Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша)

1. Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша)
2. "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"
3. "Алып Ер Тоңға" дастаны.
8 – сынып.
Ұлаң байтақ қазақ жері- ең кемінде 3-5 мың жылдық тарихы бар көне мәдениет өлкесінің бірі.Қазақтардың арғы тегі – біздің жыл санауымызға дейін-ақ Қазақстанның қазіргі аумағында өмір сүрген сақ,ғұн,үйсіндер.Заманымыздың v ғасырынан былай «түрік», «түркілер» атанған.
Сақтар біздің заманымыздан бұрын Моңғолия мен Дунай арасын мекендеген. «Сақ» сөзі қазақ тілінде күні бүгінге дейін сақталған.Мысалы: сақа (асық),сақпан,сақшы,қып-сақ (қыпшақ), және тағы басқа.Көшпелі сақтар жайындағы деректер көне грек тарихшысы Геродоттың «Тарих» кітабында,қытай шежірелерінде жазылып қалған. Сақтардың 26 әріптен тұратын жазуы болған.Есік қаласының маңынан табылған Алтын Бекзаданың жанындағы күміс тостағанда: «Аға,саған бұл ошақ!Ошағынан безгендер,тізеңді бүк!Халықта азық-түлік мал болғай!» - деген жазу бар.Сақ,ғұн дәуірлерінен келіп жеткен Тарғытай,Алып Ер Тоңға,Тұмар патшайым,Ширақ батыр,Зарина,Мөде батыр жайындағы аңыз-жырлар бар.
Жалпы ежелгі дәуір әдебиеті туындыларына: «Алып Ер Тоңға», «Орхон ескерткіштері», « Қорқыт ата кітабы», Әбунасыр әл-Фараби, Ахмет Йасауи,Жүсіп Баласағұни,Махмұт Қашқари,Рабғузи,Сәйф Сараи.

9 - сынып.
...Жақсы сөз – аққан су,
Қайда ақса,сонда гүл өсер
(Жүсіп Баласағұн «Құдатғу білік».
Әдебиетіміздің ежелгі дәуіріне қатысты мұраларды зерттеген ғалымдар М.Жолдасбеков, Х.Сүйіншәлиев, А.Қыраубаева,Н.Келімбетов, т.б. оны іштей «Тәңірлік дәуір әдебиеті» (б.з.д. VIIғ. – б.з. Ixғ. : «Алып ер Тоңға» дастаны, «Атилла» дастаны, «Оғыз қаған», «Қорқыт ата» кітабы т.б.), Ислам дәуіріндегі әдебиет (X-XIIғ. : Әл-Фараби,Ахмет Йасауи,Ж.Баласағұн, М.Қашқари, т.б.), Алтын Орда дәуіріндегі әдебиет (Сараи «Гүлстан бит – Түрки», Хорезми «Махаббатнама», «Дүрбен», «Жүсіп пен Зылиха» дастандары, т.б.) деп бірнеше кезеңдерге бөліп қарағанмен,бәрі де Б.Кенжебаевтың «Ежелгі әдебиет,бұл дәуір VI-XV ғасырлар аралығын қамтыды» деген пікірін негізге алады.Ежелгі әдебиетімізді бұлайша топтап көрсету «Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы» оқу құралында да танылып,қабылданған.
Қазақ халқының арғы тегі көне түркі тайпаларынан шығады.Қазақ халқының құрылуына негіз болған ру-тайпалар ерте замандарда қазіргі Қазақстанды,Орта Азияны,Оңтүстік-шығыс Сібірді,Орталық Азияны,Еділ бойын мекен еткен.Олар өзбек,қырғыз,әзірбайжан,түрікмен,ұйғыр,қарақалпақ,хакас,башқұрт,татар халықтарының құрамына енген ру-тайпалармен аралас өмір кешкен.
Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуіріне қатысты әдеьи ескерткіштер көне түркі,шағатай (шағатай тілі-араб және парсы сөздері араласқан түркі тайпаларының кітаби тілі,ол сол кездегібарлық түркі тілдес халықтарға түсінікті тіл болған),ұйғыр,араб,парсы тілдерінде жазылғанымен,біз оларды төл әдебиетіміздің тарихының басы деп танимыз.
Сонымен бірге ежелгі әдебиет дегенде,қыпшақ тілінде жазылған «Кодекс куманикус», «Махаббатнама», «Жүсіп пен Зылиха», «Гүлстан», «Домбауыл», т.б. қиссалар,дастандар,шежірелерді есте ұстаймыз.
Міне,ежелгі әдебиеттің басты-басты мұралары,үлгілері осындай.Олар өзінен кейінгі әдебиеттің дамуына негіз болған.
        
        Қазақстан Республикасы білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ тілі мен ... ... № 1-4 ... ... №1- ... ... әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша) /конспект/ № 2 - "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері" /таныстырылым/ №3 -4 ... Ер ... ... ... Берікболова А.Б
Тексерген: Жүндибаева А.Қ.
2015 жыл
Жоспары:
* Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша)
* "Ежелгі түркі әдебиетінің ... ... Ер ... дастаны.
1.
8 - сынып.
Ұлаң байтақ қазақ жері- ең кемінде 3-5 мың ... ... бар көне ... ... бірі.Қазақтардың арғы тегі - біздің жыл санауымызға дейін-ақ ... ... ... өмір ... ... v ғасырынан былай , атанған.
Сақтар біздің заманымыздан ... ... мен ... ... ... сөзі ... ... күні бүгінге дейін сақталған.Мысалы: сақа (асық),сақпан,сақшы,қып-сақ (қыпшақ), және тағы басқа.Көшпелі сақтар ... ... көне грек ... Геродоттың кітабында,қытай шежірелерінде жазылып қалған. Сақтардың 26 әріптен тұратын жазуы болған.Есік қаласының маңынан табылған Алтын Бекзаданың ... ... ... - ... жазу ... ... ... жеткен Тарғытай,Алып Ер Тоңға,Тұмар патшайым,Ширақ батыр,Зарина,Мөде батыр жайындағы аңыз-жырлар бар.
Жалпы ежелгі дәуір әдебиеті ... , , >, ... ... Ахмет Йасауи,Жүсіп Баласағұни,Махмұт Қашқари,Рабғузи,Сәйф Сараи.
9 - сынып.
...Жақсы сөз - ... ... ... гүл ... ... ... ежелгі дәуіріне қатысты мұраларды зерттеген ғалымдар М.Жолдасбеков, Х.Сүйіншәлиев, ... т.б. оны ... ... VIIғ. - б.з. Ixғ. : дастаны, дастаны, , кітабы т.б.), Ислам ... ... ... : Әл-Фараби,Ахмет Йасауи,Ж.Баласағұн, М.Қашқари, т.б.), Алтын Орда дәуіріндегі әдебиет (Сараи , Хорезми , , дастандары, т.б.) деп бірнеше ... ... ... де Б.Кенжебаевтың деген пікірін негізге алады.Ежелгі әдебиетімізді бұлайша топтап көрсету оқу құралында да ... ... арғы тегі көне ... тайпаларынан шығады.Қазақ халқының құрылуына негіз болған ру-тайпалар ерте замандарда қазіргі Қазақстанды,Орта Азияны,Оңтүстік-шығыс Сібірді,Орталық Азияны,Еділ бойын мекен еткен.Олар өзбек,қырғыз,әзірбайжан,түрікмен,ұйғыр,қарақалпақ,хакас,башқұрт,татар халықтарының ... ... ... аралас өмір кешкен.
Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуіріне қатысты әдеьи ескерткіштер көне түркі,шағатай (шағатай тілі-араб және парсы сөздері араласқан түркі ... ... ... сол ... ... тілдес халықтарға түсінікті тіл болған),ұйғыр,араб,парсы тілдерінде жазылғанымен,біз оларды төл әдебиетіміздің тарихының басы деп ... ... ... ... ... ... жазылған , , , , , т.б. ... есте ... ... басты-басты мұралары,үлгілері осындай.Олар өзінен кейінгі әдебиеттің дамуына негіз болған.
2.
жыры (үлкен жазу) жер мен ... және адам ... ... туралы философия толғаудан басталады (биікте Көк тәңірі, төменде қара жер жаралған да екеуінің арасында адам ... ... ... кейін бүкіл адамзат баласына Білге қаған мен Күлтегін батырдың ата-бабалары билік жүргізгені, түгел түркінің басын қосып, қуатты мемлекет ... ... ... мен ... ... мадақталады. жырының авторы Түрік қағандығының бүкіл әлемді аузына қаратқан айбарлы да ... ... зор ... ... ... ... ақын ... қаған мен Істемі қаған қайтыс болған соң түркі елінің тағына ... ... ... ... ... ... мен жүгенсіз әміршілер билегенін күйінішке толы жыр жолдары арқылы жеткізген (). Табғаш елінің алдауына көнген ... ... ... ... ... ... ішкі бірлігіне көп нұқсан келтірді. Елде алауыздық туды. Түрік қағандығының іргесі шайқала бастады. Бұл өте қауіпті кезең еді. ... ... ... ... ... ... ... кездерінде ешкімге тәуелсіз, еркін өмір сүргенін жырлай ... ол осы ... ... ... ... ... , - дейді. Міне, содан кейін Күлтегін батыр көп әскер жиып, ... елін ... азат ... ... зор ... суреттеледі. Түркі әскерінің оғыз, соғды, түргештерге, т.б. қарсы ... ... ал ... ... шайқас алдындағы жекпе-жекке шығып, жауды ұдайы жеңіп отырғаны зор шеберлікпен бейнеленген. Жырдың авторы Күлтегін мінген аттың сипатын, ат ... ... ... қаруының сұсты көрінетінін ұтымды теңеулер арқылы көрсете білген. Жырда Күлтегін түркі елінің барлық жауды жеңіп, елде тыныштық, ... өмір ... Ақын ... ... ... , - ... ... жырда Күлтегін батырдың күллі түркі халқын тәуелсіз еткені әрі оны байлыққа кенелткені , - деп зор ... ... ... ... ... идеясы - түркі халқын ауызбірлікке, сыртқы жауға қарсы ұйымдасқан күреске, ежелгі ата-баба жолы мен салт-дәстүрін берік ұстауға үндеу ... ... Жыр ... ... ... ... болғанда бүкіл түркі халқы қатты қайғырып, аза тұтқаны, оны жоқтап, жерлеу салтанатына әлемнің төрт бұрышынан көптеген атақты адамдар - ... ... ... тас ... ... т.б. ... ... жыры - елдің ішкі бірлігін жыр еткен, идеялық мазмұны терең, көркемдік дәрежесі биік ... ... 2001 жылы 18 ... Астана қаласындағы Еуразия ұлттық университетіне Күлтегін жазба ескерткішінің көшірмесі қойылды.
ҚОРҚЫТ АТА КІТАБЫ ("Китаб-и дәдем Коркут ғали ... ... ... - ... эпос ... оғыз-қыпшақ дәуірінің жазба мұрасы. ғылымда оның он екі ... ... ... (12 ... және ... (6 ... ... 19 ғ-да бұл жазба ескерткішті зерттеп, аудару ісімен ... В.В. ... ... жеке тармақтарын жариялады. Кейін бұл аударма "Деде Горгуд" (Баку, 1950), "Книга моего деда Коркута" (М. - Л., 1962) ... ... ... ... ... аударуымен қазақ тілінде 1986 ж. тұңғыш рет басылды. Әдеби әрі тарихи этник. мұра ретіндегі "Қорқыт Атаның кітабында" қазақ ... тән ... ... ... ... тарихы мен мәдениетіне қосатын деректер де мол. Сондай-ақ жазбада оғыз тайпаларының этник. тегі, этнографиясысы, ... ... ... т.б. ... көп ... Осы ... ... бірде Сыр бойындағы қыпшақтармен, бірде Кавказ шегіндегі гәуірлермен жауласқаны көрінеді. Жырдағы ерлік сарындары аса ... Қара ... ... ... ... қан ... қара күш иесі (3-жыр), енді бірде Хамид, Мардин қамалдарын қиратқан батыр.
Диуани хикмет, - Қожа ... ... ... ... жыр ... этикалық-дидактикалық мазмұндағы әдеби шығармасы.
Ақын өз кітабын қыпшақ даласы мен Орталық Азия түркілеріне кезінде түсінікті болған шағатай тілінде жазған. Мұның өзі араб ... ... ... ... мен ... хадис, тәфсирлердің күрделі қағидаларын жергілікті түркі халықтарының түсініп оқуына мүмкіндік берді. - көшпелі елдің ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... ... модельдік тәсілдерін зор шеберлікпен пайдалана отырып жазылған көркем туынды. түпнұсқасы сақталмаған. Ең ескі нұсқасы XV ... орта ... араб ... көшірілген. Бертін келе Қазан (1887 - 1901), Ыстамбұл (1901), Ташкент (1902 - 11) баспаларынан жарық көрген.
Қожа Ахмет Ясауи хикметтерінің ... ... ... ... ... ... ... ислам дінін таратудағы рөлін М.Ф.Көпрүлузаде, Н.С.Банарлы, Е.Э.Бертельс, А.К.Боровков, Э.Р.Рустамов, В.И.Зохидов, т.б. ғалымдар жан-жақты зерттеді. Қожа ... ... ... адам өзінің өмір жолында төрт басқыштан өтуі керектігін айтады. Біріншісі - шариғат. - ... діні ... мен ... ... мүлтіксіз орындауды әрі құдайға құлшылық жасауды талап етеді. Екіншісі, - дін ғұламаларына шәкірт болып, жалған дүниенің ... ... бас ... ... ... ... арттыра түсу болып табылады. Бұл басқыш сопылықтың негізгі идеясын, мұрат-мақсатын аңғартып тұр. Үшіншісі, негізінен дін жолын танып-білу ... ... ... Бұл ... ... ... - күллі дүниедегі болмыс-тіршіліктің негізі ... ... ... ... () - ... ... оны танып-білудің ең жоғары басқышы. Сопылық түсінік ... , , ... ... ... ... бірі ... өту үшін ... басқыш болып табылады. Қожа Ахмет Ясауи Аллаға (яғни Хаққа) жету ... ... ... төрт ... ... өтуі ... ... пікір айтады. Ақынның айтуы бойынша, Хаққа жету жолындағы әрбір асудың он-оннан мақамы (тоқтамы) бар. Демек, осы төрт асудың қырық мақамын ... ... ғана ... мен ... ... ... (өмірдің мәнмағынасына қанық болу), (бұл жалғаннан безіп, о ... ... ... ... ... ... үш ... басын қосып тұрған күш) деп аталатын рухани дүниенің сырын пайымдауға мүмкіндік алады.
әрбір адамды имандылыққа, ізгілікке, жоғары ... ... ... ... күш, ... ... деуге болады. Қожа Ахмет Ясауи әрбір адамның қадір-қасиетін, өмірде ... ... оның ішкі жан ... ... ... Адамның өз бойындағы ізгі адамгершілік қасиеттерді ұдайы жетілдіріп отыруы немесе бүкіл адамгершілік қасиетінен жұрдай болуы сол кісінің ... ... ... ... ... Ал имандылық дегеніміздің өзі Алланың құлына ғана тән, адамгершілік қасиеттерді тәрбиелеп, оны құдай жолына салып отыратын киелі күш деп түсіндіреді. ... ... ... ... ең ... көрінісі - мейірімді, кешірімді, өзгелерге жанашырлықпен қарау болып табылады. әрбір ... ... ... ... ... мән беріліп, нәпсіні тыя білу мұсылмандықтың басты шарттарының бірі екенін ақын оқырманға қайта-қайта ескертіп отырады. адамның ішкі ... ... ... ой-пиғылдардан, жаман ниеттерден таза болуын талдап, Алла алдында пәк, кіршіксіз болуға шақырады.[1]
Бүкіл әлемдегі түркі халқы арқылы исламның рухани әлемімен, сол ... үшін ... ... ... ағымның философиялық ой-пікірлерімен танысты. жырланған адамгершілік, имандылық, қанағат, кішіпейілділік, жомарттық жайындағы этикалық-дидактикалық тұжырымдар бертін келе, қазақ ақын-жыраулары поэзиясынан ... ... ... тапты.
(Құтты білік) -- Жүсіп Баласағұни (Баласағұн) шығарған дидактикалық поэма.
Бұл көне түркі тілінде жазылған, түркі тектес халықтардың ... ... ... бұл ... саясат, мемлекет басқару, әскери іс жөніндегі философиялық трактат деп жүр. Шындығында да, бұл ... ... ... ... Бұл ... бір ... кезеңнің мінез құлқын бойына сіңірген, қоғамдық саяси, әлеуметтік бітімі қанық, моральдық этикалық, рухани қазынамыздың негізі, арқау боларлық дүние. Ондағы ... ... ой ... ... ... ... орамдарды көргенде, қазақ әдебиетінің солармен тікелей сабақтаса жалғасқан ... ... мен ... ... ... орағытып, ой тастайтын кең тынысты толғамдарының дәстүрлі бірлігі тұрады. Жүсіп Баласағұнның мемлекетті басқару ... мен ... елге ... ... ережелері мен тәртібін, қоғам мүшелерінің мінез-құлық және әдеп-ғұрып нормаларын жыр ... ... ... ... туындысы.
Жүсіп Баласағұни 1069 -- 1070 жж. Баласағұн қаласында бастап, он сегіз айдың ішінде Қашқар қаласында аяқтаған. Қоғамдық әлеуметтік мәні ... ... ... этикалық бағдарламасы іспеттес бұл еңбегін Қарахан мемлекетінің сол кездегі билеушісі Табғаш Арслан хан Боғратегінге тарту ... ... [2] - ... ... ... Түркия ғалымдары 1942 - 43 ж. үш нұсқасын да Стамбұлдан үш томдық кітап етіп шығарды. Дастанды зерттеу ісіне, ... ... ... ... ... және ... т.б. көп еңбек сіңірді. дастаны орта ғ-ларда бүкіл түркі әлеміне түсінікті ... ... ... ... ... тілінде жазылған.
Диуану лұғат-ит-түрк -- Қашғарлы Махмұд 1072-1074 жылдары Бағдат қаласында жазған түркіше-арабша сөздік. Ол түркі тілдері бойынша ең ... және ең ... ... тіл ... Оның қолжазба нұсқасы 638 беттен тұрады, онда 9000-нан астам түркі сөзінің араб тіліндегі егжей-тегжейлі түсіндірме-аудармалары қамтылған. ... ... ... таралуы, тайпалары, диалектілері және дәстүрлеріне бойынша қосымша мәліметтер берілген.
Классикалық араб лексикографиясының қағидалары бойынша дайындалған бұл сөздік Қашғарлы Махмұттың түркі тілі ... ... ... ғана емес, араб филологиясы ғылымы бойынша дайындығының да көлемді екендігін айғақтайды.[1]
Сөздіктің қазір ... ... ... ... ғана ... ... 1266 Дамаск (Шам) қаласында жаңадан көшіріліп жазылып, оны тек 1915 жылы ғана Әли Емірі ефенді Ыстамбұл қаласында ... ... ... ... ... ... Антеплі Айни және Кәтіп Челеби сияқты ғалымдар сондай кітаптың бар ... ... ... ... Әли ... көшірмесі 1917 жылы Талат пашаның (1874-1921) қолдауымен және Кіліслі Рифат білгенің (1873-1953) бақылауымен басылып шығып, бүкіл дүние жүзінің ... ... ... ... 1928 жылы түрколог Карл Брокельманн сөздіктің егжей-тегжейлі түсініктемелермен жабдықталған алман тіліндегі аудармасын жариялады. ... ... ... түрік тіліне аудармасын 1940 жылы Түрік тілі қоғамы басып шығарды. Соңғы жылдары шыққан Данковтың аудармасында ... ... ... негізінде жасалған жаңа өзгерістер орын алған.
Саиф Сараи (1321, ... ... -- 1396 ж. ш., ... -- ... ... ... Орда ... әдебиетінің көрнекті өкілі. Хан ұрпақтары арасындағы тақ таласы тұсында туған жерінен кетіп, ... ... ... ... ... ... ... Саиф Сарайды Ә.Наджип қазақ халқының негізін құраған қыпшақ тайпасынан шыққан деп есептейді. Бізге жеткен елеулі еңбегі -- бес мың ... жуық ... ... ... ... ... (1391) ... Сарайшықта бастап, Египеттегі Ніл өзені бойында аяқтаған. ... ... ... Сағдидің "Гүлстан" шығармасының еркін аудармасынан тұрады, сондай-ақ оған өзімен тұстас сегіз шайырдың ғазалдары, ақынның өзі ... ... ... ... ... ... енген. Саиф Сарайдың бұл поэмасы 14 ғасырдағы қыпшақ әдебиетінде қалыптасқан әдеби дәстүр, озық поэзия үлгісі болған. Саиф ... 1915 ж. ... ... оның ... ... (1954), орыс ... ... транскрипциясы Ташкентте (1968) басылды.
3.
> - түркі халықтарының арғы ... ... сыр ... ... жыр. ... ... жырының жалпы сюжеттік желісі мен жекелеген үзінділері ғана жеткен. Әйтсе де, сол үзінділерінің өзінен-ақ бұл жырдың мазмұнын, негізгі ... ... ... ... қиын емес.Жырдың басты қаһарманы - Алып Ер Тоңға.Алып Ер Тоңға - аты ... ... ... ... Алып Ер ... ... ... мен дастандағы әдеби бейнесі жайында кезінде Әбу Райхан әл-Бируни, Махмұт Қашқари, Мухаммед Хайдар Дулати, Хамза Исфахани, Рашид ... т.б. аса ... ... ... ... бәрі де жырдың басты қаһарманы Алып Ер Тоңғаны мемлекет қайраткері ... сөз ... ... ... ... мен Иран арасындағы соғыста Алып Ер Тоңға өзін аса дарынды әскери қолбасшы ретінде танытқанын ерекше атап көрсетіп отырады. Бір қызығы -- ... ... ұлы ... ... ... осы ... түпнұсқадан толық күйінде оқыған сияқты. Ол өзінің әлемге мәшһүр Тұран елінің патшасы, әскери қолбасшысы, ... ... Алып Ер ... жайындағы әфсана-аңыздарды, тарихи деректерді, мактау өлеңдері мен ... ... аса ... сөз зергерлеріне тән шеберлікпен пайдалана білген. Алайда бұл арада мықтап ескеретін бір жайт бар. Алып Ер Тоңға - Тұран елі үшін ... ... ал Иран жағы үшін ол ... жау, басқыншы патша болып саналады. Сол себепті ұлы шайыр Алып Ер Тоңғаны, яғни Афрасиабты, бір ... ... ... ... ... ... дарынды қолбасшы етіп көрсетсе, екінші жағынан, Иран елін қанға бөктіруге әзір тұрған залым патша ретінде бейнелейді. Соның өзінде, Фирдоуси өз ... Алып Ер ... ... ... ... келбетін көп өзгертпей, сол күйінде сомдап берген. Фирдоусидің Тұран елінің қалың ... ... ... ... Ер ... ... ... көрсеткен он шақты арнаулы тарау бар. Олар: , , , , , , , , т.б. ... ... ұлы ... ... ... ... поэзиясына тән иозира дәстүрі бойынша парсы тілінде қайта жырлап, ... ... ... баға ... айтқаны мәлім. Қалай болған күнде де, Фирдоусидің жырын әлемге әйгілі зор шеберлікпен пайдаланғаны ... ... ... ... ... аса ... ... ғұлама ақын Жүсіп Баласағұн (11 ғасыр) да кезінде жырын ... ... оны ... дастанында пайдаланған. Жүсіп Баласағұн дастанының Алып Ер Тоңғаны жырлауға арналған бөлімін деп атаған. дастанының 277-бетінен ... ... ... аралықта түгелдей дерлік Алып Ер Тоңғаның ізгілікті істері, асыл ... ... ... елін ... ... ... қолбасшы, қарапайым халыққа қамқоршы болғаны, жомарттығы, мәрттігі, т.б. ізгі қасиеттері мадақталады. Жүсіп Баласағұн дастанында мемлекет тұтқасын берік ... тұру үшін ... мен ... қана ... ... ... ерік, жігер, қаһар, өктемдік, өзгелерге үстемдік ететіндей ызғар қажеттігін айтады. Дәл осындай ... - Алып Ер ... ... түйін жасайды. жырының негізгі идеясы - Тұран елін сыртқы жау- дан қорғау, түркі жұртын ішкі ... ... ... ... абырой-даңқын арттыра түсу болып табылады. Бұл шығарма Алып Ер ... ... ... ... ... елінің күңіренген жоқтау жырымен аяқталады. деп аталатын жыр Махмұт Қашқаридың атты сөздігі аркылы бүгінгі күнге ешбір ... ... Бұл ... ... ең ... тарауы болса керек. Аяулы батыры қаза болғанда жоқтау айту ... ... ... ... күні ... дейін сақталған. жырында ақын батырды жоқтай отырып, өмірдің барлық адамдар үшін ... ... ... мәңгі еместігін, Тәңір адамды ажалмен сынайтынын, тағдыр оғы тисе, тау ... да ... ... зор ... ... жеткізеді. Алып Ер Тоңға қайтыс болғанда бүкіл ел қайғырғанын, ең қатыгез батырлардың өзі еңіреп жылағанын, ... ... ... ... ... ... өз жағаларын жыртып, айғай сап жылағанын ақын ... ... ... ... ... , , , , , ... сияқты тұрақты сөз тіркестері жиі ұшырайды. Сондай-ақ жырда Алып Ер Тоңға қайтыс ... ... ... жүдетіп, тоздырып жібергендігі айтылады. Алыстан келген бектердің аты ... ... жүзі ... сарғайып кеткендігі зор шеберлікпен жеткізіледі. Ақын өмірде ешкім тағдыр оғынан қашып қүтылмайды деген ... ... ... ... ... бізге жеткен үзінділерін оқи отырып, түркі тайпаларының бұл ... жыры ... ... ... яғни ... ... поэзиясына тән термин сөздер әлі түркі поэзиясына әсер ете қоймаған кезеңде өмірге келгенін аңғарамыз. жыры түркі тайпаларының ... ... өлең ... ког ... туған. Бұл өлшем бойынша, жырдың алғашқы үш жолы өзара ұйқасады да, төртінші жолы келесі шумақтың тортінші жолымен ... ... Көне ... поэзиясының көг өлшемі, негізінен, а-а-а-б; в-в-в-б; г-г-г-б түрінде болып келеді. Ежелгі түркі ... тән ... ... түрі ... келе ... ... жыраулары поэзиясынан да кең орын алғаны мәлім, Мысалы, Доспамбет жырау, Шалкиіз жырау толғаулары мен Дулат, Абай сияқты ақындардың өлеңдерінде көг ... жиі ... Көне ... ауыз ... ... мұндай жыр өлшемін ұлы Абай өзіне ғана тән шеберлікпен жазба әдебиетте көркемдік дәстүр ретінде жалғастыра ... ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша) /конспект/ - "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері" /таныстырылым"Алып Ер Тоңға" дастаны /әдеби талдау12 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
«ОҚ Қазавтосервис» ЖШС жылжымалы құрамының агрегаттарды жөндеу учаскесінің технологиясын жетілдіру34 бет
Семей қаласы бойынша тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығын талдау22 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
Орхон- Енисей ескерткіштерінің көркемдік мәні, зерттелуі8 бет
Руникалық көне түркі жазба ескерткіштері10 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь