Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы

1. Абайдың қара сөздері.
2. Аудармашылық мектебі.
3. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері).
4. Абай мұрасының зерттелу тарихы.
1.Абайдың толық жинағында 1890 жыл мен 1898 жыл арасында жазылған бір алуан шығармалары - «қарасөз» деп аталады. Жалпы саны 46 бөлек шығарма. Оның алты-жеті үлгісі қысқа келеді. Бұл қатарға қосылатындар 16, 18, 19, 20, 24, 31, 45-ші сөздері. Жалпы қарасөздерден мазмұн, тақырып жағынан өзгешерек тұратын- 46-сөз. Ол тарихтық мақала - очерк тәрізді. Қазақ халқының қайдан шыққандығына арналған дәлелді, деректі қысқазерттеу сияқты. Өзге 45 сөздің ішінде көлем жағынан ең мол шығарма бұрын Абайдың қолжазбаларында «Ғақлиат тасдиқат» деген атпен бөлекше көшіріліп жүретіндін, мораль мәселелеріндегі Абайдың бір үлкен ой-толғауы болады. Бұл – 38-ші сөз. Осыдан соң қарасөзбен жазылған мысал, өсиет есебіндегі Сократ пен оның шәкірті Аристодим әңгімесі. Бұл – 25-сөз. Көпшілік қарасөздерден және де өзгешерек қалыптанған Абайдың 37-сөзі. Бұл бөлімше өзге қарасөздерге тұтас құрылған бүтін шығарма емес. Шартты түрде 37-ші сөзден бір араға бастары құрылған афоризмдер саналады. Мүрсейіттің көшірулерінде және Абайдың толық жинақтарының бәрінде осы афоризмдер 23 деп саналады. Анығында, Абайдың афоризмдері бұлар ғана емес және жинақтарға басылғандай бір ғана 1896 жылда туған болмау керек. Әр жылдарда айтылған терең ойлы, шешен, шебер сөздерді 1896 ж. ең алғаш Абай шығармаларын құрастырушы шәкірттері сол жылда түгендеп еске алып отырып, ойда сақталғандарын осылайша 37-ші сөз деп мөлшермен, шартты бір шеңберге сыйғызған тәрізді. Афоризмдер Абайда 23-тен әлдеқайда кеп екенін Абай оқушыларының бәріде біледі. Ақынның өз шығармалары ғана емес, Пушкиннен, Лермонтовтан және әсіресе Крыловтан жасаған аудармаларының тұсында әр алуан өсиет, сын, мысқыл, әжуа, психол., эстетик., пед. жайлардан түйіп айтқан нақыл, ақыл, терең ойлар аса көп кездеседі. Сондайлық бір-екі өлең жолының бойына сыйған тұжырымды көркем сөз Абайда көбінше афоризм боп қалыптанған. Ал өз өлендеріне ауыссақ, онда осылайша жазылып және жұртқа молжайылып, нақыл-өсиетесебінде тарап кеткен талай өлең жолдары бар. Соның көбі және де Абайдың афоризмдерінің санын молайту керек. Еңақыры, осы тұста бөлек тексеріліп отырған қарасөздердің өздерінің кейбіреулерінен де Абайдың шешен, шебер, тапқыр етіп түйген сөйлемдері афоризм қатарында оқушы жұртқа ертеден көп тарап кеткені бар. Олар да 37-сөзді көп тың мысалдармен әлі талай тамаша бағалы афоризмдерімен молайта алады. Осылайша, жалпы Абай қарасөздерінің ішінен 37-ші сөзді де біраз ерекшелігін қарап, бөліп шығардық. Жоғарыда жасалған екшеулер бойынша біз жеті сөзді қысқалық себебінен және өзге сездерде әр көлемде айтылған пікірлерді қысқа түйіп, қайталайтын болғандықтан, бір бөліп шығардық. Онан соң Абайдың түгел өз сөзі болмағандықтан, аударма ретінде жиырма жетінші сөзді - Сократ сөзін бөлдік. Түр өзгешелігі бойынша Отыз жетінші сөз афоризмдер жайын жеке қарадық. Және 38-ші сөз - «Ғақлиат - тасдиқатты» бұрынғы барлық қолжазбаларда белініп жүрген ретімен жалпы қарасөздерден бөлекше атадық. Тағы да тақырыбы ғылымдық мәселе болғандықтан, Қырық алтыншы сөз - тарихтық очеркті де бөліп атадық. Осымен жиыны он бір сөз, қарасөздер көпшілігінің қалпынан бізге басқарақ саналды. Содан арықалатын Абайдың анық «қарасөз» атты мұрасын алғанымызда, олар отыз бес сөзден құралған болады. Енді ең алдымен осы қарасөздің қалың тобын тақырып мазмундарына қарай арнаулы жіктерге бөле отырып тексеріп, танып көрейік.
Жалпы алғанда Абайдың осы барлық қарасөз дейтін мұралары көркем прозаның өзінше бір бөлек, бір алуаны боп саналады. Бұлар сюжетті шығармалар емес. Бұрынғы жазушылар қолданған естелік, мемуар да емес.
1. Ердембеков Б. Абайдың әдеби ортасы. Семей, 2010
2. Ербай Т.М. Абай шығармашылығындағы Бұқар, Дулат, Шортанбай дәстүрі: филолог. ғылымд. канд. ғылыми дәрежесін алу үшін дайынд. дис.автореф. - Алматы, 2009.
3. Жұртбай Т. "Күйесің, жүрек...сүйесің...": (Абай: "Жан бостандығы" немесе рухани тәуелсіздік) / Т. Жұртбай.- Алматы: Қайнар, 2009
4. Мырзахметұлы М. Абай және шығыс.- Алматы: Қазақстан, 1994.
5. Мырзахметұлы М. Абайтану. 2-кітап. Абайдан туған тұлғалар.- Астана: Деловой мир Астана, 2010
6. Интеренет желісі
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СОБӨЖ
Тақырыбы: Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде ... ... ... ... ... еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы.
Тексерген: Сабырбаева ... ... ... 2015 жыл
Жоспар:
* Абайдың қара сөздері.
* Аудармашылық ...
* ... ... ... ... ... тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері).
* Абай мұрасының зерттелу тарихы.
1.Абайдың толық жинағында 1890 жыл мен 1898 жыл ... ... бір ... ... - деп ... ... саны 46 ... шығарма. Оның алты-жеті үлгісі қысқа келеді. Бұл қатарға қосылатындар 16, 18, 19, 20, 24, 31, 45-ші сөздері. Жалпы қарасөздерден мазмұн, ... ... ... тұратын- 46-сөз. Ол тарихтық мақала - очерк тәрізді. Қазақ халқының қайдан шыққандығына арналған дәлелді, деректі ... ... Өзге 45 ... ... ... ... ең мол ... бұрын Абайдың қолжазбаларында деген атпен бөлекше көшіріліп жүретіндін, мораль мәселелеріндегі Абайдың бір үлкен ой-толғауы болады. Бұл - 38-ші сөз. ... соң ... ... ... ... есебіндегі Сократ пен оның шәкірті Аристодим әңгімесі. Бұл - ... ... ... және де ... қалыптанған Абайдың 37-сөзі. Бұл бөлімше өзге қарасөздерге тұтас құрылған бүтін шығарма емес. Шартты түрде 37-ші сөзден бір араға ... ... ... ... Мүрсейіттің көшірулерінде және Абайдың толық жинақтарының бәрінде осы афоризмдер 23 деп ... ... ... ... ... ғана емес және ... ... бір ғана 1896 жылда туған болмау керек. Әр жылдарда айтылған ... ... ... ... сөздерді 1896 ж. ең алғаш Абай шығармаларын құрастырушы шәкірттері сол жылда түгендеп еске алып отырып, ойда сақталғандарын осылайша 37-ші сөз деп ... ... бір ... сыйғызған тәрізді. Афоризмдер Абайда 23-тен әлдеқайда кеп екенін Абай оқушыларының бәріде біледі. Ақынның өз шығармалары ғана емес, Пушкиннен, Лермонтовтан және ... ... ... ... ... әр алуан өсиет, сын, мысқыл, әжуа, психол., эстетик., пед. жайлардан түйіп айтқан нақыл, ақыл, терең ойлар аса көп ... ... ... өлең ... ... ... ... көркем сөз Абайда көбінше афоризм боп қалыптанған. Ал өз ... ... онда ... ... және ... ... нақыл-өсиетесебінде тарап кеткен талай өлең жолдары бар. Соның көбі және де Абайдың афоризмдерінің санын молайту керек. Еңақыры, осы ... ... ... ... ... өздерінің кейбіреулерінен де Абайдың шешен, шебер, тапқыр етіп түйген сөйлемдері афоризм қатарында оқушы жұртқа ертеден көп ... ... бар. Олар да ... көп тың ... әлі ... тамаша бағалы афоризмдерімен молайта алады. Осылайша, жалпы Абай қарасөздерінің ... 37-ші ... де ... ... қарап, бөліп шығардық. Жоғарыда жасалған екшеулер бойынша біз жеті сөзді қысқалық себебінен және өзге сездерде әр ... ... ... қысқа түйіп, қайталайтын болғандықтан, бір бөліп шығардық. Онан соң Абайдың түгел өз сөзі болмағандықтан, аударма ретінде жиырма жетінші сөзді - ... ... ... Түр ... ... Отыз ... сөз афоризмдер жайын жеке қарадық. Және 38-ші сөз - бұрынғы барлық қолжазбаларда ... ... ... ... қарасөздерден бөлекше атадық. Тағы да тақырыбы ғылымдық мәселе ... ... ... сөз - тарихтық очеркті де бөліп атадық. Осымен жиыны он бір сөз, ... ... ... ... ... ... ... арықалатын Абайдың анық атты мұрасын алғанымызда, олар отыз бес сөзден құралған болады. Енді ең алдымен осы ... ... ... ... ... ... ... жіктерге бөле отырып тексеріп, танып көрейік.Жалпы алғанда Абайдың осы ... ... ... ... көркем прозаның өзінше бір бөлек, бір алуаны боп саналады. Бұлар сюжетті шығармалар емес. Бұрынғы жазушылар қолданған естелік, мемуар да емес. ... ... ... ... осы ... Абайдың өзі тапқан бір алуан көркем сөздің түрі. Кейде бұлар сыншылдық, ойшылдық және ... ... ... ... ... ... ... тәрізді. Бұл шығармаларда Абай өзінің оқушыларымен әңгімелесіп, жүзбе-жүз кездесудегі мәслихат, кеңес құрып отырған ... ... ... ... ... ... Л. Н. ... деп аталатын еңбегіне ұқсас. Толстой өзінен басқа ойшылдардың көп-көп жайлардан жазған толғаулы терең пікірлерін жиып ... өз ... ... ... етіп ... ... ... оқушыларымен тыныш, тату әңгіме өткізем дейді. Сөз бастағанда әрбір жайлардан өз ойларын келтірмейді. Абайдың қарасөзінде Сократтың сөзін дін ... ... ... етеді. Абай қарасөздері көбінесе барлық жайлардан өзі сөз бастап, өзі әңгіме дүкен құрып отырған болады. Осыдан ... ... ... ... ... бір ... Абай ... өлең сөздерінің көптен-көбін заманындағы оқушы мен тыңдаушыларына үнемі түсінікті болмайтындай көреді. Онысы - анығында солай да еді. Осы жайды ... Абай енді ... сол ... айтылатын ойларының бірталайын жаңа сөзбен таратады. Сондықтан кейбір қарасөздерінде ... ... ... ... ... қарапайым, оңай ұғымдар мен қайтадан айтылады. Бұл жөнінде Абай өзінің ... ... ... ... Және сол әңгіменің үстінде адамгершілік мәселелерінен: әділет, ... ... ... сүйгіштік, ғылымға құмарлық, еңбекті бағалағыштық сияқты жайларды айтады. Немесе осылардай, адамдық сипаттың жауы болатын аярлық жалғаншылық, ... ... ... өсекші-өтірікшілік, еріншектік, әр алуан арамтамақтық сияқты мінездердің барлығын ... Абай сол ... ... ... ... ... ету жағын алдымен ойлайды. Айтпақ сөздері мен ойларын мысалдармен келтіреді; ... өзі көп ... ... ... сұрақтар береді. Өзі онымен жауаптасып, әңгімелескен кісі тәрізденіп отырады. Мысалдарды қазақтың Абай заманындағы күнделік ... ... Сол ... ... ... ... ... әжуахалдерді әдейі айқындай түседі. Әңгімесі тыңдаушысына пайдалы өсиет болумен бірге, көңілді айтылып, қызықты боп жетсін деген ... ... ... адамгершілік, әлеуметшілдік, ағартушылық ойларын айтуда Абай педагогикалық жақсы әдіс қолданады. Оңайдан қиынға қарай, жақыннан жыраққа қарай, ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп жетектейді. Сатылап отырып үгіт-өсиет асырады. Соңында тыңдаушысы туралы Абайдың күдігі көп. Кейбір ... ... ... ойлар бұның тыңдаушыларының санасына жетпеуі мүмкін. Сол ... елең ... ... ... ... кейбір ағартушылық, адамгершілік үлкен ойлары мен қоғамдық тартыстың қайшылықтарын ... анық ... және ... ... ... ... қарасөздерінде оңайлатып, азайтып, қысқартып айтатыны да болады. Бұл ретте кейде ақынның өлеңінде кездесетін қайшылықтар және тарихтық тар көлемді, түсініктер ... ... ... де ... ... мен ... ... өз тұсындағы сенім-нанымдарын еске алғандықтан, ақын дін ... ... сөз ... ... оның өз ... өзгермейді. Сондықтан өлеңдегі сияқты дінді адамгершілік моральдың, тәрбиенің қараңғылыққа қарсы, шартты түрдегі өткелі ... ... ... ... ... ... де көрінеді. Бірақ осымен қатар мұсылман дініне иланған тыңдаушыларына ... ... ... парыздардың жайларын көбірек айтады. Мынау оқушылармен әңгімелескенде өз ойына соларды көбірек ... ... Және ... қарасөздерді төменірек түсіретін тағы бір өзгешелік бар. Онысы: дін түтынушылар мен би-болыс, атқамінерлер жөніндегі аса аяусыз, сыншы, жазушы болған қалпын Абай ... ... ... ... ... ... ... топтар жөніндегі шығармалар көп болса, қарасөздерінде аз көрінеді. Бірнеше шығармаларда басып айтқан ащы, сыншы пікірлер болғанмен, ... ... ... ... ... халде тарады. Бұнда жалпы байкалатын күй, осы тыңдаушылармен Абай тану, тыныш мәжіліс құрғандай болады. Ол ... ... ... ғана деп ... дұрыс болмайды. Өйткені Абай өзінің касында жақын жүрген шәкірт достарына, үміт еткен жаксы жастарына аса бір жылы ... ... ... етіп ... Ал, ... қарасөзде Абайдың көзалдында көрініп отырған тындаушысы жаңағы ... ғана емес ... ... олар ... аяп ... ... ... адамдары тәрізденеді. Осы себептен болу керек, қарасөз ой тереңдігі ... да көп өлең ... ... сәл ғана ... өріс-өрісін байқаткандай болады. Енді осы жайларды жоғарыда біз бөліп шығарған отыз бес қарасөздің әр ... ... ... ... ... ... барлық қарасөз, біздің аңғаруымызша, он-он бір тақырыпқа бөлінеді. Кейбір тақырыптар бір топ ... ... ... әр ... жаңа мысқыл, теңеулермен, дәлелдермен молайғаны болмаса, ойжағынан бір алуандас болады. Ал кей тақырып, бір-бір қарасөзде айтылумен тоқтап ... Мыс, ... қара ... Абай ... ... ... туралы сөйлейді. Бұнда өмірбаяндық дерек бар және өзінің ... ... ... ойлы ... ... ... кейін осы тақырыпқа өзге қарасөздерде оралмайды. Екінші сөзінде - халықтарды ... ... ... (татар), сарт (өзбек), орыс сияқты көршілес елдерді ... ... ... ... ... ... ұғындырып береді. Әңгімені жай бір тыңдаушылар тобында отырғандай, жеңіл әзіл тәрізді бастап, өз халқының дәлелсіз үстірт өзімшілдігін мысқыл ете келеді. ... ... шын ... ... ... ... суйген ел атаулының бәрі де қазақтай еңбексіздікке мол салынған және сол еңбекті ... ... ... ... ... бәрінен кейін қалып отырған халқына үлгі берерлік, ... ... ... бағаланады. Тақырып жағынан алғанда, Үшінші сөз де өзінше бөлек бір алуан. Бұнда казақ ... ... ... ... ... ... ... сөйлейді. Сол күндегі ел тірлігінің қайшылық, ауыртпалықтарын молайтып отырған ... ... ... да ой ... ... ... елге сор болатын тынымсыз сойқаңды мінездерін әшкерелейді. деп бірер ұсыныстар айтады. Сол ретте ендігі болыс орысша оқуы бар ... ... екен ... Және тергеу мен үкім шығаратын қазақтың биі, сот орны туралы пікір ... Ел ... дау оңай ... ... ... ... үшін патшалық өкімет сайлаумен қойып жүрген билер болмаса екен дейді. Оның орнына третей билікті ұсынады. Абайдың осы ... ... ... ... ... ... өте дәл ... Герцен Россиядағы параны құрту үшін халықтың көз алдында ... ... ... ... және бұрынғы третей соты қайтадан заңға кірсін деген.Абайдың ойында да ... ... ... ... жақын болсын. Жұртшылыққа залалды жаманшылық атаулы орынды жазасын алатын ... ... ... ... бар. Бұл ... ... өз тұсындағы күнделікті өмір шындығына қолма-қол қатынасып, жәрдем етсем деген талабын көрсетеді. ... ... өз ... ... ... ... болып, оны сынау арқылы пайдалы іс етемін ... ақын ... ... сол ... ... ... нақтылап араласқысы келеді. Әсіресе халыққа күнделік іс-әрекеттерімен бейнет, дерт әкеліп отырған тергеушілік тәртіптің сорақылықтарымен алысуға ... Бұл ... ... ... ... ... бір ... пікірімен үйлес келеді. Екеуі де ендігі билер ауыспайтын, өмірлік би ... ... Бұл ескі ... ... ... еді. ... сөздіңде тақырыбы өзінше бір бөлек шығады. Бұл өсиетте бұрынғы өлең ... көп ... бір ... ... ... - күлкі туралы ойлаған ойы, сыны.Бесіншісөз - қазақтың кейбір мақалдарын сынайды. Мұнда халық ... ... ... ... ... ... ... мінез, кемшін ой, айыпты әрекеттерді шеней өтеді. Мал үшін өмір кешетін адамдарды үлкен қиялменен сынап, айыптап түземек болады. Осы ... ... бес ... бес ... ... ... келесі Алтыншы сөзден бастап белгілі ой мен сындардың, өсиет пен үгіттің арнаулы тақырыптары бірталай сөздерде қайталап отыратынын ... Мыс, 6, 8, 9, 10, 14, 23, 26, 29, 33, 39, 40, 41, 42 және ... ... ... бір топ ... Абай ел ... ... сөз етеді. Бұнда бірлік жөнінде, ол ақылды болыс-би сияқты ел әкімдерінің ... ... ... ... ... ... сөздерде). Және де осы топта ол туралы толғанған ойдың ызалы ащы күйін уланған оймен көрсететін сөз бар ... ... ... ... жайын айта келіп өтірік, батырсынған бояма мінезді сынау, адамдықты үгіттеу Он төртінші сөзде ... Ел ... ... ... ... кйде ... өлеңінде қолданатын қатты сатираны да өзіне үлгі етеді. Қуаныш пен жұбаныш жайын аса ащы сатирамен Жиырма ... ... ... алтыншы сөзде айқын көрсетеді.Жиырма төртінші сөзінде тағы да мақалды шенеу арқылы ел мінезіне үлкен сыншылдық жасайды. Және де ... ... иесі ... ... ... салтты Отыз үшінші сөзде баяндайды. Осыдан соңғы бір топ толғаулар қазақтың бұрынғы өткен ... ... сөз ... Халықтың даналық мақалдарын елдің қасиеті есебінде ақынның қадірлейтінін көреміз (Отыз тоғызыншы сөз). Ел мінезіне арналған сөздердің Қырқыншысы - тыңдаушысымен ... ... ... ... ... кеп ... бере отырып, қазақ қауымындағы адаммен адам арасындағы қарым-қатынасты қатты сынай сөйлейді.Жәнеде елмінезіне арналған Қырық бірінші сөзде Абайдың көп өсиет-сын ... ... ... қайта қозғалады. Елді тағылым-тәрбие түзер еді, ол жоқ деген арманды ой туады. ... ... ... ... ... күйдің бәрін теріп көрсететін осыған тән сөздердің бір алуаны (Қырық екінші сөз) жұмыссыздыққа арналады. Еңбексіз ... ішу, қолы ... бос болу жеке ... ... және бар ... ... ... себепшісі деген аса сыншыл, дұрыс ойлар айтылады. Осы бір топ сөздердің ең соңғысы Қырық үшінші сөз - ... ... Абай ... ... ... педагогик., психол. үлкен жүйрік ойды танытады. Қарасөздер ішіндегі көлемі үлкен, кенеуі мол сөздің бірі де осы ... ... бір ... ... боп, Жетінші сөз оқшаулау көрінеді. Ол - жас ... ... еске алып ... сөз. ... ... ұмтылу жақсы қасиет екенін атаумен бірге, үлкеннің надандығы сол жақсы баланы жаман тәрбиемен қорлап бұзғанын білдіреді.Өзге карасөздерден және де өз ... ... ... Он ... сөз - ұлық ... басталып, үлықтарға қарсы, оларды қатты әшкерелеген сыншының ойын танытады. Халықтың, көпшіліктің өкілі болып ... ... ... ... үлықтар кесірінен бейнет шегетін ел үшін ширығып, ... ... ... ... ... бөлек қарасөздердің ішінде тағы бір қайталай түсетін тақырып - дін менен мораль, тәрбие жайларын қозғайды. Олар: Онекінші, Он үшінші, Жиырма ... Отыз ... Отыз ... Отыз ... және ... бесінші сөздерде.Осы сөздердің кейбірінде Абай құдайға құлшылық етудің мәнін айтып, иман ... сөз ... (12, 13 ... ... сол ... анық ... ... айта отырып, Абайдың өз оқушысына жеткізбегі - адамгершілік өсиеттер болады. Сол адамгершілік қасиетті адам ... ... ... қоса бағалап, түсінсін деп ойлайды. Сондай түсінік адамды адамгершілік биік сатыға көтереді дейді. Осы ... ... ... етіп (27 ... ... ұстаздық, тәрбиешілік ниетпен Сократ сөзін береді. Отыз бесінші, Отыз алтыншы сөздерде Абай қазақтың дін ... және сол дін ... ... ... ... мінездерін шенейді. Пайғамбар өсиетін айта отырса да, сыншыл ақылдың ... Абай ... атап ... Осы ... ... мен мазмұны бойынша ең үлкен орын алатын Отыз сегізінші сөз- "Ғақлиат-тасдиқат". Бұнда Абай аят, хадистерден цитаталар келтіріп сейлейді. Жазу ... ... ... анық ... ... ... кітапшалап (түркіше) тың үлгі, стиль іздейді. Сыртқы стильдегі, тілдегі ... бұл ... ... ... ... нық ... Осы ... Абай өзінің дінін тұп наным жағынан да, моральдық қасиеттер турасынан да және ... ... ... де ... ... ... болады. Өлендерінің тұсында айтқанымыздай, әрине, бұл сөзде де Абай өзін мұсылман етіп көрсетеді. Ол діннің құдайына иланады. Енді ... көп ... өз ... ... береді. Сол баяндауында үнемі адамның жақсы сипаттар жағын айрықша ... ... ... ... бұл сөздің де түп мазмұн-мақсаты адамды жақсы етіп шығаратын қасиет, сипаттарды жеткізе түсу. Моральдық философияның, ... ... ... ... негіздермен қабыстырып бермекші. Жалғызақ осы жөніндегі Абай ойларында кейде ... ... ... ... Бұл ... ... ... адамның жаратылыс сырын шешемін деген кездерінде аса айқын сезіледі. Сонымен қатар осы ... ... ... Абай ... ... ... ... әлеум., ағартушылық жөнінде күшті қуат көрсетіп, заманы үшін аса ... ... да бар. Ол - ... ... ... ... шығыстағы қоғамдык, әлеум. құрылыстар жөнінде айтатын терең толғаулы пікірлер.Алғашқы айтылған сөздің мысалын осы Отыз сегізінші ... ... бір ұзақ ... байқауға болады. Барлық жаратылыстың молдық берекесін айтып келіп, Абай - ... ... бар ... жан-жануары, өлі-тірі табиғаты баршасы да тек адам баласы үшін жаралады. Өйткені, адам нәсіліне тәңір иесінің жасаған ... ... ... ой ... ... ... ... ойлағанда, Абайдың бұл айтқаны жаңылыс, теріс пікір. Және философия тарихында әлдеқашан ескірген - дүние адам үшін жаралады дейтін, көп ... бері ... ... кене ... болады. Ал әлеум. мәселеде Абайдың дін жайын қозғай ... дін ... ... ... ... ... және осы ... Бұл жоғарыда біз айтқан Абай ойының ең қымбатты, бағалы жағы. Абай молдаларды сынап келіп деп, осыдан кейін Абай ... ... ... ... ... отырып әшкерелеп, қатты шенеп шығады. Содан әрі ... ... ... бүкіл мұсылманшылық ғаламына ауысады. Өздерінің реакциялық қараңғы нанымдарымен елді улатып, шырмап келген үлкен дін басыларға да аяусыз соққы ... Мыс., ,- ... ... ... ... ... ойларды айтып келіп, Абай сөзінің негізін адамгершілікке тірейді. Барлық өсиет ойтолғау еңбектерінің қорытындысы тағы да адамгершілік тәрбие екенін танытады. Адамды қор ... ең ... ... ... ... үш нәрсе: надандық, еріншектік, залымдық - деп атайды.Өлең шығармаларында адамгершілік, тәрбиелік терең ойларды ... ... ... ... осы ... тағы ... ... Сөйтіп анық айқын діншілдік үгіт сияқтанып басталған сөз ақынның өз ұғымындағы үлкен моральдық философияның тәрбиелік талаптарына ... ... ... ... мен ... көрінген ұстаздық мақсаттар екеуі де осындай тұстарда ... кеп, ... бір ... ... ... ... ... топталып, тексерілген қарасөздердің тақырып бойынша құралатын ендігі бір мол түрі тағы бір топ сөздерде көрінеді. Олар: 15, 17, 18, 21, 22, 28, 30, 32, 34 және 44-ші ... ... әр ... түрде қайталап келіп отыратын бір тектес тақырыптар бар.Сол ортақ тақырыптар адамның адамдық қасиеттерін тереді. Үлкен адамгершілік, ақтық, ... ... ... тәрбиелік ойлар айтылады. Он бесінші сөзде мораль мәселесін мінез белгілерімен байланыстыра ... ... ... адам ... деген кісіге өз-өзіне есеп беру қажет екенін ... ... ... ... өз тұсындағы және Абайдан бұрынғы үлкен моралист, педагог ойшылдардың, ұстаздардың көп айтқан пікіріне ... ... ... Ол - ... сапалы адам болудың шарты жайындағы ойлар. Адам жан-жақты, асыл қасиетті болу үшін оның бойындағы қайрат, ақыл, жүрек үшеуі бірдей ... тең ... ... талап қояды.Он сегізінші сөзінде және де қысқа қайырып, адамды адам етіп өсіретін, ... ... ... ар, ... ... ой ... ... сөзінде қазақ халқынан қадірлі азамат, қауымға пайдалы қайраткер шығару үшін орыс оқуының ... ... ... ... ... өзі үшін емес, халқы үшін еңбек ететін адам болсын дейді. Бірақ осы сөзінің ішінде және осыдан ... ... ... екінші сөзінде Абай бірнеше қайшылық пікірлер айтады. Орысша оқып жүрген жастардың ішінде жақсы атаның баласы аз оқыды деп, екі ұдай ұғым ... деп Абай ... ... ... ... жуан ... ұғынуға да болады. Немесе Абайдың өзіндік сыны бойынша - үлгі ... жеке ... ... ... ... ... ... осылай екі ұдай түсінік беретіндіктен Жиырма бесінші сөздің бағасын біраз әлсірететін жай бар. Жаңағы аталған ... ... ... Абай ... ... ... ... де бірең-сараң жерде ұшырасқан қайшылыққа жалғасады. Ел билеуші адамдардың адамгершіліктен тыс мінездерін сынап, әшкерелей келе отырып, Абай ... ... ... ... ойға ... Көп ... ... зияңды, қомағайлық, қанаушылық мінез-құлықтарын көп шығармаларында ашып, әшкерелеп келген Абайдың дерлік байы ... ... ... ... ... ... ... тақырыпты Абай Отыз екінші сөзіндеде және Қырық төртінші сөзіңде де қайталап, толық дәлелдеп өтеді. ... ... есеп ушін ... ... бас қасиеті өсуі үшін, арлы, мінездітолықмағыналыадамболу үшін жәрдем етсін дейді (Отыз сегізінші сөз). Қырық төртінші сөзінде тәрбиелік ойдың тағы біршартын ... ... ... ... ... әкеп ... ... топтап тексеру ретінде тақырыптық өзгешеліктерін еске алып отырып, біз Абай жазған қарасөздердің барлығын шолып өттік. Ақынның бұл шығармаларын ... ... ... ретпен талдауды қолданбадық. Абайдың лирикасын тексеруде ол әдіс ерекше қажет шарт болса, мынау үлгідегі шығармаларын талдап ұғынуда поэзия ... ... ... ... боп ... жоқ. ... өлеңде ақынның тақырыгтгары қайталап отырса да барлық ақындык, шеберлік жаңалык, көркемдік ... ... ... ... отырады. Ал, қарасөздер түр жағынан, әдебиеттік құрылыс жақтарынан бұндай жыл санап жаңғырып, өзгеріп отырған тың түрлердің тосын үлгілерін бермейді. ... ... түр, ... ... ... ... барлығына ортақ қалпымен осы бөлімнің алғашқы кіріспе беттерінде атап өттік. Содан кейін ... ... де зер ... - ой ... ... ... ... біз әдейі тақырыптық, мазмұндық ерекшеліктерге қарап, жоғарыда өзіміз жіктеген топтар ... ... ... ... ... ... ... - оның ақындық мұраларына қосылған бағалы қазына дейміз. ... өз ... ... ... шындықпен, қоғамдық құрылыспен, күнделік сан алуан надандық, қанаушылық, озбыр ... ... ... ... ... ... көрдік. Қарасөздердің бағасы - Абай заманындағы жағдайды, тарихтық шындықты өз ... ... ... ... ... Рас, біздің заманымыз үшін Абай сынап, суреттеп отырған ортаның барлық болмысы, барлық ... және ... сол ... ... ... ... ... атап отырған мақсаттары, кейбір ұсыныс ойлары - бәрі де ескірген. Біздің қоғам үшін Абай өмір кешкен тарихтық орта мен ... ... ... ... ... ... дүние. Осы тұрғыдан қарағанда қарасөздердің арманы мен мазмұны, мұраттары тек тарихтық жағынан бағалы деу ... ... - ... ... жөніндегі моральдық өсиеттерін алсақ, олардың ішінде біздің заманға да бағасы зор шындықтары, тәрбиелік ойлары аз емес. Бұл жағы ... ... ... ... ... ... ... Ал, осы аталғандардан басқа Абайдың поэзиялық мұрасына қоса қарасөздері беретін әр заманда ... ... бір ... қымбат қазына бар. Ол - Абайдың осы ... ... ... Өлең ... ... ... ... жаңалығы, кер-кемдік таланты бойынша қазақ тілінің сапасын әдебиет ... ... ... ұлы ... ... қандай болса, карасөздерінің тілімен де Абай осындай ... ... ... ... мол ... ... осы күнгі сөйлеп, жазып жүрген әдебиет тіліміздің тарихы жалғыз ғана Абайдан ... деп ... ... та, ... сапалы тілді қазақтың жазба әдебиетінде анық биік белге өрлетіп шыгарған Абай екені даусыз. (М.О. ... қара ... ... ... ... алқасы Мүрсейіт қолжазбаларының 1905, 1907, 1910 жылғы нұсқаларын, сондай-ақ әркездегі басылымдарды салыстырып, нақты зерттеулер жүргізді. Бұл ... ... ... ... көрсетілмеген. Басылымдарда әр сөздің жазылған жылын шығарушылар ... ... ... өздерінше қойған. Мүрсейіт қолжазбаларында рет санымен қырықбір сөз, ал ... , , ... ... ... тарихи еңбегі 1907 жылғы қолжазбада ғана бар. 1905 ... ... ... салыстырғанда Қарасөздердің рет саны әр кезде әрқалай өзгеріске ұшырағаны байқалады. 1907, 1910 жылғы колжазбалардағы саны ... 1905 ... ... 8 -сөз, 1907, 1910 ... ... 7-сөз ... ... рет саны сол тәртіппен бір сан кем болып келеді. Абай ... 1933 ж. ... М. ... ... рет саны ... қарай өзінше жүйелеп орналастырған.
2. Абай және орыс әдебиеті. Абай - қазақ әдебиетінің орыс ... ... ... аса зор үлес ... ... ... ақындық енерге, ағартушылық жолындағы күреске барын салып кіріскен көз - қазақ халқының тарихындағы ең күрделі, талас-тартысы, қайшылығы мол ... ... ... хан ... ... ... қалып, ел арасынан сайланған аға сұлтандар шыққан болса, ондай тәртіп те жарты ғасырға жетпей өзгертіліп, қазақ даласы үсақ-үсақ болыстарға бөлшектеніп, ел ... ... уөзд ... - ... әкімдерінің қолына көшкен еді. Бұл болыстардың билікке таласуын, Ұлықтардың жолсыздығын, бассыздығын, ... ... ... ... ... кешіріліп қондырылған кедей шаруалардың саны көбейіп, патшалық әкімшілік талай шүрайлы жерлерді ... ... елді ата ... ... Патша үкіметінің Қазақстанды отарлау саясатының жемісі, нәтижесі болған осындай ауыртпалықтан, заңсыздықтардан, рухани кіріптарлықтан елді ... ... жаңа ... бірден бір ұтымды жолы - білім-ғылым үйренуеді.
Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Аптынсарин,Абай Қүнанбаев секілді алдыңғы қатарлы қоғам ... ... ... тұсініп, ұлттықүранға айналдырды. Олар Ресеймен қарым-қатынасты күшейте тұсудің аса ... жағы орыс ... ... ... ... ... деп санады. Мал бағумен қатар елдің егіншілікке, ... ... ... ... қажет екенін де олар басқалардан бүрын сөзді. Бұған дейін қазақ ақын, жыршылары шығыс халықтарының аңыз-ертегілерін, дастандарын қызықтап, ел ... жыр етіп ... ... ... ... орыс ақын, жазушыларының шығармаларын насихаттауға көңіл бөле бастады. Әрине, шығыс халықтарының әдеби нұсқаларына құштарлық, ынта-ықылас кебеймесе азайған жоқ.
Үнді елінің ... ... (), ... ... ... ... , ... жинағы, ,- дейді.Мұндайда Абайдың Лермонтов өлеңінің мазмұнын бастан-аяқ бұлжытпай дәл жеткізуді мақсат етпей, кейде толғанып, тебіреніп жарыса отыратыны көзге ... Осы ... ... ... ... ... тыңнан біраз сөз салып, өз заманының тағы бір өрескел мінін былай суреттейді:
Досың жоқ, дұшпаның жоқ, ... ... үшін аш ... жан сатасың,Әкесі аштан өлген кісідей-ақ,Неткен жұрт мал өлтірген жеті ... ... ... ... ... ... ... еткен. Сөйтіп, Абайдың түпнұсқаға өзгеріс енгізіп мағынасын басқаша ашып келтіруі оны қазақ өмірінің шындығына жақындастыру, өз көңіл-күйіне үйлестіру мақсатынан туады. Абай ... ... жаңа ... ... ... және ... болуын, оның идеялық, көркемдік сапасының жоғары болуын көздейді. () атты ... ... ... ... ... ... Кавказды мадақтау - Терек өзені мен Каспий теңізінің бейнелері арқылы ... ... ... ... ... Каспийге құятын Терек оған қажет сыйлықтар әкеледі. Кәрі Каспий басында қалғыған бойымен елең етпей, үн шығармай, тек ... ... ... ... ... жылы ... ... Каспий қара көк көзін ашты,
Жылы жүзбен Терекке амандасты. Жыбыр ... ... ... ... ... қитықсыз араласты, -
деп ақын аударғандай Лермонтов өлеңінде нақтылы, табиғат ... мен ... қиял ... әдемі ұштасып келеді десек, Абай соның бәрін өзіндік бояуын сақтай отырып, әсерлі қазақша айтып жеткізген. - ... ... атты ... ... ... Өлең - Абай аудармаларының ішінде шоқтығы биік озық ... деп ... Гете де, ... да, ... да дәлме-дәл, сөзбе-сөз өрілген. Абай аудармасы арқылы берілген ... ... ... ... М.О. Әуезов еңбектері. Абайдың әдеби мұрасын жұртшылыққа танытумен ол мұраны зерттеу ісінде 30- жылдары айрықша көзге түскен жазушы, ... ... ... ... ... ... ... орында тұрды. Абайдың қайтыс болуына отыз жыл толуына орай басылым ... ... ... ... ... жинағы мен Абайдың ғылыми өмірбаянының қоса жариялануы М.Әуезовтың абайтану ... ... ... ... ... ретінде қабылданды. Абай мұрасы жайында М. Әуезовтың журналы мен журналында жарияланған зерттеулік мақалалары мен ... ... ... Абай ... ... ... қажеттігі жайындағы ескерме пікірмен-ақ сол кезеңде Абай мұрасының бірегей білгірі деген ... ... ойда ... ... еді. ... М. ... ... теориялық деңгейі биік жатқан бірегей мақаласы деп аталатын зерттеу мақаласы 1934 жылы журналында жариялануы абайтану саласының келешек бағыт ... ... ... ... ... ... желісін тартқан еңбек болып шықты. Әуез Бердіұлы Абай өмірбаянын жазуға ұмтылған Ә. ... С. ... ... жазған арнайы пікірлерінде олардың Абай өмірбаянын көрсетуге арналған кейбір деректерді таңдап алудағы кемшіліктерін нақты көрсетіп береді. Тіпті Әрхам ... ... ... ... ... [3], - деп Абайдың өмірі мен ақындық жолын көрсетуге тікелей қатысы жоқ деректерді ... ... әрі ол ... ... ескі ... ... ... қатаң сын айтады. Абай өмірбаянының 1, 2-нұсқаларында ақын өмірін, не ... ... ... ... ... ... жоқ, тек ... деректерде кейбір оқиғаларға байланысты аты аталатын көптеген кісілер ұшырасады. Соңғы нұсқаларда осыларға ... ... ... Абай ... мен ... ... қатысы барлары ғана іріктеліп алынды. Мыс., 1-нұсқада 106 адам аты ... 2- ... оның 45-і ... Ал 3-нұсқада 56, 4-нұсқада 47 адам аты түсіріліп ... ... ... ... жаңа ... ... ... Абай шығармаларының жаңа қырын ашып, ондағы ой сарынын тереңірек тануына байланысты аталатын тарихи кісі аттары ендіріліп отырады. ... ... ... ... орыс достары Е. П. Михаэлис, Н. И. Долгополов, С. С. Гросс, А. А. ... т. б. ... ... ақын ... ... ... ... танымдарының өз дәрежесінде болмауын биограф ерте сезініп, бұрынғы танымына батыл түзетулер ендіре бастады. Орыс достарының Абайды ... ішкі ... орыс ... ... ... ... әділ ... отырып, Абайдың идеялық-мәдени іздену жолында қол артқан тірегінің негізі орыс классиктері мен рев.-демократтар тобының озық ... ... ... ... жазу ... ... тоқталды. Абайдың орыс достары жайлы абайтану саласында орын алған кемшін жайды: - деп арнайы көрсетуінде көп мән бар. Шынында да ... ... ... ... әдебиеттерде ақынның орыс достарының халықшылдық бағыты, олардың Абайға әсері асыра бағаланып келген еді. Ә. осы мәселеге байланысты езінің атақты тезистерінің ... ... ... ... ... алыстығы туралы өзінің табан тірер танымының негізін атаса, 8-санында Л. Н. Толстойдың халықшылдарға жақындығын, ... одан ... атап ... ... ... ... ... мұрат тұтып, оның мызғымауын, өзгермеуін қалады. Ал Абай езі жасап отырған қазақ қауымының феод.-патриарх. болмысын, оның күні еткен салт-санасын ... ... ... ... ... ... да: , - дейді. Осы жолда идеялық сүйенер тірегі деп арнайы көрсетті. Биограф Абай өмірбаянын жазуға даярлық барысында оған ... ... ... бәрін де ауызша сөйлесу, әңгімелесу, естеліктер жазып алу, жаздыру жолымен жиналуы ... Абай ... орын ... елеулі де өзекті кейбір оқиғалардың шын болмысын, болған уақытын анықтау үшін үздіксіз ізденген. Бір оқиғаның мерзімін дәл анықтаса, осыған сабақтас ... ... ... ... ... ... ... сенімді болжамдар да жасап отырған. Мыс., зерттеуші Абайдың Қоңыр-Көкше болысын басқарған ... ... ... арыз ... № 12 іспен тергеуге алыну фактісінің мерзімін анықтауда осы әдісті пайдаланып, көп тер ... ... осы ... ... Абай өмірбаянының 1-нұсқасында 1869-70 ж. болған деген пікір білдірсе, 2-нұсқасында ел аузындағы әңгімелер сарынын таңдау арқылы оның ... 1872-73 ... ... ... ... Семей архивтерін жағалай қарастырып, Абайдың Қоңыр-Көкшеге болыс болған жылдарын нақтылы архив деректерімен дәл ... ... ірі ... ... арыздар мен 1877-78 ж. орыс-түрік соғысына байланысты Семей уезі болыстарының архивтен табылған үндеу хатына, әрі онда Абай ... ... ... қол ... деректерге сүйене отырып, ақын өмірбаянының 4-нұсқасында оның № 12 тергелген уақыты-1877- 78 ж. деген түпкілікті тұжырым жасайды Осындай аса ірі ... мәні бар ... бірі - ... ез елеңдерін топтастыруды тапсырған жолын анықтау болатын. Өмірбаянның алғашқы нұсқасында бұл мерзім 1898 ж. еді деп ... ... ... бүл ... 1891 ж. етіп ... Әуез ... ... Абайдай жаңа типтегі ойшыл қоғам қайраткерін тудырған ... ... ... ерекшеліктерді еске ала отырып, ақынның ғылыми өмірбаянын жазуда өзі ұстанған, табан тірер методол. мәні бар танымын, езі ... ой ... ... ... , - деп ... ... ... зерттеу тарихында текстол. жұмыстар жүргізудің алғашқы қадамы Абай мұрасын зерттеу саласында жүргізілген жұмыстармен ... ... 1924 ... ... Абай ... ... ... құрастыруды қолға алған Әуез ақын мұрасын тереңірек танып, түбегейлі меңгеру жолында сүйенер түпнұсқа дерек көздері мен ... ... ... ... ... болса да ерте сезінді. Тұңғыш толық, жинақты құрастыру барысында асыл түпнұсқа ... ... ... қолжазба көшірмесінде хатқа түскен Абай өлеңдері мен әлі де хатқа түспей санаулы кісілер санасында жатқа сақталып келе жатқан, көпшілікке беймәлім ... аса ... ... ... ... ... ... тұрды. Мұның үстіне Абай шығармалары әр түрлі жолдармен ел ішіне таралып, әр қилы ... көзі ... ... ... ... деректер көп жинала келіп, текстол. зерттеулер жүргізуге негіз болатын деректер көзіне айналып та үлгірді. Әуез осы ... ақын ... ... ... ... жұмыстарымен қатар айналысты. Абай шығармаларын асыл түпнұсқа қалпына келтіру мақсатымен ... ақын ... ... ... көзі мен ... ... оның өмірі мен шығармалары жайлы ғылыми еңбектер жазу жұмысымен бірлікте жүргізді. Абай мұрасын зерттеген ... ... ... ол ... ... Абай өмір ... ... ортамен, ондағы ақын өмірін жақсы біліп, шығармаларын жатқа айтатын адамдармен ерте араласты. Абай жайлы деректерді ерте ... ... ... ... ... Әуез жайлы: - деген аса құнды дерек береді (ӘӘММ архиві, 382-п., 1-6.). Абай ... ... ... 1896 жылдан бастап көшіріліп, қолжазба ретінде тараған Мүрсейіт ... ... ... айта ... оның ... кемшіліктерін де атап көрсетті. Олар, кейбір елеңдері орынсыз біріктіріліп, кейбіреулері ретсіз бөлек өлең ретінде берілген; Абай ... ... ... ... де орын алған; ақын шығармаларының жазылу мерзімі, жылдары көрсетілмеген. Әуез ақын елеңдерін ... ... ... 45 ... (1086 жол) хатқа түсіріп, қайта тірілтті. Ол Абай шығармаларының 1917 жылғы төңкеріске дейінгі таралу жолдарын да ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласында 30.6.2004, сонда) - әдебиеттанушы ғалым, абайтанушы, жазушы, драматург. Қазақстанның тұңғыш әнұранының авторы. Әкесі Мұхамедхан Семейде ... ... ... ... ... ... тұрған (осы журналдың 70 жылдан соң қайта жарық көруіне, Семейдегі ... ... ... көп ... ... ... діни ... белсенді мүшесі деген айыппен 1937 жылы 2 желтоқсанда атылған. ... ... ... ... ... ... оның ... ұлт зиялылары (Шәкәрім, Көкбай, Тұрағұл, Әлихан, Ахмет, Міржақып, Мағжан, Сұлтанмахмұт, Мұхтар т.б.) жиі бас қосып, ел ... ... ... ... ... ... ... мектебінде білім алған. 1935-37 ж. республикалық екі жылдық мұғалімдер курсында оқыған. Семей ... ... ... ... ... (1941).Семейдегі Абай әдеби мұражайының аға ғылыми қызметкері (1940-41, 1947-51 ж. оның директоры), Қазақстан Жазушылары одағының Семей облысындағы ... ... ... ... ... аға ... доценті, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, профессоры (1955-90), 1991-95 ж. ҚР ҰҒА ... ... ... және өнер ... Абайтану бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері болды.
Қ.Мұхамедханов саналы өмірін қазақ әдебиеттану ғылымының абайтану саласына арнады. 1939 жылдан Абайдың ақындық ... ... ... ... ... ... осы ... кандидаттық диссертациясын қорғады (1951).
Талқылау кезінде ғылыми жетекші М.Әуезов пен диссертантқа жала жабылып, саяси айыптар тағылған. Жас ... Абай ... ... ... ... үшін деген айып тағылып, 25 жылға сотталды.
Төрт жылдан кейін ... 1958 жылы ... ... ... рет кандидаттық диссертация қорғады. Қ.Мұхамедханов Абай мектебінің ақындары ... ... ... ізденіспен дамыта білді. Ақын шығармаларын зерттеу нәтижесінде ... ... ... белгілі болып келген 7 өлеңін тауып, ақынның 1945 жылы шықан жинағына енгізді. 1959 жылы , ... ... жеке ... болып шықты.
атты төрт кітаптан тұратын жинақ ҚМұхамедхановтың ... 1993-97 ж. ... ... Оған Абай ... ... ... ... Кәкітай, Көкбай, Уәйіс, Әріп, Әсет, Мұқа, Әубәкір, Иманбазар шығармалары мен олар туралы зерттеулер енді. Мұқамедхан Абайдың екі томдық академиялық шығармалары ... жаңа ... ... (1995) үлес ... ж. мерзімді баспасөзде , , , , , атты ғылыми мәні ерекше мақалалар жариялап, кейін осы ... ... ... (1995) жарыққа шығарды.
Мұхамедхан қазақ әдебиеттану ғылымының текстология саласының қалыптасуына ерекше еңбек сіңірді. Оның Махамбет, Шәкәрім поэзиялары текстологиясына арналған мақалалары, ... ... Абай ... ... ... мақалалары мен монографиясы жарық көрді.
Сондай-ақ ол қазақ әдебиетінің тарихын зерттеу ісіне қомақты үлес ... ... ауыз ... ... ... әдебиеті, жыраулық әдебиет өкілдерінің өмірі мен шығармашылығы, әдеби байланыстары туралы 300-ден астам ... ... ... ... ... тағы бір қыры оның поэзиясы. Драматургия саласында да қарымды еңбек ... ... ... ... ... (1994), (1947), (1960), (1974) ... көркемдік және тарихи шындықты тұтастай алып, оқиға желісінің өткір құрылуымен ерекшеленеді.
Әзірбайжан ... У. ... (1941), ... ... Ш. ... (1967) ... орыс ... Н. Карамзиннің қазақ тіліне аударды. Қ.Мұқамедханов Семей қаласының және Абай, Аягөз, Жаңасемей аудандарының құрметті азаматы. ... ... ... ... үшін 1996 жылы Қ.Мұқамедхановқа ҚР Мемлекеттік сыйлығы берілді.
1916 жылдың қақаған қаңтар ... 5 күні ... ... ... келген сәби Қайымның өмір жолында да қақаған кезеңдер аз болған жоқ. Барлық сын сағаттардан жігерлілік, ... ... ... ... ... аман ... ... қиын қыстау кезеңде абайтану бағытынан айныған емес. ... ... мен ... орға ... 37-нің құрығы Қайым ағаны да аз әуреге салмаған еді. Теріс жала жабылып, жалындап тұрған шағында Қайым аға 25 жыл ... де ... ... оның бәрі Қайым Мұхамедханұлының өмірге деген көзқарасын, тарих, әдебиет саласындағы ұстанымын өзгерте ... ... ... ... еді. ... ... ... мен қиындығы, қуанышы мен күйініші кезектесіп, жазықсыздан жазықсыз жиырма бес жылға сотталып, алаңсыз әдеби еңбек ету ... ... ғана ... ... ... ... ... аса мол мұра қалдырған ғұлама еді. Әдебиетші, зерттеуші, сыншы, аудармашы ретінде тындырып кеткені қыруар, әсіресе, абайтануды, сондай-ақ Мұхтар Әуезовтың бүкіл ... паш ... ... тері ... Абай шығармаларының текстологиясын жан-тәнімен тәптіштеп реттеуі, ұлы ақынның мұрагерлері туралы төрт кітап ... ... - ... ... ... да ... жетпес шаруа.
Қазақ республикасының тұңғыш гимнің авторы болғаны - өз алдына зор мәртебе.
Қайым Мұхамедханұлы - ... ... ойын ... ... ... ... шебер аудармашы.
Қайым Мұхамедханұлының ұзақ жылдар бойы ғылыми, әдеби шығармашылық және ұстаздық ... ... ... ол КСРО ... , ... ... ... наградталған.
Семей қаласының, Абай, Жаңасемей аудандарының құрметті азаматы. Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі де ... ... ... ... ... ... өмірбаяндық зерттеулер мен текстологиялық салыстырулары бұл саладағы көптеген көмескі жайлардың бетін ашып, тың деректер мен соны ... ... ... ... ғұмырында атақ үшін емес, ұлы Абай үшін қатал заманның қағидаларына мойынсұнбай азаматтығын сақтай ... ... ... ары, бүгіннің заңына айналған адам Қайым Мұқамедханов.
Тағдырдың талай тар ... ... ... ... ... ... ... бар ғұмырын ғылымға арнаған, белгілі абайтанушы, көрнекті ғалым, ұстаз Қайым Мұхамедханұлының артына қалдырған мол мұрасы рухани ... ... ... ... ... өмір бойы Абай ... дәлдігін қадағалап, қолынан келгенше бір әріптің бұрмалануына жол бермеуге тырысты. Ал уақыт пен қоршаған орта өз ... ... ... жоқ. Абай тек ұлы ... ... мақтанышымыз ғана емес. Абай - әлемдік ... ... ... ... адамзаттық цивилизацияға қосылған аса қомақты үлес. Мұндай толайым табыстың қазақтың пешенесіне ... ... ... үшін ... Абайды тану үшін Әуезовті қайта-қайта ой көзін салып оқу керек. Абай да, ... те ... ... ... ... ... жүрегіңе ұяламайды. Абайдың ақын шәкірттерінің өмірі мен шығармашылығын ... ... ... ... М.О. Әуезовтің ақыл-кеңесімен келген. Ғалымға Абайдың әдеби мектебіне ұлтшыл ақындарды енгізгені үшін ... айып ... ... ... ... ... шыққаннан кейін зұлматқа ұшыраған қолға алады. ... ең бір қиын ... ... ... Бір ... бір қауіпте тағдыр таразысының сынында қасірет шегіп жүргендегі, ... ... ... ... ... жай ғана ... емес, отты қайғыға өртенуі, тірі жетім балаларын ойлап сағынып, қол ұшын ... ... жоқ ... ақын ... ... сыры мен ... ... айғағындай. Оны өлеңінен байқадым:Қайым Мұхамедханұлы өзінің зерттеулері арқылы

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ландшафттар және оларға бейімделген мал шаруашылығы жүйесі112 бет
Аллергия.Аллергиялық диагностика11 бет
Аударма және өркениет30 бет
Аударма сапасының бағалау мәселелері39 бет
Аудармашы - тіларалық делдал18 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының негізгі типтері80 бет
Тартыс социологиясы мен психологиясы15 бет
Түпнұсқа және тәржіма: саймасайлық мәселесі63 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь