Қоршаған ортаны қорғаудың өзекті сұрақтары

М А З М Ұ Н Ы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Бөлім 1. Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1. Қоршаған ортаны қорғаудың өзекті сұрақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Дені сау халық деңгейін қалыптастыруда қоршаған орта факторларының ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Бөлім 2. Зерттеулердің әдістері мен көлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1. Ауаның құрамын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Ауаның шаңдануын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Бөлім 3. Өзіндік зерттеулердің нәтижелері және оларды талдау ... ... ... ... ...
3.1. Гигиеналық зерттеулер нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.2. Аймақтың экологиялық жағдайын жақсартуға қатысты шаралар кешені.
3.3. Жер беті және жер асты суларын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.4. Жер ресурстарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Бітім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
КІРІСПЕ
Қазіргі кезде ең жоғарғы дәрежеде табиғи табиғат процестеріне күшті антропогенді әсерлердің нәтижелері көрініс беріп жатыр [Губарев А.В., Левашов О.М., 1990, Дмитриев А.Д., Косолапова А.Б., 1990].
Атырау облысындағы Каспийдің шельфті аймағында 30 жылдан астам тұз кенорындары Тран, Мәртіш, Жаңаталап, Бөзұшы, Қаражамбас, Қаламқас пайдаланылып келеді.
1993 жылдан бастап тұзды кен орындары Тенгіздің ТШО шығарынды құрамына көмірсутектер, күкіртсутектер, азоттың және күкірттің шала тотықтары кіреді. Бұл заттар атмосфераға түсіп, бізді жауып тұрған қабатқа сіңеді, яғни биота тіршілігінің табиғи жағдайларын өзгертеді [Кенжегалиев А.К., 2002].
Индер борат рудасының техногенді кен орны Атырау облысы территориясында Атырау қаласынан 150 км қашықтықта орналасқан. Техногенді минералды түзілімдер – бұл борат рудасы қорының жиынтығы, ол 1950 жылдан 1990 жылдарда олардың қайта өңдеуінен жасалған.
Жақын жердегі тұрғылықты пункт – белгіленіп жасалынатын кен орындарын тікелей жақын маңында оңтүстік-шығыс кенорыны Индер ауылында орналасқан [Ксандопуло Г.И., Лейман З.А., 1999].
Минералды өнекәсіптің күшті дамуы және техникалық жағынан жетілуі ірі минерал өндіретін және өңдейтін өндірістердің құрылуымен сипатталады. Еліміздің ірі территориялық - өндірістік кешендерін үздіксіз өсіру және өнеркәсіптік потенциалды шоғырландыру, сөзсіз қоршаған ортаның өзгеруіне әкеледі. Кен орындарын жасау үшін биосфераға әсер ету тән, ол іс жүзінде оның барлық элементтерін қамтиды [Гальперин В.И., 1984, Новиков Ю.В., 1997].
Кен орындарын меңгеруге байланысты шаң газды ұйымдасқан және ұйымдаспаған шығарылымдармен ластанады. Соның нәтижесінде халықтың және жұмысшылардың денсаулықтары нашарлайды [Красавин А.Н., Цукерман Н.С., 1985].
Атмосфералық ауаны ластайтын факторлардың жиынтығын және олардың организмнің жалпы жағдайына әсерін зерттеу – денсаулықты және еңбек жағдайын жақсартуға бағытталған жүйелер шараларын жасау негізі.
Жұмыстың мақсаты – техногенді ауданның атмосфералық ауасының ластануын экологиялық бағалау.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді шешу қажеттілігі қарастырылады:
- Индер ауданының экологиялық жағдайын зерттеу;
- Ұйымдастырылмаған көздерден атмосфералық шаңдардың шығарылым мөлшеріне экологиялық бағасын беру;
- Қоршаған ортаны жақсартуға байланысты шаралар кешенін ұсыну.
Әдебиеттер
1. Абдрахманов М., Умбеталиева Г. Экологические проблемы Атырауской области и некоторые пути их решения // Современные проблемы геофизики, геологии, освоения, переработки и использования углеводородного сырья: матер. междунар. науч.-техн. конф., посвящ. 20-летию образования Атырауского ин-та нефти и газа.-Атырау: АИНГ, 2001.-Т.2.-с. 364-366
2. Алдабергенов Н. Қоршаған ортаны құрбандыққа шалып қол жеткізген байлықтың пайдасын кім көреді? // Атамекен.-2004.-№8.-2 б.
3. Алферов В.П., Голубев И.Р. Влияние атмосферных загрязнений на состояния здоровья взрослого работающего населения // Гигиенические аспекты охраны окружающей среды: сб.научн.труд.-М.,1979.-с.27-28
4. Aujezdska A., Zloch Z., Tvrzky J., Janouch J// Zivontni prostredi vesta Plznt fjeho zdravotni rizika: [Pap]Ses.fac.med.pilsnen.sci., [Plzen], 28-29 Nov., 1990/ // Plzen.itk.sb.-1991.-suppl.64.-P.71-74
5. Бейм А.М., и соавт. Эколого-гигиеническая оценка состояния природной среды и здоровья детского населения в зоне влияния Байкальского ЦБК // Мониторинг и оценка состояния Байкала и Прибайкалья: матер.6 Всес.Байкал.шк.-семин. / Ин-т глобал.климата и экол.-Л.,1991.-с.204-211
6. Бейсенова Ә.С., Самақова А.Б., Есполов Т.И., Шілдебаев Ж.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану.-Алматы:"Ғылым", 2004.-204 б.
7. Викулов Ю.Г. Физическое развитие подростков, молодежи и экологическая ситуация // Начальная школа Казахстана.-2002.-№8.-с.9-12
8. Вищаренко В.С. Принципы управления качеством окружающей среды городов// Урбоэкология.-М., 1990.-с.198-206
9. Вирфель И.А. К вопросу изучение переноса окиси углерода в условиях Алма-Аты// Тр.Каз.регион. п-н гидрометеоролог. ин-та.-1990.- №105.-с.48-51
10. Воробьева А.И. и соавт. Гигиеническая оценка влияния атмосферных загрязнений на здоровье населения промышленного города// Гигиена и санитария.-1990.- №1.-с.15-16
11. Гальперин В.И. Защита атмосферы от пылегазовых выбросов горнохимических предприятий.-М.Недра, 1984.-с.55
12. Губарев А.В., Левашов О.М., Абросилов А.Д., Скрипко Е.В. Снежный покров как индикатор загрязнения атмосферных осадков и поверхностных вод// Проблемы экологий человека в Сибири: Тезисы докл. к регион. конф. Т.2.-Новокузнецк, 1990.-с.46-47
13. Двинских С.А., и соавт. Системный подход к оценке влияния экологической обстановки на компоненты природы и здоровье// Физ-геогр. основы развития и размещ. производит.сил Нечернозем. урала/ Пермс.гос. ун-т.-Пермь.-1991.-с.17-24
14. Димитриев А.Д., Косолапова А.Б. Окружающая среда и здоровье человека:Владивосток, 1990.-с.119
15. Заводская Л.Н., Инкарова Ж.И., Абдрахманова М.Н. // Окружающая среда и здоровье населения в Западно-Казахстанской области: материалы съезда физиологов Каз.г. Аст.-Караганда, 1999.-с.5-6
16. Ергова А.И., Юрченко О.В. Экологические аспекты развития объектов Прикаспийского нефтегазового комплекса Казахстана// Тезисы докл. на Междунар. научно-практ. конф.: Караганда, 2002.-Т.2.-с.101-102
17. Изуткин Д.И., Квасов С.Е., Коптева Л.Н. Самооценка работающих на промышленном предприятии, состояния здоровья и его связи с образом жизни // Сов.здравоох.-1991.-№2.-с.41-44
18. Исраилов Г.И., Вайсброд К.А. Вентиляционная способность легких у работающих на сталелитейном производстве концерна "Павлодартрактор"// Здравоох.Казахстана.-1994.-№6.-с.31-34
19. Калжигитов Х.С., Нургазиев К.Ш., Ергалиев Т.О., Абилгазиева А.А. Анализ заболеваемости населения Атырауской области// Проблемы нефтегазового комплекса Каз.: матер. Междунар. науч-техн. конф. посвящ. 70-летнему юбилею акад. Н.К. Надирова.-Атырау:АИНГ, 2001.-Т.2.-с.308-311
Калжигитов Х.С., Ергалиев Т., Сагын Х. Анализ заболеваемости сельского населения Атырауской области// Современные проблемы геофизики,
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе.....................................................................
..............................................
Бөлім 1. Әдебиеттерге
шолу........................................................................
.....
1. Қоршаған ортаны ... ... Дені сау ... деңгейін қалыптастыруда қоршаған орта факторларының ролі
.........................................................................
............................................
Бөлім 2. Зерттеулердің әдістері мен
көлемі.........................................................
2.1. Ауаның құрамын
анықтау.....................................................................
...........
1. Ауаның шаңдануын
анықтау..................................................................
.........
Бөлім 3. Өзіндік ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... қатысты шаралар кешені.
3. Жер беті және жер асты ... Жер ... ... ... – беттік-белсенді заттар
ШРК – шекті рауалды концентрация
КҚК – кәсіпорынның қауіптілік категориясы
ҚТҚ – қатты тұрмыстық қалдықтар
ОЖЖ – ... ... ......... минералды түзілімдер
h – материалды себу биіктігі
K0 – ылғалдылық коэффициенті
m – табиғи күйдегі ластаушы заттың нормативі
MHj – ... ... ... ... – жел ... – материалдың ылғалдылығы
КІРІСПЕ
Қазіргі кезде ең жоғарғы дәрежеде табиғи табиғат процестеріне ... ... ... ... ... ... [Губарев А.В.,
Левашов О.М., 1990, Дмитриев А.Д., Косолапова А.Б., 1990].
Атырау облысындағы ... ... ... 30 ... ... тұз
кенорындары Тран, Мәртіш, Жаңаталап, Бөзұшы, ... ... ... жылдан бастап тұзды кен орындары Тенгіздің ТШО шығарынды құрамына
көмірсутектер, ... ... және ... шала ... Бұл ... атмосфераға түсіп, бізді жауып тұрған қабатқа ... ... ... табиғи жағдайларын өзгертеді [Кенжегалиев А.К.,
2002].
Индер борат рудасының техногенді кен орны ... ... ... ... 150 км қашықтықта орналасқан. Техногенді
минералды түзілімдер – бұл борат рудасы қорының жиынтығы, ол 1950 ... ... ... қайта өңдеуінен жасалған.
Жақын жердегі тұрғылықты пункт – белгіленіп жасалынатын кен ... ... ... ... ... ... ... орналасқан
[Ксандопуло Г.И., Лейман З.А., 1999].
Минералды өнекәсіптің күшті дамуы және ... ... ... ... өндіретін және өңдейтін ... ... ... ірі территориялық - өндірістік кешендерін үздіксіз өсіру ... ... ... ... қоршаған ортаның өзгеруіне
әкеледі. Кен орындарын жасау үшін ... әсер ету тән, ол іс ... ... ... ... [Гальперин В.И., 1984, ... ... ... ... байланысты шаң газды ұйымдасқан ... ... ... ... нәтижесінде халықтың және
жұмысшылардың денсаулықтары нашарлайды [Красавин А.Н., ... ... ... ... ... ... және олардың
организмнің жалпы жағдайына әсерін зерттеу – денсаулықты және ... ... ... жүйелер шараларын жасау негізі.
Жұмыстың мақсаты – техногенді ауданның атмосфералық ... ... ... ... жету үшін келесідей міндеттерді шешу ... ... ... экологиялық жағдайын зерттеу;
- Ұйымдастырылмаған көздерден атмосфералық шаңдардың шығарылым
мөлшеріне экологиялық бағасын ... ... ... жақсартуға байланысты шаралар кешенін ұсыну.
БӨЛІМ 1. Әдебиеттерге шолу
1.1 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУДЫҢ ... ... ... ... ... үлкен қалалар күшті өседі және
сыртқы орта өзгерістерінің масштабтары ... Бұл ... ... ... өсуі ... ... ... мөлшеріне байланысты екенін келесі түрде көрсетуге болады: тұрғын үй-
өнеркәсіп орындар – ... ... – ірі ... ...... ... мен облыстары [Суржиков В.Д., 1990].
Соңғы онжылдықта тозудан, ластанудан және деградациядан қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ... өсуі ... мәселенің шұғыл өзекті болуының ... ... ... ... ... қоршаған ортаның күшті өзгеруі болып табылады.
Өнеркәсіптің, энергетиканың және автокөліктің ... ауыл ... ... ... ... ... өсуі ... ортаны күшті
ластайтын өнеркәсіптік, ауылшаруашылық, транспорттық, тұрмыстық және басқа
шығарылымдардың өсуіне әкеледі [Бейм А.М., и ... ... ... төңкеріс таңында келтірілген атмосфера ластануының
тек аздаған зияны, қазіргі кезде қауіпті қоғамдық апат болып отыр, оның тек
қана ұлттық емес, ... ... ... маңызы бар [Aujezdska A.,
1991].
Атмосфералық ауаға әсер ету көзі ... ... ... ... ... мен ... ... өңдеу және
тасымалдауға арналған құрылыстар мен жүйелерін айтуға болады. ... ... ... ... ... ... ... отынның
өнімдеріне, сондай-ақ кәдімгі отынның құрамындағы улы заттармен байланысты.
Шектеу ... ... ... нәтижесінде пайда болған
атмосфераға бөлінетін 39 түрлі ... ... ... ... ... ... есептелген.
Атмосфералық озон әрекеттерінің фотохимиялық әрекеттері нәтижесінде
ауаға ... ... ... ... азот ... азот ... тотығады. Энергия кәсіпорындары үшін өзгеру деңгейі 0,8, яғни ... ... ... түтінді газдармен бірге түсетін азот қышқылының жалпы
массасы, ал 80% азот диоксидінің ... ... ... ... ... ... К.Ш., ... М.М., Алимбекова Ж.С., 2003].
Авто және темір жол транспорттары объектілер мен шаруашылық әрекеттері
арасын байланыстыра ... ... ... атқарады. Транспорт
және техниканың таралуы және сақталуы ашық және ... ... ... ... ... зиянды қалдықтар жылына 1332,868
тонна құраса, темір жол транспорттарынан бөлінген – 221,720 тонна құрайды
[Джаналеева К.М., 2001].
Ауа ... ... ... ... мен ... ... ... анықталады. Фондық ластану, техногенді
салмақтар мен климаттық жағдайлар атмосфераның өзін-өзі ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін немесе бермейтін факторлар: температура инверсиясы, тұмандар, шаңды
борандар, желдер, жауын-шашындар. Бұл ... жел ... ... ... ... деңгейде ластанған ... Бұл ... ... ... ... шаю қабілетінің
нашарлылығымен, жиі тұратын тұмандармен анықталады [Чигаркина О.А., 2001].
Қоршаған орта факторлары негізінен ... ... ... бөлінеді. Зияндылық дәрежесіне қарай барлық заттар түрлі класстарына
жіктеледі. Қауіптілік критериясы – ... ... ... ... оның ... канцерогенді эффект беру мүмкіндігі, қоршаған
ортада таралуы және қоршаған орта ... ... адам ... және ... қосылыстарға айналуға қабілеттілігі болып табылады
[Сидоренко Г.И., ... И.Н., ... аса ірі ... ... жылу ... ... Олар жылына 1 млн жуық ... ... ... ... ... уытты заттардың өсу себебі зольдылығы ... ... отын ... ... ... ... ... көзі үйінділер өндірістік және
энергетикалық кәсіпорынның күлтөкпелері. Сонымен қатар авто және темір жол
көліктері де ... ... бірі ... табылады.
Колесникова С. (2001) зерттеуіне қарасақ, 2000 жылы ... ... ... 1098 мың ... ... ... ... өсіміне қарамастан, 1991 жылдан 1997 жылға дейін автокөліктен
бөлінген жалпы зиянды заттар ... 1,8 есе ... Бұл ... ... құрылысының өзгеруімен, көлік жұмысы көлемінің және
автомоторлы жанармайды қолдану көлемінің ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсетуінің нашарлығы, қолданатын жанармай ... ... ... ... ... ... ... ағынын басқару жүйесінің шала
дамуы, экологиялық таза ... ... ... ... дәрежеде болуында.
Атмосфералық ауаның біршама ластануының басты себептерінің бірі
өнеркәсіптік орындарында тазарту құрылымдарының жеткіліксіз ... ... ... ... төменгі тиімділігі болып
табылады [Бирюкович А.А., 1993]. Бұл жағдайда кәсіпорындарындағы тазартқыш
құрылымдар тиімсіз жұмыс ... Ауа ... ... ... те ... ... қауіпті атмосфераның ластануы туғызады – ол табиғи ортаның ең
маңызды компоненттерінің бірі . Өндіріс ... және ... ... санының басылмай өсуі нәтижесінде ластанған ауа талдаудың ең қиын
обьектісі болып табылады және ... жаңа ... ... және ... ... ... ... белгісіз, қауіпті
қосылыстар аз емес [Рафиков С.А., 1990].
Кенді атмосфера құрамында жоғары көмірқышқылы ... ... ... ... ... ... азот тотықтары, метан,
күкіртсутек, күкіртті газ да кездесуі ... ... ... ... ... ... ... азаюын байқауға болады.
Көмірқышқыл газы – жарылыс жұмыстары мен ... ... ...... ... толық емес жануы кезінде пайда болады;
Күкіртті газ – жарылыс пен өрт, жыныс пен қаттан ... ... ...... ... мен өрттен пайда болады [Комаров
В.С., ... кен ... ... ... мен ... газдарының
бөлінуі, жарылыс жұмыстар мен органикалық заттардың шіруі кезінде уытты
газдар мен су ... ... ... атмосфералық ауа құрамы
өзгереді.
Оттегі адам тыныс алуына ... шіру және ... ... кезінде
жұтылатындықтан тау кен өндірісі кезінде ол түзілмейді, ... ... ... кен ... таралған үздіксіз құрамы бойынша өзгеріп отыратын
ауаны – кенді ауа деп атайды.Оның мынадай негізгі құрама ... ... (N2) – ... ... ... дәмсіз және иіссіз газ,
салыстырмалы тығыздығы ,0967. ... алу мен ... еш ... жоқ, зиянсыз.
Оттегі (O2) – түссіз, иіссіз, дәмсіз газ, ... 1,11. ... ... ... Тау кен ... адамдар таралған жерінде газдың 20%-дан кем
болмауы керек. Газдың мөлшері 18%-ға дейін төмендесе, ... ұйқы ... ... жүрек соғысы жиілейді, әрі қарай оттегі 12% дейін жетсе талу
байқалады, ал 10%– өлім қаупі ... газы (CO2) – ... ... қышқыл иісі мен дәмі бар газ.
Суда жақсы ериді, әлсіз уытты, себебі кеңсіріктің ... ... ... ... ... ... ... жануды қолдамайды. Тотығу
процестері, жарылыс жұмыстары, метанауа қоспасының ұшқыны кезінде түзіледі.
Сондай-ақ өрт, адам ... алуы ... ... ... ... ... болғандықтан (1,52) өндіру топырағы маңында
жиналады. Көмірқышқыл газы ... ... ... ол ... алу ... 3% ... ... алу жиілігі екі еселенеді, 5%– үш еселенеді,
10% талып қалады, 20%-дан жоғары болса, қауіпті улану ... ... (CO) – ... ... ... газ. Суда аз ... 0,97. Көк ... болып жанады. Концентрациясы 13-75% және қысымы
101,1 кПа болса, жану температурасы 630-810◦ С ... ... ... ... ... ... Бұл газ өте уытты. Қан гемоглобинінде ... ... есе ... ... ... ... тудырады. Адам қанының толық
қанығуы үшін СО газының 300 см3 ... ... ... аз ғана
мөлшері кезінде улану байқалады. Бір сағат бойы ... 0,048% СО ... дем алу ... адам құлағы шулап, бас ... ... ... 0,128% кезінде 0,5-1 сағаттан соң, ауыр ... ... ... ұйқы ... ... мен тұрудың қиындығы байқалады. Өте
тұрақты уытты газ ауада 4 тәулікке дейін ыдырамайды. Бұл уақыт аралығында
күшті жел ... ... ... ... ... ... ... мың
шақырымға тарай алады. Еуропа мен Америка жыл сайын көлемі 20% ... ауа ... ... ... ... ... ... концентрациялы көміртегі тотығын бірнеше ... ... ... ... дем ... ... таңып, өте қауіпті улану
байқалады. Көміртегі тотығы өрт, көмір шаңының жарылысы кезінде түзіледі.
Күкіртсутек (H2S) – ... ... дәмі бар, ... ... иісті,
суда жақсы еритін газ. Тығыздығы 1,17. Күкітрсутек жанады және мөлшері 4,3-
45,5% болса, ауамен ... ... бар ... ... Өте улы. ... 3-4 ... дем алған соң, жеңіл улану белгілері(бас ауруы,
жүрек айну); 0,05% ... 5-10 ... ... ... ... 0,1%-дан жоғары күкіртсутекті ауаны бір рет дем алудың ... ... мен ... алу ... ... қаза ... Кенді
атмосферада мөлшері 0,0001% болғанда күкіртсутек иісі ... ... ... ... ... ... ... және жарылыс
жұмыстары нәтижесінде пайда болады.
Күкіртті газ немесе күкіртті ангидрид (SO2) – түссіз, ... ... ... дәмді, суда жақсы еріп, күкіртті қышқыл түзеді. Жанбайды және жануды
қолдамайды. Тығыздығы 2,26. Күкіртті газ ауада 0,0005% ... ... ... көз бен ... алу ... ... қабығының тітркенуі арқылы
анықталады. Газдың 0,05% мөлшері өкпенің ... ... ... шахталарда сирек кездеседі, күкірті бар көмір мен жыныстарда
жарылыс жұмыстарды жүргізу не өрт ... ... ... қос ... (NO2) – ... түсті, сарымсақ иісі бар газ,
тығыздығы 1,57. Көз бен ... алу ... ... ... ... ... ... Азот тотықтарының ерекшелігі – біраз уақыттан ... ... ... ... (20 ... 6 ... ... және одан да
көп). Улану белгілері: жөтел, ... бас ... ... 0,025%
концентрациялы азот қос тотығы бар ... ... ... алу ... ...... иісті, түссіз газ. Салмағы 0,596, суда жақсы ериді. Улы.
Кілегейлі қабық пен теріні қоздырады, жоғары ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Компрессорлы газдар – жағармайлардың ыдырауынан пайда болатын жарылатын
және улы газдар қоспасы (CO, CH4, басқа көмірсутектер).
Автокөліктерден шығатын газдар – ... ... ... жану
двигательдері жұмысы кезінде түзіледі. Бұл газдар құрамына СО, СО2 ... ... ... тағы акролеин және формальдегид кіреді.
Акролеин (CH2-CHCHO) – ... ... ... иісі бар, ... ... ... пар ... таралады. Улы. Кілегейлі қабықты
тітіркендіреді. Өмірге қауіпті мөлшері 0,0014%.
Формальдегид (HCHO) – ... ... иісі бар ... газ. Улы.
0.018% мөлшері көз бен тыныс алу жолдарының кілегейлі қабығының ... ... (Hg) пен ... (As) ... ... (HCN) – ... ауаның
өте сирек қоспалары. Жарылыс жұмыстары мен кенді өндіру ... ... В.С., ... ... ... ... ... шаң да болады. Кенді шаң –
бұл өндіріс процесі нәтижесінде ... және кен ... мен ... ... не ... таралатын пайдалы қазбалар бөліктері мен
жыныстардың ... шаң адам ... ... ... 5 мкм шаң ... ... Олар ... өтіп, пневмокониоздың дамуын туғызады. Одан әрі
бөліктер жоғары тыныс жолдарын ... ... ... әкеледі.
Кенді шаң жарылыстың седеді болуы мүмкін [Изуткин Д.И., 1991].
Қазіргі кезде қоршаған ортаға ... ... ... саласында
қолданылатын және синтезделетін химиялық заттардың көп мөлшері түседі.
Сонымен ... ... орта ... ... ... тек ... ... бөліктеріне қойылған.
Химиялық заттарды нормалаудың әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... теориялық
аспектілері М.Л.Красовицкая, ... ... ... О.И., ... мұнай және мұнай өндіру өндірісі шоғырланған Атырау облысы
Қазақстан Республикасының экологиялық жағымсыз аймағы деп ... ... ...... ... ластаушылардың негізгі көзі. Жаңа кен
орындарын игеру, ... ... ... ... ... ... көмірқышқыл газымен ластануының жоғарылауына ... ... ... деңгейді ондаған есе асырады. Кен орындардың
көдісі жаңа технологиялармен қамтамасыздандырылмаған. ... ... ... ... ... ... Мұнаймен қоса көп мөлшерде ілеспе
газ бен қат суы (пластовая вода) ... Олар ... ... ... ... ... ... жағымсыз экологиялық жағдайды Теңгіз кен ... ... ... өсуі ... ... ... зиянды заттар мөлшері
күрт артты.
Мұнай және мұнай өнімдерімен ластануды тоқтату мәселесі өткір тұр,
себебі ... ... ... жағалауына жақын орналасқан. Кен орындарды
су астында қалудан қорғау бойынша жүргізілетін жұмыстар уақытша ... ... ... ... ... ... ... жатыр.
Сонымен қатар аймақтың экологиялық жағдайына ішкі көзден басқа көрші
облыстың мұнай және газ ... ... да кері ... ... Атырау облысында 16 кәсіпорын өз жұмысында иондық сәулелену көздерін
(469) пайдаланады.
Өткен он жыл ... ... ... ... орта ... әр жыл сайын
ауаға 164,65 мың тонна ... ... Оның ... ... облыстың әр
түрлі кәсіпорындары. Негізінен облыс бойынша шығатын лас түтіннің 72,5%
тұрақты мұржасы бар ... ... ... ... Оған қоса ... ... түтінімен ластау да орын алады. Мысалы, 1990-1995 жылдарда
облыс аумағына ауаға шығатын түтіннің 24- 48% автокөліктің ... ... Ә.С. және ... ... ... ... ластануы автокөлік санының артуына да байланысты
болып отыр. Олардың қолданатын жанармайы экологиялық стандартқа сай ... ... ... ... ... ... жауап бермейді
[Т. Сыздыков, 2001].
Атырау облысының атмосфералық ауасының экологиялық ... ... ... коммуналды шаруашылықтар, кқлік және халық
шаруашылығының басқа обьектілерінің шығарынды заттар көлемі мен ... ... ... К.М. (2001) ... ... ... түсуін 1990-2000 жылдар
аралығында зерттеуіне қарасақ: 1990 жылдан бастап, ластаушы ... ... ... бұл жұмыс істеуші кәсіпорындар санының
азаюымен байланысты: 1990 жылы – 184,1; 1991 жылы – 168,6; 1992 жылы ... 1993 жылы – 125,8; 1994 жылы – 116,5; 1995 жылы – 11,3; 1996 жылы ... Ал ... ... ... ... ... болады: 165,1;
162,0; 201,5; 159,6.
Атырау облысы бойынша орташа жылдық шығарынды көлемі (2000) – ... ... ... (кесте 1).
Атмосфера жағдайына облыстағы негізгі ірі өнеркәсіп шығарындылары үлкен
әсер етеді. Олар "ТШО" ЖШС, ... ААҚ, "ЖЭС" АҚ., ... ... ... ... ... аралығында өндірістің
тоқтауы атмосфераға түскен шығарынды көлеміне де ықпал етті. Егер 1990 ... ... ... ... 184,1 мың ... болса, 1995 жылы бұл көлем
111,3 мың тоннаға дейін, яғни 60,4% төмендеген және ... ... ... ... ... ... шығарынды мөлшері де өскен.
Мысалы, 1995 жылмен салыстырғанда шығарынды көлемі 111,3 мың ... ... ... ... яғни 2 есе ... бойынша атмосфераға түсетін заттың жалпы көлемінің 72,5%, яғни
110,5 мың тонна тұрақты ластау көздерінен түседі.
Тұрақты көздерден түсетін ... ... ... ... ең
көп кездесетін күкіртті ангидрид (7,3-32,5%), көміртегі тотығы (18,2-47%
дейін), көмірсутек (13-44%) және азот оксиді (5,6-18,8%). ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінің негізгі үлесі мұнай
өндіруші және мұнай өңдеуші кәсіпорын салаларына ... ... ... әр ... ... тоннасынан 8,3-9,6 мың т дейін, ал "Казахойл-
Ембі" ААҚ өндірген әр ... ... 9,2-12,7 мың ... ... ... жылдар аралығында Атырау қаласының ауасының құрамындағы
зиянды заттардың орташа жылдық мөлшері (мг/м3)
Кесте 5
|Ингредиенттер |ШРК |1997 |1998 |1999 |2000 ... | |0,15 |0,2 |0,249 |0,19 ... |0,05 |0,0023 |0,003 |0,0026 |0,0022 ... |0,04 |0,0308 |0,0287 |0,0214 |0,0192 ... |3,0 |1,0833 |0,9 |0,8833 |0,917 ... |0,008 |0,001 |0,0012 |0,0007 |0,009 ... |0,04 |0,0108 |0,01 |0,0031 |0,003 ... |– |0,0158 |0,0181 |0,0187 |0,0176 ... ... ... бойынша ластанудың өсу тенденциясы байқалмаған.
Ақназаров Сестагер (2002) Атырау облысында атмосфералық ... ... ... ... анықтады. Қаражаттың
жеткіліксіздігінен сынамалар таңдаулы және уақытында алынбағанын бақылады.
Қатты қалдықтар мен ... ... ... ... ашық күлтөбеге еш
жіктелмей шығарылады.
Жалпы Атырау облысында 43 мұнай-газ кәсіпорны ... ... ... ... бір т мұнай өндіру барысында атмосфераға 40 кг ... ал 2000 ... ... 3,6 есе ... 11,04 кг ... Бірақ бұл Ресейде
мұнай-газ өнеркәсібінен түсетін шығарынды мөлшерінен 3 есе артық көрсеткіш.
1997-2001 жылдар аралығында ... ... елді ... ... ... ... ... [Кенжеғалиев А.К.,
Хасанова А.А., ... А.К., 2003] ... ... ... ... ... ... анықталды.
Абдрахманов М., Үмбеталиева Т. (2001) Теңгіз газ өңдейтін кешенінде
жүргізілген зерттеулер зауыт территориясында ашық алаңда 3,7 млн ... ... ... ... Оның маңы ... жел ... үлкен ара-
қашықтыққа таралады. Сарқамыс поселкесінде топырақта күкірт мөлшері ШРК-ны
4,4 есе асырғаны ... ... ... ... ... ... жыл сайын
табиғи ортаға жүргізілетін кешенді мониторинг ... ... ... ... максималды деңгейде ластану 1999 жылы, ал
күкірт, азот тотықтарымен күшті ... 2000 жылы ... ... ... теңізінің беткі судың ... ... ... мұнай өнімдерінің және ауыр металдардың жиналғанын көрсетті. 2001
жылдың ... ... су ... ... ... А.К.,
Хасанова А.А., Моисеева Г.П., 2002].
Серіков Ф.Т. (2000) зерттеулері бойынша қоршаған ... ... ... ... ... ... ... технологиясы,
тасымалдау және өңдеу, энергия ... мен ... ... ... ... ... ... факелдарда экологиялық зиянды
жандыру (800 млн м2 ... кері әсер ... ... ... ... ... ... өндірісі Қазақстан
экономикасының басқа саларына ... ... ... ... ... өндіру барысында топырақ, жер қойнауы, су және жер ... мен ... ... ... ... мен ... ... процесі жүреді. Ұңғыманы бұрғылаудың бүкіл этапы қоршаған ортаға
өзінің әсерін тигізеді [Ергова А.И., Юрченко О.В., ... ... ... ... ... ... Күшімова
А.Г. (2001) мұнай және газды кен орындарын игерудегі қоршаған ... шешу үшін ... ... құру өте қажет. Ол аймақтық
және жергілікті мониторинг элементтерімен құралуы тиіс.
Аймақтық мониторинг – бүкіл кен орын ... ... ... ... және ... ... ... ал жергілікті – мұнай
саласының нақты объектілері орналасқан ... ... ... ... ... ... 22878,6 т қалдық мөлшері түзіліп, 6608,5 тоннасы
залалсыздандырылады. Кәсіпорын қорында - 15798,9 т ... олар ... ... ... ... ... қалдықтары мұнай және газ
кәсіпорындарын игеру, көмірсутек шикізатын ... мен ... ... бір ... ... ... және жол қоспасы немесе
асфальт жабындысы ретінде қайта өндіріліп, ... ... ... ... ... ... ... өндіргенде ілеспе су бөлінеді, оның ... ... жер асты ... қат ... ... ... үшін
жіберіледі, ал жоғары минералданған судың бір ... ... ... Оның ... мұнай өнімі, түрлі тұздар мен ауыр металдар бар.
"ТШО" ЖШС 2000 жылы 12034 т ... ... 3-4 ... ... ... қалдықтары 5680 т және ҚТҚ 6353,9 т ... ... мен ... ... қайта өндіріліп 4941 т құрады. ҚТҚ
жандыру пешінде 16791,5 т ... ... ... 4 млн т жуық ... мөлшері қорға жиналған.
Қала үшін үлкен экологиялық қауіптің көзі – булану таңаптары ... ... ... ... ... ... ... үлкен мөлшері
жиналған: мұнай өнімдері, фенолдар, хлоридтер, аммоний ауыр ... Бұл ... ... ешқандай табиғатты қорғау нормаларына
сәйкес келмейді. Маңындағы жерлер су астында қалу, жер асты суының ... бар. ... ... 5 есе ... 26 ... ... көп бөлігі қалыңдығы 30 см мұнай ... ... ... К.М., ... ... Атырау облысы экологиялық апат аумағы болып ресми түрде
саналмайды. Алайда ... ... он ... табиғи ресурстарды игеру
кезінде экологиялық және әлеуметтік салдарды есептеместен жүргізілді. Бүкіл
территория ... ... ... ... ... ... жатқызылады: жоғары күн радиациясы, күшті жел, теріс және оң
температура арасында ... ... ... ... ... ... ортаға "ТШО" компаниясының шаруашылық іс-әрекетінің әсер ету
түрі, ... ... ... Топырақ-өсімдік жамылғысы;
• Атмосфералық ауа;
• Жануарлар дүниесі.
Газ өңдеуші зауыт:
• Топырақ-өсімдік жамылғысы;
• Жер асты суы;
... ... ... ... ... ... жер ... кезінде өсімдіктің жергілікті жойылуын зерттеу 1997
жылы ... "ТШО" ... ... ... ... көптеген грунтты жолдарды салуымен байланысты.
Қазіргі кезде қатты жабынды ... ... ... ... ... жерлердің биологиялық қалпына келтірілуі жүргізіліп жатыр. 1999
жылдың басында 96,8 га жер ... ... ... дерлік мұнай
ұңғымаларының жанында фитоценозды ... ... ... ... ... ... ауа ... үнемі бақылау 1994 жылдан
бастап жүргізілуде. 1996-1999 жылдар аралығында 11526 ауа ... ... ... ... ... ... ... байланысты
атмосфералық ауадағы ластаушы заттардың ... ... ... ... ... бұл ... санитарлық нормамен бекітілген
шекті рауалды белгісін асырмайды.
"ТШО" объектілерінде атмосфералық ауны негізгі ластау көзі болып газ
өңдеуші ... ... ... және ... сонымен қатар,
түтін мұржалары.
Өткен жылдардағы бақылаумен салыстырғанда соңғы 10-15 жыл ... ... орны ... жер беті ... ... ... топтарының
түрлік әр түрлілігінің және санының өзгеруі 2 рет ... ... ... ... ... ... тағы ... түолерінің азаюы байқалған. ... ... ... ... ... ... Қосмекенділер, бауырымен
жорғалаушылар да келуде. Соңғыларына Каспий теңізінің желқума – ... да әсер ... ... ... ... ... ... жергілікті сипат алуда және аймақтық табиғи орта ... ... ... ... ... емес ... дейін өнеркәсіп қалдықтары
полигонында қайта өңделеді. Шаруашылық-тұрмыстық қалдықтар үшін ... ... ... ... ... Б., 2001].
"Қазақойл-Ембі" ААҚ бойынша 2000 жылы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи
ресурстарды ұтымды пайдалану бағдарламасын орындау жөнінде ... ... 276,57 мың м2 ... ... ... тазарту және қалпына
келтіру іске асырылды.
Каспий теңізінің желкөтерме суларынан кен орындарын қорғау мақсатында
26,6 шақырым қорғаныш ... ... ... Солтүстік Қотыр-тас және
Төпес кен орындарында қоқыс жинағыштар құрылған.
Мұнайдың леспе ... ... үшін 14 пеш ... келтірілген. Терең-
Өзек кен орнында 7572 м3 мұнай эмульсиясы жиналған [Салемгереев М., 2001].
Қазіргі ... ... М. (2001) ... ... үлкен техногенді салмақ
және жол мен технологияның талаптарды жеткіліксіз орындағандықтан аймақтық
жолдардың ... мен ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға жағымсыз жалғасуда. Каспий теңізі экологиялық
апаттардың алғашқы кезеңін ... ... ... Оған ... ... ... балықтардың, құстардың, бентостық ағзалардың тағы басқа
ауруға шалдығуы. Мұнаймен ластану солтүстік Каспийде өте ... ... ... ... Орташа 6,2 м тереңдікте тнңіздің әр ... ... ... ... бір т мұнай төксе, Солтүстік Каспийдің экожүйесіне
ластағыштар 100 есе ... әсер ... ... ... ... тез жетеді.
1993-2000 жылдар аралығында "ТШО" бірлескен кәсіпорында 3,2 млн ... ... ... әр ... тонна мұнайға 69 кг күкірт келеді.
Батыс ғалымдарымен ... ... пен азот ... ... сол ... аймақта қабырғасы 15 шақырым болатын квадрат ішінде
қалады.
100 млн ... ... ... көміртегі оксидінің жалпы шығарынды
мөлшері 0,26 млн т құрайды.
Жер асты ... ... және ... ... ... ... ... үлкен әсер ететіндігі белгілі. Алдымен жердің
үстінгі қабаты бұзылады, сонынан жер асты ... ... Ал ... ... ... улы компоненттер ауаға тарайды.
Қазір әлемде, ... ... ... ... экологиялық ахуал
алаңдаушылық туғызып отырғаны жасырын емес. Ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... Биік ... үшін
экологиялық та, әлеуметтік те мәселелер кейін ... ірі ... ... жобалау және орналастыру кезінде
елеулі ағаттықтар болғаны белгілі ... ... ... ... су ... көтерілуі табиғатта елеулі
өзгеріс әкелді. Қазір мұнда экологиялық және ... ... ... ... ... көп ... ... қалдықтар құйылып, су
айдыны өзін-өзі тазарту мүмкіндігінен айрылды. Мұнда ауыр металдардың,
пестицидтердің, фенолдардың ... ... өлі ... ... ... Теңізде
балық иен су құстарының, басқа да омыртқасыз ... ... ... ... ... ... ... да сондықтан.
Жер асты байлығын игеру қажеттілігі болғанымен, қоршаған ортаға мұнай-
газ кешені үлкен әсер етеді. ... ... ... ... 90 пайызы
солардың еншісінде. Залалды өндірістік қалдықтардың үштен екі бөлігін де
осы сала таратады. ... ... ... ... Н. (2004) ... 70 ... мұнай-газ кеніші бар. Олардың ішінде 21 кен орны ондаған
жыл бойы өнім беріп тұр. Бұларда ... 3,5 мың ... ... ... көбі ... теңізі жағалауында, ал бір қатары мемлекеттік қорықта
орналасқан. Кен орындарды ... ...... ... кездесетін
көптеген факторлардың ұштасуы. Әр ұңғыманың өзіндік ерекшелігі, мұнай
қабатының күрделілігі ... ... ... мәселеге айналдырған. Тіпті
апатты жағдай туындауы да ықтимал. Ал мұнай ... ... ... ... болуынан мұндай оқыс оқиғаның аса қауіпті сипатталуы
мүмкін. ... ... ... ... ... мен пайдалану стратегиясын
экологиялық мәселені асқындырмай таңдау керек.
Вищаренко В.С.(1990) экологиялық ... ... ... ... талдау және болжау үшін кешенді экологиялық картасын
жасау қажеттілігіне және орта ... ... ... ... ... әдістерін анықтауға негізделеді.
Воробьева және оның әріптестерімен (1990) қаланың картасын құра отырып,
химиялық ... ауа ... ... ... онда ... территориясында және басқа ... ... ... ... ... ... деңгейі көрсетілген. ШРК
(шектеулі ... ... 1-8 есе ... ... ... ... ... қос тотығы, күкірттің қос тотығы, ... ... ... ... қалалардың атмосфералық ауасының ластануының талдауы
көрсеткендей, яғни 1986-1987 ж. атмосфераға зиянды шығарылымдардың ... 38-73 мың т., ... 42,81 мың т., ... 78,8 мың ... және мөлшері соған сәйкес 312,9, 175,0 және 157,8 мың т. шамасына
жеткен. Авторлармен ... 5-10 ... ... ... ... ... ластануы болжанып, ... ... ... ол ... ... ... динамикасында жағымсыз
бағытқа ықпал жасайды.
Шектеулі рауалды концентрациясының санитарлық-гигиеналық деңгейінде
атмосфералық ауа сапасының ... бір ... ... ... ... ... туралы кең таралған пікірлер қате. Сонымен көптеген
авторлар (Вирфель И.А., 1990, ... О.И., 1990 ) ... ... ағаштар ауа сапасы санитарлық норма деңгейінде екі-үш онжылдықтар
барысында тіршілік ете алады.
Алматыда Вирфель И.А. (1990) ... ... ... және
атмосфера ластануның өсуі қаладағы және оның ... ... ... ... ... ... ... көпжылдық мәліметтер бойынша
Алматы станциясында ГМО желдің ... ... 0,2 м/с тең ... ... ... ... ... 7 % қайталануы төмендеген.
Штильдердің 5 % қайталанымы, әсіресе штильдердің 10-13 % біршама көтерілуі
қысқы айларда ... ... ... ... да ... ... халық денсаулығына үлкен қауіп туғызып, өмір сапасының
төмендеуіне әкеліп ... ... ... ... ... бағалауы
бойынша ауаны ластаушы уытты заттар әсерінен жыл сайын ісік ... ... ... Соңғы жылдары ісік аурулары, лейкемия және басқа
өмірге қауіп туғызатын аурулардың көбеюі байқалады(Клесникова С., 2001) .
Шандала М.Г., ... Я.И. (1997) ... ... бағдарламасын
жасауда ұсынады, яғни ... ... ... ... ... әсерлер, олардың артықшылық факторларымен анықталады.
Халықта қоршаған орта жағдай әсерін зерттеуде аурулардың орташа ... және ... ... туралы зерттеулер көрсеткіштері ... ... Дені сау ... деңгейін қалыптастыруда қоршаған орта факторының
рөлі
Аз мөлшердегі эколгиялық факторлардың адам ағзасына өмір бойы әсер ету
дәрежесін ... өте ... ... ... ... Адам ... әсер ету ... бірнеше көрсеткіштерге негізделген.
Көртеген ғалымдардың жұмыстары арқасында атмосфералық ауа құрамындағы
зиянды заттардың адам денсаулығына әсері анықталды [Уайсов Е.И., ... ... ... ... әсер ... барынша әр түрлі.
Атмосфералық ластанулар жоғары тыныс жолдары, кеңсірік, көздің кілегейлі
қабығын ... ... ... мен ...... ... туғызады. Ұзақ уақыт бойы атмсосфералық ластанумен дем алған
жағдайда орталық жүйке жүйесіне, ... май, ... ... ... иммундық-биологиялық реактивтіліктің бұзылуына
әкеледі [Крылова А.И., 1992].
Белгілі жағдайда ауру ... ... ... және ... жағымсыз факторларының 5 тобын бөледі: химиялық факторлар,
өндірістік аэрозольдер (шаңды фактор), ... және ... ... ... мен жүйеге шамадан тыс қысым түсуі.
Химиялық факторларға өндірістік деп ... яғни ... ену ... мен ... не ... ... ... жасушаның зат
алмасуын бұзуын туғызатын және өтпелі немесе тұрақты ... ... ... ... ... ... аэрозольдерге органикалық емес және органикалық табиғаты бар
түрлі шаңдар жатқызылады. Органикалық емес шаң ... және ... ... ... шаң ... не ... текті болуы мүмкін.
Өндірістік ортаның функционалдық факторларына ... ... ... емес ... ... жағымсыз жылытатын және суытатын
микроклимат, жоғарғы және төменгі атмосфералық қысым ... және ... ... көзі ... ... ... саңырауқұлақтар сондай-ақ, ... ... ... заттар өндірістік биологиялық факторлар тобын
құрайда.
Жағымсыз ... ... тобы ... практикасының ұйымдасуына,
ұзақтығына, бұлшықеттің жоғары қысымына, тез ырғақта істелінетін жиі бір
ретті қозғалыстарға, ... ... тағы ... ... ... 5 жағымсыз фактордың төртеуі көмір өндірісінің еңбек
практикасында кездеседі [Зорина Л.И. және ... , ... А.И. мен ... ... (1990) газ шығарындылары әсерінен ОЖЖ-
нің және тыныс алу мүшелерінің функционалды мүмкіншілігінің төмендеуін,
қозғалыс реакциясының ... ... ... ... ... жылдамдығының төмендейтінің анықтады.
Жарияланған жұмыстың көптеген саны қоршаған ортаның ... ... ... ... ... [Двинских С.А.,1991,
Неменков Б.А., 1990].
1998-2000 жылдар аралығында ... ... ... көп ... денсаулық жағдайын зерттеу мен оның ... ... ... ... ... және ... тақырыбына арналған [Антонова Е.В.,
1989].
Гигиеналық ғылымның маңызды мәселесі болып ... орта ... ... ... халық контингентінде патологиялық алды
жағдайдың таралуын зерттеу ... ... орта ... дәрежесіне байланысты халықтың ауруға шалдығу
мен өлім ... ... ... ... ... ... атмосфера
ластануының әсері туралы мәселелер әдебиетте кең түрде баяндалған [Алферов
В.П., Голубев И.Р., 1979].
Мысалы, Aujezdska A., Zloch Z., Tvrzky J., Janouch J. ... ... ... өлкесі 1987 жылы еркектер өлімі бойынша Чехияда
төртінші орын, ал ... ... ... екінші орында болды. Қазіргі
уақытта екі көрсеткіш бойынша да екінші орынға шықты.
Плзень тоқ пен тік ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар тері, сүт бездері мен қынап ісігінің ... ... ... A., ... облыстық денсаулық сақтау мәліметінде Атырау облысы бала
өлімі деңгейі бойынша ... ... ... мен ... бұл ... ... ... ортаның жағымсыз әсерімен байланыстырады. Атырау облысының
жағдайы медициналық және экологиялық көзқарас бойынша жыл сайын нашарлап
жатыр [Куанышева М., ... ... ... ... ... ... ең ... халық
денсаулығынан көрініс береді. Авторлар қатары [Казначеев В.П., 1988] халық
денсаулығына ластанудың ... ... ... ... ... мен санитаралық мамандардың
мәліметіне сүйенсек, тұрғындар ... ... ... аллергиялық жағдайлар, тыныс алу жолдары мен ішкі секреция бездері
аурулары жиі байқалынған [Заводская Л.Н., ... Ж.И., ... ... заттарға күкіртті ангидрид, көміртегі тотығы, азот
тотығы, күкіртсутек тотығы жатады. Бұлар жоғарғы ... ... ОЖЖ ... ... ... ... халық денсаулығына кері әсер етеді.
Абилғазиев А.А. (2001) көзқарасы бойынша Атырау облысының климаттық
жағдайын ескермеуге болмайды. Табиғи-ауыл ... ... ... ... ... ... ... жартылай шөл, шөлейт зонасына
кіреді. Желдер Атырау облысында үнемі соғады. Шаңды борандар орта есеппен
жылына 20-30 күн ... Бұл ... пен ... ... ... ... ... зиянды қоспалар құрамының ауада өсуіне жағдай туғызады.
Сарқамыс ... ... ... ... үшін құрамында облыстық
сауықтыру-емдеу ұйымының мамндары бар облыстық денсаулық ... ... жылы ... ... ... Екі жұма ішінде Сарқамыс поселкесі
халқының денсаулық жағдайына медициналық тексеру ... М. (2002) ... ... ... ... саны - 3302 ... ішінде 15 жасқа ... ... – 1246, 1 ... ...... – 161, ... болуға мүмкіндігі бар әйелдер – 798. Дәрігерлер
өткізген кешенді ... ... ... 60%-да келесі
патологиялар тіркелген:
• Көру мүшесінің патологиясы - 49% , негізінен қабақ аурулары, қарашық
конъюктивиті, ... ... ... – 66,1%, ... , ... ... аурулары,
анемия;
• Лор-мүшелер аурулары – 55,3%, отит, ... ... ... ... жиі ... ... ... бойынша бүкіл халықтың 68% құрайтын ... ... ... ... ... Әр ... ... – анемия, 2-ші орында
– бүйрек аурулары, кейін жүрек-қантамыр жүйесінің аурулары таралған.
Балалардың 90%-ы темір жетіспеушілік ... ... ... олар
анемиясы бар аналардан туылған.
Сонымен 1993-2001 жылдар аралығында 189 өлім ... оның ... ... ... – 17, ... өлім – 16, ... – 18, ... мүшесі ауруынан – 54, асқазан-ішек жолдары – 26, ... – 10, ... ... ... В.Д. (1990) ... және ұзақ ... атмосфералық ластанудың
балалар денсаулығына әсерін зерттеді. Ауасы жоғары ... ... ... балаларда эритроцит пен гемоглобиннің төменгі деңгейі ауасы
аз ластанған ауданда тұратын балаларға қарағанда әлдеқайда жоғары ... ... ... темірдің латентті жетіспеушілігі мен темір
жетіспеушілік анемия, миелопероксидаза белсенділігінің төмендігі анықталды.
Автордың ойы ... ... және ... шаралары ең алдымен осы
ластаушыларға бағытталуы қажет.
1999 ... ... 2000 ... ... ... ... жүргізілген талдау [Калжигитов Х.С., 2001] ... ... ... ... ... ... ... 3175,6-ға дейін,
тыныс алу мүшесінің 1254,5-тен 14931,8-ге дейін, зәршығару жүйесі 2406,2-
3658,0 дейін өскенін көрсетті. ... ... ... ... ... ... қан мен қан ... мүшелер аурулары бойынша
Құрманғазы (996,4-1422,4), Қызылқоға (941,9-1463,0), Исатай (1111,4-1623,3)
аудандарда байқалған.
Аталған аудандарда едәуір көп таралған. Инфекциялық аурулардан ... ... ... ішек ... ... тіркелген.
Экологиялық қолайсыз аймақтарда тұратын халықтың денсаулық жағдайын
зерттеу жергілікті денсаулық сақтау органдары мен мекеменің өзекті ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер облыстың шөлді-далалы зонасында ... ... ... Х.С., ... Х. (2001) ... бойынша аса көп таралған
аурулар белгіленді: тыныс алу мүшесі – 30,9%, ... ... - ... және ... – 12,6%, ... ... – 9,9%, тері ... асты жасымықшасы – 7,1%, жүйке жүйесі мен ... ...... айтылған аурулар үлесіне бүкіл патологияның 89,8% келеді.
Халықтың жалпы ауруға шалдығуының ... ... 40 және 49, 70 ... ... топтарда, ал төменгі 5-6 жас топтарында тіркелген. Ерекше
қауіпті бір ... ... және 1-4 ... ... ауруға шалдығу деңгейі
туғызады, яғни бронхит, тонзиллит, ал 10-14 ... ... ... ... жас ... топтарда инфекциялық және паразиттік аурулар
ішінде тыныс алу ... ... ... түсуде. Оның үлесіне берілген
кластың бүкіл ауруының 44,9% келген.
Атырау облысының облыстық денсаулық сақтау ұйымының мәліметі ... 10 ... ... (30,3%) ... өлім ... (29,1%) ... реттік ауруға шалдығу 100 мың тұрғынға 2001 жылы 31,5 ... ... ... және ... ... ... алу
мүшелері ауруларының, жарақат пен улану, туберкулез бен онкоаурулардың
ошақтары көбейгені тіркелген.
Зерттеу нәтижесінде әр ... әйел ... ал ... ... ... әйел – ... ана мен ұрық үшін аса ... қабынуға шалдыққаны
анықталды.
Ауру әйелдердің босануы жоғарғы дәрежеде қауіппен өткен, олардың ... ... ... Жаңа ... ... ... шалдығуының жоғары
көрсеткіші байқалуда: 1000 нәрестеге – 359, ал республика ... ... – 250-ге ... Әр ... нәресте дүниеге күрделі патологиямен
келеді : туа біткен ... ... ... ... ... даму ... ерін мен ... деформациясы тіркелген.
Шадиметов Ю.Ш. (1995) табиғаттың өзгеруін ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия
аймағында экологиялық жағдайдың даму тенденциясын ... Ол ... бала ... және ... шалдығудың өсу себебін мен жалпы ... ... ... Ал ... жылдары Орталық Азияның аймақтық
ерекшеліктерін ескеріп, салауатты өмір салтын қалыптастыратын ... ... ... денсаулығына атмосфералық зиянды қоспалардың әсерін болжау өзекті
гигиеналық мәселе ... ... Бұл ... шешу ... шараларды жасап шығарудағы қажеттілікті ғана ... ... ... ... ... реттілігін анықтауға
мүмкіндік береді.
Бұл болжам тек халық денсаулығының ... мен ... ... ... анықтаған соң ғана мүмкін болады.
Кушимова А.Г. (2001) мен Серіков Ф.Т. (2002) ... ... ... ... факторлардың кешенімен адам ағзасының жасушалық, мүшелік,
ағзалық, ұйымдық, популяциялық деңгейлерде ... ... ... ... ... ... қарастырған.
Жүргізілген зерртеу жұмыстарын қорытындылай келе, Атырау облысы
тұрғындардың ауруларын ерте ... ... алу, ... бақылау мен
сауықтыру бойынша жүргізілген зерттеулерге 27681 адам қатысқан [Карасаева
А.О., 2004]. 99,6% ... 28,9% (8007)- ... ... ... (анкеталық тест, дәрігерлік қарау, мамандардың медициналық
көмегі) медициналық қарау ... 3 ... ... Дені сау – 9798 ... Дені ... ... – 10066 ... Ауру – 8007 (28,9%).
Анықталған аурулар нозологиялар бойынша ... қан , қан ... ... ... ... – 586-7,3%
• эндокринді жүйе аурулары – 1081-13,5%
• психикалық бұзылулар – 320-3,9%
• көз аурулары – 1077-13,4 %
... ... ...... ... мүшелерінің аурулары – 360-4,5%
• тыныс алу мүшелерінің аурулары – 1987-24,8 %
• зәр ... ... ... ...... ... ... аурулары – 696-8,6%
• сүйек-бұлшықет жүйесі аурулары – ... ... асты жүйе ...... ... ... – 106-1,3%
• Талдау көрсеткендей жалпы облыс өткен жылғы аурулардың
құрылымы бойынша 1-ші орында – ... алу ... – 1987 ... ... арасында тыныс алу ... ... ... ... – 231,6 (2001 ж) және 687,3 (2003 ж) ... ... ... де тіркелген – 268 (2002 ж) - ... 328 ... - ... ... ... ... ... қала халқы арасында едәуір
өсті. Кең таралған ... ... (54%). ... ... кең
таралу себебі – қоршаған ортаның ластануы, ... ... ... болуы, дәрі-дәрмектерді бақылаусыз қолдану.
Аурудың өсуі ... ... және ... төмендігімен түсіндіріледі.
Бөлім 2. Зерттеу әдістері мен көлемі
2.1 Ауаның құрамын анықтау
Экологиялық жағдайды, яғни Индер ... кен ... ... ... ... ... қойылған мақсаты мен міндетіне
сәйкес гигиеналық зерттеулер жүргізілді.
Атмосфералық ауада ластаушы заттардың мөлшерін ... ... ... жылдамдығы, материалдың ылғалдылығы, тұрақты қар жамылғысы бар
күндер саны, ... себу ... ... ... ... кен ... жалпы шығарынды заттарды талдау барысында
құрамында шаң, күйе, көмірсутектер және азот тотықтары, ... ... ... ... және ... ... ... – зиянды
газдары анықталды.
Ылғалдылық Асман аспирациялық психрометрімен өлшенді. Ауа ... ... және ... ... есептелінді.
Атмосфералық ауада күкірт қос оксидін анықтау әдісі ауадан сутек тотығы
ерітіндісі арқылы аулау ... қос ... ... ... ... ... ... барысында барий хлориді мен
сульфат ... ... ... [Комаров В.С., 1970].
Азот қос тотығын анықтау азот қос оксиді мен ... ... ... ... ... әрекеттесіп, азобояғыш беретін
диазоқосынды түзілуіне негізделген. Азобояғыш ерітінді түсін ақшыл ... ... ... ... ... ... түсінің қанығуына байланысты
азот қос тотығының мөлшері анықталған.
Көміртегі оксиді мөлшері ГМК-3 газ анализаторында ... ... ... ... ... жұту ... ... әдісті қолдану ... ... ... ... ... болатын қысым ауытқулары зерттелген ... ... ... ... ... пропорционал.
Күйені анықтау әдісі АФА-В фильтрінде аулауға негізделген. Фильтрді
дихлроэтанмен өңдеу кезінде фильтр материалы мен шаңның органикалық ... ... ... ... жоғары дисперсті көміртекті құрама
бөлігі ұшпалы суспензиялық қалыпқа ... ал ... ... бөлігі
тұнады. Суспензиядағы күйенің мөлшерін фотометриялық әдіспен анықтайды.
Ауаның шаңдануы аэрозольды фильтрден өткен ауаның аспирациясынан кейін
алынған ... ... ... ... ... ... ... анықтау
Ауның шаңдануын анықтау үшін ауа сынамаларын алу Индер кен орын
жұмыскерлерімен периодты ... ... ... ... ... биіктігінің орта тұсынан, ал 2 м-ден жоғары
өндіру орында 1,5 м биіктікте алынды.
Бір сағат ішінде шаң ... ... ... ... ... ... ... негізгі шаң түзуші көздің қалыпты жұмысы
барысында 30 минуттан кем емес ... ... ... құралдармен
алынды (аспиратор АЭРА).
Бір сағат ішінде шаң бөлінуінің максималды қарқындылығы мына ... ... = Qr x q x K0 x K1 x ... ... – бір сағат ішінде орын ауыстыратын материал мөлшері,;
q – материалдың орын ауыстыру ... ... шаң ... г/м3 ...... коэффициенті, %;
K1 – жел жылдамдығын ескеретін коэффициент, м/с;
K4 – себу биіктігін ескеретін коэффициент, м.
Жылына жалпы шаң шығарындысы мына формула бойынша ... = Q x q x K0 x K1 x ... ... – бір ... орын ... материал мөлшері, мл.м3;
q – материалдың орын ауыстыру кезіндегі салыстырмалы шаң ... г/м3 ...... ... ... – жел жылдамдығын ескеретін коэффициент, м/с;
K4 – себу биіктігін ... ... ... жүк арту мен ... ... шаң ... ... карьердің тау жұмыстары кезінде ашық беттен ұшырылатын жалпы шаң
шығарындысы былай есептелінеді:
M0 = 0.0864 x m0 ... ... ... ... ... ... яғни бір ... ішінде шаң
бөлінуінің максималды қарқындылығы:
m0 = K0K1 (F+0.2F1+0.1F2)Wcq, г/с,
Т – тұрақты қар жамылғысы бар күндер саны, ...... ... ... – жел ... ескеретін коэффициент, м/с;
F – бет түрі, мың м2;
F1 – 1-3 жыл ... ... ... кейінгі бет түрі, мың м2;
F2 – 3 жыл аса жұмыс тоқтағаннан кейін бет түрі, мың ...... ... ... ... ... – тау ... бөлшектенуінің коэффициенті, м/с.
Кәсіпорын шығарындысының жылдық нормативті көлемі (MHj ... ... ... ... ... = ∑ mHj Ki ... ... – табиғи күйдегі ластаушы заттардың нормативі, т/жыл;
n – ластаушы заттар саны;
i – ластаушы зат түрі;
Ki – ... ... ... ... ... ... Мына формуламен анықталады:
Ki = 1/ШРКi x γ;
бұл жерде:
ШРКi – ... ... ... ... ... ... мөлшері, мг/м3;
γ – жылына 400 мм кем емес жауын-шашыны бар ... ... (шаң) үшін ... Ол 1,2 және ... ... ... үшін ... тең.
Кәсіпорынның қауіптілік категориясы мына формула бойынша есептелінді:
n ... = ∑ ... ... ...... ... массасы;
ШРКi – i затының орташа тәуліктік шекті рауалды мөлшері, ...... ... ... – i ... зияндылық дәрежесін күкіртті газдың зияндылығымен
салыстыруға мүмкіндік беретін өлшемсіз константа. Зиянды заттың қауіптілік
класына ... 3. ... ... ... мен ... талдау
3.1. Гигиеналық зерттеулер нәтижелері
Индер кен орнының техногенді минералды түзілімдерінің эклогиялық
ерекшелігі – бұл 1950 ... 1990 ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Кондициялық емес рудалар табиғи жер бедеріне қорға
жинақталды. Олардың қалындығы әр түрлі ж»не 0,3-тен 5,0 метрге дейін
ауытқиды.
Жалпы аймақта 3 өзіндік ... бар. Оның ... беті ... ... түрлі төбе тәрізді қатарлар құрған. Үйінді ... тау ... ... ірі ... және ұсақ ... қоспасынан құралған.
Зерттеулер Индер кен орынның рудасы құрамында зиянды қоспалардың жоқ
екенін көрсетті. Қоршаған ... ... ... ... ... жер беті ... ... таралуында болып жатыр.
Сонымен қатар, техногенді үйінділерді қайта өңдеу барысында ... ... ... ... ... ... болмағандықтан жұмыс реті төмендегідей:
1. бульдозер көмегімен рудалық массаны жинау.
2. дайын руданы алып, автосамосвалдарға арту және тасымалдау.
Өндіру ... ... ... ... ... түрі ... ... ауыспалы ковштары бар ЭО-5111 Б және ЭО-5124 типті
экскаваторлар
o Т-170 трактор үлгісіндегі ДЗ-171,1 ... жүк ... 13 т ... ... ... зиянды заттардың атмосфераға тау жұмыстарын жүргізу,
ашық беттен шаңның ұшырылуы, рудалы ... арту мен ... ... ... ... ... көрсетті.
Ұйымдаспаған көздерден ластаушы заттардың атмосфераға шығарынды саны
төмендегі кестелерде ... ... ... ... және түсіру жұмысы кезінде бөлінген шаң мөлшері
|Аты ... ... типі ... ... |
| |нуі ... |
| | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... | | |200 | |6 ... ... ... | | ... | ... жылына |
| | | | | |2160 ... ... жыл ... | | | | ... және |
|1 ... ... | | | | ... жұмыстар |
|максималды мөлшері | | | | | |
| |Q ... |0,125 |0,125 |0,173 |
| |Qr |м3/ч |85,73 |65,625 |100 ... |q |г/м3 |3 |3 |3 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... |W |% |8,0 |8,0 |8,0 ... | | | | | ... |K0 |- |0,3 |0,3 |0,1 ... | | | | | ... ... |V |м/с |5,2 |5,2 |5,2 ... ... |K1 |- |1,4 |1,4 |1,4 ... ... | | | | ... себу |h |М |5 |5 |5 ... | | | | | ... биіктігін |K4 |- |1,25 |1,25 |1,25 ... ... | | | | ... нәтижесі ... 1 жыл ... |M0 ... |0,19687 ... ... шығарудың мөлшері| | | | | ... | | | | | |
|1 ... ... шаң |m0 |г/с |0,0375 |0,0287 |0,0146 ... ... | | | | | ... | | | | | ... 7
Карьердің тау жұмыстары кезінде ашық беттен ұшырылатын шаң мөлшері
|Аты ... ... ... түрі |
| | ... ... | |і | |
| | | ... ... түрі |F |мың |10,0 ... 1-3 жыл ... ... | |м2 | ... ... бет түрі | | | ... 3 жыл аса ... ... ... | | ... түрі | | | |
| | |мың | |
| |F1 |м2 |10,0 |
| |F2 |мың |10,0 |
| | |м2 | ... ... ... |Wc ... |
| | |с | ... ... |W |% |8 ... коэффициенті |K0 |- |0,1 ... ... |V |м/с |5,2 ... ... ескеретін |K1 |- |1,4 ... | | | ... ... ... |q |- |0,1 ... | | | ... қар ... бар күндер |T ... ... | | | ... ... ... бір жыл ішінде шаң |M0 ... ... ... ... | | | ... | | | |
|1 ... ішінде шаң бөлінуінің |m0 |г/с ... ... ... | | | ... q | | | ... 8
Техногенді минералды түзілімдер қоймаларында арту кезіндегі бөлінген шаң
мөлшері
|Аты ... ... түрі |
| |-нуі ... |
| | | |ТО-28 ... | | ... |5 |
| | | | ... ... ... ... | | | | |
|1 жыл ... | | | | |
|1 ... ... ... ... |Q ... |0,125 |0,125 |
| |Qr |м3/ч |34,375 |100,0 ... ... ... ... |q |г/м3 |3 |3 ... ... | | | | ... ... |W |% |8,0 |8,0 ... ... |K0 |- |0,1 |0,1 ... ... |V |м/с |5,2 |5,2 ... жылдамдығын ескеретін клэффициент |K4 |- |1,4 |1,4 ... себу ... |h |м |1,2 |1,2 ... ... ... ... |K5 |- |0,6 |0,6 ... ... |
|1 жыл ... шаң шығарылуының жалпы |M0 |т/жыл |0,0315 |0,0315 ... | | | | |
|1 ... ... шаң ... |m0 |г/с ... ... қарқындылығы | | | | ... шаң ... мен ... ... бөлінуі экскаватор,
бульдозер мен ... ... ... ... ... нәтижесінде рудалық қойма мен ... ... шаң ... шаң ... байқалған.
Сонымен қатар, жұмыс барысында күйе, көмірсутектер және азоттың шала
тотықтары, күкіртті ... ... ... ... пен ... ...... газдар шығарылымдары атмосфераға түседі.
Жоғарыда айтылған атмосфераға түсетін зиянды заттар шығу ... ... ... ... ... нормативті шығарындылар көлемінде азоттың
қос тотығы, күйе және шаңнан басқа ... ... ... ... ... ... 9).
Кесте 9
Атмосфераға түсетін жылдық нормативті шығарынды мөлшері, шартты тонна
|Ластайтын заттар |К1 – ... |2004 |
| ... | |
| | |mHj , |MHj , ... , |MHj , ... | ... ... ... |т/жыл |
|Көміртегі ... |0,33 |0,6567 |0,2165 |5,254 |1,7338 ... қос ... |25,0 |0,3358 |8,395 ... ... ангидриді |20,0 |0,0419 |0,839 ... ... |20,0 |0,1357 |2,714 ... |
|Көмірсутектер |0,67 |0,2065 |0,1384 ... ... шаң |6,67 |- |- ... ... шаң |20,0 |- |- |0,042 |0,840 ... ... |50 |- |- ... ... және оның |100 |- |- ... ... | | | | | ... ... |50 |- |- ... |
| | |1,3766 |12,363 ... ... ... ... ... ... мынаған тең
болды:
КҚК=
(5,254/3)0,9+(2,6876/0,04)1,3+(0,3288/0,05)1+(1,0857/0,05)0,9+(1,6522/1,5)1+
(0,2082/0,15)1+(0,042/0,04)1+(0,0048/0,02)1,3+(0,0021/0,01)1,3+(0,0008/0,02)
1= 1,6559+237,408+6,576+15,961+1,05+0,1561+0,1315+0,04=278,9397.
Алынған көрсеткіш 103 –нен кіші болғандықтан карьер IV ... ... және ... ... ... әсері аз.
Зерттеу нәтижелерін талдау барысында ауа мен газ ... ... жыл ... ... ... ... ... байланысты
екені анықталды.
3.2. Аймақтың экологиялық жағдайын жақсартуға қатысты шаралар кешені
Индер кен орнында кондиционды емес ... ... ... ... ... ... ... шығарындысын азайту мақсатында
инженерлік-техникалық шаралар кешені – ауа ... ... ... ... ... шаң және ... күресу шараларына
негізделген.
Үйінділерді өңдеу барысында негізінен шаң бөліну тау ... ... ... ... ... ... арту және ... жұмысы кезінде шаңмен күресу
үшін автожолдарды тазартып, су шашуды ... ... басу үшін су ... ... ... (кесте
10,11).
Кесте 10
Суаруға қажет су мөлшері мен суару машиналарының саны
|Аты ... ... ... үшін ... | ... x A x (W0-W) x V x K, ... | |
|V – су ... т/м3 |1,0 |
|K – су кету мен ... ... ... |1,3 |
|Q – тау ... ... ... су шығыны, м3/м3 |0,036 |
|A – тау ... ... ... |0,25 |
|W – ... тау ... ылғалдылығы |8,0 ... – тау ... ... ылғалдылығы |19,2 ... ... ... ... |28,816 ... x Q, ... | ...... тау ... ... ... |800,45 ... | ... Q1 x N, мұндағы | ...... ... ... ... |6685,35 |
|N – + ... күн саны |232 ... жылдық шығыны м3/жыл |6685,35 ... ... ... ... ... ... машиналарының саны
|Аты ... ... ... өнімділігі, м3 |270 |
|, ... | ... – бак ... м3 |32 ...... ұзақтығы, мин |600 ...... ... ... мин |40 ... – жеке бас ... ... ... мин |20 ...... толу уақыты, мин |10 ...... ... мин |24 |
|, ... | |
|L – орын ... қашықтығы, км |4 |
|V – ... ... ... ... |20 ... – су ... ... мин |30 ... ... ... |540 ... = nCM x QCM | ... ... ... |85320 ... = Qсут x ... мұндағы | |
|N – жыл ... ... ... күн саны |180 ... – жөндеу жұмыстары жүргізілген күн саны |12 ...... ... |3 ...... ... ... ... ... |5 ... – технологиялық периодқа кететін тәулік саны |2 ... ... ... тәуліктік шығыны 28 м3/тәулік |1 ... ... ... ... ... | ... ... |1 ... ... шаңды басу үшін тау массасы үйіндісін ылғалдандыру
қажет. ... ... үшін ББЗ ... ... ... ... ылғалдандыру
тәулігіне - 2 рет, ал жылы күндері - 1 рет жүргізілуі тиіс.
Карьер аймағындағы ұсақ тасты жамылғысы бар ... ... ... ... ... қолдану қарастырылған, яғни әр шаршы
метрге 0,5-0,65 кг (0,5-0,65 кг/м2).
3.3 Жер беті және жер асты суларын қорғау
Индер кен орны ... ... ... ... ... Жауын-шашынның орташа жылдық нормасы 50-ден 150 мм-ге
дейін ауытқиды. Атмосфералық жауын-шашынның аз ғана мөлшері (250-300 ... ... ... мен ... 900 ... ... булану тән.
Гидрогеологиялық қатынаста ... ... ... ... ... ... өлшемдер бойынша жер асты су деңгейі 5,0 м
тереңдіктен алынады.
Ұңғыма ... 0,12 ... ... ... 3,8 м және 6,45 м ... ... ... дебит 0,12 л/сек құрайды.
Карьерге жер асты суының келуі сағатына 14,7 м3-ден 36,4 м3-ге дейін
бағаланады және оны ... ... ... ... ... Жер ... ... минерализациясы 6,2 г/дм3-дан 7,0 г/дм3 дейін.
Су химиялық құрамы бойынша хлоридті-сульфатты натрийлі болып келген. Су
жоғары кермектілігімен сипатталады: 20-24 ... ... ... ... ... суға ... құятын судың көзі – жер асты сулары мен атмосфералық жауын-
шашын ... ... ... су ... сору ... 6 НД ... екі (біреуі
резервте) насос қолдану жоспарлануда. Сонымен қатар су ... ... ... ... ... ... ... және карьер
шетіне көлемі 600 м3 болатын су жинағышына су төгілу үшін Ф 100-150 ... ... ... ... ... ... су шаң басуға, жолдарды суаруға және байыту фабрикалар
қызметінің технологиялық мақсаттар қолданылуы мүмкін.
4. Жер ресурстарын қорғау
Зерттелінген ... ... мен ... ... топырақ
жамылғысы мүлде жоқ. Оның себебі, Индер кен орны руднигі және жолдары 1950
жылдан бастап қолдануда. Алайда жер ... кері ... ... ... санитарлық-гигиеналық жағдайын жақсарту мақсатында биологиялық
қайта қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу қарастырылуы керек.
Биологиялық қайта қалпына ... ... ... ... ... ... ... отырғызу жұмыстарын қажет етеді. Жерлерді ауыл
шаруашылық мақсатында тиімді пайдалану үшін құм эспарцеті, ақ және ... ... ... және ... да ... жүйесі күшті дамыған,
құрғашылыққа төзімді өсімдіктер қолданылуы мүмкін.
Жоғарыда айтылған ... іске ... ... ... кен орнында
кондиционды емес рудаларды өндіру кезінде аймақтағы жер ... кері ... ... мүмкіндік болады.
Бітім
Атырау облысының өндірісінің дамуы бүкіл ... ... жаңа ... ... үрдістер, өндірістің жаңа салаларын
құру, ... ... ... ... мен механизациялануын
ендіруімен қатар келеді. Аймақтың экологиялық жағдайы Индер борат рудасының
техногенді кен орны ... ірі ... ... ... ... ... дамуы мен техникалық жағынан жетілуі ірі
минерал өндіретін және өңдейтін ... ... ... ірі ... ... үздіксіз өсіру және
өнеркәсіптік потенциалды ... ... ... ... өзгеруіне
әкеледі.
Кен орындарын жасау үшін биосфераға әсер етеді, ол іс ... ... ... ... ... В.И., 1984, Новиков Ю.В., 1997].
Кәсіпорынға қоршаған ортаны ... ... ... ... үшін ... де өткізілетін шаралар деңгейі төмен.
Адам денсаулығына қоршаған ортаның әсерін кешенді бағалау мен болжау
үшін кәсіпорын тарапынан ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі байқалынды.
Техногенді кен орын атмосфералық ауасының ластану деңгейін анықтау үшін
санитарлық-химиялық ... ... ... ... кен орын рудасында
зиянды қоспалардың жоқ екенін көрсетті. Қоршаған ортаның ластануы ... ... жер беті ... арқылы тасымалдануында.
Жұмыс барысында атмосфераға күйе, көмірсутектер және азоттың шала
тотықтары, ... ... ... ... ... пен кремний
тотықтары, фторлы сутек – зиянды газдардың бөлінуі байқалды.
Жоғарыда айтылған атмосфераға түсетін ... ... ... ... Атмосфераға түсетін жылдық нормативті шығарынды мөлшерінде азот қос
тотығы, күйе және шаңнан басқа жекелеген ингредиенттер бойынша ШРК-ны асыру
байқалмаған. Жыл ... ... ... ... шығарындысының еш
тәуелділігі байқалмады.
Жүргізілген көп факторлы талдау барысында атмосфералық ауа құрамындағы
зиянды заттар мөлшеріне ... ... ... ... IV-ші ... категориясына жатады және атмосфералық ауаның
ластануына әсері өте аз.
Жоғарыда айтылғанды қорытындылай келе, мынадай бітімге ... ... ... ... ... емес. Ұсынылған шараларды іске асыру
барысында Индер кен орынның кондиционды емес рудаларын ... ... кері ... ... азайтуға болады.
Қорытынды
1. Қоршаған ортаның негізгі жағымсыз факторлары шаң,
күйе, азот қос ... ... ... ... марганец, кремний және фторлы
сутек тотықтары.
2. Аймақтың гигиеналық сипаттамасы бүкіл химиялық
ингредиенттер ... ... азот ... күйе концентрациясының жылдық көлемі ШРК-
нан 6-25 есе асады.
3. Өнеркәсіп ластануы ерекші қорғалатын аймақтарға,
тарихи және мәдени обьектілерге ... ... ... жағдайын жақсартуға қатысты
шаралар кешені карьердің қоршаған ортаға рауалды
нормативті әсер етуін ... ... ... М., ... Г. Экологические проблемы Атырауской
области и некоторые пути их решения // Современные проблемы геофизики,
геологии, освоения, переработки и ... ... ... ... ... конф., посвящ. 20-летию образования
Атырауского ин-та нефти и газа.-Атырау: АИНГ, 2001.-Т.2.-с. ... ... Н. ... ... ... шалып қол жеткізген
байлықтың пайдасын кім көреді? // Атамекен.-2004.-№8.-2 б.
3. Алферов В.П., Голубев И.Р. ... ... ... ... ... ... работающего населения // Гигиенические
аспекты охраны окружающей среды: ... ... A., Zloch Z., Tvrzky J., Janouch J// Zivontni ... Plznt fjeho ... rizika: ... 28-29 Nov., 1990/ // ... Бейм А.М., и соавт. Эколого-гигиеническая оценка состояния природной
среды и здоровья детского населения в зоне ... ... ЦБК ... и оценка состояния Байкала и Прибайкалья: матер.6
Всес.Байкал.шк.-семин. / Ин-т глобал.климата и ... ... Ә.С., ... А.Б., ... Т.И., ... Ж.Б. ... табиғатты тиімді пайдалану.-Алматы:"Ғылым", 2004.-204 б.
7. Викулов Ю.Г. Физическое развитие подростков, молодежи и экологическая
ситуация // Начальная школа Казахстана.-2002.-№8.-с.9-12
8. ... В.С. ... ... ... окружающей среды
городов// Урбоэкология.-М., 1990.-с.198-206
9. Вирфель И.А. К вопросу изучение переноса ... ... в ... ... п-н ... ... ... Воробьева А.И. и соавт. Гигиеническая оценка влияния ... на ... ... ... ... ... и
санитария.-1990.- №1.-с.15-16
11. Гальперин В.И. ... ... от ... ... предприятий.-М.Недра, 1984.-с.55
12. Губарев А.В., Левашов О.М., Абросилов А.Д., Скрипко Е.В. Снежный
покров как ... ... ... ... и ... ... ... человека в Сибири: Тезисы докл. к регион.
конф. Т.2.-Новокузнецк, 1990.-с.46-47
13. ... С.А., и ... ... ... к ... ... обстановки на компоненты природы и здоровье// Физ-геогр.
основы развития и размещ. производит.сил Нечернозем. урала/ Пермс.гос.
ун-т.-Пермь.-1991.-с.17-24
14. ... А.Д., ... А.Б. ... среда и ... ... ... Л.Н., ... Ж.И., ... М.Н. // ... среда и
здоровье населения в Западно-Казахстанской области: материалы ... ... ... ... ... А.И., Юрченко О.В. Экологические аспекты развития объектов
Прикаспийского нефтегазового комплекса Казахстана// Тезисы ... ... ... ... ... ... ... Д.И., Квасов С.Е., Коптева Л.Н. Самооценка работающих на
промышленном предприятии, состояния здоровья и его ... с ... // ... ... Г.И., ... К.А. ... способность легких у
работающих на сталелитейном производстве концерна "Павлодартрактор"//
Здравоох.Казахстана.-1994.-№6.-с.31-34
19. Калжигитов Х.С., ... К.Ш., ... Т.О., ... ... ... ... ... области// Проблемы
нефтегазового комплекса Каз.: матер. ... ... ... ... ... ... Н.К. Надирова.-Атырау:АИНГ, 2001.-Т.2.-
с.308-311
20. Калжигитов Х.С., Ергалиев Т., Сагын Х. Анализ заболеваемости сельского
населения Атырауской области// ... ... ... ... ... и ... углеводородного сырья:
матер. Междунар. науч.-техн. конф., посвящ. 20-летию образования
АИНиГ.-Атырау: АИНиГ, 2001.-Т.2.-с.423-426
21. ... А.О., ... В.К. ... ... влияние
заболеваний, динамическое наблюдение и оздоровление сельского
населения Атырауской ... // ... ... ... ... ... ... заболеваний и укрепления
здоровья.-2004.-№3.-с.47-49
22. Кенжегалиев А.К, Хасанова А.А., Мухтарова А.К. ... ... ... ... области// Нефть и газ. 2003.-№2.-
с.99-101
23. Кенжегалиев А.К, Хасанова А.А., Моисеева Г.П. Экологическое состояние
Атырауской области в ... с ... ... шельфа Каспийского
моря// Вестник Атырауского ин-та Нефти и газа.-2002.-№1-2.-с.171-173
24. Комаров В.С., и др. Рудничный воздух и его ... ... ... В.Б., ... А.И., Попов В.П. Оценка состояния загрязнения
атмосферного воздуха городов Алтайского края// Пробл. эколог. человека
в Сибири: Тез. ... к ... ... ... ... О.И. ... состояние органов дыхания у детей,
проживающих в районах с ... ... ... ... пробл. соврем. пром. пр-ва.-Л., 1990.-с.51-54
27. Красавин А.Н., Цукерман Н.С. ... ... ... по ... ... малоотходных и безотходных производств в ... ... ... ... А.И., Рапута В.Ф., Суторихин И.Ф. Математические проблемы
экологии: Тез.докл. 1 Всесиб.конф. по мат. ... ... ... Г.И., ... З.А. ... ... ... переработки
ашаритовых руд Индербора// Вестн. КазГУ. Сер.хим.-1999.-№3.-с.207-209
30. Куанышева М. Плюс промышленность, минус ... // ... ... А.Г. ... ... в ... районах
Прикаспия// Проблемы гидрометеорологии и экологии: матер. Междунар.
науч.-практ. конф. посвящ. 50-летию КазНИИМОСК, Алматы : ... ... Н.А. ... ... ... на промышленных
предприятиях.-Л.: Медицина, 1991.-с.225
33. Методические указания на методы определения вредных ... ... ... 12. М., 1977.-с.13-19
34. Рафиков С.А. Международные сотрудничество в ... ее ... ... ... МүС. Гигиена труда в угольной промышленности.-М., 1991.-с.347
36. Салимгереев М.Г. Деятельность ОАО"Казахойл-Эмба"// ... ... ... ... ... Ф.Т. Экологическое состояние ... ... ... ... при ... ... месторождений//
Вестник Атырауского ин-та Нефти и Газа.-2002.-№1-2.-с.163-171
38. ... А.Н. ... в ... // Экология и устойчивое
развитие.-2002.- №8.-с.50-52
39. ... М.Г., ... Я.И. ... ... ... в ... ... 1990.-с.149-158
40. Суржиков В.Д. Загрязнение атмосферного воздуха и его ... ... ... ... № Охрана окружающей среды и здоровье
населения.-Тарту, 1990.-с.51-52
41. ... М.Е. ... ... ... ... ... развитие.-2001.- №6.-с.35-37
42. Уайсов Е.И., Жумагалиев А.Т., Жанкабаев Н.Ж., Шуратов И.Х., Жаикбаева
З.Н. ... и ... ... ... ... ... ... области// Здравоохранение Казахстана.1998.-№5-6.-с.15-16
43. Чердебаев Б.Д. Деятельность компаний "ТШО" и ее влияние на окружающую
среду// Экология и устойчивое ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Іскерлік жиналыстар мен келіссөздер жүргізу4 бет
Байланыс желілері және коммутация жүйелері29 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Адам саудасы және онымен күресудің өзекті мәселелері40 бет
АЖ-ді қорғаудың криптографиялық құралдары5 бет
Азаматтық құқықтарды қорғаудың түсінігі және жалпы ережелері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь