Физикалық шама бірліктер жүйесі

1.Кіріспе
2.Физикалық шама
3.Бірліктер жүйесі
4.Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Физикалық шамалар құбылыстарды ғана емес, денелердің де қасиеттерін сипаттау үшін қолданылады. Шыныны алмаспен кесуге болады. Шыныққан болатпен мысты өңдейді. Ал керісінше жұмсақ мыс пен болатты өңдеу мүмкін емес. Сондықтан денелердің беріктік қасиеттерін сипаттау үшін қаттылық деген шама енгізіледі. Ең қатты дене - алмас, одан кейінгісі - шыны (шынымен болаттың бетін тырнауға болады), ал болаттың қаттылығы мыстан жоғары.
2. Әрбір физикалық шаманың өлшем бірліктері (қысқаша бірліктері) болады. Мысалы, ұзындық бірлігі - метр, температура бірлігі - градус. Қысым, салмақ,масса, куіи, жылу өткізгіштік, электр өткізгіштік, жарық жылдамдыгы сияқты физикалық және астрономиялық шамалар бірліктерін оқу барысында біртебірте білетін боласыңдар.
Физикалық шамаларды колданғанда (жазғанда, айтқанда) олардың бірліктерін міндетті түрде атап отыру керек. Физикалық шаманың мәні деп, оның өлшем бірлігі көрсетілген сандық мәнін айтады. Мысалы, дене 10 секунд қозғалған болса, оның козғалу уақытын £=10 секунд (қысқаша 10 с) деп жазамыз. Ал £=10 деп атаусыз жазсақ, онда мағынасыздық пайда болады. Физикалық шамалардың бірлігі үлкен де, кіші де бола алады.
Физикалык шаманың бірлігі ірі болған сайын, оның сан мәні кішірейе береді. Мысалы, ұзындықтың километр (км) деген ірі бірлігі метр (м) деген кіші бірлігіне карағанда мың есе үлкен, яғни 1 км = 1000 м. Сондықтан 1,5 км = 1500 м; 0,5 км = 500 м, т. б. Сондай-ак уакыт бірліктерін алатын болсак: 1 мин = 60 с; 1,5 мин = 90 с деп жаза аламыз.
3. Физикалық құбылыстарды сандық жағынан сипаттап, олардың арасындағы байланыстарды білу үшін физикалык шамалардың мәндері накты болуы керек. Осыған орай «физикалық шамалардың мәндері қалай анықталады?» деген сұрак туындайды. Физикалыц шамалардың мәндерін физикалық аспаптар жәрдемімен арнайы өлшеулер жургізу арқылы анықтайды. Мысалы, кыздырғанда денелердің ұлғаятыны белгілі. Бұл кұбылысты сандық жағынан салыстыра сипаттау үшін екі физикалық шама: температура мен көлем өлшенуі тиіс. Физикалық тәжірибелерде өлиіеулер жиі пайдаланылады. Сондыктан оған ерекше мән беріледі. Өлшеу тетігі мен өдісін, кыскасы, өлшеу мәдениетін меңгеру - физикадағы эксперименттік әдістің ең басты талаптарының бірі. Өлшеулер тек практика үшін ғана емес, теориялық қорытындыларды тексеру үшін де аса кажет.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті
БАӨЖ
Тақырыбы: Физикалық шама бірліктер жүйесі.
Орындаған: Орынбай М.
Тексерген:  Кундызбаев
Д.К.
Семей2015
Мазмұны
1.Кіріспе
2.Физикалық шама
3.Бірліктер жүйесі
4.Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
1.Кіріспе
Физикалық шама ... ... ... құбылыстарды бір-бірімен салыстыра сипаттау үшін физикалық
шамалар деп аталатын айрықша терминдер колданылады. Мысалы, шапқан аттың,
ұшқан құстың және ... ... ... ... үшін үш ... ... қолданылады. Олардың бірі - уақыт, екіншісі - журілген.
жол, үшіншісі - жылдамдың. Бұларды физикалық шамалар деп атайды.
2.Физикалық шамалар құбылыстардың қасиеттерін сандық ... ... ... ... ғана емес, денелердің де қасиеттерін
сипаттау үшін қолданылады. Шыныны ... ... ... ... ... ... Ал ... жұмсақ мыс пен болатты өңдеу мүмкін емес.
Сондықтан денелердің беріктік қасиеттерін сипаттау үшін қаттылық деген шама
енгізіледі. Ең ... дене ... одан ... - шыны ... ... ... болады), ал болаттың қаттылығы мыстан жоғары.
2. Әрбір физикалық шаманың өлшем бірліктері (қысқаша бірліктері) болады.
Мысалы, ... ... ... куіи, жылу өткізгіштік, электр өткізгіштік,
жарық жылдамдыгы сияқты физикалық және астрономиялық ... ... ... біртебірте білетін боласыңдар.
Физикалық шамаларды колданғанда (жазғанда, айтқанда) олардың бірліктерін
міндетті түрде атап отыру керек. Физикалық шаманың мәні деп, оның өлшем
бірлігі көрсетілген ... ... ... ... дене 10 секунд қозғалған
болса, оның козғалу уақытын £=10 секунд (қысқаша 10 с) деп ... Ал ... ... ... онда ... ... болады. Физикалық шамалардың
бірлігі үлкен де, кіші де бола алады.
Физикалык шаманың ... ірі ... ... оның сан мәні ... береді.
Мысалы, ұзындықтың километр (км) деген ірі бірлігі метр (м) ... ... ... мың есе ... яғни 1 км = 1000 м. ... 1,5 км ... м; 0,5 км = 500 м, т. б. Сондай-ак ... ... ... ... ... = 60 с; 1,5 мин = 90 с деп жаза ... Физикалық құбылыстарды сандық жағынан сипаттап, олардың арасындағы
байланыстарды білу үшін физикалык шамалардың мәндері накты болуы керек.
Осыған орай «физикалық шамалардың мәндері ... ... ... ... ... ... мәндерін физикалық аспаптар жәрдемімен
арнайы өлшеулер жургізу арқылы анықтайды. Мысалы, кыздырғанда денелердің
ұлғаятыны белгілі. Бұл кұбылысты сандық жағынан ... ... үшін ... ... ... мен көлем өлшенуі тиіс. Физикалық тәжірибелерде
өлиіеулер жиі пайдаланылады. ... оған ... мән ... ... мен ... кыскасы, өлшеу мәдениетін меңгеру - физикадағы
эксперименттік әдістің ең басты талаптарының бірі. Өлшеулер тек практика
үшін ғана емес, ... ... ... үшін де аса ... шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлік ретінде алынған
біртекті басқа бір шамамен салыстыру.
Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең ... ... бірі - ... Оның ... ... және ... мөлшерін: ұзындығын, енін, биіктігін өлшейді.
4. Қуралдың бетіне тірсірілген бөліктер мен сандар ... ... ... Тек ... бар болса ғана аспаптың көрсетуі, яғни өлшенетін шаманың
мәні туралы бағамдауға болады. Көп жағдайда аспап бетінде шкаламен катар
өлшенетін шаманың бірлігі де ... ... ... ток ... амперметр - (А), миллиамперметр (мА) деп, ал көлем бірліктері:
см3, дм3, литр (л) деп жазылады.
Өлшеулерді дұрыс жүргізу үшін аспап ... бір ... ... ... ... ... бөліктің ңуны өлшенетін шаманың шкаладагы кез келген екі
мәнінің айырымын сол мәндердің арасындағы бөліктердің санына бөлу ... ... ... мензурка шкаласы бөлігінің құнын мына
ретпен анықтауға болады:
а) шкаладан бірлігі см3 болатын көлемнің кез келген екі мәнін аламыз:
мысалы, 150 ... 100 ... ... ... ... 150 ... см3 = 50 ... көлемнің екі мәні (150 см3 пен 100 см3) арасындағы мен- зурка
бөліктерінің санын аныктаймыз: суретте ол 10-ға тең;
в) бір бөлікке ... ... ... ... 50 см3:10 = 5 ... сан ... ең кіші бөліктің мәні, яғни анықтама бойынша бір бөліктің
құны болып табылады.
Бір бөліктің құнын білгеннен кейін, өлшенетін ... ... табу ... ... ... 100 см3-тан артық, бірак 150 см3-ка жетпейді.
Сүйыңтықтың деңгейі 100 см3-тің үстіне 8 бөлікке көтерілген. Осы 8 белікке
сәйкес келетін көлем: 8 • 5 ... см3. ... ... ... 100 см3+40 ... см3 болады. [1]
3.Бірліктер жүйесі – физикалық шамалардың негізгі бірліктерінің кейбірін
ғана (ұзындық, массажәне уақыт) қамтитын, ал қалған өлшеу бірліктері сол
негізгі бірліктердің туындысы ... ... ... ... ... ... физикалық шамалардың табиғатта болатын
өзара байланысын көрсететін, физикалық шамалардың қандай да бір ... және ... ... ... абсолюттік жүйесіне енетін кез келген физикалық шаманың туынды
бірліктерін анықтағанда, сол шаманы негізгі бірліктер арқылы өрнектелетін
шамалармен ... Бұл ... тең деп ... Бірліктердің
абсолюттік жүйесін ғылымға тұңғыш рет 19 ғасырдың 30-жылдары неміс
ғалымы Карл Гаусс енгізген. Ол негізгі ... ... ... ... ... ... миллиграмды және уақыт бірлігіне секундты
алған. Бірліктердің абсолюттік жүйесі қазіргі уақытта ескірген жүйе болып
саналады.[2]
Бірліктердің СГС жүйесі
Бірліктердің СГС жүйесі – үш ... ... ... СГС) ... физикалық шамалардың бірліктер
жүйесі. Ол 1881 жылы электриктердің Парижде өткен 1-халықаралық конгресінде
қабылданған. Бірліктердің СГС ... ... ... ... ... Алғашында электр динамикасы үшін электрмагниттік
(СГСМ) және электрстатикалық (СГСЭ) деп аталатын бірліктердің СГС жүйесінің
екі түрі қолданылды. СГСЭ жүйесінің негізіне электр ... ... ... СГСМ ... негізіне магнит зарядының өзара әсерін сипаттайтын Кулон
заңы алынады. бірліктердің СГСМ ... ... ... өтімділігі
(магнит тұрақтысы): Ұ0 = 1, ал электрлік өтімділігі (электр тұрақтысы) ε0 ... с2/м2, ... с – ... ... ... СГСМ ... ... өлшем бірлігі – максвелл (Мкс), магнит индукциясының өлшем
бірлігі – гаусс(Гс), магнит өрісі кернеулігінің өлшем бірлігі – эрстед (Э),
магнит қозғаушы күшінің өлшем бірлігі –гильберт (Гб). Бұл ... ... ... атау ... Ал ... СГСЭ ... ε0 = 1,
Ұ0 = 1/с2 с2/см2 және онда электрлік бірліктердің атауы ... ... ... ... сондықтан бұл жүйенің бірліктері көбінесе
теориялық еңбектерде қолданылады. 20 ғасырдың екінші жартысынан
бірліктердің симметриялық (аралас) СГС ... ... ... ... ... бастады. Бұл жүйеде Ұ0 = 1 және ε0 = 1. Бұл ... ... ... СГСМ ... ... ал ... бірліктердің СГСЭ жүйесімен бірдей болып келеді. Бірліктердің
СГС жүйесінің негізінде жылу (Цельсий ... ... ... ... қоса ... ... ... және иондағыш сәуле (рентгенді
қоса отырып; СГСР) бірліктерінің жүйесі құрастырылады. Бірліктердің СГС
жүйесінің өлшеу ... ... ... ... ... табиғи жүйесі
Бірліктердің табиғи жүйесі – негізгі бірліктер ретінде іргелі физикалық
тұрақтылар ... ... ... ... ... с, Планк тұрақтысы – һ, Больцман тұрақтысы – k, Авогадро
саны – NА, электрон заряды – е, электронның тыныштық массасы – me, ... ... ... ... ... ... шамасы табиғат
құбылыстарына байланысты анықталады; бұл оның – өлшем бірліктерін таңдау
практикалық өлшеу талабынан туатын ... ... ... ... ... алғашқы нұсқасын 1906 жылы неміс физигі Макс
Планкұсынған. Планк негізгі бірліктерге һ, с, G, k сияқты бірліктерді алды.
Бұл ... ... жер ... ... әрі ғаламның барлық уақытына
және кез келген бөлігіне жарамды болып есептеледі. Кейін Планктің жүйесінен
басқа да табиғи жүйелер ... ... ... Поль ... ... ... құрастырылды. Бірліктердің табиғи жүйесінде ұзындық, масса
және уақыт сияқты өлшем бірліктерінің шамасы өте аз болса (мысалы, Планк
жүйесіндегі ... ... ... ... ... және ... секунд), керісінше, температураның өлшем бірлігі өте үлкен шама
(3,63Һ1032К) болады. Мұның ... бұл ... ... ... халықаралық жүйесінің (СИ) негізгі өлшем бірліктеріне
қарағанда қайталау дәлдігі бірнеше есе төмен. Сондықтан бірліктердің табиғи
жүйесі практикалық ... ... кең ... ... жоқ. ... ... теориялық физикада пайдалану кейбір физикалық теңдеулерді қарапайым
түрге келтіруге мүмкіндік береді. Бірліктердің халықаралық жүйесі (SІ;CИ)
Өлшем мен салмақ жөніндегі 11-Бас конференцияда (1960) ... ... ... жүйесі. Кейін ол Өлшем мен салмақ жөніндегі
12 – 18-Бас конференцияларда дәлдене түсті. Оны КСРО-да қолдану 1963 жылдан
(ГОСТ 9867 – 61) ... ал 1982 ... ол ... түрде қолданыла
бастады. Бірліктердің халықаралық жүйесінің артықшылығы – оның ғылым мен
техниканың барлық саласын қамтитын әмбебаптығы және ... ... ... негізінде құрылатын туынды
бірліктерінің бір-бірімен үйлесімділігі. Сондықтан есептеу кезінде егер
барлық шамалардың мәнін бірліктердің халықаралық жүйесінің ... ... ... онда ... ... ... тәуелді емес
коэффициeнттерді ендірудің қажеті болмайды. Берілген кестеде ... ... ... қосымша және кейбір туынды бірліктерінің
аталуы мен белгіленуі келтірілген. Алғашқы үш ... ... ... секунд)
4.Қорытынды
Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз - оны өлшем бірлік ретінде алынған
біртекті басқа бір шамамен салыстыру.
Физикалық шамаларды арнайы аспаптардың көмегімен өлшейді. Ең ... ... бірі - ... Оның көмегімен кашыктықты және денелердің
сызықтық мөлшерін: ұзындығын, енін, биіктігін өлшейді.
механикалық табиғаты бар барлық шамалардың үйлесімді туынды ... ... ... Ал ... төрт ... бірлік (ампер,
кельвин, кандела, моль) механикалық табиғаты болмайтын шамалардың үйлесімді
туынды бірліктерін құрастыру үшін ... ... ... ... жылулық, кандела – жарық, моль – молекулалық физика
мен химия саласындағы шамалар үшін). ... ... ... мен ... ... ... ... жалғаулардың көмегімен құрастырылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
Интернет желісі

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физикалық шама бірліктері жүйесі5 бет
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары8 бет
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы7 бет
Физикалық шамалар, олардың бірліктері және шкалалары жайлы ақпарат6 бет
Бірліктер жүйесі5 бет
Физикалық шама10 бет
Өлшемдер шамаларыныц эталондары12 бет
Аудармадағы грамматикалық сәйкестік19 бет
Ағылшын тілінен орыс тіліне мақал-мәтелдерді аударудағы лексикалық мәселелер25 бет
Ақпаратты кодтау және ақпараттың өлшем бірліктерін теориялық түсіндіру.30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь