Фитоценоз. Эдасфера ценоготикалық орта ретінде. Топырақ ценотикалық орта ретінде

1.Фитоценоздың құрылысы.
2.Фитоценоздың түрлік құрамы.
3.Фитоценоздың ярустылығы.
4.Фитоценоздың өміршеңдігі. Жиілігі. Синузия.
5.Фитоценоздың ортасы. синэкология.
5.Эдасфера ценоготикалық орта ретінде. Жарық режимі.Ауа құрамы. Ауа ағыны.
6.Топырақ ценотикалық орта ретінде. Топырақ түзілісі. Биоценотикалық горизонттар.
Ярустылық – фитоценоздардың әртүрлі дережеде қабысқан ассимиляцияға, заттар және энергия жинақтауға әр қалай қатысатын қабаттарға, ярустарға, қалқаларға, биогоризонттарға, яғни структуралық немесе функциональдық бөлімдерге бөлшектенуі.
Фитоценоздарда доминант өсімдіктер популяциялары тығыз қабаттар құрады, ол қабаттардың әрқайсысын екі ярусқа /жер үстіндегі және жер астындағы/ бөлуге болады.
Шыршадан тұратын негізгі қабат екі ярусқа бөлінеді – жер үстіндегі ағаштардың бөрік басынан және жер астындағы тамыр жүйелерінен тұрады. Бұл фитоценозда екі ярустан тұратын басты қабаттан басқа тағыда екі негізгі емес яғни екінші дережедегі екі қабат бар. Енді қысқаша осы қабаттарға тоқталып өтейік.
Шырша орманында салалы шебершөп /Brachypodium pinnatum (L) Beauv – коротконожка перистая/ негізінен шөптесін өсімдіктер жабынын құрады. Бұл өсімдіктердің қалың тамырсабақ және тамыр жүйелері бүкіл популяциясын біртұтас етіп байланыстырады. Сонымен өсімдіктер қауымының структурасында шөбершөп тағы бір өте маңызды элементін – екі ярусты қабатын құрады: жер үстіндегі /көк шөп қалындағы/ және жер астындағы /тамырсабақ және тамыр/. Шөбершөп қабатының басты массасы шаршаның тамыр жүйелерінен жоғары және оның кронасынан төмен орналасқан.
Ақырында, шөбершөптің арасында жердің үстінде фитоценоздың үшінші қабатын – мүктер қабатын байқауға болады. Олардың тамырлары жоқ сондықтан олар жер бетінен жоғары орналасқан. Бұл қабат бір ярустан тұрады.
Жоғарыда аталған қабаттардың әрқайсысы өзінше энергетикалық жүйе болып табылады. Өйткені олардың дербес организмдерді әртүрлі дережеде фотосинтез үшін жарық энергиясы пайдаланады немесе /саңырауқұлақ сияқты/ жасыл өсімдіктерде жиналған энергияны өзінің тіршілігіне пайдаланады /мысалы шірінділер немесе қара шірік/.
Сонымен, қабат дегеніміз /Быков, 1978, 1988/ фитоценоздың негізгі структуралық, сонымен бірге экологиялық және энергетикалық бөлігі. Ол доминант, субдоминант популяцияларынан пайда болған немесе бір экобиоморфаға жататын кондоминанттардан пайда болған.
1. Вернадский В.И. Биосфера. Л.1926.
2. Сукачев В.Н. Основы теории биогеоценологии – Юбил. Сборник АН СССР.
3. Дылис Н.В. Учение о биогеоценозе и его проблемы. М.: «Знания». 1975.
4. Н.М.Мұхитдинов. Биогеоценология негіздері. Алматы. «Қазақ университеті» 2007, 139 бет.
5. Н.М.Мұхитдинов. Геоботаника негіздері. Алматы. 1992ж.
6. Мұсабеков.Қ.Қ. Топырақтану және Геоботаника негіздері-Алматы 2011
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті
АГРАРЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
Геоботаника пәнінен
СӨЖ
Орындаған: Еркінов.М.Е.
(БЛ-409)
Тексерген: Жылқыбаева.С.Д.
Семей қаласы, 2015 ... ... ... ... құрамы.
3.Фитоценоздың ярустылығы.
4.Фитоценоздың өміршеңдігі. Жиілігі. Синузия.
5.Фитоценоздың ортасы- синэкология.
5.Эдасфера ценоготикалық орта ретінде. Жарық режимі.Ауа ... Ауа ... ... ... орта ... Топырақ түзілісі. Биоценотикалық горизонттар.

1. Фитоценоздың ярустылығы.
2. Фитоценоздың мозайкалылығы.
3. Фитоценоздың геометриялық структурасы.
1. Фитоценоздың ярустылығы.
Ярустылық - фитоценоздардың ... ... ... ассимиляцияға, заттар және энергия жинақтауға әр қалай қатысатын қабаттарға, ярустарға, ... ... яғни ... ... ... ... бөлшектенуі.
Фитоценоздарда доминант өсімдіктер популяциялары тығыз қабаттар құрады, ол қабаттардың әрқайсысын екі ярусқа /жер ... және жер ... ... ... ... негізгі қабат екі ярусқа бөлінеді - жер үстіндегі ағаштардың бөрік басынан және жер астындағы тамыр жүйелерінен тұрады. Бұл ... екі ... ... басты қабаттан басқа тағыда екі негізгі емес яғни екінші дережедегі екі қабат бар. Енді қысқаша осы қабаттарға ... ... ... ... ... ... pinnatum (L) Beauv - коротконожка перистая/ негізінен шөптесін өсімдіктер жабынын құрады. Бұл өсімдіктердің қалың тамырсабақ және ... ... ... ... ... етіп ... ... өсімдіктер қауымының структурасында шөбершөп тағы бір өте маңызды элементін - екі ярусты қабатын құрады: жер үстіндегі /көк шөп ... және жер ... ... және ... ... қабатының басты массасы шаршаның тамыр жүйелерінен жоғары және оның кронасынан төмен орналасқан.
Ақырында, шөбершөптің ... ... ... ... ... ... - ... қабатын байқауға болады. Олардың тамырлары жоқ сондықтан олар жер бетінен жоғары орналасқан. Бұл қабат бір ... ... ... ... ... ... ... жүйе болып табылады. Өйткені олардың дербес организмдерді әртүрлі дережеде фотосинтез үшін жарық энергиясы пайдаланады немесе /саңырауқұлақ сияқты/ ... ... ... ... ... тіршілігіне пайдаланады /мысалы шірінділер немесе қара шірік/.
Сонымен, қабат дегеніміз /Быков, 1978, 1988/ фитоценоздың негізгі структуралық, сонымен бірге экологиялық және энергетикалық ... Ол ... ... ... ... ... немесе бір экобиоморфаға жататын кондоминанттардан пайда болған.
Фитоценоздарда мынадай қабаттарды /Быков, 1988/ ... ... ... ... ... ... ... мүктер және қыналар қабаттары/;
2) Эдафикалық негізінен редуценттерден тұратын /топырақтағы саңырауқұлақтар және микробтардың қабаты/;
3) Орындаушылар /планктондық ... ... ... ... және ... ... қабаттарды ажыратады. Басты қабаттарды доминанттар және кондоминанттар, екінші дәрежедегілерді - ... ... ... ... ... мәліметтер көп те, ал эдафикалық қабаттар туралы өте аз. ... ол ... өте аз ... ... бұл мәселені зерттемейді. Комплексті жұмыстар бұл бағытта әлі өте аз.
Әдеттегі тұрақты қабаттардан басқа, регенаративтік /жаңа өсіп келе жатқан дербес организмдерден/ және ... ... ... ... болады/ қабаттар болуы мүмкін.
Қабаттар көлденең /горизонталь/ ярустарға және биогоризонттарға бөлінеді.
Ярус - фитоценоздағы қабаттың бөлігі, онда негізінен ... ... ... және ... ... ... және қор жинаушы /тамырлар, тамырсабақтар, түйнектер, жуашықтар/ өсімдік мүшелері ... ... ... ... ярусы басты ал екінші дәрежелі қабаттың ярусы - екінші дәрежелі деп аталады. ... ... ... ... және биогоризонттарды ажыратуға болады.
Қалқа - ярусты көлденең ... ... ... биік ... ... ... немесе генеративтік өркендер, немесе дала астық тұқымдастары ярусындағы жапырақ қалқалары. Қалқа биогоризонтқа сәйкес болуы немесе 2-3 ... ... ... жер ... және жер ... ... ... саны оныңқұрамына кіретін қабаттардың санымен анықталады. Бірақ әртүрлі қабаттардағы ярустардың кей ... дәл ... ... ... ... жөн. Мысалы, ормандарда жарық сүйгіш және жарықты онша қажет етпейтін ағантардың ярустары бір-біріне тұтасып кетуі ... Кей ... ... ... ... ... ... бір-біріне дәл келіп үйлесіп кетеді. Мысалы, Шығыс Қазақстанның бұталы далаларында бұталар мен /ерекше Caragona pumila Pojark - ... ... ... тұқымдастардың биіктіктері бірдей. Бірақ олардың жер астындағы мүшелерінің ярустары бір-біріне сәйкес келмейді.
Біздің еліміздегі /ТМД/ өсімдіктерді алатын болсақ оларды мынадай /Быков, 1978/ ... ... ... ... ... ... ... /15-20 м және одан да биік/;
- биіктігі жағынан екінші ағаштар /6-15 ... ... ... /6 м ... ... ағаштар және бұталар;
- биік шөптер немесе биіктігі орташа бұталар;
- биіктігі орташа шөптер немесе аласа бұталар;
- аласа ... ... ... жартылай бұташалар;
- жердің бетінде орналасқан ерекше өсімдіктер - мүктер және қыналар.
Өсімдіктер қауымының жер асты ... ... үш ... ... а/ ... - жаңбыр суын және конденсацияланған ылғалды пайдаланатын өсімдіктер;
б/ гидрофиттер - тамырлары, тамырсабақтары және түйнектері жер бетіне ... ... ... ... жағдайда өсетін өсімдіктер.
2) трихофиттер - тамырлары мен тамырсабақтары орташа тереңдікте орналасқан топырақты капиллярларындағы суды ... ... ... - ... мен ... ... терең қабатындағы ертінділерді пайдаланатын өсімдіктер /Бейдеман, 1949/.
И.О.Байтулин /1984, 1987/ Іле Алатауының ... ... ... ... ... және ... шөлдердегі /құмды, тасты, сортандау, кебірлі/ өсімдіктер қауымдарының жер асты бөліктерінің ярустылығына толық сипаттама бере келіп, эдафикалық ортаның қабаттарын ... ... ... компоненттерінің тамыр жүйелерінің топыраққа әртүрлі дәрежеде тереңдеп дифференциялануына байланысты екендігін көрсетті.
Агроценоздар құрылысында мынадай ярустарды /Комаров, 1939/ ... ... ... ... биік ... ... өсімдіктер және онымен биіктігі бірдей арамшөптер;
- мәдени өсімдіктердің биіктігінің жартысынан төмен арамшөптер;
- аласа және жер бетінде ... ... ... ... ... өзі ... ... Бір яруста бірнеше /2-3/ қалқалар болуы мүмкін, сонымен бірге олардың саны жылдың маусымына ... ... ... тұрады. Мысалы, бидайық шабындығында көктемде біз бидайық жапырақтарынан тұратын бір ғана қалқаны көре аламыз, ал жазда ол қалқадан жоғары ... ... гүл ... ... ... қалқа дамиды. Ағаш өсімдігі ярусында олардың бөрік бастарының /кроналарының/ орналасуына байланысты 2-3 қалқаларды ажыратуға болады. ... ... бөлу ... ... және ... функцияларға, оның ішінде фотосинтезбен биомасса қорларының бөлінуіне сәйкес келеді. Осы ... ... жер ... және жер ... ярустарды және олардың қалқаларын биогоризонттарға бөлуге болады.
Ярустылықты зерттегенде әртүрлі әдістер қолданады. Фитоценоздың вертикаль жазықтықтағы ... ... ... ... ... ... алуды бисекте деп атайды. Бұл фитоценоздың қабаттарының структурасын белгілеп ... ең ... ... ... ... ... жазықтықта біркелкі болуы өте сирек кездеседі. Соған байланысты фитоценоздардың құрылысында әртүрлі ... ... ... ... ... микрофитоценоздар ценоэлементтер және парцеллалар. Л.Г.Раменский /1938/ фитоцеоздар теңбілділігін экологиялық, фитоценотикалық және ... ... деп ... ... Ал ... /1972/ теңбілділіктің /мозаиканың/ жеті түрін ажыратуды ұсынды:
1) Эдафотопикалық, эдафотоптың ... ... ... ... тегіс еместігіне, сәл болсада көтеріңкі және төмендеу ... ... тағы сол ... ... ... өсімдіктердің ұрық бастарының таралуының және олардың өскіндерінің өсіп жетілуінің кездейсоқтығына байланысты;
3) Ценобиотикалық, өсімдіктердің бір түрлерінің екінші түрлеріне әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... және микрорельефтің пайда болуы;
4) Клоналдық, кейбір өсімдіктердің вегетативтік көбеюінің ерекшеліктеріне байланысты бір-біріне жақын орналасқан бір түрге жататын дербес ... ... ... ... ... ... ... әсерінен микрорельефтердің пайда болуы, ортаның өзгеруі;
6) Антропогендік, адам әрекетінің жергілікті әсеріне байланысты /орманда таңдап ағаштарды кесу, от жағу тағы с.с./;
7) ... жел, су тағы ... ... ... ... ... байланысты.
Фитоценоздардың мозаикалылығының эпизодтық, ценобиотикалық, клональдық формаларын мозаикалылықтың бір типіне ... ... деп ... болады, үйткені ортаның өзгеруінде белгілі бір өсімдіктер түрлерінің тіршілік әрекетінің, кейде олардың бір-біріне тікелей әсер етуінің /паразиттер, шала ... ... орны бар. ... ... түрі ... ... ... Ол әрбір дербес организмнің өзіне жақын орналасқан өсімдіктің өмір сүру жағдайын өзгертуіне байланысты. Ал бұл өз ... ... 1963/ - ... ... ... ... бар ... тобының құрылуына әкеліп соғады.
Теңбілділік - оның түрлері /формалары/ және айқындылық дәрежесі - ... өте ... ... ... ... Өсімдіктер мен жануарлардың биоценотикалық ортаны жасаудағы қызметіне ... ... ... теңбілділіктің ерекше орны бар. Көптеген фитоценоздардың теңбілділіктерінің ерекше белгісі олардың динамикалылығы /қозғалыстылығы немесе өсінкілігі/ уақыт өткен сайын бір ... ... ... ... Фитоценоздың геометриялық структурасы.
Фитоценоздардың өнімділігінің үлгісін жасау үшін олардың геометриялық структурасының сандық бейнесін білу қажет. Фитоценоздардың геометриялық структурасы дегеніміз - ... ... ... ... ету ... ... байланысты кеңістікте орналасуы. Фитоценоздардың геометриялық структурасы олардың құрамындағы өсімдіктердің белгілі бір биіктікке және кеңістікке бейімделген ... ... бір ... ... ... сипатталады. Эстон ғалымдары О.К.Росс /1975/, Х.Р.Томинг /1978/ және т.б. ұсынған фитоценоздардың геометриялық структурасын ... ... ... ... ... ... өсімдік жеке өспейді, олар бірлестіктер құрады, мұны фито-ценоз деп атайды. Геоботаникалық ... осы ... ... ... ... ал ... есептегі көрсетілген мәліметтер бойынша төмендегілерді анықтауға болады:
а) алқаптың өнімділігін және одан алынатын өнімнің ... ... жеке ... ... ... ... анықтайды;
б) өсімдік бірлестіктерінің нақты өнімін қамтамасыз ететін контурлар-дың шекараларын белгілейді, құралу себептерін ... осы ... ... бірлестігінің өнімін жоғарлату жолдарын белгілейді;
Кез-келген өсімдік бірлестігі еш ... ... ... ... белгілі бір факторлардың ықпалымен құралады. Бұл факторларға (микроклиматтық ... ... ... ... ортаның ерекшеліктері, адамдардың тіршілік әрекеті) жатады.
Бірлестіктегі барлық өсімдіктердің жиынтығы қоршаған ортаның әсері-не бағынады. ... ... өзі де ... ... ... ... ортаға әсер етеді. Бір сөзбен айтқанда өсімдіктер ... ... орта мен ... ... ... коррелятивтік байланыста болады.
Сондықтан өсімдіктерді және олардың өсімдіктер бірлестігіндегі үлесін біле ... біз ... ... ... өніп - өсу жағдайлары, топырағы туралы, жарық түсуі , гидротермиялық ... ... айта ... ... ... немесе қоршаған ортаның басқа элементін зерттей отырып, осы жерде бұрынғы кезде болған табиғи шөп жамылғысын дұрыс ... бере ... ... бір өсімдік түріне қарап оның өсу жағдайларын айта ... ... ... өлең шөп тек өте ... жерде өседіжәне бұл жерлер батпақты және құнарлы заттарға бай ... ... Әр ... ... ... ... жерлерді құрғатып, жыртып, мәдени өсімдіктер өсіруге болады.
Егер төмен өнімді ашық шабындықта екі-үш ... ... ... ... ... ... бұл ... бірнеше жыл бұрын орман болған деп жоғары ... ... ... ... ... мен ... бірлігі тек қана орманда кездеседі.
Өсімдік бірлестігінің құрамы тұрақты немесе өзгермелі болады. Мысалы ақ ... ... ... ... емес ... ... ... болса олар өніп шықпайды, өніп шықса, өспей қалады. Бұл жерде өсімдік бірлестігі басқа ... үшін ... ... ... ... ... ... бірлестіктері де болады. Мысалы орманда отағаннан кейін бір жылдан соң бұл жерлерде жаңа өсімдіктер өніп өсе береді және ... да жыл ... ... ... Мұндай өсімдіктер бірлестігі ашық деп аталады.
9.7 Өсімдіктер дүниесінің негізгі белгілері
Түр құрамы. Өсімдіктер бірлестігінің құрамына жоғары және ... ... ... ... ... ағаштардың, шөп өсімдіктердің, мүктердің, қыналар-дың, суда өсетін өсімдіктердің сипатын жазумен, есепке алумен шұғыл-данады. Ал фитоценозға енетін ... ... ... ... ... ... саны құбылмалы.Бір өсімдіктен тұратын ценоздар сирек кездеседі. Мұндай ценозға қамыс шоқтары,келіншек тал, ... ... ... ... ... күрделі фитоценоздар таралған.
Олардың құрамына өсімдіктердің әр түрлерінің өкілдері кіреді. Өсімдіктер бірлестігіндегі өсімдіктер түрлерінің жалпы саны ... ... ... ... ... алғанда мынадай заңдылықты байқауға болады: тіршілік факторлары (қоректік заттар,жылу, жарық) жақсарған сайын өсімдіктер бірлестігінің түрлік құрамы да өседі. Қоршаған ортаның, ... ... ... ... ... 30-дан 40-қа лейін өсімдік түрлерін кездестіруге болады.Ал қоршаған орта қолайсыз болса, саусақпен санарлықтай ғана болады (құмдағы қарағай ... ... ... өлең шөп, ... бас ... сортаң жерлер).
Өміршеңдік. Фитоценоздағы өсімдіктердің өсіп-дамуы бірдей бол-майды. Біреулері ... ... ... ... ... ... гүлдейді жеміс салады, екіншілері жеміс салмайды, бірақ көп мөлшерде көк балауса береді, үшіншілері өте нашар өседі.
Фитоценоз ... ... ... ... ... оның ... анықталады. Өсімдік бірлестіктерін зерттеу барысында өміршең-дікті есеп алу, бірлестіктің уақыт ... ... қай ... ... келе ... және өсімдіктер құрамында жақын арада қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін қорытындылауға негіз болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Вернадский В.И. ... ... В.Н. ... ... ... - ... ... АН СССР.
3. Дылис Н.В. Учение о биогеоценозе и его проблемы. М.: . 1975.
4. Н.М.Мұхитдинов. Биогеоценология негіздері. ... 2007, 139 ... ... ... ... 1992ж.
6. Мұсабеков.Қ.Қ. Топырақтану және Геоботаника негіздері-Алматы 2011

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геоботаника негіздері, мақсаты мен міндеттері. Геоботаниканың анықтамасы. Геоботаниканың басқа ғылымдармен байланысы. Геоботаника әдіснамасы4 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет
Биогеография ғылымының қалыптасу тарихы3 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері4 бет
Биоценоз2 бет
Мал азығын өндіру18 бет
Экологиялық жүйелер3 бет
Өсімдік типтерінің петрофильді және гидрофильді тобы9 бет
Echinops туысының Echinops Sphaerocephalus l. және E.Chantavicus l. түрлерін фитохимиялық зерттеу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь