Хіх ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар

Тіл білімі – жеке ғылым саласы. Оның өзіндік зерттейтін ғылыми аясы, кең көлемді салалары бар. Тіл білімі - өзінің бүгінгі көтерілген сатысына ішкі қайшылықтарсыз, талас-тартыссыз бірден жеткен жоқ. Оның даму тарихында әр түрлі ағымдар, пікір таластары болып отырды және олар қазір де бар. Ондай ағымдардың тууына түрткі болған себептердіц бірі - тілдің өзіндік табиғаты мен мәнін ашу мәселесі. Кейбір ғалымдар тілдің коғамдық мәнін дұрыс түсініп, оны қоғамдық кұбылыстар қатарына жатқызса, енді бір топ зерттеушілер тілді табиғат құбылысы деп түсініп, оны зерттейтін ғылымды табиғат тану ғылымдары тобына қосты, тілді таза психикалық құбылыс деп санап, тіл білімін психология ғылымына тәуелді етпекші болғандар да болды. Осындай көзқарастағылар өткен ғасырдың екінші жартысынан бастап өз алдарына лингвистикалық мектептер болып қалыптасты. Олардың қатарына:
• натуралистік;
• психологиялық;
• жас грамматикалық деп аталатын лингвистикалық мектептер жатады.
Натуралистік немесе биологиялық көзқарас. Натурализм латынның натура (жаратылыс) деген сөзінен шыққан. Натурализм жеке ағым ретінде керкем әдебиетте, өнерде, ғылымда XIX ғасырдың екінші жартысында Дарвин ілімінің әсерінен пайда болды. Ғылымда натуралистер - қоғамдық құбылыстарды зерттеуде жаратылыс заңдарын басшылыққа алып, мәселені соған негіздеп шешуге ұмтылушылар.
Тіл біліміндегі натурализмді кернекті неміс ғалымы, Россия Ғылым академиясының корреспондент мүшесі Август Шлейхер (1821—1869) есімімен байланыстырады. А. Шлейхер XIX ғасырда туған тіл философиясының да көрнекті өкілі болды. Көптеген пайдалы істерімеп қатар ол тіл біліміне бірсыпыра қате концепциялар да енгізді. Оның сондай теріс көзқарастарының бірі — тіл біліміне натуралистік көзқарас. Оның натуралистік көзқарасы «Лингвистикалық салыстырмалы зерттеу», «Неміс тілі», «Дарвин теориясы және тіл білімі» дейтін еңбектерінен толық көрінеді.
Тіл біліміндегі натуралистік бағыттың тағы бір көрнекті өкілі — ағылшын тілінің маманы (ұлты неміс), профессор Макс Мюллер (1823-1900). Бұл да тіл білімін жаратылыстану ғылымының бір саласы, тілде болатын өзгеріс-құбылыстар тілдің дамуы, тарихы емес, табиғаттағы организмдер сияқты өсуі ғана деп қарайды. Мюллер тілдегі болатын әр түрлі құбылыстарды тілдің даму тарихы деп санамайды, биологиялық организмдердегі сияқты жай өсу ғана дейді.
1. Қордабаев Т.Р., Қалиев Ғ. «Жалпы тіл білімі». А., 2004 ж
2. Қордабаев Т. Р. «Жалпы тіл білімі». А., 1999 ж
3. Аханов К. «Тіл білімінің негіздері». А., 2002 ж
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
СОБӨЖ
Тақырыбы: ХІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар.
Орындаған: Кеңесқазиева ... Қ - ... ... Э. ... ... 2015 ... білімі - жеке ғылым саласы. Оның өзіндік зерттейтін ғылыми аясы, кең көлемді салалары бар. Тіл білімі - өзінің ... ... ... ішкі қайшылықтарсыз, талас-тартыссыз бірден жеткен жоқ. Оның даму ... әр ... ... пікір таластары болып отырды және олар қазір де бар. Ондай ағымдардың тууына түрткі болған себептердіц бірі - тілдің ... ... мен ... ашу ... ... ғалымдар тілдің коғамдық мәнін дұрыс түсініп, оны қоғамдық кұбылыстар қатарына жатқызса, енді бір топ ... ... ... ... деп түсініп, оны зерттейтін ғылымды табиғат тану ғылымдары тобына қосты, тілді таза психикалық құбылыс деп ... тіл ... ... ... ... ... ... да болды. Осындай көзқарастағылар өткен ғасырдың екінші жартысынан бастап өз алдарына лингвистикалық мектептер болып қалыптасты. Олардың қатарына:
* натуралистік;
* ... жас ... деп ... ... ... ... ... биологиялық көзқарас. Натурализм латынның натура (жаратылыс) деген сөзінен шыққан. Натурализм жеке ағым ретінде керкем әдебиетте, өнерде, ғылымда XIX ғасырдың екінші ... ... ... ... ... ... Ғылымда натуралистер - қоғамдық құбылыстарды зерттеуде жаратылыс заңдарын басшылыққа алып, мәселені соған негіздеп шешуге ұмтылушылар.
Тіл біліміндегі натурализмді кернекті неміс ... ... ... ... корреспондент мүшесі Август Шлейхер (1821 -- 1869) есімімен байланыстырады. А. Шлейхер XIX ... ... тіл ... да ... ... ... ... пайдалы істерімеп қатар ол тіл біліміне бірсыпыра қате концепциялар да енгізді. Оның сондай теріс көзқарастарының бірі -- тіл ... ... ... Оның ... ... , , дейтін еңбектерінен толық көрінеді.
Тіл біліміндегі натуралистік ... тағы бір ... ... -- ... ... ... ... неміс), профессор Макс Мюллер (1823-1900). Бұл да тіл білімін ... ... бір ... ... болатын өзгеріс-құбылыстар тілдің дамуы, тарихы емес, табиғаттағы организмдер сияқты өсуі ғана деп қарайды. ... ... ... әр ... ... ... даму тарихы деп санамайды, биологиялық организмдердегі сияқты жай өсу ғана дейді.
Натуралистерге қарсы күрес үстінде дүниеге келген екінші бағыт - ... ағым деп ... Тіл ... психологизм XIX ғасырдың орта кездерінен бастап қалыптаса бастады. XIX ғасырдың екінші жартысындағы көрнекті ... кәбі осы ... ... Тіл ... ... - ... ... әрекетінде болатын психикалық процестер. Сондықтан оны тіл психологиясы деуден гөрі сөйлеу психологиясы деу орынды.
Тіл психологиясын қалыптастырушылардың ең бастылары ... ... ... ... ... ... (1823 -- 1899) жатқызуға болады. Кейініректе ІІІтейнтальдың көзқарасын Харьков ... ... ... ... ... (1835 -- 1891), ... ... Вильгельм Макс Вунд (1832 -- 1920), Герман Пауль, тағы басқалар қолдады. Бір ... ... ... ... ... тұрғыдан сөз ету XIX ғасырдағы лингвистердің көпшілігінде болды және бұл бағыт тілдік философия ретінде әр түрлі көзқарастағы ғалымдардың, мектептердің ... ... ... ... ... - тіл ... шешуде психологиялық қағидаларды басшылыққа алу, лингвистикадағы логикалық көзқарастарды сынау, тілдік категориялар мен логикалық категориялар арасында қайшылықтар көп, ... тіл ... ... ... заңына сүйенуге болмайды дейміз.
Жас грамматикалық көзқарас (младограмматизм) XIX ғасырдың жетпісінші жылдарынан бастап ... ... ... ... көп ... оған тілектес, пікірлестер әр елден табылып, өте тез өркен жайды. Бұл ағымның Германиядағы көрнекті өкілдері К. Бургман, (1849 -- 1919), Г. ... (1842 -- 1907), Б. ... (1842 -- 1922), Г. ... -- ... ... (1840 -- 1916), т. б. Францияда М. Бреаль, Швейцарияда Ф. де Соссюр, Америкада Уитни, ... Г. И. ... ... Ф. Ф. ... ... ... ... мектебі мен Бодуэн де Куртенэ бастаған Қазан лингвистикалық мектептері болды.Бұл ағым өкілдері салыстырмалы-тарихи тіл білімінің өздеріне дейінгі өкілдерін деп ... ... сол ... жаңа жол ... ... ... ... осы қызбалықтарына, албырттықтарына қарап, неміс лингвисі Ф. ... ... деп ... еді. Осы ажуа ат ... лингвистикалық мектептің аты болып қалыптасты.
Жас грамматистік көзқарасты калыптастырушылар Лейпциг упиверситетінің лингвистері болғандықтан, кейін ол Ленпциг лингвистикалық ... деп те ... Жас ... ... өз зерттеулеріне екі түрлі принципті негіз етті. Олар:
* тарихи ...
* ... ... ... де жас ... ... кейде психологиялық салыстырмалы-тарихи тіл білімі деп те атайды.
Жас грамматикалық бағыттық тууына тіл білімі дамуының ішкі ... ... ... XIX ... ... бастап компаративистік лингвистиканың жайы қанағаттанғысыз, бағыты бұлдыр, тоқырауға ұшырады деген үндер шығып, сол тоқыраушылықтан құтқаратьш жаңа бағыт іздеу ... Жас ... ... ... туып, көп үзамай-ақ әлемдік лингвистикадағы ғылыми ағым болып қалыптасты.
Жас грамматикалық бағытта жетістіктермен қатар көптеген кемшіліктер де болды. Оларды топтап жинақтасақ ... ... Жас ... ... табиғаты жөніндегі философиялық концепциялары дұрыс болмады. Олар ... ... да, ... да жеке ... ... сүйеніп, тіл білімінің теориялық негізі индивидуумдар психологиясы, ... ... -- ... тілін зерттеу деді.
* Фактіге сүйену дегенді желеу етіп, ғылыми абстракцияның мәнін ескермеді, нақтылы фактілермен ... ... ... ... ... оның ... дәуірдегі сипаты сияқты мәселелерді тіл білімінің объектісі емес деп жариялады.
* Тілдің ... ... ... ... жеке-жеке талдаушылыққа бой ұрды. Бұл тілдің элементтерін бір-бірімен тығыз байланыста тұратын біртұтас жүйе деп тануға ... ... ... ... -- ... тілі фактілеріне сүйену керек деген қағиданы берік ұстап, жазба тіл дәстүріне ... мән ... ... ... ... ... ... өзара салыстыра зерттеуге аударылды да, туыстас емес тілдердің бір-біріне тигізетін әсеріне, тілдік контакт мәселесіне жеткілікті көңіл аударылмады.
* Тілдің өзіндік ішкі даму ... ... заң мен ... ... мән ... ... құбылыстарға экстралингвистикалық жайттардың тигізетін әсерлерін ескерусіз қалдырды.
* Зерттеу істерінде бір ғана диахрондық, индуктивтік әдістерге сүйенді де, ... ... ... ... мән ... ... зерттеулерді ғылыми емес деп санады.
Мәскеу ... ... XIX ... 70 -- ... Москва университетінің ғалымдары қалыптастырды. Оны басқарған сол кездегі орыс тілі ... ... ... бірі -- ... ... ... ... (1848 -- 1914). Ол Германияда," Францияда, Англияда болып, жас грамматикалық бағыттағы көрнекті ғалымдардың лекциясын тыңдаған, өзі де осы ... ... ... ... ... өкілі болған, үнді-европа тілдерінің фонетикасын, морфологиясын зерттеп, бұл саладан ... ... ... ... ... ең елеулілері (1898), (1902), (1919), (1901).
Мәскеу лингвистикалық мектебі, негізінде Лейпциг жас грамматистерінің ... ... ... ... да ... психологизмді өздерінің методологиялық негізгі принципі деп санады. Бірақ бұлар практикалық істерінде ... ... ... қалып қоймай, белгілі мөлшерде болса да тілдің әлеуметтік мәніне де көңіл ... ... ... ... ... ... де ... лингвистикалық мектебі - бұл Қазан қаласындағы университетте XIX ғасырдын, аяқ кезінде қалыптасты. Оғандемберуші -- ... ... ... Иван ... (Ян ... Бодуэн де Куртенэ(1845 -- 1929). Олжалпытілдіктеориялықмәселелерменкөбірекайналысқан. Бұлсаладағыкөрнектіеңбектері; (1871), (1895), (1901), (1903), (1917), т. ... ... ... ... ... ... мәселесіне ерекше назар аударды. Оның бұл саладағы еңбегі кейініректе Прага структуралистерінің фонема жөніндегі зерттеулеріне күшті әсерін тигізді.
Қазанлингвистикалықмектебіқұрамында Н. В. ... В. А. ... ... де ... ... оны ... -- Шерба мен Поливанов.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Қордабаев Т.Р., ... Ғ. . А., 2004 ж
* ... Т. Р. . А., 1999 ж
* ... К. . А., 2002 ж

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілі морфологиясы жөніндегі ілімдердің қалыптасуы мен дамуы26 бет
XVIII ғасырдың аяғы - XIX ғасырдың басындағы Қазақстанның оңтүстігіндегі саяси жағдай22 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Америка Құрама Штаттары9 бет
Ежелгі заманғы Қазақстан414 бет
Кіші жүз қазақтарының егіншілік және саудасының дамуы46 бет
КСРО-ның ыдырау тарихы81 бет
Логика алгебрасы2 бет
Омбыдағы білім ордаларындағы қазақ жастары62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь