Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер. жаңа оқулықтардың ерекшеліктері


1. Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер
1.1 Қазақ тілі әдістемесі туралы түсінік
1.2 Қазақ тілін оқыту жөніндегі дидактикалық ұстанымдар
2. Жаңа оқулықтардың ерекшеліктері
2.1 Дидактикалық.әдістемелік құралдар
2.2 Оқулық мәселесінің өзектілігі
2.3 Жаңа оқулықтардың артықшылықтары мен кемшіліктері
3. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қазақ тілі әдістемесі - ана тілін ұғынудың заңдылықтарын, тілдің қыры мен сырын балаға үйретудің жолдары мен құралдарын зерттейтін педагогика ғылымының бір саласы. Педагогика ғылымының дидактика саласы оқыту; ұстанымдарын, оқуды ұйымдастырудың алуан түрлі әдіс-тәсілдерін, білімді игертудің ең тиімді, ұтымды жолдарын, іскерлік пен дағдыны қалыптастырудың амалдарын зерттейді. Сабақ үстінде, тақырыпты меңгерту барысында мұғалім дидактиканың оқыту, білім беру жөніндегі теориялық қағидаларына сүйенеді.
XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі чех педагогі Ян Амос Коменский дидактика саласында еңбек етіп, кейінгі ұрпаққа өшпес із қалдырды. Педагогтің "Ұлы дидактика" еңбегінен кейінгі ұрпаққа өнеге болатындай сөздер орын алды. Кейбір педагогтар баланың сезім қабілетін ескермей, оның ақылын дамытуды ғана көздеген. Оқыту мен тәрбиелеудің бұл тәсіліне Я.А.Коменский қарсы болды. Ол әр түрлі сыртқы әсерлерді адамның қабылдауы сезімнен басталатындығын өз еңбегінде айтқан. Оқу- тәрбие жұмысының негізгі әдісі - баяндау мен сөзге құрылған бақылау емес, дидактика заңдарын терең қолданып, жаттықтыру, яғни білімді іскерлік негізінде меңгеріп, оны дағдыға айналдыру. Осы тұрғыда Я.А.Коменскийдің мектепті жаттығу орнына балауының маңызы зор. Ол: "Білімнің негізі зат пен құбылыстың өз табиғатынан алынсын. Ұстаз аз сөйлеп, шәкірт көп үйренетін болсын. Тәртібі жоқ мектеп сусыз диірменге ұқсайды. Білімнің негізінде әдемі зат, көркем текст содан соң талдау, аяғында қорыту тұрады" - деген дидактикалық қағидалары осы күнге дейін өзінің құнын жойған жоқ.
Я.А.Коменскийдің идеясын одан әрі жалғастырған орыс педагогі К.Д.Ушинский ана тілін мектепте оқылатын пәндердің негізгісіне теңеп: "Ана тілін толық меңгермеген бала тарихты, географияны, жаратылыстану ғылымдарын және математиканы үйренген кезде теореманы немесе математикалық есепті өз сөзімен айтып бере алмайтын күйге ұшырайды. Ана тілі басқа пәндердің бәріне қатысы бар және олардың нәтижелерін өзіне жинастыратын басты, өзекті пән екені енді түсінікті емес пе?"- деген болатын. К.Д.Ушинский оқу материалын меңгеруде әңгіме, салыстыру, пысықтау, бекіту сияқты әдістерді тиімді қолданудың жолдарын көрсетеді.
Дидактика - педагогика ғылымының білім беру және оны оқыту теориясын қарастыратын саласы. Ол білімнің мазмұнын, ғылыми негізін, оқыту әдістерін зерттейді. Нені оқыту керек, қалай оқыту қажет деген сұрақтарды шешіп отырады. Осы мәселелер женінде өзінің ұстанымдарын белгілейді.
Қазақ тілін оқыту жөніндегі әдіскер-ғалымдардың еңбектерінде дидактикалық ұстанымдардың бірнеше түрлері қамтылған. Б.Құлмағанбетова дидактикалық ұстанымдардын сегіз түрін, атап айтқанда, оқытудың ғылыми ұстанымын, жүйелілік ұстанымын, материалды дұрыс орналастыру ұстанымын, алдын-ала болжау ұстанымын, саналылық ұстанымын, оқытудың берік, тиянақты болу ұстанымын; теория мен практиканы өмірмен байланыстыру ұстанымын, оқытудың көрнекілік ұстанымын ұсынады.
С.Қазыбаев балаларды тәрбиелеу әрі дамыту,оқу материалын саналы меңгерту, ғылыми дұрыс білім беру, білім, білік, дағды беріктігі, түсініктілік, көрнекілік, оқушылардың оқу еңбегінде көрсеткен белсенділігі мен өздік жұмысы, білімнің жүйелілік және бірізділігі, оқытудың сабақтастығы ұстанымдарын -барлығы тоғыз ұстанымның қажеттігін айтады.
Әдіскердің ұсынған сабақтастылық ұстанымы Б.Құлмағанбетова ұсынған алдын-ала болжау ұстанымына ұқсас. Дегенмен, айырмашылығы да бар. Бұл екі ұстаным да алдыңғы сабақта өтілген материалдың толықтырылатынын ескертеді. Бірақ, алдын-ала болжау - алдыңғы сабақта оқытылатын материалды меңгертудің тиімділігін алдын-ала болжап, бастауыш сыныптарда өтілген тақырыптар жоғары сыныптарда толықтырылып өтілетініне сүйенеді. Ал сабақтастық ұстанымында әр күн, әр тақырып, әр бөлім бір-бірімен сатылап байланысады.
Ә.Исабаев ұстанымдарды ғылыми, жүйелі, көрнекілік, саналылық пен белсенділік, теорияны практикамен байланыстыру, түсінуге жеңіл қолайлылық, оқушылардың психикалық ерекшелігін ескеру ұстанымдары деп топтастырады. Әдіскер ұсынған оқушылардың психикалық ерекшелігін ескеру ұстанымы басқа әдіскерлердің еңбектерінде кездеспейді.
1. Қазақстан Республикасының Президенті-Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. - Астана, 2012 жылғы 27 қаңтар.
2. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. 1-том, Алматы, 1998.
3. http://old.abai.kz/node/16197

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

МӨЖ

ТАҚЫРЫБЫ: Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер. Жаңа оқулықтардың ерекшеліктері

ОРЫНДАҒАН: Жайсаңбаева А.Н.
6М011700 Қазақ тілі мен әдебиеті

ТЕКСЕРГЕН: Мұқанова Қ.Қ.
п.ғ.к

СЕМЕЙ - 2015

Жоспар:

1. Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер
1.1 Қазақ тілі әдістемесі туралы түсінік
1.2 Қазақ тілін оқыту жөніндегі дидактикалық ұстанымдар
2. Жаңа оқулықтардың ерекшеліктері
2.1 Дидактикалық-әдістемелік құралдар
2.2 Оқулық мәселесінің өзектілігі
2.3 Жаңа оқулықтардың артықшылықтары мен кемшіліктері
3. Пайдаланған әдебиеттер тізімі

 
Қазақ тілі әдістемесі - ана тілін ұғынудың заңдылықтарын, тілдің қыры мен сырын балаға үйретудің жолдары мен құралдарын зерттейтін педагогика ғылымының бір саласы. Педагогика ғылымының дидактика саласы оқыту; ұстанымдарын, оқуды ұйымдастырудың алуан түрлі әдіс-тәсілдерін, білімді игертудің ең тиімді, ұтымды жолдарын, іскерлік пен дағдыны қалыптастырудың амалдарын зерттейді. Сабақ үстінде, тақырыпты меңгерту барысында мұғалім дидактиканың оқыту, білім беру жөніндегі теориялық қағидаларына сүйенеді.
XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі чех педагогі Ян Амос Коменский дидактика саласында еңбек етіп, кейінгі ұрпаққа өшпес із қалдырды. Педагогтің "Ұлы дидактика" еңбегінен кейінгі ұрпаққа өнеге болатындай сөздер орын алды. Кейбір педагогтар баланың сезім қабілетін ескермей, оның ақылын дамытуды ғана көздеген. Оқыту мен тәрбиелеудің бұл тәсіліне Я.А.Коменский қарсы болды. Ол әр түрлі сыртқы әсерлерді адамның қабылдауы сезімнен басталатындығын өз еңбегінде айтқан.  Оқу- тәрбие жұмысының негізгі әдісі - баяндау мен сөзге құрылған бақылау емес, дидактика заңдарын терең қолданып, жаттықтыру, яғни білімді іскерлік негізінде меңгеріп, оны дағдыға айналдыру. Осы тұрғыда Я.А.Коменскийдің мектепті жаттығу орнына балауының маңызы зор. Ол: "Білімнің негізі зат пен құбылыстың өз табиғатынан алынсын. Ұстаз аз сөйлеп, шәкірт көп үйренетін болсын. Тәртібі жоқ мектеп сусыз диірменге ұқсайды. Білімнің негізінде әдемі зат, көркем текст содан соң талдау, аяғында қорыту тұрады" - деген дидактикалық қағидалары осы күнге дейін өзінің құнын жойған жоқ.
Я.А.Коменскийдің идеясын одан әрі жалғастырған орыс педагогі К.Д.Ушинский ана тілін мектепте оқылатын пәндердің негізгісіне теңеп: "Ана тілін толық меңгермеген бала тарихты, географияны, жаратылыстану ғылымдарын және математиканы үйренген кезде теореманы немесе математикалық есепті өз сөзімен айтып бере алмайтын күйге ұшырайды. Ана тілі басқа пәндердің бәріне қатысы бар және олардың нәтижелерін өзіне жинастыратын басты, өзекті пән екені енді түсінікті емес пе?"- деген болатын. К.Д.Ушинский оқу материалын меңгеруде әңгіме, салыстыру, пысықтау, бекіту сияқты әдістерді тиімді қолданудың жолдарын көрсетеді.
Дидактика - педагогика ғылымының білім беру және оны оқыту теориясын қарастыратын саласы. Ол білімнің мазмұнын, ғылыми негізін, оқыту әдістерін зерттейді. Нені оқыту керек, қалай оқыту қажет деген сұрақтарды шешіп отырады. Осы мәселелер женінде өзінің ұстанымдарын белгілейді.
Қазақ тілін оқыту жөніндегі әдіскер-ғалымдардың еңбектерінде дидактикалық ұстанымдардың бірнеше түрлері қамтылған. Б.Құлмағанбетова дидактикалық ұстанымдардын сегіз түрін, атап айтқанда, оқытудың ғылыми ұстанымын, жүйелілік ұстанымын, материалды дұрыс орналастыру ұстанымын, алдын-ала болжау ұстанымын, саналылық ұстанымын, оқытудың берік, тиянақты болу ұстанымын; теория мен практиканы өмірмен байланыстыру ұстанымын, оқытудың көрнекілік ұстанымын ұсынады.
С.Қазыбаев  балаларды  тәрбиелеу әрі дамыту,оқу материалын саналы меңгерту, ғылыми дұрыс білім беру, білім, білік, дағды беріктігі,   түсініктілік, көрнекілік, оқушылардың оқу еңбегінде көрсеткен белсенділігі мен өздік жұмысы, білімнің жүйелілік және бірізділігі,  оқытудың сабақтастығы ұстанымдарын -барлығы тоғыз ұстанымның қажеттігін айтады.
Әдіскердің ұсынған  сабақтастылық ұстанымы Б.Құлмағанбетова ұсынған алдын-ала болжау ұстанымына ұқсас. Дегенмен, айырмашылығы да бар. Бұл екі ұстаным да алдыңғы сабақта өтілген материалдың толықтырылатынын ескертеді. Бірақ, алдын-ала болжау - алдыңғы сабақта  оқытылатын материалды меңгертудің тиімділігін алдын-ала болжап, бастауыш сыныптарда өтілген тақырыптар жоғары сыныптарда   толықтырылып   өтілеті ніне   сүйенеді.   Ал сабақтастық ұстанымында әр күн, әр тақырып, әр бөлім бір-бірімен сатылап байланысады.
Ә.Исабаев ұстанымдарды ғылыми, жүйелі, көрнекілік, саналылық пен белсенділік, теорияны практикамен байланыстыру, түсінуге жеңіл қолайлылық, оқушылардың психикалық ерекшелігін ескеру ұстанымдары деп топтастырады. Әдіскер ұсынған оқушылардың психикалық ерекшелігін ескеру ұстанымы басқа әдіскерлердің еңбектерінде кездеспейді.
А.Әбілқаев оқытудың тоғыз ұстанымын ұсынады. Әдіскер ұсынған жаңа ұстаным - перспективті ұстанымы. Перспективті ұстанымы оқыту тек әрбір сабақтың ғана мақсатын көздемей, сол сабақта не оқытылады, қазіргі оқытылып жатқан материалды оқушылар ұққанда, оның келешекте өтілетін материалды меңгеруге қандай көмегі бар дегенді негізге алады.
1. Оқытудың ғылымилық ұстанымы бойынша оқулықтардағы тілдік материалдардың мазмұны тіл білімі саласындағы ұғымдар мен олардың құрылымына сәйкес келуі тиіс. Казақ тілі пәнінің бағдарламалары мен оқулықтары осы ұстанымға сүйеніп жасалады. Оқушыларға казақ тілінен берілетін білім лингвистикаға банланысты қаралады. Тілдің ең негізгі белгілерін ұстаз ой елегінен өткізіп, оқушыларға жеткізеді. Тек ғылымға сүйенген пән ғана жас ұрпақты жан-жақты тәрбиелеуге көмектеседі.
Педагог-әдіскер Ә.Исабаев ғылыми ұстаным төмендегі өлшемдерге сай болуы қажет деп есептейді: 1.  Меңгерілетін объектінің термині анық болуы қажет. 2.   Қазақ тілінен берілетін тақырыптардың дәлділігі талап
етіледі. 3.   Тілдік тақырыптардың өзіндік белгілері сараланып
алынғаны абзал. Қазақ тілінен берілетін материалдардың анықтамалары мен ережелері дәл болғаны абзал. Тілдік тақырыптарга байланысты берілетін практикалық дағдылардың да көлемі дәл болғаны жөн.
Демек оқулық осы айтылған өлшемдер негізінде жасалуы тиіс. Тақырыпты бұрын берілген білімді еске түсіруден бастаған жөн. Бұл тұста ғылыми ұстанымның жүйелілік ұстаныммен тығыз байланысты екенін есте ұстау қажет.
Тақырыптарды өту барысында сол тақырыпқа байланысты тіл ғылымындағы соңғы жаңалықтарды да енгізіп, айту қажет. Тіл білімінде өзінің шешімін тапқан мәселелер туралы терең мағлұмат беру, оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырады. Оқушы білімі тек оқулық деңгейінде қалып қоймайды. Осы ретте оқытудың ғылыми ұстанымы зор рөл атқарады. Мұғалім теория мен практика арасындағы диалектикалық байланысты естен шығармауы керек. Әр тақырыптың тіл жүйесіндегі орнына оқушының көңілін аударту олардың сол білімді саналы игеруіне көмектесумен қатар, танымдық қабілеттерін дамытады.
2.    Оқытудың жүйелілік ұстанымы дегеніміз оқу
материалдарының логикалық жағынан бір ізбен сатылай
құрылу, берілу тәртібі. Білімнің жүйелілік және бірізділігі
ұстанымы жаңа материалды түсіндіруде, білім мен
дағдыларды бекітуде, тексеруде, үй тапсырмасын беруді
және оны тексеріп, еске түсіруде іске асырылады. Бұл
ұстаным оқушы меңгеретін білім мен біліктердің жеңілден ауырға, қарапайымнан күрделіге қарай дамытылып отыруын қажет етеді.
3.  Оқытудың көрнекілік ұстанымы. Оқушыларға тілдік
материалды дәл, анық түсіндіруде іске асырылады. Әрбір
сабақта көрнекі құралды үтымды пайдалана білу – сабақтың сапасын жақсартады. Оқушыны байқағыштыққа, оймен топшылауға жаттықтырады. Көрнекілік оқушының зат, құбылыс, туралы түсінігін нақтылай түседі, бақылау қабілетін жетілдіріп, ақыл-ойын дамытады. Сондықтан мұғалім өзі жасаған үлестірме қағаз, схема, таблица сияқты көрнекі құралдардың сапасына, тазалығына басты назар аударуы қажет.
Сабақ барысында таблицаларды, дидактикалык кестелерді, схемаларды, әр түрлі сериялы оқиғаға құрылған суреттерді көптеп қолдану тиімді.
Дидактика ілімінде көрнекілікті кескінделген және экранды-дыбыстық деп бөлу дәстүрі қалыптасқан. Кескінделген көрнекі оқу құралдарына грамматикалык кесте, сурет, оқиғалы картиналар, схема, үлестірме кеспе қағаздары жатады.
Экранды-дыбыстық құралдарға дыбыстық-бейнетаспа; жазулары, фонохрестоматия, күйтабақ, кодоскопқа арналған транспоранттар, компьютерлік сабақтар т.б. жатады.
4. Саналылық пен белсенділік ұстанымы оқушыларға грамматикадан білім беру барысында олардың саналы түсіну қабілетін дамытып отырады. Тілдің заңдылықтары мен ережелерін оқушылар жаттанды түрде емес, саналы түрде меңгеруі қажет. Демек, мұғалім материалды дәл, айқын түсіндіріп, оқушыларға материалды өз түсінігі бойынша айтқызып отырғаны орынды.
Түрлі жаттығу жұмыстары арқылы оқушылардың ынтасы мен белсенділігін арттырып отыру - оқу үрдісінде нәтижеге жетудің алғы шартының бірі. Оқытудың интерактивті әдістерін қолдану арқылы пікірсайыс   ұйымдастыруға болады. Оқушының оқу белсенділігі сабаққа қызығушылығы болған кезде артады. Қызығушылық жағымды мотивтің туындауымен тығыз байланысты. "Мотивация" – уәждеме - белгілі бір іс-әрекетті орындауға қозғау салу, соған итермелеу. Осы тұрғыда оқытудың  ең тиімді  әдіс-тәсілдерін  қолдануға мүмкіндік жасалуы керек. Оқушының оқуға деген белсенділігі артып, жұмысты өздігінен  орындауға бейімділігі, қызығушылығы жүзеге асқан кезде ғана, оқушының саналы түрде материалды меңгеруі қалыптасады. Мәселен, "Сөз тіркесі және оған ұқсас тұлғаларды" меңгерту барысында оқушылардың оқу белсенділігі артады, яғни сөз тіркесінің қыры мен сырын ұғынуға оқушылардың белсенділігі мен қызығушылығын арттырған кезде материалды саналы түрде меңгеру жүзеге асады. Тақырыптың негізгі ерекшеліктерін саналы түрде меңгерген оқушы ғана оны әр уақытта басқа тұлғалардан ажырата алады.
5. Теорияны практикамен байланыстыру ұстанымы оқушылардың теория жүзінде алған білімдерін өмір қажетіне пайдаланулары арқылы іске асады. Оқулықтағы теориялық материалды игеру онда берілген практикалық жаттығулардың берілуіне байланысты. Оқулықтағы жаттығулар оқушыларға өтілген тақырыптан алған білімдерін жан-жақты танытуға мүмкіндік береді.
Тіл дамыту т.б. жұмыстар әдемі сөйлеуге, қатесіз, сауатты жаза білуге үйретеді. Конференцияларда баяндама жасауға, мақала жазуға дағды береді. Мұндай дағды ұзақ, жүйелі жүргізілген жұмыстар арқылы іске асады. Мұғалімдер оқыту ісінде бір жақты кетпей, яғни тілдік материалдарды ғана меңгертумен шектелмей, оқушылардың сол тілдік материалдарды сөйлеулерінде, жазуларында дұрыс таңдап, іріктеп ала білу, орынды қолдану қабілеттерін арттыруға да үздіксіз назар аударып отыруы тиіс. Оқушыларды таза, жақсы сөйлеуге, әрдайым өз сөзін бақылауға әдеттендіру үшін, олардың стилистикалық орашолақты, жауапсыз сөйлеушілікті мұғалімнің кешірмейтінін, ол үшін бағасы төмендейтінін жақсы білулері шарт.
6. Түсініктілік ұстанымы оқу материалына дәл анықталған материалды ендіруді, оқушылар меңгере алатындай ғылыми терминдер мен үғымдарды пайдалануды көздейді. Жалпы бұл ұстаным, негізінен, оқулықтағы тілдік, практикалық материалдардың тілінің түсініктілігімен тікелей байланысты.
Сондай-ақ, оқу материалын меңгертуде мұғалімнің жаңа білімді баяндап, түсіндіруіне да байланысты. Мұғалім тақырыптарды түсіндіргенде, бүл тақырыптың тілдің басқа салаларымен тығыз байланысты екенін естен шығармай, оқушылардың естеріне өткен сабақтардан алған білімдерін түсіреді.
7.   Жеңілден ауырға қарай ұстанымы арқылы материалды түсіндіреді. Бірақ бағдарламалық материалды жеңілдетемін деп, оны не ықшамдауға, не үстіртін өтуге болмайды. Бүл ұстанымның нәтижелі болуы мұғалімнің сабақты тартымды, қызықты жеткізуіне байланысты. Оқулықтағы материалдың біртіндеп, сатылы түрде, жүйелі, түсінікті, сапалы болуы мұғалімнің жұмысын жеңілдетеді.
8.   Оқушылардың психикалық дара ерекшеліктерін ескеру ұстанымы.
Оқушыларға теориялық білім мен практикалық дағды беруде олардың психикалық қасиеттері, оқуға бейімділігі мен икемділігі ескеріледі. Мұғалім әрбір сабақтың үстінде оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып жұмыс жүргізеді. Сабақты нашар және орта меңгерген оқушыларға жеке тапсырмалар береді. Әрбір баланың темпераментін назарға ала отырып жұмыстар орындатады. Осымен байланысты саралап оқыту жүйесін қолдануға болады. Деңгейлік тапсырмалар арқылы оқыту да оқушылардың жеке мүмкіндіктерін ашуға көмектеседі.
Қазақ тілін оқытуда көп мән берілмей келген негізгі ұстанымның бірікоммуникативтік (қатысымдық) ұстаным болып табылады. Осы принциптің ескерілмеуінен де окушылар үшін тіл пәні жалпы ережелер мен қағидаларды меңгертуден аса алмай қалды. Білім берілді де, оны қолдану мәселесі шешімін таппады. Сондықтан да балалардың сөйлеу тілі тежеліп келді. Ерекше табиғи дарыны барларды айтпағанда, оқушылар шешен сөйлеу мен сөйлесуге баулынбағандықтан және шешендік білім мазмұнын анықтаудың басты талабы ретінде көрсетілмегендіктен, олардың байланыстырып сөйлеу, өз ойын жүйелеп айта білу қабілеттерін дамытуға мүмкіндік аз болды.
Бұл оқулық материалдарының мазмұны мен құрылымына да әсерін тигізіп отырды. Мәселен, оқулықтағы жаттығу-тапсырмалар түгел дерлік тілдік білімді игертіп, бекітуге бағытталды да, жаттығулар, негізінен, үзіп-жұлынған жеке сөйлемдерден құрастырылып, олардың құрамында тек теориялык объектінің болуы талап етілді. Бағдарламада да теориялық мәліметтер жалаң айтылып, олардың тілдік қатынастағы мәні мен рөліне жете көңіл бөлінбеді, оқушылар игеруге тиіс білім деңгейіне қойылар талаптарда да тек қана ғылыми-тілдік мағлұматқа назар аударылды. Міне, осы кемшіліктердің орнын толықтыратын бірден-бір ұстаным коммуникативтік ұстаным екені бүгінгі күні дәлелденді.
Тілдік білімге коммуникативтік тұрғыдан келу ғана оқушылардың сөзге деген эстетикалық талғамын тәрбиелеуге де зор ықпалын тигізеді. Эстетикалық қатынастар жүйесіне әдеби тілдің ойды білдірудегі әр түрлі құралдарының молдығы, оның әуезділігі мен әуені, тілдік бірліктердің экспрессивтік қуаты секілді сапалар енеді. Ал эстетикалық сезім өз тілінің ерекшеліктерін танып-білуден бастап қалыптасады.
Коммуникативтік ұстаным оқушының тілдік құзыреттілігін шыңдауға да негіз болады. Өйткені мұнда тіл мен сөйлеудің барлық қырлары танылады, әдеби тілдің ауызша жазбаша түрлері, олардың өзіндік ерекшеліктері, әдеби тіл нормалары жөнінде білім қалыптасады.

Қазақстан Республикасының қазіргі уақытта білім беру жүйелерінің практикалық іс-әрекетіне жаңа педагогикалық идеялар мен технологиялар, дербес жағдайда, жоспарланған нәтижелерге қол жеткізуге және түйінді құ-зыреттіліктерді қалыптастыруға бағдарланған білім мазмұны моделін енгізу, оқу-әдістемелік кешен мен оның құрамына енетін құралдарды жетілдіру жә-не жаңғырту, жаңарту жүзеге асырылуда.
Оқу-әдістемелік кешен – оқушы үшін ғана ұсынылатын құрал емес, ол бүкіл қоғамның айнасы ретінде өркениетін қамтамасыз ететін білімнің қай-нар көзі. Оқулықта әлемдік тәжірибе мен ұлттық ерекшелік тоғыстырылуы тиіс. Бұл мәселеге Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев жыл сайынғы жолдауында [1] тоқталып, еліміз бәсекеге қабілетті алдыңғы қатардағы 50 елдің қатарына кіру стратегиясын іске асыруы үшін білім беру саласына жүктелетін маңызды міндеттердің бірі – оқу құралдарының сапа-сын жақсартып, оларды оқыту үдерісінде тиімді пайдалануды жүзеге асыру екендігін атап көрсеткен.
Оқу-әдістемелік кешен – дидактикалық-әдістемелік құралдардың жиын-тығы, оның негізіне алынатын оқулық, оқушының танымдық қызметін басқа-ратын біртұтас әдістемелік жүйені қамтамасыз етеді.
Оқу-әдістемелік кешеннің атқаратын қызметі:
-                     білім мазмұнының сапасын қамтамасыз ету;
-                     әдістемелік жүйе ретінде біртұтас білім беру;
-                     оқыту үдерісінің психологиялық заңдылықтарына орай, оқыту формасы мен әдістерін, оқу қызметін ұйымдастыру;
-                     оқыту құралы ретінде оған қатысатын субьектілердің өзара әрекеттесуін іске асыру.
Оқу-әдістемелік кешен (ОӘК) - әр пән бойынша дайындалған оқу-әдістемелік құжаттардың, оқыту және бақылау құралдарының жиынтығы. ОӘК пәнді оқытуға қажетті әрі жеткілікті ақпараттарды толыққанды қам-тамасыз етуі тиіс.
Оқу-әдістемелік кешеннің негізгі сипаттамасы болып төмендегілерді атауға болады:
-                     мемлекеттік стандарттың ұстанымдарына сай болу;
-                     нақты жағдайда қолдануға болатын қатысымдық біліктерді қалып-тастыру;
-                     оқушылардың балалық шақ әлемімен, ойнау және қарым-қатынас жа-саумен байланысты жас ерекшеліктерін ескеру;
-                     оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың барлық түрлерін, атап айт-сақ, дербес, топтық, жұптық, және жаппай формаларын үйлестіру;
-                     өзіндік жұмыс, өзін-өзі бақылау және өз ісіне талдаулар жүргізе алу бі-ліктерін дамыту.
Оқу-әдістемелік кешен:
-                     мұғалімнің шығармашылығын ынталандыратын қазіргі заманғы әдісте-мелік тұжырымдарға негізделеді;
-                     оқушының жеке бас тұлғасына, оның қызығушылығына, икемділігіне, қабілетіне бағытталады;
-                     оқушылардың өзіндік жұмысын ұйымдастыруға жағдай жасайды;
-                     оқушылардың мемелекеттік стандарт талаптарына сай жан-жақты білім алуларына негіз болады.
Оқулық мәселесінің өзекті екенін қоғам да мойындады. Еліміз тәуелсіздік алған жылдардан бері олқылығы басым оқулықтар жайында айтылып та, жазылып та жүр. Елбасы Н.Назарбаев Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам атты еңбегінде де оқулық мәселесіне ерекше тоқталып өткені сондықтан. Бұған дейін Түркістан газетінің төрінде белгілі тарихшы-ғалымдар мен мамандар соңғы кезде жиі талқыға түсіп жатқан тарих оқулығы жайында пікір алмасса, бүгінгі дөңгелек үстелде Қазақ тілі мен Әдебиеті, Химия пәндері жөнінде әңгіме өрбіткен едік.
К.Адырбекұлы: Соңғы кезде еліміз де, Елбасы да оқулық мәселесіне қатты көңіл бөлуде. Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам атты еңбегінде оқулыққа баса назар аударылған болатын. Қай елдің білімі, ғылымы күшті, сол ел озады. Білім негізі мектепте қаланады. Қазір орта мектептерде оқу сапасы қалай? Оқулықтар қалай жазылуда? Ұстаздардың, оқушылардың талғамынан шығатын оқулық бар ма? Бізде әлі күнге талас. Қазір кез келген мұғаліммен сөйлесе кетсең, жыларман күй кешеді. Бүгін осы мәселе жөнінде әңгіме өрбітсек деймін. Оқулық авторы және мұғалім ретінде ойларыңызды ортаға салсаңыздар. 
Т.Жұмажанова: Қазір бізде бірнеше баспа бар. Баяғыда жалғыз баспаға қарап қалған күніміз де болды. Сондықтан баспаның көбейгенін қолдаймыз. Шын мәнінде, оқулықтың көбі Мектеп бас­пасынан дайындалып жатыр. Мәселе баспаның атында емес, оқулықтың мазмұнында ғой. Оқулықтың сапалы шығуы баспаның ар-ожданына және тартылған авторларға байланысты. Ал бас­палар арасында бәсекелестіктің болуы заңды. Олар да қаржы тартқысы келеді. Қай баспаның оқулығын таңдау керек дегенге келсек, бұл тағы да оқулықтың сапасына келіп тіреледі. Бүгінде Үкімет, Білім және ғылым министрлігі бұл мәселеге мән бермей отырған жоқ. 2000 жылы жаңа оқулық жазуға байланыс­ты тұжырымдамалар, стандарттар қолға алынды. Биыл ғана Тараз қаласында осы мәселе жөнінде үлкен мәжіліс өтті. Мұғалімдер оқулықтар жөнінде сын айтты. Мұндағы нәтиже - жастарымыздың алатын білімінде. Өзім әдіскер-ғалым болғандықтан мұғалімдердің білімін жетілдіру институтында өтетін лекцияға қатысып, жиі кездесіп тұрамын. Сонда ең алдымен оқулықтың сапасын сұраймын. Шын мәнінде, ескерту, сын айту жеңіл. Оқулық жазу оңай шаруа емес. Соңғы кезде оқулық жазуға әдіскер-ғалымдар, мектеп мұғалімдері тартылуда. Бір адамның қолынан шыққан оқулық дұрыс болмайды. Себебі ғалым мектептің тәжірибесінен бейхабар. Тағы бір нәрсе - оқулық бағдарламаға сәйкес жазылады. Мәселенің түп-төркіні бағдарламада жатыр. Жақында Білім академиясында бұрын жабылып қалған қазақ тілі мен әдебиетінің бөлімі ашылды. Бұрынғы бағдарламалар қайта талқыланып, ұсыныстар қаралды. Ал әдебиетке келсем, адам баласының ғасырлар бойы жасаған байлығы ұшан-теңіз. Қазақ халқының жүрегіндегі алтын жауһарлардың бәрін әдебиет оқулығына сыйғызу мүмкін емес. Бағдарлама бойынша сағат саны 5-сыныпта үш сағат, 9-сыныпта үш сағат, 6, 7, 8-сыныпта екі сағат. Бұрынғы қалпын сақтаған. Бірақ әдебиетті, ұлттық құндылықтардың бәрін бағдарламаға сыйдырып, оған неше сағат берсек те, үлгере алмаймыз. Мысалы, М.Әуезовтің Абай жолына бұрын 9 сағат берілсе, қазір 6 сағат қана. Алты сағатта төрт томдық шығарма туралы не айтып үлгересіз? Бұл жерде оқушының ізденісін, қызығушылығын туғызу керек. Мұғалім іс-шеберлігі арқылы бағыт-бағдар беруші. Жаңа буын оқулықтарының ерекшелігі - оқулыққа қосымша әдістемелік нұсқау, хрестоматия берілген. Қазір балалар өте сауатты. Баланы кітап оқуға қызықтыру керек. Біраз мемлекеттерде болдым. Олар студенттердің ізденуін мектепте қолға алып жатыр екен. Бірақ біз ешкімнен қалып қоймаппыз. 
К.Адырбекұлы: Шынында да, қазір талап күшті. Балалардың да ынтасы жақсы. Қазіргі балаларды бұрынғымен салыстыра алмайсыз. Дей тұрғанмен, орта мектеп оқулығы, білімі жөнінде сын көп. Жақында ғана Мәжіліс депутаты Дариға Назарбаева: Оқулық шығару барысында үлкен көлемде қаржы айналымға түседі. Және бұл жүйенің әр деңгейінде әрбір тиын біреудің немесе бірнеше қалтаға түсіп кетіп жатыр. Соңында осының бәрінен біздің балаларымыз зардап шегеді. Сондықтан оқулықтың бәсекелестер ортасында жасалуына тосқауыл қою керек. Оқулықтардың құрастырылуын мемлекет қадағалап, сараптама жасап, Міне, мына оқулықтар тізімін бекітеміз дегенде ғана баспаханалар оқулық шығаруға таласа берсін, - деді. Нұрша апай, осы орайда не айтасыз? 
Н.Оразахынова: Жаңа ғана Төкен апай жақсы жағын айтып өтті. Мұғалімдер тарапынан оқулыққа қатысты сын көп естимін. Олар да кітаптың кемшілігін жоғары жаққа жазсақ та, нәтиже жоқ деп жыларман. Біздің қолымызда билік бар сияқты: Сіздер неге айтпайсыздар, жаңадан басылып шыққан оқулықта қателіктер қайталанып жатады, - дейді. Біз кейде: мұғалімдер оқыта алмайды. Бұған өздері кінәлі, - деп айтамыз. Бірақ оқулық жақсы болса, мұғалім неге қиналады? 20 жылда қаншама сын айтылса да, баяғы жартас, сол жартас. Енді 2015 жылдан бастап шығатын жаңа оқулықтар сапалы болады деген сенім бар. Екінші мәселе - стандарт пен бағдарлама бар десек те, бізде әр түрлі мектеп бар. Мысалы, жалпы білім беретін орта мектеп, гимназия, лицей, Назарбаев мектептері, дарынды балаларға арналған мектептер бар. Бірақ бәрінде бір оқулықпен оқытады. Егер мектеп әртүрлі болса, неге оқулық та әртүрлі болмайды? 
Д.Мыңжасарқызы: Сонда сіз оқу­лықты мектептің деңгейіне байланыс­ты шығару керек дейсіз бе? 
Н.Оразахынова: Шын мәнінде, мектеп ерекше болса, онда оқулық та сондай болуы керек емес пе? Онда неге балаларды бөліп оқытамыз? Мысалы, гимназияда гуманитарлық бағытқа, ал лицейде жаратылыстануға көңіл бөледі. Бірақ оқулық біреу ғана. Екінші тоқталатыным, баспалардағы бәсекелестік туралы. Тамыз айында кейбір ата-аналар оқулықтың бәрін алып қояды. Ал оқу жылы басталған кезде басшылар: Сіздер Алматыкітаппен емес, Атамұра баспасының оқулығымен оқисыздар, - дейді. Оқулықтың өзі қаншама ақша тұрады? Ауылда тұратын туған інімнің бес баласының төртеуі мектепке барады. Сонда оның 20-30 мың теңгеге алған кітабы жарамай, қайтадан сатып алуына тура келеді. Тіпті мұғалім де алдын ала жасаған сабақ күнтізбесін қайта жазады.
ОҚУЛЫҚТЫ МҰҒАЛІМ ЖАЗСЫН, 
АЛ ҒАЛЫМ ОНЫҢ СӨЗІН ТҮЗЕТСІН
К.Адырбекұлы: Бұны кім өзгертеді? Де­пар­тамент пе, әлде мектеп басшылығы ма? 
Н.Оразахынова: Бұл департамент пен баспаның байланысынан туындаған мәселе. Мысалы, департамент бастығының баспада туысы немесе жақын досы болса: Министрлікке біздің баспадан шығатын оқулыққа тапсырыс бер, - дейді. Көрдіңіз бе, Үкіметтің ақшасы желге кетіп жатыр деген сөз. Міне, қаншама қаржы жұмсалса да, жарамсыз болып қалатын оқулықтар жетерлік. Бір өкініштісі, біздегі авторлардың көбі мектепті білмейді. Олардың ішінде жоғары оқу орнын кеше ғана бітіріп, автор болып кеткендер бар. Мектепті, мұғалімді, баланың ерекшелігін білмесе, қалай оқулық жазады? Мәселен, Жүсіпбек Аймауытов: Оқулықты ешқашан кабинетте отырып жазуға болмайды. Оқулықты мұғалім жазсын, ал ғалым оның сөзін түзетсін, - деген екен. 
Д.Мыңжасарқызы: Нұрша апай, өзіңіз қазақ тілін жетік білетін мамансыз. Қарап отырсақ, Қазақ тілі оқулығында тіл салаларын беруде ешқандай сәйкессіздік жоқ. Мәселен, 5-сыныптың Қазақ тілінде (авт. Г.Қосымова, Ж.Дәулетбекова) әуелі тіл білімінің дыбыстық жағын зерттейтін сала - ­Фонетиканы өтпестен бұрын, сөз бен мағынадан, яғни Лексикадан бастайды. Сіздіңше, осы дұрыс па? 
Н.Оразахынова: Бұл өзекті мәселе. Біз бұрын Қазақ тілінің 5-сыныбын фонетикадан бастайтын едік. Алаш қайраткері Ахмет Байтұрсынов: Білмегендіктен бе, жоқ әлде басқа себептері бар ма, қазақ пен ноғай мұғалімдері оқытуды дыбыс пен жаттықтырудан бастамайды, - дейді. Былайғы жұрт фонетиканы оңай деп қарайды. Фонетика - тіл білімінің кіші саласы болғанмен, өте қиын. Мұнда дауыс­ты дыбыс, ашық дауысты дыбыс деп айта салуға болмайды, оның неге ашық, неге дауысты дыбыс екенін айтып, дәлелдеу қажет. 1-сыныптан осылай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер, жаңа оқулықтардың ерекшеліктері
Информатиканы оқытудағы дидактикалық принциптер
Шетел тілін оқытудағы тәжірибелер
Грамматиканы оқытудағы жаңа бағдар
Математиканы оқытудағы жаңа технология
Мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық түсініктерін оқытудағы жалпы дидактикалық принциптер
Музыкалық сабақтарды құруда дидактикалық және спецификалық принциптер
Шетел тілін оқытудағы сыныптан тыс жұмыстар
Ағылшын тілін оқытудағы модульдік оқыту әдісі (2)
«Электронды оқулық ағылшын тілін оқытудағы инновациялық құрал ретінде»
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь