дейін қарастырылмады, бү үғым жеке ... ... олар ... ... ... ... бөлінбеді, шынын айтқанда
жол берілмеді. Мәселен тарихтың ғылым, білім ... және ... онда ... ... туралы , тарих ғылымының түжыымдамасы,
тарихи зерттеулер, олардың қүрылымы, тарихи зерттеулердегі жүйелілік үрдісі
туралы бірқатар ... ... ... ... ... тоқталған. Бүл еңбектер 80- жылдардың бас кезінде-ақ жарық
көргеніне қарамастан, оларда ... ... ... әрі ... ... орта кезіне деііін жүргізілген біздің ... ... ... әсер ... ... Ш. Уәлиханов, Ы.
Алтынсарин, А. Қүнанбаевтардың өмірбаяны мен олардыңң ... ... ... тарихы оқулықтарына материалдар енгізілгенімен осы ... ... ... ... педагогикалық, психологиялық
көзқрастарын, әсіресе жастарды тәрбиелеу жөніндегі ой ... ... ... ... ... ... әл-Фараби жөнінде осылай
болды. 70-жылдардың басынан бастап ғалымның ... ... ... ... та оның ... ... туралы үлағатты сөздрін,
философиялық, педагогикалық, психологиялық, ой-пікірлерін көпке ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерімізге тигізген зардаптары басқа мәселелер
де кедеседі.
ә) Мектепте Қазақстан ... ... ... ... ... елінде 80-жылдардың екінші жартысынан
басталған жариялылық, халық ағарту саласына енгізілген ... ... ... және де ... ... халық ағарту
саласында болып жатқан жаңалықтар КСРО мен Қазақстан мектептерінің оку
тәрбие жүмысына ... ... ... ... Ал, ... Республикасының білім беру жүйесін реформалау басталды. Мүның ... ... беру ... ... ... ... жол ашты.
Ең бастысы - оқытудың мақсатында болған өзгеріс. Енді білім ... ... ... ... ... ... өркениетті,
мәдениеттану оқытып үйрету шығып отыр. ... ... ... ... ... ... беруде қүндылық пен ізгілікті ... ... ... ... ... ... ... айтылып келген
әселе, бірақ та осы маңызды идея ... елі ... өз ... ... ... ... мен ... негізге алғандықтан
біздің осы тақырыпты зерттеуге арналған 1990-жылдардан басталатын соңғы
кезеңнің мазмүны мен сипаты ... ... ... ... өзгешлігі бар.
Олардың ең бастылары: мектепте Қазақстан тарихын оқытудың мақсаты, оның
білім мазмүны мен көлемі және ... ... ... мен ... ... Бүл үшеуі біздің осы тақырыбымыз - «Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... уақытта жалпы мектепте берілетін білімнің, жеке пәндердің білім
мазмүны ұлттық ... ... ... үстаным жиі айтылып жүр. Кеңес елінде де
үлттық мектептер көп болды, бірақ та олар формасы жағынан ғана ... ... ... ... ... емес еді. Бүл ... ... ресейдің
белгілі педагог-ғалымы В. Д. Шадриковтың мына ... ... ... ... ... ғана оның беретін білімінің әрбір тамшысының өзі
оқушыға аса ... ... ... ... ... ... да ол ... содан сусындауға барынша үмтылады... Не пайда, ... ... ... ... ... ... қаралып, халықтық мектеп
дегеннен жұрдай болды, оның ... рух ... аты ... ... біз ... пәндерінің мазмүнынан да халықтық дейтіндей ... ... ... яғни ... тарихының дербес пән болып
оқытылғаннан бері ... ... ... - ... ... білім
мазмүнының үлттық болуы. Мүнан, басқа үлттар жасаған, жалпы адамзат жинаған
қүндылықтар ... ... ең ... ... ... деген үғым
тумайды, оларды бір-біріне қарама-қарсы қоюға болмайды. Оқушы алдымен өз
үлтының қүндылықтарын оқып ... ... сол ... басқа үлттардың сосын
бүкіл адамзаттың жинаған қүндылықтарын оқып меңгереді. Демек Қазақстан
Республикасы ... ... пәні ... осы үш:-этномәдени,
жалпыүлттық жән жалпыадамзаттық қүндылықтарды меңгеруіне көмектесуі тиіс.
Кейбір ... ... ... ... ... ... ... болуы керек деп көрсетеді. Олар: этностың пайда болу, даму ... ... ... ... ол ... ... ... мемлекеттілігінің қалыптасуы, мәдени дамуы, моралі.
Адамгершілігі, діні, филисофиясы, ұлттық наным-сенімі, салт ... ... ... ... ... ... өнері, биі, еңбектің негізгі
түрлері, дүниежүзілік мәдениетті қамтитын гуманитарлық ғылымдар, ... пен ... ... және ... т.б. Бүл ... отырып, оған соңғы жылдары өз еңбектерінде білім философиясына
көбірек көңіл бөліп жүрген белгілі философ-ғалым Ә. ... ... ... ... ... ... халқының көпшілігі
дәстүрлі үлттық қүндылықтары мен ... ... ... ... ... ... ... жағынан жаңа оқу жүйесін жасауға ... ... ... ... ... біздің көп этникалы қоғамымыздың жаңа
ұрпақтары дәстүрлі үлттық қүндылықтар мен мәдениетті ғана ... ... ... ... ... XX ... ... XXI
ғасырдың бас кезінде еңбек рыногында болатын бәсекеге түсуге толық жарайтын
іргелі білім негіздерін меңгеруі тиіс - ... ... ... ... ... мазмүны қазіргі заман тлаптарына сай жетіле түседі деп
түжырымдауға болады.
Ұлттық ... ... ... ... тиіс ... ... түгелге жуық Қазақстан тарихының мазмүнында кездеседі. Ал дүние
жүзі тарихы мен ... ... ... ... ... мектептің оқу жоспарындағы басқа пәндердің қүрамында
баяндалады. Нәтижесінде Қазақстан тарихын мектепте оқыту түжырымдамасына,
осы ... ... ... ... жаңа ... ... әдістемелік қүралдарына ол факторлар біртіндеп және бірте-
бірте көбірек ендіріліп ... ... ... ... оның ... мен ... сы ... мен бағдарламаларды жасауда дүниежүзілік халық
ағарту саласында ... ... ... ... ... ... ... мектеп формасынан туындайтын және де
мектептік тарихи білім ... ... ... ... ... мен талаптары да басшылыққа алынды. Олар: халық
ағарту саласын қайта қүрудың негізгі ... - ... ... коммуничстік, кеңестік идеология талаптарының
тарихқа ... ... ... ... ... туындаған
келеңсіздіктерді болдырмау; адамның «функциялық ... ... ... үлес ... ... ... ... көп деңгейлік, көп
аспектілік үстаньшын ... ... ... ... тарихи
дамуындағы көптүрлілік пен қарама - қайшылықтарды ескеру; ... ... ... мүмкіндігінше назар аудару, ... ... ... ... ... алу; ... ... дамуын айқын,
дәлелді, ортақ және оқушыларға әсер ететін білімдік, тәрбиелік, ... аса ... ... ... ... ... ... қүрамында
негізгі тарихи категориялардың: тарихи уақыт, тарихи кеңістік, тарихи
қозғалыстың дүрыс, тиімді қамтылуы; ... ... ... ... білімнің жүйелілігі, толықтығы, түсініктілігі, теория ... ... ... ... да ... ... Мектепте тарих пәнін оқытудың кейбір әдіснамалық мәселелері.
Тарих маңызды қоғамдық - ... ... ... ... оны
білім беретін оқу орындарында қазіргі талаптарға сай ... ... ... әдіснамалық проблемаларыд дұрыс шешу қажет. Өйткені 90-жылдарға
дейін ... ... ... ... ... ... ... өрескел қателіктерге жол берілгені мәлім.
Демек, тәуелсіз Қазақстан Республикасы мектептерінде тарихты оқытудың
әдіснамалық мәселелерін шешу кешіктіруге болмайтын, әрі ... ... ... ... ... әдіснамалық проблемаларын шешу елде қалыптасқан
бірыңғай идеологияға байланысты. Өйткені идеология дегеніміз -адамдардың
өмірге ... ... ... ... ... ... ... көзқарастары мен идеяларының жиынтығы. Қазақстан
Республикасына идеология керек пе, ... ... ... ... ... қазақ халқы менталитетінің үлесі қандай болуы ... ... ... ... беттерінде көптеген әңгіме болып келеді. Белгілі ғалым
Ақселеу Сейдімбектің пікірінше «... жүзден ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан болса, қазақ халқы - сол
үлттық диаспоралардың жарасты ... ... ... ... ... ... ... қазақтардың Қазақстандағы жарастықты өмірге үйытқы
болуы және қазақ тілі мен ... ... ... үлттық
диаспоралар үшін тірек болуы... Бүл - бірден -бір ... ... ... ... өмірдің шын мәніндегі бірден-бір кепілі. Мүны
бүкіл қазақстандықтар өмірлік ақиқат қажеттілік ретінде ... ... ... ... ... ... идеология бар деп айту қиын.
Дегенмен бүл бағытта мемлекет тарапынан бірқатар ... ... ... қатарына Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... білім беру түжырымдамасы», «Қазақстан
Республикасында тарихи сана ... ... ... ... - ... ... түжырымдамасы» сияқты
қүжаттардың бәрінде де оқу орындарында ... ... ... ... дәрежеде көңіл бөлінген.
Мектепте арихты оқытуда мүғалімдерге ... ... ... болатын
әдіснамалық үстанымдар жеткіліксіз. Бүл ... ... тек ... ... ... ... ... шеше алмайды. Оны дүрыс шешіп беруге,
оқу орындарында қоғамдық - ... ... ... ... ... ... ... мамандармен қатар, философтар да,
саясаттанушылар да, басқа да ғылым салаларының өкілдері қатысқаны дүрыс ... ... ... ... ... ... оқыту дәл қазір өткір
қойылып отыр. Ол мына екі ... ... ... ... ... ... оқықытуда өрескел қателіктер
мен кемшіліктер орын алды. Әсіресе, ғылымдағы Еуроцентрлік пен ... ... ... ... Қазақстан тарихында бүрмаланбаған
бірде-бір маңызды проблема қалдырмады. Оның ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Бүған ресей
басылымдарында, Қазақстанда шығатын кейбір «Караван» ... орыс ... ... ... ... ... ... біз жастарымызды, алдымен мектеп оқушыларын шетелдер тарапынан
үздіксіз болып жатқан рухани экспансиядан ... және де оған ... ... ... Мектеп оқушыларын ... ... да ... ... ... ... алдымен қазақ
халқын шетелдік рухани экспансиядан, еуропаландырудан, орыстандырудан
қорғайтын күш, ... - ... ... онда оқып ... жастарымыз. Бүл
айтылғандар мектепте қоғамдық-гуманитарлық пәндерді, алдымен тарих пәнін
әдіснамалық түрғыда ... ... осы ... ... ... проблмаларын тереңірек ашып, көрсетіп, жан-жақты түсіндіруді
қажет етеді.
Тарих ... оның ... ... ... - тарих пәнінің
әдіснамалық проблемасы, оны шешу ... ... ... ... етеді.
Оны тарихшы әдіскер де, тарихшы-ғалым да түбегейлі шеше ... ... ... мектеп мүғалімдері, алдымен тарихшылар нақты көмекке зәру. Осыған
байланысты біз төменде мектепте берілетін тарих ... ... ... ... ... әдіснамалық мәселелеріне тоқталуды жөн көрдік.
Ол мәселелерді баяндауда біз ... ... ... ... ... ... еңбектеріне сүйендік.
Соңғы уақытта үлттық тарих ... ... ... ... ... ... ... жылда «Қазақстан тарихы: зерттеулер,
қүжаттар», ... ... ... ... ... ... атты
сериялы кітаптар, алты томдық Қазақстан тарихының алғашқы томдары, тоғыз
томдық «Қазақтар» атты ... ... ... ... ... ... Бөкей
хандығы, жер аудару саясатының зардаптары, қазақ даласындағы көтерілістер
сьшды ... ... ... тақырыптарда тарихи деректер жарыққа шықты.
Төменде мектеп ... ... ... ... қай түрғыда баяндаған тиімдірек.
Мысалы, Қазақстанда алғашқы адамдардың пайда болуы туралы бағдарлама
бойынша 5- сыныпта толығырақ баяндалады, ... ... ... ... жөніндегі тақырыппен одан жоғары сыныптарды, ... ... ... қайта пысықталады. Бүл мәселенің тарихи
да, саяси да маңызы бар екенін үнемі ... ... ... ... ... тайпалар туралы бяндағанда қазіргі
қазақ халқының қүрамындағы үйсін, қаңлы, т.б. ірі ... ... 2-3 ... ... ... ... екендігіне, олардың мемлекеті, көп әскері,
қалалары болғанына оқушылар назарын аударған дүрыс.
Қазақ халқының қалыптасу да ... ... Бүл ... мың ... ... Оның себептері оқулықтағы материал негізінде
түсіндіріледі. Қалыптасып ... ХҮ ... ... - ... мемлекеттілігінің негізі. Қазақ мемлекеттілігі
өзінің бастауын б.з.б. Үйсін, Қаңлы. Мемлекеттерінен б.з. ҮІ-Х ғ. ... одан ... жеке ... ... ХҮ ... ... қүрылған Қазақ хандықтары үлгісінде жетіле түсті.
Көптеген еуропалық ғалымдар ... ... ... ... да, «тарихы жоқ» халық деп келгені белгілі. Бүл тақырыпты ... ... ... ... ... ... оны ... шындық
түрғысында зерттеуге енді ғана мүмкіндік туды. Белгілі ... ... Л. Н. ... М. ... Ә. ... т.б. ... мыңдаған жылдық тарихы бар ... ... ... дүниежүзілік
өркениетке өзінің лайықты үлесін қосса, ал қазақ тарихы - дала ... ... бес ... ... өмір сүрген Үлы Жібек жолының Қазақстан жері
арқылы өткен үш тармағы да Батыс пен Шығыс өркениеттерінің ... ... ... ... әсер ... ... өз заманына лайық дамыған шаруашылығы, кәсібі,
қолөнері, мәдениеті ... Ауа райы мен ... ... ... мал ... ... дамыды. Оның бірыңғай
көшпелілік, жартылай ... ... ... түрлері болды.
Қазақстан халықтарының ертеден-ақ өз кезіне лайық мәдениеті болған. Мүны
осыдан 2,5 мың жылдай бүрын ... жас ... ... ... алтыннан жасалған төрт мыңдай әшекей бүйымдар және де ... ... ... ... ғылым, пән ретінде аса маңызды білім саласына жатады. ... ... адам ... басынан өткізген жағдайын, тарихи тәжірибесін
баяндайды. Тарихи білім әрбір адамға ... ... ... бар адам ғана ... сүрген қоғамдағы орынын, атқаратын қызметін дүрыстай анықтай ... да ... ... белгілі ойшылдардың, ғүлама ғалымдардың тарихтың
маңызы туралы айтпағандары жоқ. ... ... ... ... ... ... ... болжау қиын» - десе, А. Байтүрсынүлы
«Сөздің ең үлысы, ең ... - ... деп өте ... ... ... ... ... дамыған ел өз ... ... ... ... алдымен оны мектепте оқытуға ерекше мән береді.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алысымен өз елінің ... ... ... айрықша ден қойды. Қазақстан ... Н. ... ... ... ... ... ... еңбектерінде тарихты
оқып білу неліктен қажет екеніне ... ... ... ... Оның ... оқып ... қажеттігі туралы «Бүл - тәуелсіз Қазақстанның
азаматы ғасырлар тоғысында өзінің арғы - ... ... ... ой ... «Кеше кім едік? Бүгін кімбіз? Ертең кім боламыз?» - деген
төңіректе ... ... ... - ... ... туған елінің тарихы ешкімнен де олқы еместігін
түсінсін деген ... - ... ... ... ... ойша ... арқылы өзінің ата-
бабалары қалдырған ... кең ... ... ... ... ... - деген сөздерін «Ежелгі Қазақстан тарихы» оқулығының авторлары
барлық оқушыларға арналған үндеу ретінде оқулықтьщ алғашқы ... ... ... ... ... оқу ... ал ... 5-11
сыныптарда оқытылады, жоғары оқу түсерде осы пәннен емтихан қабылданады,
«Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» ... ... ... және оны ... ... Ереженің шарты бойынша
олардың Қазақстан тарихынан білімі сыналады. Осы ... және ... ... оқу ... бүл ... оқытылу сапасын жақсартуға үлес қосып
келеді.
Соңғы жылдары Қазақстан тарихын оқып үйренемін деушілерге, ... мен ... ... көмек болатын еңбектер көптеп шығарылуда.
Бүлардың қатарына бес ... ... ... ... басылымының үш
томының, алты томдық Қазақстан энциклопедиясының алғашқы үш ... ... ... ... ... үш томының жарыққа шығуын, тоғыз
томдық «Қазақтар» жинағын, белгілі жеке қайраткерлер туралы ... ... ... ... ... ... ... 5-11 сыныптарға
арналған осы пәннің жеті оқулығының әрқайсысы 3-5 реттен қайта басылды.
1998 жылы Мемлекеттік білім стандартының ... ... ... ... солардың арасында тарихтан да жаңа бағдарламалардың
жобалары жасалды. Осы бағдарламалар негізінде тарих пәнінен 5-9 ... жаңа буын ... мен ... ... дайьшдалды. 2001-
2003 оқу жылдарында 5-6 сыныптар жаңа ... мен ... ... ... ... 7-9 сыныптарда көшеді. Әр сыныпқа ... үш ... ... ... сол сыныптағы тарих курсы бойынша сабақтардың
әдістемелік ... ... ... Қазақстан тарихы бойынша
оқушыларға да, мүғалімдерге де қажетті бірқатар құралдар жарық көрді.
Қазақстан ... ... тағы бір ... ... - ... ... ... талаптарға сай келетін әдістемелік жүйесін
жасау. ... ... ... ... ... оқытудың басты теориялық,
ғылыми-әдістемелік іргелі ... ... Ол пән ... ... оқытудың теориясы мен әдістемесі» деп аталады. Мұндай
әдістемелік қүралдағы негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... алып, ойдағыдай жүзеге асырғанда
ғана жас ... ... ... нәтижелі оқытып үйретеміз. Міне біздің
көпшілік оқырмандарға, ... ... ... ... мен ... ... ... тарихшы мүғалімдеріне үсынып отырған еңбегіміз осындай
әдістемелік қүрал.
Іс жүзінде аса қажеттігіне қарамастан бүл әдістемелік ... ... ... болмайтын еді. Жаңа бағдарламалар мен жаңа буын оқулықтары
барлық ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүмыс істеудің әдістемесін жазу мүмкін еместігі
белгілі.
Қазір және таяу ... ... ... ... ... ... Қазақстан тарихынан, «Адам және қоғам», қүқық негіздері, дін
тану пәндерінен, ал кейбір мектептерде «Экономика ... де ... ... оқу ... ... де ... ... маңызы
бар. Ал қазақстан тарихынан сабақ беретін ... ... ... ... ... әрі саяси жауапкершілік жүктелгелі түрғанын жүрегімен сезінуі
керек. Осы курстың негізгі мазмүнын қүрайтын қазақ ... ... ... оның баса ... ... ... жүзі ... Ресей тарихынан
қандай айырмашылығы, ерекшелігі бар, 260 жылдан астам ... ... ... ... ... қалай оқыту керек? Тарихқа ақысы кетке
халықтың тарихы болса, тәуелсіздік алғалы бүл ... ... ... ... ... Халықтың ұлттық бейнесін ерекшелейтін ұлттық-
мемлекеттік тілдің, қазақ халқының озық салт-дәстүрінің, ... ... ... ... қандай? деген сүрақтар қойып, оларға өзі
жауап іздейді.
Ендеше, ұлттық тарихты оқытатын үлтжанды ... ... ... ... ... көз ... ... алады, осыларды нағайтуға
үлес қосудың жолдарын іздейді. Оның ... жолы - ... ... ... намысты қалыптастыру, оларды ұлтжанды етіп тәрбиелеу. Бұл
міндетті әсіресе қазақ тілі, ... ... ... ... ... ... іске пайдасы молырақ болар еді.
Мектепте тарихты оқытудағы ... да ... ... бірі ... ... ... Олай болса Қазақстан тарихын шындық түрғыда оқыта
отырып, халқымыздың ... ... ... түстарын, бастан кешкен сансыз
нәубеттерін, мың өліп мың тірілгенін, сондай-ақ тәуелсіздік үшін ғасырлар
бойы ... ... ... ашып ... келіп, оқушыларымызды
отаншыл, үлтжанды етіп ... ... ... орын алып ... соның бірі қазақ халқының тарихын бүрмалаушылықты,
мемлекеттік тілге қарсы шығушылықты әшкерелеп, оны ... ... ашып ... ... ... оқу ... жүмысы, жеке пәндердің оқытылу дәрежесі
мүғалімдерге байланысты екені белгілі. ... да ... ... мен Үкіметі мүғалімдер қызметіне үлкен ... ... Ол ... 2001 жылы ... ... ... білім беру саласы
қызметкерлерінің съезінде Елбасы да айтқан болатын. ... ... ... сайын бүл жауапкершілік өсе түседі. Өз ... ... ... ... ... ... бар білімі мен
педагогтік өнерін, ... ... ... ... ... ... қазақ мектептерінде жүздеп саналады. Сонымен бірге мектеп
оқушыларына ... ... сай ... ... ... ... өмір
талабына сай дамыту үшін жақсы жүмыс істейтін иүғалімдердің жүздеп, тіпті
мыңдап саналуы жеткіліксіз екенін, қазақ ... ... ... ... ... жақсы жүмыс істеуге міндетті екенін атап өту орынды.
Егер мүғалім қызметіне осы түрғыдан қарасақ біздің ... ... де ... ... ... ... халқының білім және мәдени
дәрежесі бүрын соңды болмаған деңгейге ... ... ... ... оқыту, тәрбиелеу ісіне ерекше мән береді, оның жетістіктеріне
сүйсініп, кемшіліктеріне реніш білдіріп отырады.
Қорытынды.
Тарих пәнінің тәрбиелеушілік ... өте мол. ... ол ... ... ... бойы ... ... баяндайды. Ал мектептегі
тарих курсына сол тәжірибенің алдымен ең ... ... ... ... ... ... ... қүнсыз тарихи оқиғалар да
оқытылады. Мәселен, фашизм, крест жорықтары, басқа елге ... ... ... ... ... соғыстар т.б. Бірақ мүндай құнсыз оқиғалар
білім, ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды
келешекте осындай келеңсіз оқиғаларды болдырмау үшін күресуге дайындаймыз.
Тарих пәні ... ... ... ... ... құбылыстарды, жеке
тарихи қайраткерлердің халық үшін жасаған қызметін баяндайды, ... ... ... ... күшті әсер етеді, адамгершілікті жоғары,
саналы азамат болып қалыптасуына үлес қосады.
Кеңес елі тұсында ... ... ... ... оқушыларды тәрбиелеудің
ең негізгі бағыттары: марксизм-лениншм идеясына берілгендік, ... ... ... ... ... салтанат қүратынан сендіру,
социалистік ... ... ... ... жек көру, дінді жек
көру рухында тәрбиелеу болды. Тірбиенің мүндай ... ... ... өмір тәжірибсі көрсетті. Сондықтан да біз қазір ... ... ... теріс бағыттардын бас тартасыз.
Қазақстан тарихын оқытудың мақсаты - ... оның ... ... ... осы ... ... ... келген адамзаттың жүріп өткен
тарихи жолын, адамдар жасаған қүндылықты, мәдениетті яғни олар ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Білім туралы»
Заңындағы: «... ұлттық және ... ... ... ғылым мен
практика жетістіктері ... жеке ... ... ... рухани және дене мүмкіндіктерін дамытуға, адамгершілік пен
салауаты өмір ... ... ... қалыптастыруға, азаматтық пен
елжандылыққа, өз Отаны - Қазақстан ... ... ... ... халық дәстүрлерін қастерлеуге,
республиканың ... ... және ... өміріне белсене
қтысуға, әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулуға, қазақ
халқы мен республиканың ... да ... ... ... ... ... мемлекеттік, орыс, шетел тілдерін меңгеруге
көмектесуі тиіс» - ... ... ... күш салады.
Қазіргі кезеңде мектепте тарихты оқытудың басты ... - ... ... ... ... тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің
басты жетістіктерімен сусындату, өткен тарихты өздігінше сын ... ... ... ... ... ойлана отырып, олардан
дүрыс қорытынды жасай алатын, тарихи деректермен өздігінше жүмыс ... ... ... ... ... алған білімін күнделікті өмірде қолдана
алатын азамат тәрбиелеу екені үнемі назарда болуы ... ... С, ... К, ... Ә.
Орта ғасырлардағы Қазақстан ... 7 ... ... ... ... 2002.123-1256.
2. Педагогикалық ізденіс. Қүрастырушы И. Н. ... ... 35-36 ... ... ... требование к ... ... 1978. ... ... ... орта ... ... (5-11
сыныптар).-Алматы, 1992. 137-138 б. 5. А. Б. ... ... ... 2000. 217-219 ... ... М. ... ... историй в средей школе,-Москва, 2000 96-97 б.
7. Түрлығұлов Т. Т. ... ... ... ... ... ... обучения историй в средней школе. Пособие для учителей.-
Москва, 1978. 74-75 ... ... М. М. ... ... ... ... ... қүралы
ретінде.-Алматы, 2002. 56-58 б.
10. Методика обучения историй в средней школе. Пособие для ... 1991. 63-65 ... ... ... негіздері.-Алматы, 2002. 36-37 б.
12. Тұрлығұл Т. Т. Мектепте Қазақстан тарихын оқыту әдістемесі.-Алматы:
Ғылым,-2002.112-114 б.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. ... Н. Г. ... ... к ... ... ... ... М. М.
Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ... ... ... С, Аманбосынов К, Көпекбай Ә. Орта ... ... 7 ... ... ... көмекші
құрал.-Алматы, 2002.
4. Студеникин М. Т. Методика преподаваний историй в средей школе,-Москва,
2000.
5 .Методика обучения ... в ... ... Пособие для учителей.-Москва,
1978.
6. Педагогикалық ізденіс. Қүрастырушы И. Н. Баженва.-Алматы, Рауан,1990
7. ... ... орта ... бағдарламалары ... ... ... А. Б.Дамыта оқыту технологиялары.-Алматы, 2000.
9. Тұрлығұлов Т. Т. Тарих сабағын жетілдіру жолдары.-Алматы, 1984.
10. ... М. ... ... ... ... дамыту қүралы ретінде.-Алматы, 2002.
11. Орта ғасырлардағы Қазақстан ... 7 ... ... ... ... 2002.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық мектептердің қвлыптасуы. Стенобионттық және эврибионттық организмдер9 бет
«Ақпараттық технологиялар» пәні8 бет
География сабақтарында және сабақтан тыс кезде оқылатын экология мәселелері10 бет
Xx ғасыр басындағы қазақ әдебиеті3 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Бабамыз Бейбарыстың ноғай ханымен жазысқан хаттары6 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының геометриалық түсініктерін қалыптастыру жолдары47 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Бастауыш сыныпта абай шыгармаларын оқыту48 бет
Бастауыш сыныпта көркем шығармалардың түрлерін оқыту48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь