Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. 1 табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. 2 әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) 3 өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу

1.Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия.
2.Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану.
3.Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014.2015 ж.)
4.Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу.
1.Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия.
2.Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану.
3.Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.)
4.Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу.
1.А.Нұрғызарынова , Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана, 2014 жыл.44-49-83-91-137-168 беттер.
2.А.Т.Қуатбаев «Жалпы экология» Алматы,2012 ж.177-187 беттер.
3.Г.С. Оспанова,Г.Т. Бозшатаева «Экология» Алматы Экономика 2002 ж.82-85 беттер.
        
        ҚАЗАҚСТАН   РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТІРЛІГІ  СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: : ... ... және ... энергия. 1 Табиғи
қорлар және оларды тиімді пайдалану. 2 Әлемдегі және қазақстандағы
демографиялық жағдай және азық ... ... ... ж.) 3 ... ауыл ... аз ... ... енгізу.
Орындаған: Қалымова З.А.
Тексерген: Мурзалимова А.К.
Тобы:
ВМ – 401
Семей, 2015-2016 жыл
Жоспар
1.Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия.
2.Табиғи қорлар және оларды ... ... және ... ... жағдай және азық түлік мәселесі
(2014-2015 ж.)
4.Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу.
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия.
Синэкология организмдердің тіршілік ... , ... және ... ... қарым-қатынасын зерттейді. ... ... ... ... ... оны ... экология
деп те атайды.
Синэкологиядағы «син» деген сөздің өзі ... яғни ... ... ету ... ... ... Қауымдастық дегеніміз
белгілі ареалда мекендейтін , әртүрлі түрлерден ... тірі ... әр ... ... ... ... жүйелерге бірігіп
ірі бірлестіктер құрады. Оларды ғылым тілінде "бірлестіктер" ... деп ... ... ... kоіnоs-жалпы) -табиғи
жағдайлары бірегей ... ... ... ... ... ... ... түрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет үсынған
неміс зоологі К. Мебиус (1877 ж.). Биоценоз қүрамындағы организмдердің ... ... ... ... ... ... ... келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әр кашанда өлі ... ғана өмір ... ... ... ... қолайлы
тіршілік ортасы - биотоптардан турады. Яғни, биотоп - тірі организмдердің
жиынтығы, тіршілік ететін ... ... ... ... ... ... ... Алғаш рет бүл терминді ғылымға 1940 жылы В. Н.
Сукачев енгізген. ... ... ... ... + биотоптың
(экотоп) диалектикалық бірлестігі.
Ол төмендегідей қүрамдас бөліктерден ... ... ... ... ... ... - ... қоректі жәндіктер; екінші -
жануар тектес қоректілер); ыдыратушылар (микроорганизмдер) және өлі табиғат
компоненттері. Міне, осы компоненттер ... ... ... жүріп
жатады.
Биоценозды зерттеуші ғылым саласы - биоценология деп ... ... ... тек ... бен биотоп жиынтығы ғана емес, ол табиғатгын
біртүтас және ... даму ... бар ... ... Сондықтан табиғаттағы
биологиялык бірлестіктер - кез келген популяциялар мен биотоптардан ... ... ... ... ... ... ... камтыйтын
табиғи бірлестіктер. Ең үлкен биологиялық жүйе - ... ... ... жер ... ... тірі ... мен оның тіршілік ететін физикалық
ортасын қамтиды.
Ғылымда биоценоз үғымының баламасы ретінде ... ... ... Оны 1935 жылы ... ... Шын ... екі үғым да
бірдей мағынаны білдіреді, әрі бірін-бірі ... ... ... сипаты түрғысынан уақыт пен кеңістікке байланысты
- автотрофты және ... ... ... ... ... ... ... объектінің қүрамына сипаттама берумен шектелсе,
ал экожүйе ондағы атқаратын функ-циясын көбірек сипаттайды.
Мәселен, ... 1) ... ... 2) ... ... 3)
кеңістік пен уақытқа байланысты көп түрлілік құрылым, 4) биогенді элемештер
айналымы, 5) эволюция және ... 6) ... 7) ... ... ... ... экожүйе - экологияның функциялды бірлік өлшемі. Оның ең басты
қызметі - ... ... ... ... жағдайында ықпал
етуі.
Биоценоздағы қарым-қатынастардың ең бастылары қоректік және кеңістіктегі
байланыстар. Қоректік ... ... ... факторлар деп
атайды. Яғни, биотикалық факторлар дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... Аталған факторлар
бір түрлі сипат ала отырып, бір ... ... ... ... арасында
анық немесе байқаусыз түрде білініп отырады. Мәселен, өсімдік - ... ... ... үшін ең ... роль атқарғанымен, кезегіндс
фитофагтар да өсімдіктің өнімділігін азайтып, ... ... ... ... ... ... үшін оны тозаңдататын аралар, т.б. жәндіктер
үлкен роль атқарады. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... тәуелді, пайдалы немесе кері әсер ... ... даму ... ... көрсетеді.
Биоценоздың түрлік құрылымы. Әрбір биоценоздің ... ... ... ... биоценозда бір түрдің популяциялары өте көп ... ... ... ... ... Осыған байланысты биоценоз ондағы
түрлердің санымен және сапасымсн сипатталады. Егерде биоценозда бір немесе
екі өсімдік түрі онын 90 % ... ... ... өсімдіктерге ие
болады. Кейде мұндай өсімдіктерді сол биоценоздың эдификаторы деп ... ... ... ... ... - ... болып саналады.
Биоценоздың кеңістіктегі құрылымы. Биоценоздарға организмдер алғаш рет
коныстанғаннан бастап көптеген ... ... ... ... жердің рельефіне қарай горизонтальды ... ... ... ... Ол үшін ... жеке түр ... келтірмеуі тиіс. Соның ... бір ... - ... ... - ... ... бойынша жіктелуі.
Ярустылықты өсімдіктер бірлестігінен көруге болады. Мәселен, орман-нан 6
ярустыльщты кездестіреміз: I ең ұзын ... ... ... емен, т.б.);
ІІ екінші қатарлы ағаштар (шетен, ырғай); III бүталы ағаштар (шие, итмүрын,
т.б.); IV ... ... ... (тобылғы, сасырлар); V шөптесін
өсімдіктер (қымыздық, шайқүрай); VI қыналар мен мүктер. ... ... асты ... айқындауға болады. Әрбір ярусқа тән ... ... ... ... ... ... ... организмдерден де өзіне тән ярустылықты байқауға
болады. Бірақ, мүндағы экологиялық факторлар мен ... әр ... ... Сол ... ... ... бағынбайтын түрлер де бар. Мәселен,
олардың катарына ... ... ірі ... мен ... ... ... пен ... биоценоздардың да кеңістік қүрылымы
ерекшеленеді.
Экологиялық сукцессия. Биоценоздағы тәуліктік, маусымдық ... ... ... ... ... мүмкін. Осылайша биоценоздардың ауысуы
экологиялык сукцессия процесі дейді. Әрине, сукцессия ... ... ... ... ... ... апаттар, т.б) ұзақ
мерзімді не қысқа уақыт ішінде жүзеге асуы ... ... ... ... ... орнына жаңалары пайда болады. Онымен ... мен ... да ... ... ... жойылып немесе орын ауыстырып
кетсе, ал ... ... ... болады. Сондықтан сукцессия процесі
жүру үшін белгілі бір ... ... ... ... болып отырады. Ол
зандылықты көрнекті эколог Ю. Одум ... ... оның 4 ... ... ... ... мен ... түрлік күрамы үздіксіз
өзгереді.
2. Сукцессия барысында органикалык заттардың биомассасы үлғайып отырады.
3. Сукцессия ... ... әр ... ... ... оның
себебі, биоценоздар жіктеліп, үсактанып кетуінің нәтижесінде ... ... ... тууы ... керек.
4. Сукцессия кезінде таза биологиялық өнімділік күрт азая бастайды.
Экожүйедегі энергия
Энергия – материяның ... ... ... мен ... сандық
ортақ өлшемі, табиғаттағы барлық құбылыстардың өзара байланысты ... ... ... ... ... ... ... организмдер арасында ... ... ... Осы ... ... бір организмдердің тобын біріктіріп
отырады. Ол ... ... ... ... ... ... Ол үш бөлімнен тұрады:
Біріншісі- продуценттер немесе өндірушілер.Продуценттер- күн ... ... ... ... ... ... ... құрайтын жасыл өсімдіктер.
Екінші – консументтер.Консументтер- өсімдіктер синтездеген ... жаңа ... ... тұтынушылар, яғни олар (латынша-
«consumo»-тұтынамын) продуцентттер жасаған органикалық заттарды пайдалантын
гетеротрофты организмдер.
Үшінші- ... ... ... ... ... ... дейін ыдырататын организмдер, яғни олар
(латынша «reduceus, reducentis» - қалпына келтірушілер, ... ... ... және оларды басқа организмдер игеретін
бейорганикалық заттарға айналдыратын ағзалар.
Экологиялық орын. Әрбір жеке ... тек ... тән ... ... орны ... Ол көбінесе биоценоздың қүрылымына байланысты өзінің
атқаратын ерекше функциясымен сипатталады. Мәселен, ... ... ... ағаштары Австрияда немесе Еуропада болсын олардың экологиялық орны
мен атқаратын қызметі үқсас ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікке де тікелей ... Ал, ... ... жататын туыс түрлер тіптен қоректік түрғыда өте тиімді
жіктелген.
Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану.
Табиғи қорлар - табиғи ортаның, ... ... және ... мұқтажын
қамтамасыз ету үшін, өндірісте пайдаланылатын бөлігі. Табиғи қорларды
тиімді ... және ... өне ... ... ... ... ету өте
күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Сондықтан табиғи қорларды ... ... ... табиғат байлықтарын тиімді пайдалануға,шикізаттың,
отынның, энергияның жаңа көздерін іздеуге ... күш ... ... іске ... ... жолдары басқа (арзан) шикізатты кеңінен
қолдану және жан-жақты толық пайдалану.
Осыған байланысты табиғи қорларды ... ... ... ... бар проблемаға айналуы заңды мәселе. Табиғи ... ... ... ... ... ... ... ойдағыдай күресу
көптеген елдермен бірлесе отырып, бұл күрделі мәселені ... ... ... ... ... ... ... тарихының күрделілігі, аумағының кең көлемді болуы мүнда сан ... ... ... ... ... Республика аумағынан
табиғатта кездесетін пайдалы қазбалардың көптеген түрлері табылған, бұған
қоса климаттық және ... ... т. б. ... жөнінен де
республикамыз дүниежүзінде көрнекті орын алады.
Жалпы Қазақстанда ... ... ... ... ... ... Отын-энергетикалық қорлар
Қазақстанда бұл қор түрлерінен тас көмір, қоңыр көмір, мұнай, табиғи газ
және ... ... ... Тас ... ... ... ... Қарағанды, Кендірлік, Таскөмірсай, Алакөл кен орындары.
Осылардың ішінде маңыздырағы Қарағанды және Екібастұз алаптары. Мұнай ... ... ... батысында шоғырланған. Бұлардың Маңғыстау түбегі
мен ... ... ... ... игерілген. Барлық кен орындарында
мұнайға қосымша табиғи газ өндіріледі. Ембі мұнайының сапасы жөнінен дүние
жүзінде ... ... ... жылдары мұнда жаңа кен орындары ... ... ... ... ... түрлері мен қоры жөнінен теңдесі жоқ аймақ
болып табылады: мұнда шын мәнінде Менделеев ... ... ... ... ... Қазақстанда әйгілі Соколов-Сарыбай,
Қашар, Лисаков, ... кен ... ... ... темір кені
Алтайда (Шығыс Қазақстан), Қарсақпай, Қаражалда (Орталық ... ... ... ... де бай оның ... ... ... Сарыарқада, Оңтүстік Қазақстанда шоғырланған. Сирек және бағалы
металл түрлерінің кен ... ... ... ... ... Кен емес
қазбалардан фосфориттер мен тұздардың, ... ... кен ... ... және ... ... ... өңірінде) кездеседі.
Фосфориттің қоры және ... ... ... ... ... ... отыр.
2 Климаттық қорлар
Қазақстанның географиялық орнының ерекшеліктеріне байланысты ... мол. ... ... ... күн сәулесінің мол түсуі
Қазақстанда, әсіресе оның оңтүстігінде ... жылу ... ... күріш, мақта, бидай және т.б.) өсіруге мүмкіндік береді. Мол ... ... ... мүмкіндіктері бар. Қазақстанда күн
энергиясы түрғын үйлерді, жылыжайларды жылытуға жұмсалады. Республика жел
энергиясына бай. ... ... (Шар, ... ... ... ... және т. б.) жел энергиясын механикалық және ... ... ... Су ... су ... ... сулардан (өзен, көл, мұздақтар) басқа жер
асты суы мен минералды су көздері жатады. Қазақстанның ... ... ... онша жиі ... халық шаруашылығы үшін жер асты суы
қорларын пайдаланудың үлкен маңызы бар. Мал ... ... ... пен шөл зоналарында артезиан құдықтары пайдаланылады. Үлкен
қалаларды, суға тапшы аудандардағы елді ... ... ... ... жер асты суы есебінен болады. Қазақстан жер қойнауынан ... ... ... ... бар минералды су көздері табылған. Мұнда
Алмаарасан, ... ... ... ... сияқты
санаторий-курорттар осы арқылы емдеу орталықтарына айналған.
Жалпы Қазақстан аумағының климаттық ерекшеліктеріне ... ... ... арта ... ... қуаң климат жағдайында ауыл
шаруашылығын, әсіресе суармалы еғістерді ... үшін су ... ... ... ... қоса ... мен ... орындарының өсуі,
республикадағы су корларының жетіспеушілік жағдайына әкеп соғады. Еліміздің
трансшекаралық ... ... пен ... ... ... бірге
экологиясының қауіпті жағын да ... жөн. ... ... ... ... тыс ... трансшекаралық өзендердің проблемасы
сан қырлы. Олардың шаруашылық жөне ... ... ... ... ... және ... ... мәселелері тұр. Көршілес,
туыстас мемлекеттермен ортақ өзендердің (Сырдария, Талас, Шу) ... да дәл ... ... ... Трансшекаралық өзендер мен
көлдерді (Каспий жөне ... ... мен ... ... ... 1992 жылы
БҰҰ Хельсинки конференциясында бекітілген.
Су қорларын пайдаланудың жыл сайын өсуіне байланысты оларды ұтымды
пайдалану, ластанудан ... ... зор. ... ... салу кезінде де жергілікті табиғат ерекшеліктерін ескеру қажет.
4 ... ... ... осімдік қорлары ... ... ... ... ... Бұл кор ... ... олардың
өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы үшін шикізат көзінің қызметін атқаруы, ... ... ... ... ... көп ұшыраған.
Қазақстан құнарлы топырақ түрлеріне онша бай емес. Бірқатар аймақтарда
топырақтың, ылғалдың, ... ... ... ... сортаңдану
әсерінен ауыл шаруашылығында пайдаланылмайды. Сондықтан жарамсыз жерлерді
оңдеуден өткізу немесе мелиорациялау арқылы ... ... ... ... ... ... ... болады: орман қорлары, дәрілік
өсімдіктер, мал азықтық ... ... ... ... ... Қазақстандағы орманды алқаптың ауданы 21 млн гектар.
Дәрілік өсімдіктердің республикада 250 түрі бар. Олар фармацевтік өндірісі
үшін қымбат ... ... ... ... ... ... жүзінде теңдесі жоқ аса кұнды дермене (сантонинді жусан) өседі.
Адамдардың денсаулығына зиян ... ... ... ... ... орнына табиғи өсімдіктерден ... ... ... зор. ... ... ұсынылған мемлекеттік
бағдарлама бойынша Қазақстан ғалымдары 20-дан астам фитопрепараттар мен әр
түрлі ... ... ... ... ... ... ... біздің елімізде жасалатын дәрі-дәрмектер экологиялық жағынан
таза, ал экономикалық тұрғыдан арзан. Соның қатарында қарағандылық ғалымдар
жасаған қатерлі ісікке қарсы ... ... ... болады. Қазір бұл
дәрі емханаларда ... ... ... мен ... ... қабынуға карсы «аллапинин» препаратының, сол сияқты ... ... ... ... ... оте жоғары. Жалбыз, жолжелкен,
түйетікен, сарғалдақ, қымыздық, жабайы сарымсақ сияқты өсімдіктердің ... ... ... бар. Тобылгы мен аріианың кәсіптік маңызы зор.
Тобылғыдан халқымыз ежелден-ақ бояу алған және ... ... ... ... ... ... Табиғи дөрілік өсімдіктер қазір адам
әрекеті салдарынан сиреп, азаюда. Сондыктан дөрілік өсімдіктердің ... ... ... ... ... пайдаланып, оны қорғауға алу керек.
Шабындықтар мен жайылымдарда өсетін шөптесін өсімдіктер мал азығы ретінде
пайдаланылады. Өсімдік қорлары халық ... ... ... ... ... ... табиғи өсімдік жамылғысын қорғаудың, әсіресе,
кұрып бара жаткан өсімдік түрлерін сактаудың маңызы зор.
5 Жануарлар дүниесінің қорлары
Республика аумағында ... ... 835 түрі ... алынған.
Олардың ішінде сүтқоректілердің 172 түрі, құстардың 481, ... 48, ... 150 түрі ... ... ... ... дейін анықталғаны ғана 50 мыңнан асады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... көп
ұшырасады. Мұнда терісі бағалы аңдар таралған. Бұған қоса ... мен ... ... ... қара түлкісі мен бұлғын жерсіндірілген. Сол ... ... ... ... терісі аса қүнды америкалық
ондатр жерсіндіріліп, аң шаруашылығының негізгі салаларының ... ... ... ... ... бар. ... мен ... өңірлерде тулкі,
қарсақ, ақбөкен, киік, қарақщрық кездеседі. Қорықтардың ұйымдастырылуына
байланысты олардың санын реттеу дұрыс жолға қойылған.
Республиканың ... мен ... және ... ... балық қорына бай.
Каспий теңізінен бағалы ... ... ... ... ... өндірумен
байланысты бұл аймақтың экологиялық жағдайы ... ... ... ... ... тән ... итбалықтың 2000 жылдары жаппай қырылып
барып тоқтауы, уылдырық шашатын құнды ... ... ... ... ... ... ... өндіретін шаруашылыққа қауіп келтіріп тұр.
Бөгендерде, тоғандарда балық шаруашылығын ... ... ... республика халқын қамтамасыз етуге жағдай жасайды. Шөлдерде
тіршілік ететін жыландардың уы ... ... ... дүниесі
қорлары азықтүлік, шикізат ондірісінде пайдаланылады. Сонымен қатар олардың
ғылыми-практикалық және экономикалық ... бар. ... ... ... ... ... (тарпаң), қулан, домбай (жабайы есек), сусар, бцлгын,
лаиіын, жолбарыс, дала сілеусіні, шақиіақай, қоқиқаз, жірпар ... ... ... ... жоқ немесе жоқтың қасы.
Осындай сирек кездесетін немесе жойылып кетуге таяу өсімдіктер ... ... ... ... 1962 жылы ... ... ... байлықты қоргау одагы кұрылды. 1966-1981 жылдары осы жойылып бара
жатқан өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау ... ... ... ... ... ... ... кету қаупі бар және сирек
кездесетін өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... апатты аймақтардың, ластанған жарамсыз жерлердің молаюына
байланысты сирек кездесетін ... ... аса ... ... ... ... ... тіркеуге алынбаған түрлерді қорғау шараларына
Қазақстан ғалымдары да ... ат ... 1996 жылы ... Қызыл кітабының» жаңа басылымы жарық көрді. Бұл кітапқа
сүтқоректілердің 40, ... 56, ... ... 10, ... 3, ... 16 түрі еніп ... ... қорларды тиімді пайдалану
Қазақстандағы табиғи қорларды тиімді пайдалану республиканың даму
болашағы үшін маңызы зор. Алайда аумақты ... ... ... ... ... ... қорларды игеру мәселесі табиғатты қорғаудың
түйінді ... де ... ... ... ... ... ... қай қоры болмасын таусылмайды деген жаңсақ үғымның
үстем болуына байланысты болды. Осының салдарынан ... ... Мұны су ... ... мысалынан айқын көруге болады.
Республика үшін су қорын тиімді пайдаланудың маңызы зор. Өйткені
дамып келе жатқан өнеркәсіп пен ... ... ... ... суды
көп қажет етеді. Еліміздегі қазір қалыптасқан экологиялық жағдайда өзен
суының ластанып немесе құмға ... ... ... ... белгілі. Су
қорларының дұрыс пайдаланылмауы, адамның шаруашылық әрекеті нәтижесінде су
режимінің өзгеруі өз кезегінде табиғаттың басқа ... ... ... Оңтүстік Қазақстанның күріш егістіктерінде осындай қателіктер
әсерінен топырақ құнарлы қабатынан айырылып, ... ... ... жамылғысының түрлік құрамына, таралуына кері ... Бұл ... ... ... бір ... ... ... айналдырды. Сонымен табиғат ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... әзірше дұрыс шешілмей
отыр. Тың және тыңайған жерлерді игеру ... ... ... ... су және жел эрозияларына ұшырады. Алғашқы жылдары өнім біршама мол
болғанымен, кейінгі жылдары бұл керсеткіш ... ... ... ... ... желдің әрекетінен құнарлы қабатын ұшырып әкетіп, ... ... жел ... ұшырады. Өйткені топырақтардың құрылымдық
ерекшеліктері ескерілмеді. Мысалы, құмайт және ... ... ... 4-
5 жыл ... ... жері ... егістік көлемнен шығып қалады.
Жел топырақтың құнарлы қабатын ұшырып әкетеді.
Республикадағы шөлейттер мен шөлдер 167 млн га ... алып ... ... бұл ... тек мал ... ... ғана пайдалануға
болады. Кейінгі жылдары көлдетіп ... ... ... ... ... ... ... отыр. Жайылымдарды суландыруға артезиан суын
пайдаланудың болашағы зор.
Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік ... ... ... ...... — белгілі бір халықтың, ұлттың, ұлыстың,
этникалық топтың санын, құрамы мен ... ... ... өсу ... ... ... жағдайлармен байланыстырып зерттейтін
әлеуметтік ғылым саласы.
Қазіргі кезде біздің Республикамызда халық саны 16 млн 954 ... ... 1920 жылы ... не бары 4 ... 400 мың ... ... Оның 7 %-ы
қалада, 93 %-ы ауылда тұрған екен. Қазақстанда 1989 жылғы халық санағында
16199,2 мыңадам ... оның 57%-ы ... 43-і ... ... Ал ... ... 48,5%, ауылда тұратын әйелдер саны 51,5% болған.
Демография адам популяциясын оның көлемі мен ... ... ... ... ... ... және ... шығу тегі бойынша, сондай-
ақ, осы популяцияның туу, өлу және миграция коэффициенттеріндегі ... ... ... ең ... мәселе – халықтың ұдайы өзгеруін, өсу мөлшерін,
дамуын анықтау. Халықтың ... ...... ... туу мен өлу, ... жағдай арқылы жүзеге асады. Белгілі бір аймақтағы халықтың ... ... ... ... ... көшіп келуі (иммиграция) мен
олардың бөтен аймақтарға ... ... ... яғни ... көшу-
қону қозғалысына да байланысты.
7 Демография сатылары
Халық санының өзгеру сипатына қарай 4 сатыға бөледі.
Бiрiнші сатысы ... өлім мен ... күрт ... ... ... төмендеуi туу коэффициентiнiң төмендеуiнен алда болады.
Сондықтан, ... өсiмi ... ... ... ... дамушы қалытасып
отыр, ал дамыған елдер бұл кезеңнен XX ... ... өтiп ... ... өлім минимумға жетедi де, одан төмендемейдi, бiрақ туылу
төмендей бередi. Сондықтан, халық өсімі баяулайды.
Үшіншi сатысында халықтың ... ... өлім ... ... ... ... төмендеуi баяулайды. Үшiнші сатының соңына қарай
туу коэффиценті ... жай ... ... жақындайды, ал өлiм
коэффициентi бұл деңгейден төмен ... ... ... халықтың жастық
құрамы әлi де тұрақты емес. ... ... ... елдер өтпелi
кезеңнiң осы сатысына жақын.
Төртiншi сатысында өлiм ... арта ... туу ... да, ... ... ... алғанға дейiн Қазақстан халқының демографиялық жағдайы -
тұрғындар санының ұдайы қарқынды өсуiмен, қалада тұрушылар ... ... ... құрамының қарқынды араласуымен, халық ... ... ... ... және ... болжамдарында Тәтімов демография ретінде 1990
жылы қазақтардың саны өз республикасында 41%-ке жетіп, 2005 жылы ... ал ... ... асырып, алыс болшақта Қазақстандағы барлық
тұрғындардың олар үштен екісін ғана ... ... үшін ... ... Оның ... ... бойынша келесі 1989 жылғы халық санағында
қазақтардың саны 6,6 ... ... ал ... ... 6,2 ... ... ... аңғартады. 200 жылдарға таяу кезеңде, яғни осыдан ... соң ... ... ... оның ... болжамдары бойынша
Қазақстанда қазақтардың саны 8,6 миллионға жетіп, ал орыстардың саны 5,1
миллион ... ... ... кері миграция нәтижесінде кейбір
ұлттардың саны қалмақшы, кері қазірде де кеми ... Ал ... ... ... кейбір европалық ұлттардың, мысалы украйн
мен беларустардың және поляктардың саны күрт төмендеуде.
Демограф Тәтімовтің кейбір ... ... ... ... ... да, ... үшін тым ұшқарылау болып көрінуі әбден мүмкін. Тәтімовтің
алдын ала жасалған деректері бойынша шығыс ... ... атап ... ... және ... жалпы жинақы саны алдағы 1989
жылғы санақта қазақтардан әлі де ... ... ... ... ... да жоғарыда аталған шығыстың үш славян халқы Қазақстанда 7,3
миллион ... 6,6 ... ... ... сан ... ... ... зерттеулерінде славян тілдес халықтар түркі тілдес ... ... ... салыстырылып көрсетілген. «Тең теңімен – тезек қабымен»
деген қазақтың дана қағидасын ... өз ... ... ... 2000 ... санақтың деректерін алдын ала ... ... 5,500 ... санды құраса, ал Қазақстандағы барлық түркі тілдес
халықтар (қазақтар мен бірге өзбектер, татарлар, ... ... ... ... қырғыздар және кесетде көрсетілген аз санды
түрікмендер мен қарақалпақтар және азын-аулақ Кавказ бен Сібірдің ... ... 8 ... 900 ... ... яғни ... ... 250 мың артады. Осының бәрі алдағы екі жылдан соң болтын кезекті
Бүкілодақтық халық санағында ... ... ... ... ... және ол алда қалай болғанда да,
қазақ халқының осылайша жеделірек өсуіне ... ... ... керек.
Қазақстан Республикалық статистика және ... ... ... ... бес ... ішіндегі демографиялық процестердің өзгеруі келесі
көріністермен сипатталды. Егеменді Қазақстан ... 25 ... күні ... ... ұлттық халық санағына, бес жыл толды. Осы жылдар ішінде (1999-
2004) статистика мекемелері жүйелі түрде тұрғындардың ... оның жас ... ... ... ... алып ... жылы 1 ... дейін тұрғындардың саны азайып отырды. 1 қаңтар 2003
жылдан ... ... саны өсе ... ... 1 қаңтар 2004 жылы Қазақстан
Республикасы тұрғындар саны 14,951 мың ... ... ... біздің
мемлекет ТМД елдер арасында, Ресей, Украйна, Өзбекстаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... екінші орынға ие,
халықтың тығыздығы 2004 жылы Қазақстан Республикасында бір шаршы ... адам ... ... 2004 жылғы республикадағы әкімшілік-территориялық бөлініс келесі
көрінісін ... 14 ... ... ... ... 2 қала.
Облыстардың құрамында 160 аудан, 39 ... 45 ... ... 174
поселка және 2267 ауылдық әкімшіліктер, 181 поселкалар, 7681 ауыл/село.[1]
1 қаңтар 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... дейін – 3,741,6 мың бала (жалпы тұрғындардың 25%). 15-59 жастағылар –
7,602,4 мың адамды құрады (64,2%). 60 жастан жоғары ... ...... ... жылы ... ... қарағанда балалар саны 534,6 мың балаға (12,5%)
азайды, ал 15-59 жастағы ... саны 530-9 ... (5,9%) ... 60 ... ... адамдардың саны 0,1% өсті.
Ұлттық құрамына қарасақ, көп санды ұлттардың саны ... ... ... ... өзбектер, немістер, татарлар, ұйғырлар, беларустар –
тұрғындардың 95,6% құрайды.Қазақстанда қазақ ... саны 5 ... ... ... ал абсолюттік саны басқа ұлттарға қарағанда ... ... ... ... ... №1). ... ... санына
табиғи өсім, бала туу және өлім-жітім процестерінің өзгеруі жатады.
1999-2004 жылдары Республика бойынша табиғи өсім 386,6 мың ... ... ... балалардың абсолюттік саны 217,4 мың адамнан 1999 жылы
– 248,5 мың балаға ( бұл 14 % құрайды) өсті. Шетінегендердің саны 147,4 ... 1999 жылы – 154,8 ... (бұл 5%) 2003 жылы ... ... 1999 жылы 14,5%, 2004 жылы 16,7% ... ал ... 9,9% - 10,4% - ... 1999-2004 жылдар аралығында сәбилер
өлімі 1 жасқа дейін азайды. 2004 жылы бұл ... ... ... 1000 ... ... 1999 жылы бұл көрсеткіш 20,4% болатын.Неке
құрғандар мен ажырасқандардың саны 5 жылдың ішінде көбейді. 2004 жылы ... – 110,4% ... 1999 жылы – 85,9% ... 2003 жылы ... ал 1999 жылы 25,6% ... ... коэффиценті 1000 адамға шаққанда – 7,4% (1999 жылы 5,8%), ал
жалпы ажырасу ......... ... ... ... ... миграция масштабы өзгерді. Басқа
елге кетушілердің саны 1999 жылы 164,9 мың адамнан – 2004 жылы – 73,8 ... ... ... ... ... ... саны 65,5 мың
адамға 2004 жылы көбейді, 1999 жылы бұл ... 41,3 мың ... ... ... Қазақстан Республикасына келген иммигранттардың саны 266
мың адамды құрады, ал ... ... саны 656,6 мың адам ... кері ... бес жыл ... 390,5 мың ... құрады.
Қазақстан елі құрамындағы ұлттар көрсеткіші
|Ұлттар ... ж ... ж ... |7985,0 |8550,8 ... |4479,6 |4072,6 ... |547,1 |469,4 ... |370,7 |400,8 ... |353,4 |237,7 ... |249,0 |232,9 ... |210,4 |223,0 ... |111,9 |96,2 ... ... |646,0 |659,0 ... ... ... ... тууда, өлуде елеулі өзгерістер байқалады.
1999-шы жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда еліміздің барлық аймақтарында
туу деңгейі ... ... ... ең аз ... (1000 ... - 10,7) –
Қостанай облысында, ең жоғары деңгейі (1000 ... - 23,9) ... ... кездесті.
2000 жылдың бес айында республикада ... өсуі ... ... саны - 1999 жылдың қаңтар-мамырында 64,6 мың адам ... ... осы ... - 67,5 мың адам ... ... Осы кезең ішінде
өлімнің жалпы ... ... ... ... 1000 адамға 10,9 болды.
(1999 жылдың қаңтар-мамырында - 10,5). Бұл көрсеткіштің ең жоғары мәні ... ... ... ... ... Қазақстан және Солтүстік
Қазақстан облыстарында тіркелді. Өлімнің жалпы ... ... ... ... қалалық мекемелерде - 12,2 , селолық жерлерде - 9,3 адам
болған.[2]
Халықтың өлімі негізінен қан ... ... ... өсіп ... ... ... ... астамы осы аурудың еншісінде.
2 Қазақстан халқының демографиялық өсу көрсеткіші
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... болдырмау тікелей экономикалық, әлеуметтік обьективтік
факторларға ... Ең ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру және осындай ... ... ... ... ету, ... ... ... жақсартуғ табиғи қоршаған ортаның бүлінуін тоқтату, денсаулық ... ... ... ... жақсарту қажет.
Көші-қон қозғалысының шырқау шыңы – республикадан 480,8 мың адам көшіп
кетіп, ... 70,4 мың адам ... ... 1994 жыл ... белгілі. 1995
жылдан бастап халықтың көші-қон ... ... ... 1997 жылдың
өзінде көші-қон сальдосы - 261,4 мың адам ... ал 2000 жылы бұл ... 123,2 мың ... тең ... 2001 жыл ... ... ... - 94,249
мың адам болды, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 28591 ... аз. ... ТМД ... тыс ... ... едәуір азайды, көшіп келуде
байырғы емес ұлттар өкілдері санының көбеюі байқалды.
Халықтың эмиграциясы біріншіден, халықтың жалпы ... ... ... және ... ... ... өйткені эмиграцияға
кетушілердің үштен екісі – жас және еңбекке ... ... ... ... процестерді дамытуда сыртқы және ішкі ... рөл ... саны ... келе жатыр, Қазақстаннан көшіп кетушілер саны 1994
жылмен салыстырғанда 2002 жылы 360,7 мың адамға азайып, ол 120,1 мың ... ... ... маңызды бөлігін Қазақстанның геосаяси және
экономикалық жағдайынан туындаған көшіп келу ... Егер ... ... келушілердің негізгі легі-оралмандар болса, енді ... ... ... ... ... 2002 жылы республикаға ... саны 57965 адам ... бұл 2001 ... салыстырғанда 8
пайызға көп.
Миграция негізінен ... ... ... ... ... ... ... халқының көп бөлігі – орыстар. Тек 1994 ... ... ... ... сәт) ... тысқары жерлерге 480839 адам,
оны ішінде жақын шетелге 375806 адам, алыс ... 105033 адам ... ... ... ... ... ... қатысты болды, бірақ
көп бөлігі орыстар, немістер және еврейлер.
Эмиграцияның ... ... да, ... ... бойынша
халықтың эмигранттар және депуляция есебінен жыл сайынға кемуі азды-көпті
лидер миллион адамды құрайды (жыл сайын 250-270 мың ... ... 1997 ... ... 234 мың адам ... ... Қазақстанның өзінің ішкі табиғи өсуі
(негізінің әліде онтайлы орташа балалы болу ... ... ... есебінен) кеткен халықтың (1995-1999 жылдары 110-170 мың, 200-
2005 жылдары 175-135 мың) ... ... 1/3-ін ғана ... ... халқы бар Қытай мен халқы жылдам өсетін Орта Азиямен көршілес
Қазақстанның күрделі ... ... ... ... аударады.
Көші-қонға байланысты Республикада орыстардың табиғи өсімі күрт төмендеді.
Ол 1989 ж 45,6 мың. 1990 жылы 35,2, 1191 жылы 16 мың, ал 1995 жылы ... ... жоқ. ... ... ... санының артуына негіз болып отыр.
Бірақ ... ... ... ... да ... ... ... байқалады. Егерде 1972 жылы орта есеппен әрбір ... ... ... ... келген болса, 200жылдары әр отбасында 2 бала дүниеге келген.
Сырт елдерден келгендер республиканың түкпір-түкпіріне орналасты. ... ... ... 5900, ... ... 4429, Көкшетау облысына
2429, Ақмола облысына 1500, Жезқазған облысына 1924, Торғай облысына 1508,
Солтүстік Қазақстан облысына 16500 адам ... ... ... ... ... де тән. Әсіресе, дамыған елдерде бұл
проблема өткір. Оны 60-тан ... ... ... ... деп ... ... он жылда Қазақстанда 60 жастан асқандар 9,2 пайыздан 10,5
пайызға көтірілді. Жер ... 65 ... ... 1989 жылы 5,5 ... 1999 жылы 6,7 ... жетті.
БҰҰ демографтарының жіктемесі бойынша, қай елде 65 жастан ... 4 ... ... сол ұлт ... есептеледі, қарттары 4-7
пайыз аралығындағы елдер «егделікке жақындаған» мемлекет болады, 7 ... ... ... ... болып есептеледі. Дүниежүзілік жүктеме
қазақстан Халқы «егделенген» жұрт есебінде.
Қазақстанда үшінші кезең проблемасы зейнетақы реформасын ... ... ... өз ... ... келеді. Соңғы жылдарда ... ... ... жүр. ... қаржыландыруда пәлендей
қиындықтар болған жоқ. Егде адамдары көп ... ... ... ... ... ... Грекия және Гермония елдеріне аттанды, қартаң
адамдардың біразы ... ... ... ... ... ... ... жағынан әлемдегі халқы ең көп Қытайда ұлттың қартаюы мен гендерлік
баланс (гендерлік ... ... ... ... ... бар.
Мәселен, неке жасындағы еркектердің саны әйелдерден 18 млн. ... көп. ... ... және бала тууын жоспарлау ... ... ... ... ... ... ерлер мен әйелдер
арасындағы қатынас 122,85:100 құрайды, бұл ... ... ... ... астам. 2020 жылы 20-45 жастағы ерлердің саны әйелдерге қарағанда
30 млн. ... ... ... деп ... ... жағдайда Қытай елден өз
азаматтарының кетуін көтермелейтін болады, бұл көрші ... ... ... әсер етуі ... ... халқы 2010 жылғы жүргізілген халық ... ... ... 10 ... 181 млн. ... ... жалпы саны 1,21 млрд –тан
артқан. Сөйтіп Қытай елінен небары 120 ... ... аз ... ... ... бұл елде де қыз балалардың дүниеге келуінің соңғы 50 ... ... ... ... ... үкіметін де, Қытай еліндегідей
бұл демографиялық мәселе қатты алаңдатып отыр. Екі елдегі бұл проблеманың
негізі ... ... әрір ... ұл ... болуы себеп болып отырғанын
мамандар алға тартады.
Сонымен Қытай мен Үндістан елдері халықатрының санының артып ... ... ... санын төмендету бойынша жасап отырған
әрекеттері гендерлік тұрақсыздыққа әкеліп тіреп ... ... әрі де ... ... ... төмендей берсе, демографиялық дағдарыс өте үлкен
даулы мәселеге алып келуі әбден мүмкін.
АҚШ халық саны ... ... мен ... кейін әлемде үшінші орын алады
және үнемі халық өсімі тіркеліп отырған батыстағы жалғыз ел болып ... ... ... ... саны ... 2041 жылы 400 млн. ... ... ... ... ... ... және де ... Демография жөніндегі мамандардың айтуынша халық саны азаюда,
оның себебі бала тууды ынталандыруда емес, ... ... ... ... болып отыр. Неміс әйелдерінің ұрпақ қалдыруы ... және ... ... статистика ведомствосының деректері бойынша 35 жасқа дейінгі неміс
әйелдерінің 40%-ының әлі ... жоқ. ... ұлт ... ... ... ... ... ілгерілеушілік және әлеуметтік
ахуалдың жақсаруы арқасында өмір ұзақтығы әйелдерде 84 жасқа дейін, ... ... ... ... ... сонымен қатар бала туу төмендеп ... бала ... ... 1,3 ... бұл халық санын
толықтыру үшін ... ... ... ... ... болжамдар
бойынша ел тұрғындарының саны қазіргі 82 млн адамнан 2050 ... ... ... ... ... азаюы мүмкін, яғни елдің әрбір үшінші тұрғынының жасы 60-
тан асатын болады.
Ұлттың қартаюы, халық санының аздығы елдің ... ... ... Халық санының төмендеуі экономикалық инфрақұрылымның одан ... үшін ... ... ... ... құны ... ... мен жалпы өндіріс өсімі халықтың ... ... ... ... тап ... ... жас ұлтқа жатады. Оның жас айырмашылығы құрылымында 9 жасқа
дейiнгi балалар 22,0%. Ал тұтастай алғанда, 19 ... ... ... ... және одан ... ... тұрғындар үлесi 6,1%. Орташа арифметикалық жас
— небәрi 25 жас. Яғни ... ... ... ... ... мен ... ... өсуі жылына 1,2 пайызды құрап отыр ... яғни жан ... ... ... ... 250 мың адамға шақ
келеді
Сонымен қатар Орталық Азияның өзге елдерінде мысалы, Тәжікстан, Өзбекстан
секілді ... ... өсу өте ... ... Сонымен
демографиялық проблемаларды шешу жолдарын таңдау қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... көп
жағдайда бала тууда материалдық ынталандыруды жөн санайды, алайда
нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... жүзінің ауылшаруашылық өнімдерін өндіретін
негізгі 25 мемлекеттің қатарына енеді және ... ... ... жағынан
қазіргі деңгейден 3-5 есе артық өнім өндіруге мүмкіндігі бар ... ... ... сарапшылар аграрлық сектор есебінен ІЖӨ-нің өсімі жаһандық
дағдарыс салдарынан болып отырған ... ... ... ... өсуіне әсер етуі жағынан 4 есе тиімді болатынын ... ... ... ... Осы ... ... Қазақстанның аграрлық секторында
шешімін күтіп тұрған күрделі әлеуметтік-экономикалық ... да ... ... ... қоры» жер тұрғындарының 2050 жылға ... ... ... өсуіне орай, күрделенуі мүмкін азық-түлік мәселесіне ... ... ... ... арнайы бағдарлама ұсынады. Оның ішіне ауыл
шаруашылығы ғылымын дамытуға 5 ... ... ... ... ... ... ... ормандарды қалпына келтіруге 6,8 млрд. доллар ... ... ... ... ... ... ... 40 пайызға
жуық сүтті, 29 пайыз етті және 43 ... ... ... ... ... қоры мол ... Ресейдің өзі тамақ өнімдерінің 40 ... ... Ауыл ... ... ... ... кедергі келтіреді. Елдегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің 80
пайызы шикізат күйінде шығарылады, ал ... ... ... өнім шығара алмай отырмыз. Мәлімет бойынша, біздің ... ... 1 ... 200 876 ауыл ... ... бар, оның ... ... кәсіпорындары 7441, шаруа қожалықтары 193 435. Бұдан басқа
2 247,8 мың үй шаруашылығы ... ... ... ескере отырып әрі
қарай дамытып, нарық талабына сай ... ... үшін осы ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта «Шаруа (фермер)
қожалықтары ... ... ... ... ... ... ... қатар 2008 жылы Үкіметке толықтырулар үшін қайтарылған ... ... ... ... ... да ауыл ... ... дамуына
өз септігін тигізері сөзсіз. Бұл заңның жобасы Үкіметтен Парламентке
қайтарылады деп ... ... ... атап ... ... туралы заңды әлі де жетілдіре түскен абзал. Нәтижесінде,
Қазақстан халқына арнаған ... атап ... 2014 ... қарай
азық-түлік тауарлары ішкі рыногының 80 %-дан астамын отандық тағам өнімдері
құрауы тиіс. Сол себепті, келешекте ауыл шаруашылығын дамуына ... ... ... тура ... ... ... Германия, Франция, Швеция,
АҚШ 70-80-жылдары-ақ азық-түлік қауіпсіздігіне бағытталған шаралар ... ... ... ерекше қорғайтын заңдар қабылдаған. Қазіргі
кезде АҚШ-та азық-түлікпен қамтамасыз ету бағытында ондаған ... жыл ... 35-40 ... доллар бөлінеді.
Қазақстан іс жүзінде дүниежүзілік азық-түлік қауіпсіздігіне қомақты үлес
қосып отырған ірі ... ... ... жатады. Жалпы республика
бойынша 2009 жылы бүкіл егістік алқабы 21 424,9 мың ... ... ... ... ... 17 208,9 мың га, картоп 170,3 мың га, майлы ... 1 749,5, қант ... 10,6 мың га, ... 110 мың га ... ... 2009 жылы ... өнімнің жалпы құны 1 640,2 млрд.
теңгені ... оның ... ... шаруашылығы 936,8 млрд. теңге, мал
шаруашылығы 703,4 млрд. ... ... ет ... ... де ... алынуда. Мысалы, баршаға мәлім,
Қазақстан жылқы етін өндіруден әлемде жетекші орынға ие. Жылқы еті ... іс ... ... ... ... осы өнімнің мөлшері
жылына 720 мың тонна көлемінде салыстырмалы түрде тұрақты ... ... ... бие сүті мен ... ... қызығушылық арта түсуде.
Деректер бойынша, қымызды тұтыну 120 мың тоннадан асты, оның ішінде Қытайда
– 50 мың ... ... – 43 мың ... ... 2001 жылы ... 28
711,2 тонна қымыз өндірілсе, содан кейінгі жылдары оның көлемі азая отырып,
2008 жылы 21 663,8 ... ғана ... ... ... ескерсек, елімізде
жылқы малының өнімдерін өндіру ең қолайлы жағдайға ие. ... ... ... алып, әрі қарай дамытуға жағдай жасау қажет.
Қазақстан, сондай-ақ түйе етін өндіруші 15 ірі елдің ... ... ... ... 21 өндіруші-елде түйе етін шығару 2007 жылы 310 ... ... ... жыл ... ... ... ... ұлғайып келеді.
2009 жылы 9,6 мың тонна шұбат өндірілді, бұл 2000 ... ... ... ... ... ... ірі ... өндірушілердің бірі болып табылады.
Еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін сақтау ... ... АҚ ... ... ... мемлекеттік қорға отандық тауар
өндірушілерден нарықтық баға¬мен сатып алу мақсатында бюджеттен 12,0 млрд.
теңге қаражат бөлінді. Мал ... ... де оңды ... ... ... 2008 жылы 2007 ... салыстырғанда
мүйізді ірі қара мал 2,8% көбейген және сәйкесінше қой мен ешкі – ... – 1,0%, ... – 6,0%, ... және құс 10,5% ... ... ... асыл ... малдың үлес салмағы әлі күнге дейін төмен
деңгейде қалып отыр және оның деңгейі төмендегідей: ... ірі қара ... қой мен ешкі – 7,4%, ... – 2,6%, түйе – 10%. Ал ... ... озық ... сүйенсек, сапалы өнім алу үшін асыл тұқымды мал
басының үлес ... 30% кем ... ... ... ... ... Швеция, АҚШ елдері 70-80 жылдары-
ақ азық-түлік қауіпсіздігіне ... ... ... ... ... ... ... заңдар қабылдаған. Қазіргі кезде АҚШ-
та азық-түлікпен қамтамасыз ету бағытында ондаған бағдарламалар ... ... 35-40 млрд ... ... пен ауыл ... аз ... ... енгізу.
Жалпы алғанда қалдық деп - адамдар шаруашылықта, транспортта, өндірісте
қолданбайтын, бірақ өз ... ... ... ... ... ... ... алатын затты атайды.
Қалдықсыз және aз қалдықты технология - ... ... ... және ... ... мақсатымен әр түрлі процестердің
жиынтығы қолданылып жарамсыз қалдық мөлшері барынша азайтылады. Мысалы, кен
өңдеуде ... ... ... немесе байыту әдістерімен ... ... ... қолданулары мүмкін.
Қоршаған ортаға өндірістік орындардың ... әсер ету ... ... ... ... аз ... технологияларды қолданғанда
ғана мүмкін болады. Жүз ... ... ... ... ... ... ... практикалық тұрғыдан қарастырсақ тазалағыш
құрылғылырдың тым үлкендігінің және қаражаттың жетіспеушілігінің ... асуы ... ... орай ... ... ... ... қалдықты және ресурс үнемдеуші технологияларды енгізу керек.
Алғаш рет ... пен ... ... ... ... ... біздің және өзге де шет елдерінде кең етек жайды.
Бүгінгі күндері ЕЭК, БҰҰ және ... және аз ... ... ... ... ... ... келесідей ереже қабылданды:
«Қалдықсыз технология бұл білімді, әдістер мен құралдырды ... ... ... адамның қажеттіліктерін қанағаттандыра ... ... және ... ... ... ... ... ортаны қорғау болып табылады».
Қалдықсыз технологиялар, ... ... ... жүйе деп ... немесе белгілі бір өнімнің өндірісін түсіндірмейді, оған
ұйымдастыру принципі және өндірістің ... ... ... ... ... ... өндірістік комплекстері
деп түгелдей қарастыру керек. Сонда шикізаттың және ... ... ... ... ... ... яғни биосферадағы тарихи
қалыптасқан экологиялық тепе теңдік бұзылмайды [12].
Қалыбеков Т. еңбегінде аз қалдықты ... ... ... ... ... баспалдақ болып табылады деп аталып көрсетілген. Аз
қалдықты өндірісте қоршаған ... ... әсер ... ... мүмкін мөлшерден аспайды, бірақ техникалық, экономикалық,
ұйымдастырушылық немесе басқа да ... орай ... пен ... бір ... қалдыққа айналып, ұзақ уақыт сақтауға немесе көмуге
бағытталады.
Қалдықсыз ... ... ... оның ... ... қолдана
отырып комплексті өңдеу болып табылады, себебі өндірістің қалдықтары ... бір ... ... ... ... ... шикізаттың бөлігі. Осы орайда ресурс ... ... ... есептеледі.
Родионов А.И. пайымдауынша, қалдықсыз және аз ... ... ... етуі ... барлық компоненттерін сақтай отырып жаңа қалдықсыз процесстерді
қалыптастыру негізінде комплексті қайта өңдеу;
Қайта пайдаланылуды ... ... жаңа өнім ... ... ... қалдықтарын қайта өңдеу және тауарлы өнімді алып, қолдану немесе
олардың ... тепе ... ... кез ... ... ... сумен қамтамасыз етілудің тұйық жүйесін пайдалану;
Қалдықсыз территориялық өндірістік комплекстер мен ... ... ... пайда болуының жалпы принцптері: өндіріс дамуының
заманауый сатысында ... ... ... ... ... ... ... өндірісті кері жоспарлау керек, жаңа процестерді шығарып,
жоғары дәрежелі инжеперлі экология экономикалық ... бар ... ... ... ... Басты мәселе қалдықсыз және аз
қалдықты технологияны қолдау болып табылады. Негізгі критерии технологиялық
процестерде қалдықсыз тнхнология ... ... ...... ортаға зиянды қалдықтар шығармайтын шаруашылық
қызмет үшін шартты ... Кез ... ... ... ... түрінде болса да қалдықтары болады.
Н.Ф. Реймерс қоршаған орта есебімен табиғи ... ... ... сүйене отырып, табиғи ортаның оқшауланған түрде өзіндік ... ... ... еместігін анықтаған. Термодинамика прициптеріне
негізделе отырып, ... ... ... болу ... ... ... ... құрумен тең болар еді деп ұйғарады.
Табиғатта тек үш технологиялық сатыдан ... аз ... ... ... және ... қалдықтар;
өндірістің айналымдылығын құру (бір өндірістің қалдықтары екінші өндіріске
шикізат болу мүмкін) ;
улы қалдықтарды утилизациялау немесе көму.
Барлық осы үш саты ... ... ... ... алады.
Ресурсты сақтау, ресурс өндірісі секілді, табиғи-ресурстық әлеуетті ... ... және ... ... ... ... ... бөлшектеп)
бағытталған. Ол өз кезегінде, табиғи ... әр ... ... немесе толығымен сарқылу қаупі ... ... ... ... ... және ... ... көмегімен атқарылады. Ресурсты
сақтау процесі табиғатты тиімді пайдалану принциптеріне және ... ... ... ... ... қалдықты технология қатты, газ тәрізді және жылу ... ... ... ... – биологиялық қалдықтарды қайта өңдеу арқылы биологиялық шикізаттан
алынған отын. Тағы да басқа ... және ... ... типті
қалдықтардан алынып бағытталған әр түрлі дәрежедегі өңделген жобалар
кездеседі, бірақ бұл технолгоиялар әлі ... ... ... ... Био ... ... түрде (іштен жану қозғалтқыштарына
арналған, мысалы, этанол, метанол, биоотын), қатты отын ... ... ... ... ... қауыз) және газ тәрізді отындар (биогаз,
сутегі).
Қалдығы аз ресурс үнемдеуші технологияны енгізудің ... ... ... ... ... шикізатты кешенді түрде өңдеу.
Жоғары технолгиялық автоматандырылған жүйеге ... ... ... мен ... ... ... өндірістік
процесстерді қарқындандыру.
Өндірістік өалдыөтарды барынша ... ... ... ағынының
кезеңділігі мен тұйықтылығы.
Жеке операциялардың технологиялық процесстерге бөлінуін азайту, шикізаттан
соңғы өнімге дейін ... ... ... санын қысқарту, үздіксіз
процестерді қолдану мен технологиялық кезеңдер уақытын қысқарту.
Энергия мен табиғи ... ... ... и ... ... ... ... ресурстармен барынша алмастыру, жанама өнімдер
мен қалдықтардың негізгі процестерге қайта ... ... ... ... ... ... ... барынша пайдалануды қаттамассыз
ететін құрастырылған электрротехнолгиялық процестерді қолдануы
Қалдықтарды залалсыздандыру жолымен табиғи күйіне дейін ... ... ... ... ететін биологиялық процестерді және
физико-химиялық базасының ... ... ... ... пен ... ... ... саласын қамтитын ... ... ... ... аз өндірістің зиянды әсерін шектеу критерийінің
негізінде ШРК,және оның негізінде ШРШ атмосфераға және ШРТ суға ... аз ... ... ... ... ... және
энергетикалық ресурстарды пайдалануда оның жинақтылығы. Қазір пайдаланылп
жүрген шикізат ресурстары көп ... ... ... ... ... ... ... қазбалардан тұрады. Кәсіпорындардың
мамандануына байланысты одан 1-2 ... ғана ... ... ... ... рудаларды өңдеудің кешенді пайдалану
Өскемен қорғасын мырыш ... ... ... ... ... кәсіпорындарында жолға қойылған.
Қалдығы аз өндіріс құрудың ... ...... көрінетін материалдар
ағынының циклдігі. Мысалы: су шаруашылығында ... , ... ... және таза ... алып ... ... . Өнеркәсіпте
сумен қамтамассыз ету жағының кезеңі тұйықталған, оны ... ... ... рет ... соң ... ала ... ... құйылады.
Қалдығы аз және қалдықсыз өндірісті ұйымдастырған кезде құрасмдастыру мен
салааралық ... ... ... ... ... аумақтық-
өндірістік кешендер шеңберінде бір өндірістің қалдықтарын өнім алу ... ... ... біршама экономикалық тиімділікке қол жеткізуге
болады
Қалдығы аз өндірістің міндетті шарттарының бірі – ... ... ... ... ... қорғау оның сапасын жақсарту, сонымен
қатар өндіріс жұмысының ... ... ... зиян келтірмей,
табиғатта экологиялық тепе-теңдікті бұзбауы керек.
экологиялық негiзделгең аз ... ... ... ... ... мен ... және басқа да қалдықтар өндiрудi ... ... ... ... ... ... пайдаланудың керi
айналысы әдiстерiн әзiрлеу мен енгiзудi жалғастыру қажет ... ... ... және ... ... өндiрiсiн мүмкiндiгiнше жою мақсатымен
өзiнiң ұлттық заңдарына, ережелерiне және саясатына сәйкес қолданыстағы
жаңа, ... ... ... ... ... әзiрлеу
қолдануда, қолдағы технологияны ... және осы ... ... ... ... неғұрлым тиiмдi және пәрмендi
әдiстерiн жасауда, оның iшiнде осындай жаңа ... ... ... ... әлеуметтік және экологиялық салдарын
зерттеуде ынтымақтасады;
4. Дамушы елдердiң ... ... ... ... ... ... көмек көрсету, қауiптi және ... ... ... ... ... кеңейту және аз қалдықты жаңа технологияны енгiзу
мақсатымен тараптардың және ... ... ... ... ... ... тізімі
1.А.Нұрғызарынова , Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана,
2014 ... ... ... ... ... ж.177-187 беттер.
3.Г.С. Оспанова,Г.Т. Бозшатаева «Экология» Алматы Экономика 2002 ж.82-85
беттер.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану . Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу15 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу17 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу22 бет
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Экологиялық пирамидалар және оның түрлері2 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
«Трансформатор» АҚ-ның жаңартылған механикалық цехын электр энергиясымен қамтамасыз ету: есептік зерттеу33 бет
Ішкі энергия4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь