Жануарлар әлемі

Жануарлар – тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі (екіншісі –өсімдіктер); жүруге және сезінуге бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты организмдер. Жануарлар құрылысына қарай бір клеткалы организмдер және көп клеткалылар болып екі топқа бөлінеді. Жер бетінде жануарлар прокариоттар (ядросыз организмдер), балдырлар, саңырауқұлақтардан кейін пайда болған. Палеонтологиялық зерттеулерге қарағанда олардың жасы – 0,8 млрд. жылдан аспайды (1998). Жануарлардың дамуы да қоршаған ортаның эволюциялық дамуына сәйкес қалыптасқан. Эволюциялық өзгерістер сыртқы ортаның өзгерісіне организмдердің бейімделуімен ұштасады. Мысалы, құрлық жануарларының арғы тегі су жануарлары болып саналады. Ал қоршаған ортаға бейімделе алмаған құрлық жануарлары бұрынғы тіршілік ортасында қалып қойған. Жануарлардың қазба қалдықтарын зерттеу нәтижесі қарапайым организмдердің архей эрасында мұхиттарда бұдан 1 – 1,5 млрд. жыл бұрын клеткаформасында хлорофилсіз амеба тәрізді талшықтылар түрінде пайда болған деп жорамалдауға мүмкіндік береді. Протерозой эрасында тіршілік еткен жануарлар қалдықтарынан радиоляриялар, фораминифералардың іздері, губкалардың қаңқалары, буылтық құрттардың түтікшелері, моллюскілердің бақалшақтары, тіпті буынаяқтылардың да қалдықтары табылған. Жануарларда ас қорыту, қан айналу, жүйке жүйесі, сезім және жыныс]органдары, тыныс алу, зәр шығару жүйесі жақсы жетілген. Дүние жүзінде жануарлардың 1,6млн-дай түрі, 17 типі бар. Жануарлардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы өте зор: көпшілігі пайдалы болып табылады. Азық-түлік, әр түрлі өнеркәсіп шикізатын: ет, май, сүт, тері, жүн, бал, жібек, мүйіз, бақалшақ, т.б. береді. Сондай-ақ, олар – ауыл шаруашылық дақылдарының тозаңдатушылары, топырақ түзушілері, басқа жануарларға азық қорлары, органикалық заттардың ыдыратушылары болып табылады. Жануарлардың өнімділігін арттыруды, тиімді пайдалануды және табиғаттағы қорын сақтауды зоология ғылымы мен оның салалары зерттейді. Жануарлардың бағдарлануы Жануарлардың кеңістіктегі тіршілік ету қабілеттілігі; белгілі бір экологиялық жағдайға бейімділігі. Бағдарланудың бірнеше түрі бар: 1) оптикалық – көптеген жәндіктердің полярланған жарық немесе ультракүлгін сәуле арқылы бағдарлануы; 2) химиялық – кейбір жануарлардың қорегін, жұбын иіс арқылы дәл табуы (мысалы, жібек көбелегінің аталығы 10 км жерден аналығын иіс арқылы сезеді); 3) акустикалық – жыртқыш жануарлардың өз қорегін есту арқылы ұстауы (мысалы, жапалақ кеміргіштерді 15 – 20м-ден сыбдыры арқылы біледі); 4) терморецепция – жылу арқылы бағдарлану (мысалы, айдаhарлар мен қалқантұмсықты жыланның тұмсығында жылуды сезетін шұңқыры болады). Көптеген төменгі сатыдағы омыртқасыздар (мысалы, планария), жәндіктер (шыбын, қоңыз, термиттер), сондай-ақ, құстар және кейбір суда тіршілік ететін сүтқоректілер Жердің магниттік өрісі, ал балықтар бүйір сызығы арқылы бағдарланады. Жануарлардың бағдарлану ерекшелігін, оны атқаратын органдардың құрылысын зерттеп танудың ғылым үшін маңызы зор. Жануарлардың дауысы Бір түрге, кейде әр түрге жататын жануарлардың өзара бірін-бірі ажырату және түрлі сезімін білдіру үшін шығаратын дыбыстары. Бұл көптеген жәндіктерге, балықтарға, құйрықсыз қосмекенділерге (құрбақа, бақа), кейбір бауырымен жорғалаушыларға (жармасқылар, хамелеондар, қолтырауындар) және барлық құстар мен сүтқоректілерге тән. Жануарлардың дыбыс диапазоны 20Гц – 20кГц аралығында және ол тек дыбыс аппараты арқылы ғана пайда болатын дыбыс (шаян тәрізділерде, жәндіктерде) емес, балықтың торсылдағымен, жүзу қанатымен, құстың құйрық қауырсынымен, қанатымен, тұмсығымен (қарабауыр бұлдырық, дегелек), аяғындағы не қанатындағы арнайы аппараттарымен (түзу қанатты жәндіктер) шығаратын дыбыстары да болады. Жануарлардың сайрау, қорқу, айбат шегу, ашыққан, сескенген, жұптасу кезінде шығаратын әр түрлі дыбыстары болады. Кейбір жануарлар дауысын ғалымдар шаруашылыққа зиян келтіретін құстарға, жәндіктерге, т.б. кейбір хайуанаттарға қарсы пайдаланып, бау-бақшаны, егістікті қорғайды. Мысалы, Қазақстан орнитологтары қараторғайдың шығаратын дыбыстарын жазып алып, акустикалық әдіспен жүзім бағының зиянкестеріне қарсы қолдануда. Жануарлардың жүзуі Жануарлардың жүзуі - жануарлардың суда тіршілік етуге бейімделуінің бір түрі. Бұл шартты және шартсыз рефлекстер салдарынан да қалыптасады. Жануарлар жүзуге әр түрлі жағдайда бейімделген. Кейбір түрі тіршілігінің көп уақытын (су жануарлары, қосмекенділер) суда жүзіп өткізсе, құрлық жануарлары жолындағы кедергіден, судан өткенде не суға кенет түсіп кеткенде жүзеді. Жануарлардың суда жүзіп тіршілік етуге бейімделуі активті және пассивті болып екі түрге бөлінеді. Активті түрінде түрлі жүзу органдарын (қарапайымдар, құрттар – кірпікшелерін, шаянтәрізділер – мұртшаларын, құстар, ескек аяқтылар, қамшат және құндыз – аяқтарын) қозғап жүзеді. Жүзудің пассивті түрінде жануарлар денесін әр түрлі иіп (балықтардың көптеген түрлері, құйрықты қосмекенділер, барлық қосмекенділердің дернәсілі, жылан, сүлік т.б.), қозғап жүзеді. Жүзуге бейімділік сүтқоректілердің де арасында байқалады. Мысалы, камшаттың, құндыздың, жұпартышқанның, су күзенінің және ондатрдың бармақтарының арасында жарғағы болады, жүні жылтыр, су жұқпайды.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы : Жануарлар әлемі
Орындаған : Слямгазинова М.
Тобы : ОЗ-308
Тексерген : ... ... 2015 ... - тірі ... ... ... екі топтың бірі (екіншісі - өсімдіктер); жүруге және сезінуге бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты ... ... ... ... бір клеткалы организмдер және көп клеткалылар болып екі топқа бөлінеді. Жер бетінде жануарлар прокариоттар (ядросыз организмдер), балдырлар, саңырауқұлақтардан ... ... ... ... ... қарағанда олардың жасы - 0,8 млрд. жылдан аспайды (1998). Жануарлардың дамуы да қоршаған ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның өзгерісіне организмдердің бейімделуімен ұштасады. Мысалы, құрлық жануарларының арғы тегі су ... ... ... Ал ... ... бейімделе алмаған құрлық жануарлары бұрынғы тіршілік ортасында қалып қойған. Жануарлардың қазба қалдықтарын зерттеу нәтижесі қарапайым организмдердің архей эрасында ... ... 1 - 1,5 ... жыл ... клеткаформасында хлорофилсіз амеба тәрізді талшықтылар түрінде пайда болған деп жорамалдауға мүмкіндік ... ... ... тіршілік еткен жануарлар қалдықтарынан радиоляриялар, фораминифералардың іздері, губкалардың қаңқалары, буылтық құрттардың түтікшелері, моллюскілердің бақалшақтары, тіпті буынаяқтылардың да қалдықтары табылған. ... ас ... қан ... ... ... ... және ... тыныс алу, зәр шығару жүйесі жақсы жетілген. ... ... ... 1,6млн-дай түрі, 17 типі бар. Жануарлардың табиғаттағы және адам ... ... өте зор: ... пайдалы болып табылады. Азық-түлік, әр түрлі өнеркәсіп шикізатын: ет, май, сүт, тері, жүн, бал, жібек, ... ... т.б. ... ... олар - ауыл шаруашылық дақылдарының тозаңдатушылары, ... ... ... ... азық ... ... ... ыдыратушылары болып табылады. Жануарлардың өнімділігін арттыруды, тиімді пайдалануды және ... ... ... ... ... мен оның ... зерттейді. Жануарлардың бағдарлануы Жануарлардың кеңістіктегі тіршілік ету қабілеттілігі; белгілі бір экологиялық жағдайға бейімділігі. ... ... түрі бар: 1) ... - ... ... полярланған жарық немесе ультракүлгін сәуле арқылы бағдарлануы; 2) химиялық - ... ... ... ... иіс арқылы дәл табуы (мысалы, жібек көбелегінің аталығы 10 км жерден аналығын иіс арқылы сезеді); 3) акустикалық - ... ... өз ... есту ... ... ... ... кеміргіштерді 15 - 20м-ден сыбдыры арқылы біледі); 4) терморецепция - жылу ... ... ... ... мен ... жыланның тұмсығында жылуды сезетін шұңқыры болады). Көптеген төменгі сатыдағы ... ... ... ... ... ... термиттер), сондай-ақ, құстар және кейбір суда тіршілік ететін сүтқоректілер Жердің магниттік өрісі, ал балықтар бүйір сызығы арқылы ... ... ... ... оны ... ... ... зерттеп танудың ғылым үшін маңызы зор. Жануарлардың дауысы Бір ... ... әр ... жататын жануарлардың өзара бірін-бірі ажырату және түрлі сезімін білдіру үшін шығаратын дыбыстары. Бұл ... ... ... ... ... (құрбақа, бақа), кейбір бауырымен жорғалаушыларға (жармасқылар, хамелеондар, қолтырауындар) және ... ... мен ... тән. ... дыбыс диапазоны 20Гц - 20кГц аралығында және ол тек дыбыс аппараты арқылы ғана ... ... ... ... ... ... ... балықтың торсылдағымен, жүзу қанатымен, құстың құйрық қауырсынымен, қанатымен, тұмсығымен (қарабауыр бұлдырық, дегелек), аяғындағы не қанатындағы арнайы аппараттарымен (түзу қанатты жәндіктер) ... ... да ... Жануарлардың сайрау, қорқу, айбат шегу, ашыққан, сескенген, ... ... ... әр ... ... болады. Кейбір жануарлар дауысын ғалымдар шаруашылыққа зиян келтіретін құстарға, жәндіктерге, т.б. кейбір ... ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстан орнитологтары қараторғайдың шығаратын дыбыстарын жазып алып, акустикалық әдіспен жүзім бағының зиянкестеріне қарсы қолдануда. Жануарлардың жүзуі Жануарлардың ... - ... суда ... етуге бейімделуінің бір түрі. Бұл шартты және шартсыз рефлекстер салдарынан да ... ... ... әр ... жағдайда бейімделген. Кейбір түрі тіршілігінің көп уақытын (су жануарлары, қосмекенділер) суда жүзіп ... ... ... ... ... ... өткенде не суға кенет түсіп кеткенде жүзеді. Жануарлардың суда жүзіп тіршілік етуге бейімделуі ... және ... ... екі ... ... ... ... түрлі жүзу органдарын (қарапайымдар, құрттар - кірпікшелерін, шаянтәрізділер - мұртшаларын, құстар, ... ... ... және ... - аяқтарын) қозғап жүзеді. Жүзудің пассивті түрінде жануарлар денесін әр ... иіп ... ... ... ... ... ... қосмекенділердің дернәсілі, жылан, сүлік т.б.), қозғап жүзеді. Жүзуге бейімділік сүтқоректілердің де арасында байқалады. ... ... ... жұпартышқанның, су күзенінің және ондатрдың бармақтарының арасында жарғағы болады, жүні жылтыр, су жұқпайды. Жануарлардың қорғаныш бейімділігі Жануарлардың қорғаныш ... - жеке ... ... үшін ... ... ... ... көмектесетін морфологиялық, физиологиялық және этиологиялық ерекшеліктері. Морфологиялық қорғаныш бейімділігі - бүркеніш реңнің барлық түрі, жануарлардың пішіні, жауынан ... ... т.б. ... ... ... ... терісі улы болуы, жағымсыз иіс (қандала, көптеген қоңыздар, ... т.б.), улы зат ... ... қоректік зат жинап, қысқы-жазғы ұйқыға кетуі - физиологиялық бейімділігін көрсетеді. Жануарлардың жауынан ... ... ... ... ... ... қалған кезде құйрығын, аяғын үзіп кетуі, сондай-ақ қорқытатын дауыс, ысылдау не пішінін өзгертіп айбат шегуі - этиологиялық бейімділігін ... ... ... ... Жануарлардың қыстап шығуы - ауа райы суық және қоңыржай аймақтарда ... ... ... ... ... ... ... негізгі қиыншылық - қорегін табудың қиындауы, қорек қорының азайып, сапасының нашарлауы. Бұл қиыншылыққа бейімделу үшін ... ... ... ... ... бір ... ... жерге орын ауыстырады. Кейбір жануарлар, әсіресе, жыртқыш ... ... ... ... ... ... бірнеше шақырым жерге дейін кетіп қалады. Арқар, таутеке, елік, т.б. таулы аймақтарда мекендейтін жануарлар қыс түсісімен қары ... шөбі мол ... ... ... ... кейбір түрі (сарышұнақ, суыр, жайра, т.б.) қыста қорек іздемейді, олар ... ... ... Қыс ... ... ... ... семіреді. Бұл да жануарлардың қыстап шығуға бейімділігінің бірі болып саналады. Жануарлар тіршілік мекеніне қарай 2 ... ... 1) ... ... - әр ... жағдайларда тіршілік ететін түрі (мысалы, қасқыр, түлкі, қарға, т.б.). Бұлар көп тараған, нақты мекен талғамайды, түрлі географиялық аймақтарда ... 2) ... ... - ... бір ... ғана ... ететіндері (мысалы, тек құмды жерде кездесетін тараққұйрық сарышұнақ немесе тек таза, тұнық суда болатын бахтах, т.б.). ... ... ... ... ... ... ететін жануарлар да бар. Мысалы, көкқұтан биік ағаштарға ұя салады да, өзен-көлге барып жемін аулайды. Жануарлардың әр ... ... ... ... ... бір даму ... да ... Мысалы, бақаның дернәсілі суда өсіп дамиды, ал ересек бақа су ... ... ... ... ... ұшуы Жануарлардың ұшуы - организмдердің тіршілік ортасына бейімделуінің бір түрі. Ұшу (жәндіктерді есептемегенде) өте ертеде тіршілік еткен ұшқыш кесірткелер ... ... ... ... ... сатыдағы омыртқалылар арасында ұшуға жақсы бейімделгендері - қырлытөсті құстар. ... тек ... қана ... ... ... ... ішінде қалқып ұшатын түрлері де бар (мысалы, ұшар). Жауынан қорғану үшін ұшатын балықтар да кездеседі ... ... ... Ұшу ... ... дамуында олардың әр түрлі тіршілік ортасына бейімделуінен пайда болған. ... ... ... ... қоныс аударуы(латынша mіgratіo - қоныс аудару) - тіршілік ... ... ... немесе көбею кезеңіне байланысты жануарлардың мекен ауыстыруы. Бұл ... ... не ... және ... ... екіге бөлінеді. Маусымдық мекен ауыстыру тіршілік мекеніндегі жағдайдың әлсін-әлсін ... ... ... ... ... ал тұрақсыз мекен ауыстыру тіршілік ортасының кенет нашарлауына байланысты болады. Жануарлардың қоныс аударуысүтқоректілер, құстар, балықтаржәне жәндіктер ... жиі ... ... ... аудару жолын, көбінесе, оларды таңбалау арқылы білуге болады. Жануарлардың ұйқысы Жануарлардың ұйқысы - жылы қанды жануарлардың қолайсыз жыл мезгілдеріне бейімделуі. Бұл ... олар ... ағаш ... ... ... ... ... денесіне қоректік заттар қорын (салмағы 30 - 40% май болады) жинау арқылы тіршілігін жалғастырады. ... ... ... түрі бар: 1) тәуліктік (мысалы, жарқанаттар, колибр, т.б.); 2) маусымдық - республикамыздың шөл, ... ... ... ... ... суыр, сарышұнақ, т.б.) жазғы ұйқысы қысқы ұйқыға жалғасады, сөйтіп олар ұзақ ұйқыға кетеді. Жануарлардың ұзақ ұйқыға кетуінің ... ... бар. Оның бірі ауа ... ... ... ... ыстығындағы қуаңшылыққа байланысты. Ұзақ ұйқыға кеткенде жануарлар қоректенбейді, сүтқоректілердің дене температурасы 5 - 7°С - қа ... ... ... организмде баяу да болса физиологиялық процестер жүріп жатады; 3) ... - ... ... ... ... болған қолайсыз жағдайдың салдарынан ұйқыға кетуі (мысалы, ақтиін, жанат ит, қарлығаш, т.б.). ... ... ... ... ... де, ... ... түрлі улы заттар әсеріне де, жұқпалы ауруларға да төзімді келеді. Жануарлар ... ... ... anatome - кесу, бөлшектеу) - жануарлардың жеке органдарының, орган жүйелерінің және организмнің бітімі (формасы) мен құрылысы ... ... ... ... ... - ... ... органдардың орналасуы мен өзара қатынасын - топографиялық анатомия; организмнің құрылысын жүйелеуді - ... ... ... дене ... ... жасына байланыстыра анықтауды - жас анатомиясы; организмнің жыныстық дамуы мен өсуін - жыныстық анатомия; жануарлардың жүрген және бір ... ... ... ... пішінін - мүсіндік анатомия зерттейді. ... ... әр ... ... мен ... ... жануарлар органдарын салыстыра зерттеп, олардың ұқсастығы мен айырмашылығы болуының заңдылықтарын, жануарлар ... шығу тегі мен ... ... ... ... ... ... жазба мәліметтер біздің заманымыздан бұрынғы 6 - 5-ғасырларда Мысырда,Үндістанда, Қытайда, Грекияда ... ... ... ... ... ... мен ішкі органдары туралы жазса, Аристотель сүйек қаптың маңызын, жүрек пен қан тамырларының байланысын дұрыс ... ... ... ... ... ... Герофил (біздің заманымыздан бұрынғы 304 ж.) өкпе артериясы, жүрек, көз алмасының құрылысын анықтады. Қайта өрлеу ... ... да ... ... ... әр түрлі органдар туралы эксперименттік деректер енгізді. Қазақстанда жануарлар ... ... ... ... Алматы зоотехниялық - малдәрігерлік институты (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) (1929) мен Алматы медициналық институтының ... ... ... ... ... ... кафедраларында (1931) басталды. Қазіргі кезде зерттеулермен Қарағанды, Батыс Қазақстан, Семей, Ақмола медицина академиялары, Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан Білім және ... ... ... ... ... шұғылданады. Жануарлар биохимиясы Жануарлар биохимиясы (грекше bіos -- ... өмір және ... -- ... ... химиялық құрамы және химиялық құбылыстар мен энергиялық процестер ... ... ... ... ... 1940 жылдан бастап дами бастады. Жануар денесіндегі түрлі ферменттер(мыс., миоглобин, цитохром, каталаза, т.б.) ... ... ... ... Сау және ауру мал ... ... белоктар биохимиялық тұрғыдан сипатталды (Ж.Омаров, Ө.Ташмұхаметов, Б.Қарабалин, т.б.). Бұдан жануарларға тән гетерозистің молек-генетик. механизмі зерттеліп, мал ... зат ... ... ... ... анықталды (Ә.Сәрсенов). Пропин қышқылымен ашытылған сүрлемдегі биохимиялық ... ... оны ... азық ... ... ... ... Жануарлар гистологиясы Жануарлар гистологиясы(грекше hіstos -- тін, ұлпа) -- жануарлар клеткаларының, оның өте ұсақ құрылымдық ... ... шығу тегі мен ... ... ... ... оның ішінде жануарлар морфологиясының бір саласы. Қазақстанда жануарлар гистологиясының дамуы Алматы малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) гистология кафедрасының ... ... ... (1929). 1930 -- 1960 жылы ... ... алу органдары (Мұхамедғалиев, Т.Мәсенов), 1960 -- 1980 жылы жыныс бездері (Мырзамәдиев, т.б.) тін ... мен тін ... ... ... зерттелді. 1970 -- 1980 жылы жалпақ құрттар (трематода) мен жұмыр құрттардың (нематода) ... ... ... Мырзамәдиев), асқорыту органдары (В.Я. Панин, Б.Шайкенов, т.б.) анықталды. Малдың еті мен өкпесі (Н.Лебедева), сүйегі (В.Матвиенко, т.б.), ... мен ... ... (Бердоңғаров, т.б.) терісі (І.Шағыров, т.б.) гистология тұрғыдан сипатталып, жүн гистогенезі (Э.Б. Всеволодов, т.б.) анықталды. Қысыр малға қолданылатын ... ... ... (М.М. Шахматов, т.б.). 1980 жылдардан жұқпалы және инвазиялық аурулар ... мал ... ... ... өзгерістер зерттелуде. Жануарлар эмбриологиясы Жануарлар эмбриологиясы (грек. embryon -- ... -- ... ... ... ... ... кең мағынада алғанда жеке организмнің (онтогенезде) дамуын толықтай зерттейтін ғылым. Ж. ... ... ... ... ... 1950 ж. ... ұА-ның Эксперименттік биология (қазіргі "Биоген" жабық акцион. қоғамы) ин-тында, Алматы зоотех.-малдәрігерлік (қазіргі Қазақ ұлттық агр. ... ... ... ... ... ... Республика ғалымдарының зерттеулерінің нәтижесінде құрсақтағы қозы (Шағыров, А.Т. Қазатаев, т.б.), құлын (Қ.Ш. Баймұхаметов), торайдың (Н.С. ... т.б.) сырт ... ... дене ... ... ... ... тері (Шағыров), қалқанша без (Л.Д. Литвинова), жемсау бездеріне (Б.О. Исаев), бүйрек (А.Ф. Шамилов), асқазан мен ішек ... ... (Р.Ә. ... эмбриогенезіндегі заңдылықтарға сипаттама берілді. Қазақ биязы жүнді қойы (Бальмонт, Еламанов, т.б.) мен ... ... ... т.б.) ... ... зерттеліп, қаңқаның сүйектену ерекшеліктері анықталды. Қозының, оның органдарының құрсақта өсуі, оның әр кезеңде әр түрлі заңдылықтарға ... ... ... Қозының құрсақта дамуының алғашқы кезеңдері жете зерттеліп, заңдылықтары қорытылды (Мұхамедғалиев, Баймұхамбетов). Құрсақтағы қозы қанының биохим. ... оның ... ... ... (О.В. ... ұ.М. Әбілова, т.б.). Қой (Мұхамедғалиев, Тойшыбеков, Мырзамәдиев, Жаңабеков, т.б.) мен ірі қара (А.М. Омарбаев) зиготасының трансплантациясы ... ... ... ... зерттелуде. Осы кездегі Ж. эмбриологиясында салыстырмалы-сипаттамалы және эксперименттік бағыттан басқа, экол. эмбриология бағыты дамып келеді. Бұл бағыт ... келе ... ... ... ... ... зерттейді. Жануарлар генетикасы Жануарлар генетикасы(грекше genesіs - шығу, пайда болу, тек) - жануарлардың тұқым қуалаушылық және ... ... ... ... Оның негізгі мақсаты - шаруашылыққа тиімді белгілердің тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігінің заңдылықтарын ашу, оларды басқару ... ... ... ... жаңа тұқымдарын өсіріп шығару. Осыған байланысты жануарлар генетикасы мына мәселелерді зерттейді: 1) тұқым қуалаушылықтың материялық ... 2) ... ... ... ... ... ... берілу жолы мен заңдылықтары; 3) нақтылы бір белгілердің пайда болып, қалыптасып даму ... 4) ... ... заттың (генетикалық мәлімет) өзгеру себептері мен түрлері. Бұл мәселелер жануарлар дүниесі құрылымының әр түрлі деңгейінде (молекулалық, клеткалық, организмдік, ... ... ... аяғы ... басында жануарлардың әр түріне тән хромосома саны, сонымен қатар хромосомалар құрылысының бұзылуы мен ... ... ... әр ... ... мен әр ... жағымсыз ауытқулар байқалатыны анықталды. Жануарлар генетикасы оларды сұрыптауға негіз болды. Сұрыптау нәтижелілігіне тікелей қатысы бар жалпы және популяциялық генетика ... ... Бұл ... ... ... ... биологиялық немесе шаруашылыққа тиімді белгілерін шартты түрде сапалық және сандық деп екі жікке бөлу қажеттігін дәлелдеді. ... ... ... ... ашқан тұқым қуалаушылық заңдылықтары оларды сұрыптау тәжірибесінде малдың ... ... ... мен ... ... ... ... алдын-ала болжау үшін кеңінен қолданылады. Жануарлар морфологиясы Жануарлар морфологиясы (грекше morphe - пішін)' - ... ... мен ... олардың жекеше және тарихи эволюциялық дамуы туралы ғылым. Бұл анатомия, гистология, эмбриология, цитология ғылымдарымен тығыз байланысты. Қазақстанда ... ... ... тарихи даму процесі кезінде жануарлардың төменгі сатыдағы қарапайым түрінен жоғарғы сатыдағы ... ... ... аралығы); салыстырмалы морфология (әр түрлі мал тұқымдарының ұқсастығы мен айырмашылығы заңдылықтарын салыстыра зерттеу); мал тұқымдары морфологиясы (малдың органдарының ... мал ... ... ... ... ... ... организмі құрылысының ерекшеліктерін қызметіне байланысты сипаттау) салаларындағы зерттеулер кең өріс алды. Сүтқоректілердің (олардың ішінде ... құс пен ... ... ... ... ... алу, ас ... жүйке, жүрек-қантамыр, сүйек - ет жүйелері зерттеліп, олардың эволюциялық, экологиялық, ... ... ... ... анықталды. Салқын қанды жануарлар денесінде пигменттердің таралу ерекшеліктері айқындалды. Жүн мен жүн талшықтары, тері морфологиясы ... ... ... ... ... ... сұрыптау Жануарларды сұрыптау (латынша selectіo - таңдау, сұрыптау) - ... жаңа ... ... және ... ... ... ... ғылым; зоотехния саласы. Мұның мақсаты: малдың өнімділігін және түрлі ... ... ... ... ... ... қазіргі өндіріс технологиясына бейімдеу. Қазақстанда өнімді аз беретін жергілікті мал тұқымдарын сұрыптау, іріктеу, оларды мол ... ... ... ... ... жаңа ... ... іске асырылды. Республика селекционерлері тұқым таңдау, жұптастыру, аса бағалы генотиптерді іріктеп, оларды сұрыптауда пайдалану, алынған тұқымдардың қоршаған ... ... ... будандастыру мәселелерімен айналысты. Қазақтың ақбас сиыры, Әулиеата, Алатау сиырлары, ... ... ... ... Оңтүстік Қазақ мериносы, Солтүстік Қазақ мериносы, Биязылау жүнді дегерес қойы, Қазақ арқар-мериносы, Кеңес жүндес ешкісі, Қостанай, Көшім ... жабы ... ... ... сонымен қатар үйректің "Медеу", тауықтың "Алатау" түрлері, т.б. шығарылды. Сондай-ақ, Қырдың ... ... ... ... ... жақсарту әдістері ұсынылды. Айршир, Қалмақ сиырларының таңдаулы табындары мен Кроссбред қойының отарлары құрылды, биязылау жүнді және құйрықты қой ... ... ... ... ... ... physіs - табиғи) - жануарлар организмінің, оның жеке клеткалары, тіндері мен органдарының, қызмет жүйелерінің ... ... ... Оның негізгі мақсаты - адамның мұқтажына, талабына сәйкес үй хайуанаттарының ... ... ... ... ... ... ... арттыру. Жануарлар физиологиясы негізінде малдың қоректік заттар мен энергияға деген мұқтаждығы анықталып, нормативтер белгіленеді; төл ... мен ... ... ... негіздері ұсынылады; мал өсірудің тиімді жолдары анықталып (қолдан ұрықтандыру, ұрықты көшіру, т.б.) практикада әр ... ... ... жол ... (мысалы, сауу қондырғылары); малды үйрету, машықтандыру негіздері анықталады; малдың жұқпайтын ауруларының себептері айқындалып, ... ... ... түрлі биологиялық активті заттар - витаминдер, гормондар, тіндік қуаттандырғыш заттар қолданылады. Жануарлар физиологиясы ғылым ретінде тек ... ... мен ... басында қалыптасты. Жануарлар экологиясы Жануарлар экологиясы - экологияның бір саласы. Бұл ... ... ... ... ету заңдылықтары анықталып, жануарлардың қоршаған ортаға бейімделуі зерттеледі. Қоршаған ... ... ... ... факторлар жануарлар тіршілігін өзгертіп, тіпті кейбір түрлерінің жойылып кетуіне әкеледі. Қоршаған ортаға адамның тигізген іс-әрекетінің нәтижесінде, ... ... ... мен ... заттардың, әр түрлі табиғатта болып жататын апаттардың ... ауа, ... ... ... топырақтың ластануы - жануарлар әлемі мен өсімдіктер дүниесіне елеулі ... ... ... ... ... Қазақстандағы тың және тыңайған жерлерді игеру нәтижесінде сол аймақта тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың 70%-ы жойылып ... ... ... ... Арал теңізінің тартылуына байланысты бағалы балықтар (сазан, қаяз, ақмарқа, т.б) құрып кетті. Омыртқалы жануарлардың 125 түрі және ... ... 105 түрі ... ... ... ... Осыған орай, жануарлар экологиясы - қазіргі заманның өзекті мәселелерінің бірі. Жануарлардың көне атаулары Жануарлардың көне ... -- ... ... ... не ... ... Қазақ халқының көшпелі өмір салты сан ғасырлар бойы табиғатпен етене ... ... ... ... ... ... ... тіршілік тынысын, олардың бір-бірінен айырмашылығын, мекен орнын, ... мен ... ... ... "Түз ... табиғатпен тілдес" екендігін айқын аңғарып, олардың аталық, аналық және ... жеке ... ... ... ерекше мән берген. Кейбір жануарларды киелі, қасиетті деп ... ... ... ... не киесі ұрады деп есептеген. Мыс: жыланды -- ... ... ... т.б. деп, ал ... -- ... бөрі, ұлыма, т.б. деп атаған. Ежелден Қазақ ... мен ... ... аңдар төлдеген кезде, құстар жұмыртқалап жатқанда, балықтар уылдырық шашқанда оларды ауламайтын ... ... ... өзі түз ... ... ... қамқорлықты көрсетеді. Жабайы жануарларды кең байтақ еліміздің әрбір облыстарында жергілікті атаумен атай беру де кездеседі. Мыс., аққуды -- ақ ... ... -- ... ... баласы -- шаған, т.б. Бұдан 5 ғ. бұрын жазылған Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының "Шипагерлік баян" атты шығармасында ... ... ... да ... ... Мыс: ... -- ... сиыр -- маңғаз, барыс -- айбар, ... -- ... т.б. ... ... ... көне ... мүлде ұмытыла бастаған (мыс: жұпар жылан, таутайлақ, маңқұс, құртқа, мәлике, т.б.). Жануарлардың көне ... ... ... ауыз ... ... ... сақталған. Мыс: "Борақты ұрсаң тұмсықтан, тез өледі шымшықтан", "Таутанның алма аланын, кесіріне жолығарсың балаңның", т.б. ... ... ... ... -- тіл ... ... түспек. Жануарлар туралы ертегілер Жануарлар туралы ертегілер, хайуанаттар туралы ертегілер -- ертегінің көне замандағы мифтер мен әр ... ... ... ... ... ... болып, кейінгі замандардағы адамдар мінезін, олардың өзара қатынасы мен байланысын аллегориялық түрде жан-жануарлар бейнесі арқылы ... ... ... Жануарлар туралы ертегілер, негізінен, үш топқа бөлінеді: этиологиялық жануарлар туралы ертегілер, классикалық жануарлар туралы ертегілер және ... ... ... ... ... ... ... -- өзінің шығу мерзімі жағынан мұндай ертегілердің ең көнесі. Мұнда хайуанаттардың ... ... ... жүріс-тұрысы, мінез-құлқындағы бір ерекшелігі, оның солай болу себебі жайында баяндалады. Бұл топтағы ертегілердің басты ерекшелігі -- ... ... ... ... және ... синкреттілікті сақтап қалуы мен этиологиялық мифке жақын болуы. Бұл ертегілердегі хайуанаттардың сипаттамасы басқа елдер ертегілермен ... Мыс., ... -- аса ... ... ... қу, ... мен ... -- адуынды озбыр, қара күш иесі, аю -- икемсіз, қарабайыр, т.б. Шығыс және Еуропа ... ... ... ... ... классикалық жануарлар туралы ертегілер құрайды. Олардың сюжеті де ұқсас болып келеді. Өйткені, бұл ертегілердің көпшілігі әр ... ... ... ұқсас жағдайдан туған. Ал біразы арғы тегі бір түркі халықтарының ежелгі дәуірінде пайда болған. Енді бір бөлігі мәдени, сауда, т.б. ... ... ... ... ... және ... ... аса терең. Жыртқыштар қанаушыларды, әлсіз жануарлар кедейлерді еске түсіреді. Олардың іс-әрекетімен қатар мінездері де ... ... ... ... туралы ертегілердің құрылымы онша күрделі емес. Олардағы сюжет хайуанаттар арасындағы кездесулер мен қақтығыстарға құрылады. Бір сарынды эпизодтардың ... ... ... келетін түрі көптеген әлем халықтары ертегілерінде бар. Олардың үлгілері -- "Қотыр ... "Кім ... ... т.б. ... ... ертегілерде -- баяндау белгілі бір моральдік қағида мен тұжырымды дәлелдеуге бағытталады, сол себепті олар көп жағдайда нақылмен ... ... ... ... ... ... фольклорымен тығыз байланысты. Мыс., Орта. Азияға кең ... ... мен ... ... т.б. ... туралы ертегілер адам болмысының ертедегі тотемдік сенімдермен байланысты ... ... ... ... ертегілердің прозалық баяндаудан өлеңге көшіп отыратын үлгілері де кездеседі.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Жануарлар әлемі туралы6 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Мойнақ су электр станциясы салынуына байланысты Шарын өзені аңғарының табиғаты мен жануарлары әлемінде болуы ықтимал өзгерістер25 бет
Мұнайдың төгілуі және оның өсімдіктер мен жануарлар әлеміне әсері7 бет
Солтүстік Қазақстанның жануарлар әлемi3 бет
ХІХ ғасырда экологиямен айналысқан ғалымдарды атаңыздар. Қазіргі заман экологиясының негізгі мәселелерін түйіндеп айтыңыздар. Өсімдіктер мен жануарлар әлемінің түрлігі7 бет
Өсімдіктер және жануарлар әлемінің әртүрлілігі. Негізгі жербетілік және су экожүйелері6 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлемі8 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь