Жасушалық инженерия жайлы

1. Жасушалық инженерия
2. Протопластарды бөліп алу
3. Тіршілікке қабілетті протопластарды алу
4. Протопластарды In vitro өсіру
5. Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару.
6. Сомалық будандастыру
7. Пайдаланылған әдебиеттер
Жасушалық инженерия - дене жасушаларына будандастыру әдiсiн қолдана басталуымен немесе екi әртүрлi жасушалардың ұлпа себiндiсiнде қосылуынан пайда болды. Ол үшiн жасуша жарғағын бiраз бұзады. Бұрын мұндай бүлiнудi Сендая вирусы тудыратын, қазiр оны химиялық заттар әсерi бередi. Сондықтан организм жасушаларының әр, тiптi алыс түрлерi қосыла алады. Мұндай жасуша - гетерокарион жасушалары деп аталады. Жасуша жарғағына, қаңқасына түрлi заттарды қолданып, өте күрделi қисындастырулар-жеке ядро, ядросыз жасуша, ядроны бiр жасушадан екiншi жасушаға егу, көшiрiп отырғызу жүргiзiлуде. Ол жеке жасушада емес, бiрден миллиондаған жасушаларда жасалады. Бұл тәсiлдi жануарлар жасушаларына қолданғанмен жетiлген организм алынбайды. Сондықтан оны өсiмдiктерде қолдану өте пайдалы. Өсiмдiк жасушаларына егу кеш басталғанымен ерекше ферменттер көмегi арқылы өсiмдiк жасушаларын тығыз жасұнық қабығынан айыру мүмкiн болды. Ол қабықсыз жасушаны (протопласты) егу, будан алу, бөгде ДНҚ енгiзу болатындығын көрсеттi.
Бұл инженерия жасушаны құрастыру, будандастыру, қайта жаңартуға негiзделген. Жасушалық инженерия көмегiмен әр түрлер геномдарын қосуға болады. Қазiр жануарлардың дене жасушаларын организмнен тыс өсiруде көптеген тәжiрибе жиналып, қолайлы орта, өсiру тәртiбi әзiрленiп, оларды төменгi температурада ұзақ сақтау тәсiлi меңгерiлдi. Жасушалық инженерия көптеген биология проблемаларының iлiмiн шешуде қолданылады. Бүгiн алғашқы ұрықты бөлу әдiсi кең пайданылады. Зерттеушiлер бұл әдiстi ұрық дамуының кейiнгi сатыларында (морула, бластоциста) жүргiзуде. Алғашқы ұрық жасушаларының ұйысуы әдiсi-әр ата-ана екi бүтiн ұрығын немесе оның кесек бөлшектерiн қосып, төрт ата-ана сапасы бар жануар алу мүмкiндiгiн туғызды. Мұндай жануарды жасанды деп атайды. Түр аралық (қой-ешкi), тұқым аралық жасанды жануарлар алынды. Цитогенетика жетiстiктерiне жыныс анықтау әдiсi жатады. Алғашқы ұрық тiн кесiндiлерiн зерттеу (биопсия) жолымен алынған жасушалардың жыныс хромосомаларын ұқсастандыру әдiсi пайданаланды. Зертханалық малдың бiр, екi пронуклеусiн алу әдiсi қолданылып, жасушада неше түрлi қол әрекетiн жасау қамтамасыз етiлуде. Бөкен ұрығын бiр түрiнен екiншiсiне ауыстырып қондыру iске асты. Түр аралық ауыстырып қондыру қара мал, қой, жоғалып бара жатқан ешкi түрiнде табысты өттi. Қазiр бiр ғана ұрықтанбаған жұмыртқаклеткасының (партеногенез-pаrthеnоs-бұзылмаған) бөлшектенуiн туғызатын себепшарттар зерделендi.
1. Бутенко Р.Г. Биология клеток высших растений in vitro и биотеехнология на их основе. М: ФБК-ПРЕСС, 1999.160с.
2. Валиханова Г.Ж. Биотехнология растений. Алматы:Қонжық, 1996ж,272с.
3. Бегімқұлов Б. Молекулалық генетика және биотехнология негіздері. Алматы.Білім, 1996.200б.
4. Артамонов В.И. Биотехнология-агропромышленному комплексу. М.: Наука, 1989, 158с.
5. Вавилов П., Гриценко В. т.б., Растениеводство, М., 1979;

6. Томилов В., Опытное дело в растениеводстве (учебное пособие), Астана, 2001;

7. Двуреченский В., Возделывание зерновых культур, Костанай, 2004.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым минситрлігі 
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы:
Орындаған: ... ... ... С.Ж.
Жоспар:
* Жасушалық инженерия
* Протопластарды бөліп алу
* Тіршілікке ... ... ... Протопластарды In vitro өсіру
* Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару.
* Сомалық будандастыру
* Пайдаланылған әдебиеттер
Жасушалық ... - дене ... ... әдiсiн қолдана басталуымен немесе екi әртүрлi жасушалардың ұлпа себiндiсiнде қосылуынан пайда болды. Ол үшiн ... ... ... ... ... ... бүлiнудi Сендая вирусы тудыратын, қазiр оны химиялық заттар әсерi бередi. Сондықтан организм жасушаларының әр, тiптi алыс түрлерi қосыла алады. ... ... - ... ... деп ... Жасуша жарғағына, қаңқасына түрлi заттарды қолданып, өте күрделi қисындастырулар-жеке ядро, ядросыз жасуша, ядроны бiр жасушадан екiншi жасушаға егу, ... ... ... Ол жеке жасушада емес, бiрден миллиондаған жасушаларда жасалады. Бұл тәсiлдi жануарлар жасушаларына қолданғанмен жетiлген организм алынбайды. ... оны ... ... өте ... ... ... егу кеш ... ерекше ферменттер көмегi арқылы өсiмдiк жасушаларын тығыз жасұнық қабығынан айыру мүмкiн ... Ол ... ... (протопласты) егу, будан алу, бөгде ДНҚ енгiзу болатындығын көрсеттi.
Бұл инженерия жасушаны құрастыру, будандастыру, қайта жаңартуға ... ... ... ... әр ... ... қосуға болады. Қазiр жануарлардың дене жасушаларын организмнен тыс өсiруде көптеген тәжiрибе жиналып, қолайлы орта, өсiру тәртiбi ... ... ... ... ұзақ ... тәсiлi меңгерiлдi. Жасушалық инженерия көптеген биология проблемаларының iлiмiн шешуде қолданылады. Бүгiн алғашқы ұрықты бөлу әдiсi кең ... ... бұл ... ұрық дамуының кейiнгi сатыларында (морула, бластоциста) жүргiзуде. Алғашқы ұрық ... ... ... ... екi ... ұрығын немесе оның кесек бөлшектерiн қосып, төрт ата-ана сапасы бар ... алу ... ... ... ... жасанды деп атайды. Түр аралық (қой-ешкi), тұқым аралық жасанды жануарлар алынды. Цитогенетика жетiстiктерiне жыныс анықтау әдiсi жатады. Алғашқы ұрық тiн ... ... ... ... ... ... жыныс хромосомаларын ұқсастандыру әдiсi пайданаланды. Зертханалық малдың бiр, екi пронуклеусiн алу әдiсi ... ... неше ... қол ... жасау қамтамасыз етiлуде. Бөкен ұрығын бiр түрiнен екiншiсiне ауыстырып қондыру iске асты. Түр аралық ауыстырып қондыру қара мал, қой, жоғалып бара ... ешкi ... ... өттi. ... бiр ғана ... ... ... бөлшектенуiн туғызатын себепшарттар зерделендi.
Протопластарды бөліп алу.
Клеткалық инженерия - клеткаларды өсіру,оларды будандастыру және қайта құрастыру ... ... ... жаңа ... жасау әдістерін негізінде қалыптасқан биотехнологияның саласы.Клеткаларды жасанды жолдармен будандастырғ,анда,сомалық(жыныстық емес) клеткаларды ... ... ... ... ... бұл ... мәні мынада:аталық және аналық клеткалар ретінде жыныстық клеткалар (гаметалар) емес өсімдіктің дене (сомалық)клеткалары қосылады.Олардың алдын - ала ... ... ... жағдайда олар бір-бірімен қиылысады.Пайда болған сомалық будан клеткалардан ... ... ... ... ... өсіп ... қосу ... будандастыруды әртүрлі атайды:сомалық будандастыру,парасексуальды будандастыру,жыныстық емес будандастыру.Сон-да да, ... ... ... ... ... ... ... сомалық будан деп аталады
Клетканы қайта құрастыру (реконструкция)-клетканың құрамына кіретін ядроны,цитоплазманы,митохондрияларды,хлоропластарды,хромосоларды бір клеткадан басқа клеткаға көшіру негізінде мүлдем жаңа клетканы ... ... ... ... және ... ... ... әдеттегідей емес,тіпті өзгеше клеткалар пайда болуы мүмкін.Одан да артық ғалымдарды ... жеке ... ... ... ... ... алу мүмкіншілігі.
Қазіргі уақытта протопластарды бөліп алу үшін ферменттердің қоспасын пайдаланады.Бұл қоспаның құрамында ферменттердің үш түрі болады:олар пектиназа,целлюлоза,гемицеллюлаза.Олар ... ... ... компо-ненттерін ыдыратады.Бұл ферменттерді кейбір бактериялар мен саңырауқұлақтар өздерін өсірген сұйық ортаға бөліп шығарады,сонымен ... ... ... ас ... ... ... алады. Қазіргі уақытта пептиназалық және целлюлазалық әсері бар бірталай стандарттық бірнеше ферменттер бар.Олардың фирмалық аттары әртүрлі,атап айтқанда ... ... ... ... ... ... ... түрінде құрылымы мен құрамы жағынан айырмашылық болғандық-тан,қолданылатын ферменттердің комбинациялары мен мөлшерінің ара ... ... ... ұлпа үшін ферменттердің құрамы,концентрациясы мен ара қатынасы және өңдеу уақыты бөлек іріктеліп алынады.Бөлініп алынған протпластар ферменттік ерітіндіде мейлінше аз уақыт ... ... ... ... ... ... қажет.
Протопластарды бөлу кезеңінде осмостық стабилизатор маңызды қызмет атқарады.Протопластар бүтін болуы үшін ферменттік ерітінділер изотониялық немесе гипертониялық күйде болуы керек.Кейде ... ... - ала ... ... ... ... зат ... көбінесе қанттар (глюкоза,сахароза,сорбит,маннит) пайдаланылады.Осмостық қысымның дәл концентрациясы өсімдіктің ... ... және оның ... ... ... жеке іріктеліп алынады.Көбінесе ферменттер кейін протопластарды өсіруге қолданылатын қоректік ортада ерітіліп дайындалады.Ферменттік ... РН ... бір ... (5,4-6,2 ) ұстау үшін буфер қосады.Протопластарды бөлу кезеңінде аэрацияның маңызы зор.Слндықтан ортаны араластыратын жабдықтар ... ... ... ... ... ғана ... ... табақшасында бөліп шығарады Протопластарды ала көлеңкеде немесе қараңғыда ... ... ... ... ... ферменттердің үйлесуіне,РН және температураға байланыста,1-2 сағаттан 15-16 ... ... ... ... ұлпа үшін ең ... температурамен өңдеу уақытын жеке іріктеп алу қажет.Температура әр деңгейде ... ... 14 ... С ... ең ... 27 градус С.Протопластар бөлініп алынған соң,олар ұлпаның қалдықтары мен ферменттерден тазалануы керек.Ол үшін оларды центрифугалайды немесе сүзіп алады.Инкубациялық ... ... 50-100 мкм ... ... ... ... ... центрифугалайды.Центрифугалау тәртібі осмостық затқа байланысты.Егер ферменттік ерітіндісі 0,4-0,5 м сахарозада дайындалса,100-200гр 2-3 минут бойы центрифугалайды.Протопластар ... ... ... ... ... ... ... рет тұздың ерітіндісімен шаяды.Тығыздығы төмен басқа осмостық заттарды (маннит,сорбит)қолданған кезде ,протопластар центрифугалау ... ... ... ... 2 рет ... ... ... тұздың ерітіндісінде немесе 0.4м маннит,сорбит,глюкоза ерітіндісіне нгемесе өсіретін қоректік ортаға салып,суспензиясын алады.
Тіршілікке қабілетті протопластарды алу
Протопластарды нәтижелі ... алу ... ... ... атап ... шығу тегі (жапырақ,тұқым жапырақ,тамыр,тозаң түйірі,каллус ұлпасы,суспензиядағы клеткалар),өсімдіктің түрі мен ... ... ... ... ... Рн және ... ... түрі.Протопластардың тіршілікке икемділігін ,яғни олардың метоболиттік активті-лігін ... ... әдіс бар .Ол ... флуоресцеиндиацетатпен (ФДА) боялуы.ФДА бұл флуоресценциясы жоқ қосылыс,протопластар мембранасы арқылы жеңіл өтеді,тірі протопластардың ішінде эстеразалардың әсерімен ... ... ... ... прото-пластардың бүтін мембраналары ұмтап қалады.Сондықтан метоболиттік активтыілігі бар (тіршілікке қабілетті) протопластар ... ... ... көзге көрінеді,себебі жинақталған флуоресцеин ультро күлгін сәулесімен қоз-дырылып,жасыл сәулені тарата бастайды.
Протопластар суспензиясының сапасы тіршілікке икемді протопластардың саны мен (процент ... ... саны ... камерасында есептеледі.Протоплдастардың тығыздығы (суспензияның 1 мл-дегі саны) суспензияның маңызды сипаттамасы.Егер ұлпаның немесе өсірген клеткалардың ылғалды массасының 1 гр-нан 1 х 103 тен 1 х104 ке ... ... ... ... ... ... ... бөлініп алынды деп есептеледі.Жоғарыда айтылып кеткендей,протопластардың бөлініп алынатын мөлшері және олардың өміршеңдігі сімдіктің түріне,жасына және ... ... ... және ... ... байланысты.Протопластарды көп мөлшерде тұрақты алып отыру үшін өсімдіктерді белгілі бір жағдайда ... ... және ... ең ... өсу кезеңін нақтылы бір мүшесін анықтап таңдап алуы қажет.In vitro ... ... мен ... протопластарды бөліп алудың мынадай артықшылықтары бар:стирильдік, In vitro жағдайларында өсіруге бейімділік.Бірақ клетка қабықшасының химиялық құрамының күрделі болып өзгеруі және оның ... ... ... ... ... бөлініп алынуы өсірген клеткалардың ішінде меристемалық клеткаларының сан жағынан үйлесіне сай болады,ал ол үшін ... ... ... жаңа ... ... ... отыруы керек.Суспензияда өсірген клеткалардан протопластарды алу үшін ең қолайлы мерзім,ол клеткалардың өсу ... ... ... ... ... ... қабықшалары ферменттердің әсерімен оңай ыдырап,өміршең протопластарды береді.Протопластардың тіршілікке екемділігі оларды бөліп алу жағдайлары мен тәсілдеріне байланысты.Клетканың плазмолиз кезінде сусыздандырылуы және ... ... оны шок ... ... ... етеді.Бұл жағдайда цитоплазмангың вокуольденуі артады,көптеген липид тамыршалары пайда болады,полисомалардың саны азаяды,ядромен хлоропластар ... ... ... сапасы протлпластардың бөліп алынған санына,мөлшеріне ғана емес,олардың ... ... әсер ... мен целлюлозаларды гидролиздейтін саудалық фермент препаратына қоспа ретінде протезалар,липазалар,нуклеазалар және басқа ферменттер,фенолдық қосылыстар,тұздар кіреді.Олар плазмалемманың қасиеттерін өзгертуі мүмкін.Осы токсикалық заттардан ... үшін және ... ... ... үшін ... тазалауға болады.Бірақ айта кететін мәселе өте жақсы тазартылған ферменттер протопластарды көп мөлшерде алуға тиімсіз келеді.Кейде ферменттік ерітіндісі қорғаушы заттар ... ... ... 0,5 процент ерітінділері.Олар протеин-дермен әрекеттесіп,ферменттердің зиянды әсерін ... ... ... ... мен ... ... ... тұрақтылығын арттырып оқшауланған протопластардың сапасын жақсартады.Оқшауланған протопластар механикалық және осмостық стреске өте ... ... тек ... ... кіре ... ... ... гипертониялық ерітіндісінде өздерінің осмостық тұрақтылығын сақтай алады.Ферменттік ... ... ... ... тіршілікке икемді протопластар шок күйінен шығып,біртіндеп өзінің ішкі жүйесіндегі бұзылған ... ... ... ... ... ... (регенерация) дайындалады.Толық жарамды изотониялық қоректік ортада (протопласт пен ортаның ... ... ... ... ... протопластар ұзақ мезгіл тіршілікке икемді болып,бөлінуге қабылетін сақтайды.
Протопластарды In vitro ... In vitro ... ... ... ... ... тәжірибенің мақсатына байланысты.Алдымен протопластардың қоректік ортада шайқап жуып ферменттерден тазартады.Содан соң олардың 1 мл ортадағы ... ... ... ... сәйкес олардың тығыздығын керек көрсеткішке жеткізеді.Ол үшін протопластарды әртүрлі көлемі бар ортаға салады. Ал,керісінше,протопластардың тығыздығын азайту үшін ... ... орта мол ... ... көшіреді.Сөйтіп,протопластардың 1 мл ортадағы санын оқтын-оқтын есептеу арқылы олардың тығыздығын жасайтын тәжірибеге сайма-сай келтіреді.Протопластарды сұйық ... ... ... өсірген сияқты олардың тығыздығы жоғары болуы керек.Көбінесе бұл көрсеткіш 1-мл ... ... ... орта сұйықталып,протопластар саны бұдан аз болса,лнда олар жөнді өсе алмайды.Өте сұйық суспензияда протопластардың ішіндегі тіршілікке қажетті кейбір метоболиттер плазмолемма ... ... ... ... ... протопластардың тіршілік қабылеті едәуір кемиді.Осының дәлелі ретінде мынадай мысал келтіруге болады.Әдетте ісік ұлпалардан алынған ... ... ... қоректік ортаға ауксин мен цитокинин гормондарын қоспайды.Өйткені бұл гормондар ... ісік ... ... ... ... өсіргенде клетка қабығы ол гормондардың клеьканың ішінен сыртына шығуын ... де ... ... ... ... өзіде пайдалана алады.Ал ісік клеткалардан бөліп алынған протопластарды суспензияда өсіру үшін қоректік ортаға міндетті түрде экзогендік ауксин мен ... қосу ... ... өз эндогендік гормондары клетканың қабығы болмағандықтан плазмолеммадан шығып кетеді.
Протопластардың өсуіне жақсы жағдай жасау үшін әдісін пайдаланады ... ... ... ... олар өсіп ... ... көлемін минимумға дейін азайтады.
ретінде рентген немесе гамма сәулелері әсер ететін протопластар мен клеткалар пайдаланылады.Сол ... ... ... ... қабылетінен айыры-лады,бірақ басқа клеткалардың өсуіне жағдай туғызады.Осы әдістің тағы бір ... ... ... ... ... ... ... бірге өсіру.Байытылған орталар өсімдіктердің шамалы түрлері үшін ғана оң әсерін тигізеді. Протопластарды өсірудің кең таралған әдісі,оларды жоғары ылғалдылықта ... 20-40 мкм ... ... ... ... ... түбіндегі кішкене тамшыларға протопластар автоматтық пипеткамен салы-нады.Протопластарды өсіру үшін бұл әдістің тиімділігі-материалдар мен ... ... ... ... ... тексеруге мүмкіншілік береді.Бірақ бұл әдістің де кемшілігі бар,ол протопластардың тамшының ортасына жыиылуы. 1978жылы украйн ғалымы Ю.Ю.Глеба жеке протопластарды ... ... ... 1мкл ... ... ... әдісін жете зерттеп дайындады және өзінің зерттеу жұмысында осы әдісті нәтижелі ... ... ... бір ... ... клетка көлемінің ара-қатнасы әдеттегі өсіргендей тығыздығы 1милилитрде 104 клеткасы бар суспензиямен ... ... ... 1-3 күн ... ... (104-105 ... ... өсірілсе,кейін сондай суспензиядан алынған жеке протопластарды микротамшыда өсірудің тиімділігі арта түседі. Протопластарды суспензия ретінде сұйық орта ғана емес ,біраз ... ... да ... ... үшін ... құйылған қоюланған ортаның бетіне жұқа қабат етіп қана ... ... әдіс ... ... ... тең ... ортада протопластардың концентрациясын екі есе көбейтіп өсіруге болады. Протопластарды агары бар ... ... да ... ... .Ол үшін ... сцуспензиясын 1,2 процент агары бар жылы (45 градус С ) көлемі бірдей ортамен араластырады.Орта суып қатқан соң оның ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... агарда орнықтыру әдісі протопластардың әр-қайсысының өсуін жеке ... ... ... береді.Агар орнына агароза қолданылса клеткалардың бөлінуін арттыруғаболады.Агароза агардың құрамына кіреді,шамасы агар екі полисахаридтің- агароза мен агаропектин - қоспасы.Бұл ... өсу ... ... ... ... қалған протопластарға қолайлы.
Клетка қабығы қайта пайда болып,клетканың алғашқы бөлінуі үшін қоректік заттар орташа мөлшерде ... ... ... жоғары болса,протопластардың күй жағдайы тіпті нашарлауы мүмкін.Ал екі-үш рет бөлінгеннен соң клеткалар ... ... ... ... ... осы ... орта ... тежеліп,клеткалар тіпті құрып кетуі де мүмкін.Өсіру кезінде қоректік ортаны байытудың екі жолы ... ... ... ... ... ... ... және қоректік қабатты қолдану.
Бірінші жолдың кемшілігі,концентрациясы жоғары ортаны қосқан сайын инфекциялану қаупі туады. Ал ... ... ... ... бай ... орта ... алдын-ала құйылады.Ол қатқан соң үстіне протопластар салынады.Сөйтіп алғашқы күндері протопластар қоректік заттар азырақ ортада ... ... ... келе ... клеткаларға астыңғы қатты қабаттан диффузия арқылы қажетті заттар келіп жатады.Протопластарды клеткалар мен ұлпаларды өсіретін белгілі қоректік ... ... ... ... ... ... айырмакшылығы-Са концентрациясы 2-4 есе артық және 0,4-0,8 м осмостық заттардың қосылуы.Протопластарды өсіру үшін кеңінен қолданылатын ... ... ... - Скуг ... ... ол ... ... такеба ортасы деп аталады );Гамборгтың В ортасы және Као мен Михайлугтың ортасы (бұл ... мен амин ... және ... ... ... ... мен байытылған.Гамборгтың В ортасы).
Мұнда қанттар (ксилоза,рибоза,целлобиоза,манноза,рамноза) осмотик ретінде ғана емес,клетка қабығының тез ... ... әсер ... әр ... ... ... протопластардың өсуіне қолайлы көптеген қоректік орталар жеке зерттеліп ұсынылды.Қоректік орталарды іріктеп алу ... ... ... ең ... ... ... түрі тұрмақ,тіпті жеке сорт үшінде таңдалады.Нақтылы әр бір ... ... ... ... ортаға реакциясын зерттеу үшін оларды әдісімен ... ... ... ... ... бойынша әртүрлі комбинацияда құралған қоректік орталарында өсіреді.
Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару.
Ең бірінші болып 1971 жылы Такебе протопластарды ... ... ... ... шығаруға болатынын дәлелдеді.Лайықты жағдайда протопластарда клетка қабығын қайта түзіп,кәдімгі нағыз клеткаға айналады.Электрондық микроскоп көрсеткеніндей протопластардың ... ... 10-20 ... ... соң ... ... микрофибрильдері пайда болады,ал 20 сағаттан кейін олар ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы,шамасы,бірден қабықты қайта құру механизмін іске қосады.Ең қызығы қабығынан айырылмаған плазмолизге ұшыраған протопластың үстінде жаңа ... ... ... ерекшеліктері және жылдамдығы бастапқы клетканың түріне және дифференцировкасына байланысты.
Сомалық будандастыру
Бірінші рет будан клеткалары ... ... ... In vitro ... ... жетілдіргенде жануар клеткаларынан алынған.
Өсімдіктерде бұл мүмкіншілік кешірек,протопластарды бөліп алу және оларды қосу әдістері жете зерттелгенде жүзеге ... ... ... ... ... биология мен медицинаның тоериялық мәселелерін шешуге пайдаланылады.Будан клеткалар биотехнологияда кеңінен қолданылады,мысалы, гибридомаларды пайдаланып моноклондық ... алу ... ... ол ... ... ...... ісік клеткамен қосылған будан клеткасы. деген жұрнақ,ісік ... ... ... ... клеткасымен басқа клетканы будандастыру арқылы алынған будан клетка.Неліктен гибридома жасау үшін ісік ... ... ісік ... тез және ... ... зат ... ... клеткаларды (мысалы лимфоциттер)ісік клеткасымен будандастырғанда алынған гибридомаларды ... ... ... ... ... ... заттарды мол өндіруге болады.Ісік клеткаларның құрамына енгізілген лимфоциттер организмнен тыс шексіз уақыт өсіп, антиденелерді ... ... ... мол мөлшерде шығарып жағады.Кейін осы антиденелердібөліп алып,тазалап,медицинада пайдаланады.
Өсімдіктердің сомалық клеткаларының протопластары құйылысып,будан клетка ... одан ... ... ... ... ... будан организм шығады.Сондықтан бұл әдіс будан өсімдіктің ... ... ... ... болатынын білу үшін генетикалық талдаужасауға ыңғайлы.Сомалық клеткаларын будандастыру ... ... ... ... жақсартуға болады.Көне заманнан бастап мәдени өсімдіктердің селекциясыжыныстық будандастыруға және соның нәтижесінде шыққан алуан генотиптерді сұрыптап,олардың арасынан ең ... ... ... ... жанастық будандастыру генетикалық жағынан өте қатаң шектелген будандастыру жүйесі.Мұнда ата-аналық формалары ретінде тек биологиялық бір түрге жататын белгілі ... ... бір ... пайдаланылады.
Жыныстық будандастырудың нәтижесінде белгілі гендер жиынтығы бар ұрпақ пайда болады.Жыныстық жолмен мәдени өсімдікке жабайы түрдің бағалы жеке бір ғана ... беру ... ... ... ... ... пен аналықтан ұрпаққа несие болып берілетін хромосомалар саны ... ... ... мақсат бойынша берілетін пайдалы қасиетпен қатарласып,көптеген тіпті зиянды белгілері де қосымша беріледі.Аталық пен аналықтың екеуінің де гаметалары ... ... ... ... ... ... гаплоидтық жиынтығын бір мөлшерде қосады.Жабайы түрдің көптеген жарамсыз гендерінен аластау үшін ... ... ... ... ... өсімдік формасымен қайтара будандастыра беру қажет.бұл жұмысқа көп жылдар кетеді, гендері біркелкі таза линия алып,одан сортты шығару үшін он ... ... ... ... ... ... ... хлоропластар мен митохондриялардағы генетикалық информация, яғни ядродан тыс ... ... ... ... қуалайды.Жыныстық будандастыру өсімдіктердің физиологиялық жақын түрлерімен ғана шектеледі.Болашақта селекцияның тиімділігін генетикалық базисті үдейі кеңейту жолымен ғана қамтамасыз ... ... ... ... ... (әралуандылығын) кеңейту жолы,ол түраралық және туысаралық буданадарды алу.Бірақ ондай таксономиялық алшақтық жыныстық жолмен будандастыруды шектейді.Дегнемен,жабайы өсімдіктердің пайдалы гендердің екпе өсімдіктерге ... ... ... ... ... ... ... осындай будандарды алу үшін көп еңбек сіңіреді.Өкінішке орай,жоғары да айтылғандай,бұл кезде ... ... ... көбінесе сәтсіз болады.
Сомалық будандастыру-будандастырудың жаңа әдісі. Оның арқасында будандастыру жыныстық процес арқылы емес, тіпті басқа жолмен-сомалық клеткалардың құйылысуы ... ... ... ... ... алшақтық шектемейді.Түраралық қана емес,туысаралық, тіпті одан да алшақ системалық ... ... ... ... ... ... артықшылықтары мынада:
1)әдеттегіжыныстық жолымен будандаспайтын филогенезде түпкі тектері алыс ... ... ... ... будандарды алу,оларды аналық немесе аталық әйтеуір екі біреуінің гендер жиынтығы толығымен болса,екіншісінің бірнеше хромосомалары ... ... ... мен цитоплазмасы) болады.;
3)үшеу және одан да көп ата-аналық клеткалардың құйылысуы;
4)ата-аналық идиотиптері толығымен болатын ... ... тыс ... ... ... ... ... жүйелерінің сыйымсыздығын жеңу;
7)морфогнезде гамогенездегі аномалиялар салдарынан жыныстық процесс өте алмайтын өсімдіктердің будандарын ... ... әр ... ... ... алу ... немесе парасексуальдық будандастырудың ядролық және цитоплазмалық гендерді тасымалдайтын ... ... ... ... ... ... ... шешуге болады.Екі протопласт қосылғанда,егер олардың ядролары қосылса,нағыз будан клетак(ядролық будан)пайда болады.Ядролары қосылмаған будан клетак гетерокорион деп аталады.Гетерокорионды ... ... ... ... субротопластарын будандастыру үшін пайдалануға болады.Субпротопласт-протопласттың бөлігі,цитоплазмалық мембранамен қрошалған ... ... ... ... ... жоқ ... мен цитоплазманың бөлігі болса-мини - протопласт.Хлоропластар мен митохондрияларды бір клеткадан екіншісіне көшіру үшін цитопластарды пайдалануға ... ... ... және цитоплазмалық гендері екеуінен немесе біреуінен болса,онда цитоплазмалық будан ... деп ... ... ... ... иеленген будандарды цитоплазмалық гетерозиготалы будан (цитогет)деп атайды.Клеткада цитоплазмалық гендер ... мен ... ... және ... ... ... ... сомалық будандастыру нәтижесінде будандардың 27 түріне дейін алуға болады.Оқшауланған протопластар ... ... ... мен ... ... ... бөлшектерді өздеріне сіңіре алады.Шамасы,бұл табиғи эндоцитоз құбылысы немесе олар плазмалеманың үзілген жерінен өтеді,жаңадан бөлініп алынған протопластарда мембрананың ... ... ... ... ... ... одан каллус шығады,ал каллуста морфогенез процестері өтсе ... ... ... ... ... 1972 жылы ІІ.Карсон әріптестерімен жоғары сатыдағы өсімдіктің бірінші буданын ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің морфологиясы,хромосомалар саны,жыныстық жолмен алынған амфидиплоидтармен (ата-ананың әрқайсысынанхромосомалардың бір диплоидтық жиынтығы қосылған)бірдей болды.1974 жылы Г.Мельхере пен Г.Лабиб темекінің екі сортының ... ... ... ... Бұл сорттардың хлоропластарының жарыққа сезімталдық кемістігі бар еді.Будан клеткадан өсіп шыққан будан өсімдіктің хлоропластарында ондай ақау ... ... ... жолымен алынған будан да болды.Сөйтіп,протопластарды бөліп алу,өсіру,оларды қосу және ... жеке ... ... ... мен селекционерлерге алынған будан өсімдіктердің әр алуандылығын кеңейтуге мүмкіндік береді.Жетiлуге бағытталған жұмыртқаклеткасын қалыптастырудағы мейозды ... ... ... ... ... ... Олар ... балықтарда кездеседi. Iрi қара мал, шошқа, қой, басқа сүтқоректiлердi сұрыптауда бұл әдiстiң болашағы зор.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Бутенко Р.Г. ... ... ... ... in vitro и ... на их ... М: ФБК-ПРЕСС, 1999.160с.
2. Валиханова Г.Ж. Биотехнология растений. Алматы:Қонжық, 1996ж,272с.
3. Бегімқұлов Б. Молекулалық ... және ... ... ... ... ... В.И. ... комплексу. М.: Наука, 1989, 158с.
5. Вавилов П., Гриценко В. т.б., Растениеводство, М., 1979;
6. Томилов В., Опытное дело в ... ... ... Астана, 2001;
7. Двуреченский В., Возделывание зерновых культур, Костанай, 2004.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасушалық инженерия6 бет
Жасушалық инженерия жайлы ақпарат12 бет
Жасушалық инженерия жайлы мәлімет10 бет
Жасушалық инженерия жайында14 бет
Жасушалық инженерия туралы4 бет
Жасушылық инженерия5 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Микроорганизмдер генетикасы10 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Селекция туралы жалпы түсінік туралы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь