Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер, жаңа оқулықтардың ерекшеліктері

Қазақ тілі әдістемесі - ана тілін ұғынудың заңдылықтарын, тілдің қыры мен сырын балаға үйретудің жолдары мен құралдарын зерттейтін педагогика ғылымының бір саласы. Педагогика ғылымының дидактика саласы оқыту; ұстанымдарын, оқуды ұйымдастырудың алуан түрлі әдіс-тәсілдерін, білімді игертудің ең тиімді, ұтымды жолдарын, іскерлік пен дағдыны қалыптастырудың амалдарын зерттейді. Сабақ үстінде, тақырыпты меңгерту барысында мұғалім дидактиканың оқыту, білім беру жөніндегі теориялық қағидаларына сүйенеді.

XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі чех педагогі Ян Амос Коменский дидактика саласында еңбек етіп, кейінгі ұрпаққа өшпес із қалдырды. Педагогтің "Ұлы дидактика" еңбегінен кейінгі ұрпаққа өнеге болатындай сөздер орын алды. Кейбір педагогтар баланың сезім қабілетін ескермей, оның ақылын дамытуды ғана көздеген. Оқыту мен тәрбиелеудің бұл тәсіліне Я.А.Коменский қарсы болды. Ол әр түрлі сыртқы әсерлерді адамның қабылдауы сезімнен басталатындығын өз еңбегінде айтқан. Оқу- тәрбие жұмысының негізгі әдісі - баяндау мен сөзге құрылған бақылау емес, дидактика заңдарын терең қолданып, жаттықтыру, яғни білімді іскерлік негізінде меңгеріп, оны дағдыға айналдыру. Осы тұрғыда Я.А.Коменскийдің мектепті жаттығу орнына балауының маңызы зор. Ол: "Білімнің негізі зат пен құбылыстың өз табиғатынан алынсын. Ұстаз аз сөйлеп, шәкірт көп үйренетін болсын. Тәртібі жоқ мектеп сусыз диірменге ұқсайды. Білімнің негізінде әдемі зат, көркем текст содан соң талдау, аяғында қорыту тұрады" - деген дидактикалық қағидалары осы күнге дейін өзінің құнын жойған жоқ.

Я.А.Коменскийдің идеясын одан әрі жалғастырған орыс педагогі К.Д.Ушинский ана тілін мектепте оқылатын пәндердің негізгісіне теңеп: "Ана тілін толық меңгермеген бала тарихты, географияны, жаратылыстану ғылымдарын және математиканы үйренген кезде теореманы немесе математикалық есепті өз сөзімен айтып бере алмайтын күйге ұшырайды. Ана тілі басқа пәндердің бәріне қатысы бар және олардың нәтижелерін өзіне жинастыратын басты, өзекті пән екені енді түсінікті емес пе?"- деген болатын. К.Д.Ушинский оқу материалын меңгеруде әңгіме, салыстыру, пысықтау, бекіту сияқты әдістерді тиімді қолданудың жолдарын көрсетеді.
        
        1.Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер. 2.Жаңа оқулықтардың ерекшеліктері.
Қазақ ... ... ... ... тілі ... - ана ... ... заңдылықтарын, тілдің қыры мен сырын балаға үйретудің ... мен ... ... ... ... бір саласы. Педагогика ғылымының дидактика саласы оқыту; ұстанымдарын, ... ... ... ... ... ... игертудің ең тиімді, ұтымды жолдарын, іскерлік пен дағдыны қалыптастырудың амалдарын зерттейді. Сабақ үстінде, тақырыпты меңгерту ... ... ... ... ... беру ... теориялық қағидаларына сүйенеді.
XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі чех ... Ян Амос ... ... ... ... етіп, кейінгі ұрпаққа өшпес із қалдырды. Педагогтің "Ұлы дидактика" еңбегінен кейінгі ... ... ... ... орын ... ... педагогтар баланың сезім қабілетін ескермей, оның ақылын дамытуды ғана көздеген. Оқыту мен ... бұл ... ... ... ... Ол әр түрлі сыртқы әсерлерді адамның қабылдауы сезімнен басталатындығын өз еңбегінде айтқан. Оқу- тәрбие ... ... ... - ... мен сөзге құрылған бақылау емес, дидактика заңдарын ... ... ... яғни ... ... ... ... оны дағдыға айналдыру. Осы тұрғыда Я.А.Коменскийдің мектепті жаттығу орнына балауының маңызы зор. Ол: ... ... зат пен ... өз ... алынсын. Ұстаз аз сөйлеп, шәкірт көп үйренетін болсын. Тәртібі жоқ ... ... ... ... ... ... ... зат, көркем текст содан соң талдау, аяғында қорыту тұрады" - ... ... ... осы ... дейін өзінің құнын жойған жоқ.
Я.А.Коменскийдің идеясын одан әрі жалғастырған орыс педагогі К.Д.Ушинский ана ... ... ... ... ... ... "Ана ... толық меңгермеген бала тарихты, географияны, жаратылыстану ғылымдарын және математиканы үйренген кезде теореманы немесе математикалық есепті өз ... ... бере ... күйге ұшырайды. Ана тілі басқа пәндердің бәріне қатысы бар және олардың ... ... ... ... ... пән екені енді түсінікті емес пе?"- деген болатын. К.Д.Ушинский оқу материалын меңгеруде әңгіме, салыстыру, пысықтау, бекіту сияқты әдістерді тиімді ... ... ... - педагогика ғылымының білім беру және оны оқыту теориясын қарастыратын саласы. Ол білімнің мазмұнын, ғылыми ... ... ... ... Нені ... керек, қалай оқыту қажет деген сұрақтарды шешіп отырады. Осы мәселелер женінде өзінің ұстанымдарын ... ... ... ... әдіскер-ғалымдардың еңбектерінде дидактикалық ұстанымдардың бірнеше түрлері қамтылған. ... ... ... ... ... атап айтқанда, оқытудың ғылыми ұстанымын, жүйелілік ұстанымын, материалды дұрыс орналастыру ұстанымын, алдын-ала болжау ұстанымын, саналылық ұстанымын, оқытудың берік, тиянақты болу ... ... мен ... ... ... ... ... көрнекілік ұстанымын ұсынады.
С.Қазыбаев балаларды тәрбиелеу әрі дамыту,оқу материалын саналы меңгерту, ғылыми дұрыс білім ... ... ... ... беріктігі, түсініктілік, көрнекілік, оқушылардың оқу еңбегінде көрсеткен белсенділігі мен өздік жұмысы, білімнің жүйелілік және бірізділігі, ... ... ... ... тоғыз ұстанымның қажеттігін айтады.
Әдіскердің ұсынған сабақтастылық ... ... ... алдын-ала болжау ұстанымына ұқсас. Дегенмен, айырмашылығы да бар. Бұл екі ұстаным да алдыңғы сабақта өтілген ... ... ... ... алдын-ала болжау - алдыңғы сабақта оқытылатын материалды меңгертудің тиімділігін алдын-ала болжап, бастауыш сыныптарда ... ... ... сыныптарда толықтырылып өтілетініне ... Ал ... ... әр күн, әр ... әр ... ... сатылап байланысады.
Ә.Исабаев ұстанымдарды ғылыми, жүйелі, көрнекілік, саналылық пен белсенділік, теорияны практикамен байланыстыру, түсінуге жеңіл қолайлылық, оқушылардың психикалық ерекшелігін ... ... деп ... ... ұсынған оқушылардың психикалық ерекшелігін ескеру ұстанымы басқа әдіскерлердің еңбектерінде кездеспейді.
А.Әбілқаев оқытудың тоғыз ұстанымын ұсынады. Әдіскер ұсынған жаңа ... - ... ... ... ... ... тек ... сабақтың ғана мақсатын көздемей, сол сабақта не оқытылады, қазіргі оқытылып жатқан материалды ... ... оның ... ... материалды меңгеруге қандай көмегі бар дегенді негізге алады.
1. ... ... ... ... оқулықтардағы тілдік материалдардың мазмұны тіл білімі саласындағы ұғымдар мен олардың құрылымына сәйкес келуі ... ... тілі ... ... мен ... осы ұстанымға сүйеніп жасалады. Оқушыларға казақ тілінен берілетін білім лингвистикаға банланысты қаралады. Тілдің ең негізгі ... ... ой ... ... ... жеткізеді. Тек ғылымға сүйенген пән ғана жас ұрпақты жан-жақты тәрбиелеуге көмектеседі.
Педагог-әдіскер Ә.Исабаев ғылыми ... ... ... сай ... ... деп ... 1. Меңгерілетін объектінің термині анық болуы қажет. 2. ... ... ... тақырыптардың дәлділігі талап
етіледі. 3. Тілдік тақырыптардың өзіндік ... ... ... ... ... ... материалдардың анықтамалары мен ережелері дәл болғаны абзал. Тілдік тақырыптарга байланысты берілетін практикалық дағдылардың да көлемі дәл болғаны жөн.
Демек оқулық осы ... ... ... ... ... ... ... берілген білімді еске түсіруден бастаған жөн. Бұл тұста ... ... ... ... ... ... ... есте ұстау қажет.
Тақырыптарды өту барысында сол тақырыпқа байланысты тіл ғылымындағы соңғы жаңалықтарды да енгізіп, айту ... Тіл ... ... ... ... мәселелер туралы терең мағлұмат беру, оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырады. Оқушы білімі тек ... ... ... ... Осы ... оқытудың ғылыми ұстанымы зор рөл атқарады. Мұғалім теория мен практика арасындағы диалектикалық байланысты естен шығармауы керек. Әр тақырыптың тіл жүйесіндегі ... ... ... ... ... сол білімді саналы игеруіне көмектесумен қатар, танымдық қабілеттерін дамытады.
2. Оқытудың жүйелілік ... ... ... ... ... бір ... ... берілу тәртібі. Білімнің жүйелілік және бірізділігі
ұстанымы жаңа материалды түсіндіруде, білім мен
дағдыларды бекітуде, тексеруде, үй тапсырмасын беруді
және оны тексеріп, еске ... іске ... ... ... ... ... мен ... жеңілден ауырға, қарапайымнан күрделіге қарай дамытылып отыруын қажет етеді.
3. Оқытудың ... ... ... ... дәл, анық ... іске ... Әрбір
сабақта көрнекі құралды үтымды пайдалана білу - сабақтың сапасын жақсартады. Оқушыны байқағыштыққа, оймен топшылауға ... ... ... зат, ... ... түсінігін нақтылай түседі, бақылау қабілетін жетілдіріп, ақыл-ойын дамытады. Сондықтан мұғалім өзі ... ... ... ... ... ... көрнекі құралдардың сапасына, тазалығына басты назар аударуы қажет.
Сабақ барысында таблицаларды, дидактикалык кестелерді, схемаларды, әр түрлі сериялы оқиғаға ... ... ... ... тиімді.
Дидактика ілімінде көрнекілікті кескінделген және экранды-дыбыстық деп бөлу дәстүрі қалыптасқан. Кескінделген ... оқу ... ... кесте, сурет, оқиғалы картиналар, схема, үлестірме кеспе қағаздары жатады.
Экранды-дыбыстық құралдарға дыбыстық-бейнетаспа; жазулары, фонохрестоматия, күйтабақ, кодоскопқа арналған транспоранттар, ... ... т.б. ... ... пен ... ұстанымы оқушыларға грамматикадан білім беру барысында олардың саналы түсіну қабілетін дамытып отырады. Тілдің заңдылықтары мен ережелерін оқушылар ... ... ... ... ... меңгеруі қажет. Демек, мұғалім материалды дәл, айқын түсіндіріп, оқушыларға материалды өз түсінігі бойынша айтқызып отырғаны ... ... ... ... оқушылардың ынтасы мен белсенділігін арттырып отыру - оқу үрдісінде нәтижеге жетудің алғы шартының бірі. Оқытудың интерактивті ... ... ... ... ұйымдастыруға болады. Оқушының оқу белсенділігі сабаққа қызығушылығы болған кезде артады. ... ... ... туындауымен тығыз байланысты. "Мотивация" - уәждеме - белгілі бір іс-әрекетті орындауға қозғау салу, соған итермелеу. Осы тұрғыда оқытудың ең ... ... ... ... ... керек. Оқушының оқуға деген белсенділігі артып, жұмысты өздігінен орындауға бейімділігі, қызығушылығы жүзеге асқан кезде ғана, оқушының ... ... ... ... ... Мәселен, "Сөз тіркесі және оған ұқсас тұлғаларды" меңгерту барысында оқушылардың оқу белсенділігі артады, яғни сөз ... қыры мен ... ... ... белсенділігі мен қызығушылығын арттырған кезде материалды саналы түрде меңгеру жүзеге асады. Тақырыптың негізгі ерекшеліктерін саналы түрде меңгерген ... ғана оны әр ... ... ... ... алады.
5. Теорияны практикамен байланыстыру ұстанымы оқушылардың теория жүзінде алған білімдерін өмір қажетіне ... ... іске ... ... ... материалды игеру онда берілген практикалық жаттығулардың берілуіне байланысты. Оқулықтағы жаттығулар ... ... ... алған білімдерін жан-жақты танытуға мүмкіндік береді.
Тіл дамыту т.б. жұмыстар әдемі сөйлеуге, қатесіз, сауатты жаза білуге ... ... ... ... ... ... ... береді. Мұндай дағды ұзақ, жүйелі жүргізілген жұмыстар арқылы іске асады. Мұғалімдер оқыту ісінде бір жақты кетпей, яғни ... ... ғана ... ... ... сол ... ... сөйлеулерінде, жазуларында дұрыс таңдап, іріктеп ала білу, орынды қолдану қабілеттерін арттыруға да үздіксіз назар аударып отыруы тиіс. Оқушыларды таза, жақсы ... ... өз ... ... ... ... ... стилистикалық орашолақты, жауапсыз сөйлеушілікті мұғалімнің кешірмейтінін, ол үшін бағасы төмендейтінін жақсы білулері шарт.
6. Түсініктілік ұстанымы оқу материалына дәл анықталған материалды ... ... ... алатындай ғылыми терминдер мен үғымдарды пайдалануды көздейді. Жалпы бұл ұстаным, негізінен, оқулықтағы тілдік, ... ... ... ... тікелей байланысты.
Сондай-ақ, оқу материалын меңгертуде мұғалімнің жаңа білімді баяндап, түсіндіруіне да байланысты. Мұғалім тақырыптарды түсіндіргенде, бүл тақырыптың тілдің ... ... ... ... ... естен шығармай, оқушылардың естеріне өткен сабақтардан алған білімдерін түсіреді.
7. Жеңілден ауырға қарай ұстанымы арқылы материалды түсіндіреді. ... ... ... жеңілдетемін деп, оны не ықшамдауға, не үстіртін өтуге болмайды. Бүл ұстанымның нәтижелі болуы мұғалімнің сабақты тартымды, қызықты ... ... ... ... ... сатылы түрде, жүйелі, түсінікті, сапалы болуы мұғалімнің жұмысын жеңілдетеді.
8. Оқушылардың психикалық дара ерекшеліктерін ескеру ұстанымы.
Оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... ... қасиеттері, оқуға бейімділігі мен икемділігі ескеріледі. Мұғалім әрбір сабақтың үстінде оқушылардың жеке ерекшеліктерін ... ... ... жүргізеді. Сабақты нашар және орта меңгерген оқушыларға жеке тапсырмалар береді. ... ... ... назарға ала отырып жұмыстар орындатады. Осымен байланысты саралап оқыту жүйесін қолдануға болады. Деңгейлік тапсырмалар ... ... да ... жеке ... ... ... тілін оқытуда көп мән берілмей келген негізгі ұстанымның бірі коммуникативтік (қатысымдық) ұстаным болып табылады. Осы принциптің ... де ... үшін тіл пәні ... ... мен ... меңгертуден аса алмай қалды. Білім берілді де, оны қолдану мәселесі ... ... ... да ... ... тілі ... ... Ерекше табиғи дарыны барларды айтпағанда, оқушылар шешен сөйлеу мен сөйлесуге баулынбағандықтан және шешендік білім мазмұнын анықтаудың басты талабы ретінде көрсетілмегендіктен, ... ... ... өз ойын ... айта білу ... дамытуға мүмкіндік аз болды.
Бұл оқулық материалдарының мазмұны мен құрылымына да ... ... ... ... ... ... ... дерлік тілдік білімді игертіп, бекітуге бағытталды да, жаттығулар, негізінен, үзіп-жұлынған жеке сөйлемдерден ... ... ... тек ... ... болуы талап етілді. Бағдарламада да теориялық мәліметтер жалаң айтылып, олардың тілдік қатынастағы мәні мен рөліне жете ... ... ... ... тиіс ... ... қойылар талаптарда да тек қана ғылыми-тілдік мағлұматқа назар аударылды. Міне, осы кемшіліктердің орнын толықтыратын бірден-бір ұстаным ... ... ... ... күні ... ... ... тұрғыдан келу ғана оқушылардың сөзге деген эстетикалық талғамын ... де зор ... ... ... ... ... ... тілдің ойды білдірудегі әр түрлі құралдарының молдығы, оның әуезділігі мен әуені, тілдік бірліктердің экспрессивтік қуаты секілді ... ... Ал ... ... өз ... ... ... бастап қалыптасады.
Коммуникативтік ұстаным оқушының тілдік құзыреттілігін шыңдауға да негіз болады. Өйткені мұнда тіл мен ... ... ... ... ... ... ауызша жазбаша түрлері, олардың өзіндік ерекшеліктері, әдеби тіл нормалары жөнінде білім қалыптасады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілін оқытудағы дидактикалық принциптер. жаңа оқулықтардың ерекшеліктері14 бет
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-теориялық негіздері9 бет
Химияны оқытуда компьютерді қолдану51 бет
Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері28 бет
Математиканың білім мазмұнындағы мектептің бастауыш және орта сатысындағы сабақтастығы20 бет
Мектепте өзгеріс еңгізу үшін көшбасшының іс-әрекеті15 бет
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы оқушының ауызша сөйлей алу және жазу дағдысын қалыптастыру7 бет
Ағылшын тілін оқытудағы модульдік оқыту әдісі (2)31 бет
Балабақшадағы дидактикалық ойын7 бет
Бастауыш мектеп математикасын оқытудағы оқушылардың жас ерекшеліктері39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь