Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар

Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар. Шаруашылық маңызы бар түрлердің санын реттеу. Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Экологиялық сукцессия, бастапқы және қайталанған сукцессиялар. Табиғи сукцессиялар барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі
Егер организмдер бір трофикалық деңгейде орналасса,олардың арасында қорек үшін (кейде тіршілік аумағы үшін)түраралық бәсекелестік жиі болып тұрады.Уақыт өте келе идиоадаптацияның (грекше idios-өзіндік,ерекше және адаптация)жүйелі кезектесуі нәтижесінде бір трофикалық деңгейдегі әрбір түр өзінің экологиялық қуысын тауып,бәсекелестік азаюы (жойылуы) мүмкін.
“Экологиялық қуыс”ұғымын экологияға зоолог Дж.Гринелл биоценоздағы түрдің рөлін анықтау үшін енгізді.Экологиялық қуыс-абстракты ұғым,бұл табиғатта түрдің тіршілік тіршілік етуіне ықпал ететін барлық орта факторларының жиынтығы.Ю.Одумның айтуы бойынша “’экологиялық қуыс”ұғымы организмнің экожүйедегі атқаратын роліне жатады,яғни тіршілік ету ортасы түрдің “мекенжайы”,ал қуыс-түрдің “ мамандығы”.Мысалы,өсімдікқоректі антилопа мен кенуру әртүрлі жерде тіршілік еткенімен,бір экологиялық қуысты иеленеді.Керісінше,орман тиіні мен бұғысы да өсімдікқоректі болғанымен,әртүрлі экологиялық қуысты иеленеді.Қорек түрлері әртүрлі болуына байланысты экологиялық қуыс жануарлар арасында жақсы байқалады.
Африка саваннасында жайылып жүрген тұяқты жануарлар жайылымның шөптерімен әртүрлі қоректенеді:зебралар негізінен өсімдіктердің бас жақтарымен,антилопа гну зебралардан қалған өсімдіктердің тек кейбір түрлерімен,газель аласа өсімдіктермен,ал топи антилопалары басқа жануарлардан қалған,қураған биік шөптермен қоректенеді
Экологиялық қуыс (орыс. Экологическая ниша) — организмнің тіршілік ету жағдайларына қатысты шарттардың жалпы жиынтығы, соның ішіне ол орналасқан кеңістік, қоғамдастықта атқаратын функциялық рөлі (мысалы, трофикалық статусы) және оның қоршаған орта факторларына — температураға, ылғалдылыққа, қышқылдылыққа, топырақ құрамына және т.б. жағдайларға төзімділігі кіреді. Экологиялық қуыс дегеніміз — түрдің экожүйедегі энергия тасымалдауында атқаратын рөлі. Экологиялық қуыс үш түрге — кеңістіктік, қоректік және гиперкеңістіктікке (көп өлшемді) бөлінеді. Кеңістікгік қуыс — организмдердің тұрақты мекені, қоректену ерекшеліктеріне байланысты куыс, көп өлшемді қуыс дегеніміз — гиперкеңістіктегі аумақ, оның өлшемі экологиялық факторларға байланысты. Бір Экологиялық қуысты екі түр қатар иелене алмайды. Экологиялық қуыс бәсекелестік жолмен бөлінеді. Әр түрдің бәсекелестік күрестегі табысы абиоталық факторлардың әсерімен байланысты. Егер ресурстардың мөлшері жеткіліксіз болса, қуыстар қабаттасқан кезде бәсекелестік туады. Бәсекелестік нәтижесінде түрлердің бірі жойылады немесе басым түскен түр өз бәсекелесін бейімделушілік аймағының шетіне ығыстырады
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар. Шаруашылық маңызы бар түрлердің санын реттеу. Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Экологиялық ... ... және ... ... ... ... барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі.
Орындаған:Ұлан.Л
Тексерген:Жексенаева.А.Б ... ... ... бір ... ... орналасса,олардың арасында қорек үшін (кейде тіршілік аумағы үшін)түраралық бәсекелестік жиі ... ... өте келе ... ... ... және ... кезектесуі нәтижесінде бір трофикалық деңгейдегі әрбір түр өзінің экологиялық қуысын тауып,бәсекелестік азаюы (жойылуы) мүмкін.
"Экологиялық қуыс"ұғымын экологияға зоолог Дж.Гринелл биоценоздағы түрдің ... ... үшін ... ... ұғым,бұл табиғатта түрдің тіршілік тіршілік етуіне ықпал ететін барлық орта ... ... ... ... "'экологиялық қуыс"ұғымы организмнің экожүйедегі атқаратын роліне жатады,яғни тіршілік ету ортасы түрдің "мекенжайы",ал қуыс-түрдің " ... ... мен ... ... ... ... еткенімен,бір экологиялық қуысты иеленеді.Керісінше,орман тиіні мен бұғысы да өсімдікқоректі болғанымен,әртүрлі экологиялық қуысты ... ... ... ... байланысты экологиялық қуыс жануарлар арасында жақсы байқалады.
Африка ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі қоректенеді:зебралар негізінен өсімдіктердің бас жақтарымен,антилопа гну зебралардан қалған өсімдіктердің тек ... ... ... ... топи ... басқа жануарлардан қалған,қураған биік шөптермен қоректенеді
Экологиялық қуыс (орыс. Экологическая ниша) -- организмнің тіршілік ету ... ... ... ... ... ... ... ол орналасқан кеңістік, қоғамдастықта атқаратын функциялық рөлі (мысалы, трофикалық статусы) және оның қоршаған орта факторларына -- ... ... ... ... ... және т.б. ... төзімділігі кіреді. Экологиялық қуыс дегеніміз -- ... ... ... тасымалдауында атқаратын рөлі. Экологиялық қуыс үш түрге -- кеңістіктік, қоректік және гиперкеңістіктікке (көп ... ... ... қуыс -- ... ... ... қоректену ерекшеліктеріне байланысты куыс, көп өлшемді қуыс ... -- ... ... оның өлшемі экологиялық факторларға байланысты. Бір Экологиялық қуысты екі түр ... ... ... ... қуыс ... жолмен бөлінеді. Әр түрдің бәсекелестік күрестегі табысы абиоталық факторлардың ... ... Егер ... ... ... болса, қуыстар қабаттасқан кезде бәсекелестік туады. Бәсекелестік нәтижесінде түрлердің бірі жойылады немесе басым түскен түр өз ... ... ... ... ... ... азықты қорек ететіндіктен олардың экологиялық қуыстары ажыратылған. Өсімдіктердің экологиялық қуыстары айқын ажыратылмаған (барлық өсімдіктердің қорегі бірдей ... ... ... ... ... ... күн ... мен көмірқышқыл газын сіңіреді). 22. Вернадскийдің биосфера және носфера туралы ілімі.Биосфера - ерекше биос - өмір және ... ... шар, ... орта деген сөздерінен алынған, яғни жер шарындағы адамзаттың жан-жануарлардың, өсімдіктердің және басқа тірі ... ... ... ... ... ... береді.Бұл терминді 1875 жылы бірінші рет Австрияның атақты геологы Э. Зюсс ғылымға енгізді. Бірақ биосфера және оның жер бетінде жүріп ... ... ... ... ... ... ... В.И. Вернадцкий болды. Осы ілім бойынша, биосфера +50 %-дан - 50 %-ға ... ... ... ... ... ... саналады. Экологияның не екенін түсіну үшін В.И. Вернадскийдің ғылыми жетістіктерінің шыңы-биосфера туралы ... еске ... ... ... ... - жердің жұқа қабығы, оның құрамы, құрылымы және ... ... ... және ... тірі ... ... ... Биосфера шектерінің ішінде олардың биохимиялық қызметінің іздері кездеседі. Атмосфера, су, ... ... әк, саз және ... ... ... ... және гранит) планетаның тірі затымен жасалған. Биосферада жүріп жатқан бар өмірлік үрдістердің барлығы экологияның зерттеу нысаны болады. Биосфера ... ... ... ... В.И. ... ... геологиялық күш ретінде әрекет жасайтын, жер бетін қалыптастыратын жер айналасындағы кеңістік осымен биосфера шекаралары анықталады. Олар ... ... ... сулы ... (12 км тереңдікке дейін) және 15 км биікткке дейін атмосфераның төменгі қабатын қамтиды.
Гаузе ... ... ... қажеттіліктері бірдей екі түр бір территорияда ұзақ уақыт бәсекелеспей тура ... яғни олар бір ... ... ... ... бәсекелестік кеңістік, қорек, биогендік заттар және т.б үшін болуы мүмкін. Түр аралық бәсекелестік нәтижесінде бір ... ... ... ... ... ... Егер ... әр түрлі жерде тіршілік етсе олардың экологиялық қуыстары әр түрлі, ар бір жерде тіршілік етіп, ... әр ... ... ... ... ... қуыстарында бір шама айырмашылық болады. Табиғатта бәсекеге түсетін түрлердің бірлесіп тіршілік етуі (экологиялық қажеттіліктерінде айырмашылық болса) ... ... ... пен ... ... процесі экологиялық қуыстардың дифференциясы деп аталады. Экологиялық қуыстар дифференциясының басты нәтижесі - ... ... ... ... ... ... түрлер бірлесіп тіршілік етеді, алайда бұл кері ... ... ... ... бір - ... ... қалып, оларға өз қасиеттері мен мүмкіншіліктерін толық ашуға мүмкіндік бермейді.
Экожүйе-зат айналымы жүре алатын организмдер мен ... ... ... ... ... ... сияқты анық шекара жоқ,бір экожүйе біртіндеп екінші экожүйеге ауысады.Экожүйелердің құрамы ... ... ... ... ... және адам ... ... негізгі рөлді автотрофты организмдер-продуценттер атқарса,жүйені автотрофты деп атайды.Егер экожүйеде продуценттер болмаса немесе олардың рөлі ... ... ... тау ... ... гетеротрофты деп атайды.Экожүйелер табиғи немесе антропогенді болуы мүмкін,мысалы,ауылшаруашылық,қала,өнеркәсіптік экожүйелер.Жер бетіндегі маңызды экожүйелер:тайга,тундра және полярлық белдеулер,мұхиттар,жағалаулар,батпақтар,мангралық тоғайлар,қоңыржай аймақтағы далалар мен ормандар,саванналар,таулар,аралдар және ... тірі зат ... ... - ... жұқа ... оның құрамы, құрылымы және энергетикасы негізінен бұрынғы және қазіргі тірі организмдер қызметінен болған. Биосфера шектерінің ... ... ... ... ... ... ... су, мұнай, көмір, әк, саз және олардың туындылары (сланцстар, мәрмәр және гранит) планетаның тірі ... ... ... ... ... бар ... ... барлығы экологияның зерттеу нысаны болады. Биосфера тіршілік ... ... ... В.И. ... ... геологиялық күш ретінде әрекет жасайтын, жер бетін ... жер ... ... ... ... шекаралары анықталады. Олар бүкіл биосфераны яғни, сулы қабатты (12 км тереңдікке ... және 15 км ... ... атмосфераның төменгі қабатын қамтиды. Биосфераның литосферадағы төменгі қабаты 5 км ... өтуі деп ... ... ... биосфера ноосфераға, яғни адамзаттың ақыл-ой санасы мен қоғам заңдылықтарының әсер ету аймағына орын береді деп санаған. Бірақ, ... ... ... ... ... процестерге араласуы ғаламдық экологиялық проблемалардың туындауына себеп болып отыр, яғни ... олар ... ... ары ... ... шек ... мүмкін. Биосфераның қызметтік заңдылықтарын, оның бүтіндігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ететін механизмдерін, биосфераның тірі заттарының қызметтерін және олардың табиғи ... ... ... ... ... білу адам мен ... арасындағы байланыстарды реттеу үшін қажет.Жер бетіндегі барлық геологиялық ұзақ көз ... ... ... ... ... ... ... процестері барысында органикалық заттарды қосып алуы барысында, Жер планетасында тіршілік пайда болды. Тірі ... ... ... ... ... тірі заттар өздерінің тіршілік барысында мекен орындарына алуан түрлі әсер-ықпалдарын тигізе отырып Жердің барлық геологиялық қабаттарының физикалық-химиялық қасиеттерін ... ... ... Тірі зат жер ... ... ... тіршілік құбылыстарының жиынтығы - осы аталған құбылыстардың тіршілік процестеріндегі әсерлеті планетамыздағы сулардың құрамын, атмосфераның құрамын түбегейлі ... ... ... құрамы жағынан тіршілікке өте маңызды бірегей биокостық зат - топырақ қабатын жасады, ... тірі зат ... ... ... ... ... ... тіршілік қабаты биосфераның пайда болуына үлкен ықпалын тигізді. Тірі зат өлі және тірі материяның аралығындағы байланыстарының жоғарғы деңгейін айқындады. Бұл ... ... да өз ... бар, яғни ... ... процестерге деген әсері басқа тіршілік иелерінің әсерінен оқшау тұр; біріншіден ол екпінділігі жағынан яғни геологиялық ... ... ... ... ... ... адамның қызмет барысындағы ықпалдардың басқа тірі заттарға әсер ету ерекшеліктері. Жалпы өткен 20 ғасыр адамзат қоғамының даму ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар Адамзаттың түр ретінде боуына, сақталуына үлкен қауіп ... ... ... ... туындауы мен де қоса енеді. Бұл жағдай табиғи байлықтарды пайдалануда бір жақтылықты ғана көрсетіп отыр, яғни адамның тіршілік ... ... ... биосфераның табиғи түріндегі қызметтің бұзылуына, яғни ондағы бір-бірімен тығыз байланысқан әртүрлі процестердің ... ... ... ... ... ... ... зеректікпен көрсете білген В.И. Вернадский оның ноосфераға өтуінің сөзсіз болатындығын, табиғаттың байлықтарын жан-жақты пайдалану жоспарлы, ғылыми түрінде ... ... ... бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіру мүмкіншіліктері т.б. жақтарын ақыл-ой саналы түрінде жүретіндігін атап ... Осы ... ... ... ... биосфералық проблемаларды шешуге міндетті түрде жоғары білім деңгейінің ... ... ... ... ... ... цикл ( -- ... элементтердің айналымы: бейорганикалық табиғаттан өсімдіктер мен жануарлар организмдері арқылы қайтадан бейорганикалыққа оралу.Күн энергиясы және химиялық ... ... ... ... ... заттар айналымдары.Тірі ағзалар биосферада маңызды биогенді элементтердің зат айналымын жүзеге асырады. Олар ... тірі ... ... ... өтіп ... Бұл циклдер екі негізгі топқа бөлінеді: газдардың айналымы және шөгінді заттар айналымы. Біріншісінде элементтердің негізгі көзі атмосфера (Көміртегі, азот, ... ... - ... ... жыныстар (фосфор, күкірт және т.б) болып табылады. Көміртегінің айналымы.Фотосинтез үшін көміртегінің көзі атмосферадағы немесе суда ... ... газы ... ... ... ... ... заттың құрамында көміртегі қоректену тізбегі бойынша тірі не өлі өсімдік ұлпалары ... ... ... алу, ашу ... ... ... нәтижесінде көмірқышқыл газы түрінде атмосфераға қайтады. Көміртегі циклының ұзақтығы 3-4 жүзжылдыққа тең. Азот ... ... ... өлі ... ... ... ... ақуыздардың азотын өсімдіктер сіңіре алатын түрге өткізіледі. ... бос ... ... ... ... ... Бактериялар мен көк жасыл балдырлар атмосфералық азотты байланыстырып, топыраққа өткізеді. Көптеген өсімдіктер олардың ... ... ... ... бактериялармен симбиоз түзеді.
Тұрақты даудың стратегиясы мен принципі. термині ең ... рет ... ... ... ішінде балық және орман шаруашылығында пайда болды. Тұрақты даму терминімен алғашында таусылмайтын және табиғи ұдайы өндірілуге мүмкіндігі бар табиғат ресурстарын ... ... деп ... ... ... және т.б. ... негізі болып табылатын табиғат ресурстарының шектеулілігі, қоршаған ортаның ластануы секілді мәселелерге ... ... ... ... ... кейін жылдардан бастап пайда бола бастады.
. Экологиялық теңдіктің бұзылуының салдарынан жердегі тіршіліктің жойылу қаупі де бар. Екінші сала - ... ... ... ... ... ... пен ... билік етеді. Экологиялық максимум тұрғысынан адам табиғатқа зиян келтіріп жоятын болса, әлеуметтік минимум шегінде адамзат баласы тамақ, су және т.б. ... ... ... ... сала - ... даму ... оның ... адам мен табиғаттың үйлесімді өзара байланысы қарастырылады. Мұнда кедейшілік пен тұтыну арасындағы шек ... ... ұзақ әрі ... өмір ... ... қалайды.
Тұрақты даму принциптері
Тұрақты даму принциптері Д. ... атты ... ... Онда тұрақты даму принциптері алты топқа бөлініп қарастырылған.
1.Сигналды жетілдіру. Адамның материалдық игілігінің деңгейін бақылап, тереңнен зерттеу қажет. Үкімет пен ... ... ... ... және ... өсу ... жедел әрі тұрақты ақпараттандыру.
2.Пікір айту уақытын қысқарту. Қоршаған ортаға артық ... ... ... ... ... ... Мәселе пайда болған жағдайда, оны шешу жолдарын алдын-ала ... ... Оны ... ... институциональдық және техникалық құралдары дайын болуы керек.
3.Жаңартылмайтын ресурстарды пайдалануды төменгі деңгейге жеткізу. Пайдалы қазбалар, грунтты сулар және ... ... ... пайдалануы керек, екінші рет қайта өңдеп, ал ерікті түрде жаңартылатын ресурстарға өту жағдайында оларды тұтынуды қысқарту ...
4. ... ... ... ... ... ... жер үсті және жер асты сулары, орман, балық, жабайы жануарлар секілді барлық тірі ағзалар қорғалып, мүмкіндігінше қайта қалпына ... ...
5. ... ... ... ... ... Физикалық капитал мен халық санының артуын баяулату және қысқарту. Жоғарыда аталған көрсеткіштерге жетудің ұтымды шектері бар. Сондықтан бұл ... ... ... Онда институциональдық және философиялық өзгерістер, әлеуметтік жаңалықтарды қарастырады. Ол өнеркәсіптік өндірістің көлемі мен халық санының тұрақты ... ... ... етеді. Мұнда өсу идеясына емес, анықталған даму идеясы мақсатына шақыру керек. ... ... өту үшін ... ... ... өмірде кеңінен қолдану керек. Тұрақты дамуға жету және экологиялық дағдарыстан шығудың жолдарын іздейтін, жаңа идеялары бар мектеп оқушыларынан бастап, саясаткерлер, ... ... ... ... ат ... ... ... даму тұжырымдамасы үш негізгі кеңістіктің бірігуінің нәтижесінде пайда болды: экономикалық, әлеуметтік, экологиялық
Тұжырымдаманың ... ... ... ... ... яғни мұнда басты рөлді тұтынушылар атқарады. Экологиялық таза өнім және экологиялық таза ортада мекен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес болуы керек. Тұрақты даму идеясы адам құқығын нығайтуды, қазіргі және болашақ ұрпақтың табиғатпен үйлесімді байланысқа түсуіне негіз қалайды.
Қоршаған ... ... ... ... теориялық негізі. Адам әр кезде де табиғатпен тығыз байланыста өмір сүреді, оның байлықтарын пайдаланады және өз қызметі арқылы ... әсер ... ... табиғатқа әсері зиянды салдар тудыруы мүмкін. Мемлекет әрқашанда табиғи ортаны осындай зиянды әрекеттерден қорғау үшін белгілі бір құқықтық ережелер ... ... ... адамның зиянды әрекеттерінен қорғауға бағытталған нормалардың (ережелердің) жиынтығы экологиялық құқық деп аталады. Адамның ... ... ... салдарынан XX ғасырдың ортасында әлемдегі экологиялық жағдай күрт төмендеп кетті. Экологиялық жағдайдың нашарлағаны соншалық, бүгінде ол әлемнің кейбір ... ... ... ... коса оның ... үшін де үлкен қатер тудырып отыр.2002 жылы Йоханнесбургте (ОАР) тұрақты даму жөніндегі өткізілген Бүкіләлемдік самитте (кездесуде) бүгінгі күні ... ... ... ... қысқарып бара жатқандығы атап айтылды. Адамның әрекеті нәтижесінде теңіздердегі балық коры 75 ... ... ... ... рифтерінін 70 пайызы жойылу каупінде түр. Табиғат тозуда, сонымен бірге адамзат та ... ... ... ... ... ... халықтың денсаулығы да нашарлап келеді, ал мұның соңы адам тегінің бұзылуына әкеп соқтырады, тұқым ... ... оның ... ең ... ... және туа біткен аурулар санының өсуіне, маскүнемдік, нашақорлық, СПИД, ақ қан ауыруы, қатерлі ісік, жұқпалы және вирусты аурулар ... ... ... ... барлық мемлекеттер зиян шеккен экологиялық ахуалды қалпына келтіру жөнінде іс-шаралар ... ... ... ортаға төнген қатердің қауіптілік дәрежесінің жоғарылығы соншалық, бүгінде ол тек мемлекеттің ішкі шаралары ғана емес, сонымен бірге мемлекетаралық ... да ... ... етіп ... 1992 жылы ... ... ... өткен қоршаған орта және оны дамыту жөніндегі БҰҰ-ның конференциясында осы мәселе бойынша Декларация қабылданды. Аталған декларацияға біздің еліміз де қосылды.Қазіргі ... ... 20 ... ... ... ... күн ... Жер шарында 25 мын адам лас суды пайдалану нәтижесінде қайтыс болуда, өндірістік қалалардағы халықтың 35 ... ... ... ... нәтижесінде жүйелі түрде әр түрлі аурулармен ауырады. Күн ... ... ... жұмысынын салдарынан 44 гектар жер шөлге айналады, күн сайын жануарлар мен өсімдіктердін бір түрі жойылып отырады; күн ... 40 ... ... бала ... ... ... қоры 10 млрд т ... 200 млн гектарға жуық суармалы жер пайдаға аспай қалды. Пайдалы қазбалардың -- мұнайдың, табиғи газдың, ... және тағы ... ... ... ... Жер ... ... бесінші тұрғыны таза су ішпейді.Белгілі америкалық эколог-ғалым Б. Коммонер ... ... ... ... ... ... ... байланысты;2) барлығы әйтеуір бір жаққа кетуі керек;3) табиғат ненің жақсы екенін "біледі";4) еш нәрсе ... ... ... ... ... ... ... ортаға қалай да болса әсер етеді дегенді білдіреді. Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі ... ... өз ... ... ... ... ... экономикалық, техникалық, ұйымдық және құқықтық шараларды жүзеге асыруды міндеттейді. Бұл шаралардың барлығы заңдар мен ... да ... ... ... ... қажет. Өз кезегінде барлық заңдар құқықтық қағидаларға негізделуі керек. ... ... -- ... ... Конституциясында көрсетілген негізгі бастамалар, басшы идеялар мен құқық ережелері. ... ... ... ... қағидаттарынқарастырайық: қолайлы қоршаған ортаға және тұрақты дамуға адам құқығының басымдылығы қағидаты. ... ... ... салауатты және жемісті өмір сүруге құқығы бар; мемлекеттің табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласында тиімді заңдық актілер қабылдайды; әрбір адамның қоршаған ортаны қорғау ісіне қатысу қағидаты. Табиғаттың ... ... ... ... ... біз ... үшін жауаптымыз және болашақ ұрпақ үшін табиғат байлығын сақтауға бар күшімізді жұмсауға тиістіміз; қоршаған ортаны қорғаудағы жауаптылық қағидаты. Ол жер ... ... ... ... не ... ... ... Табиғаттың сұлу өңірлері ерекше қорғалуы тиіс. Қазақстанда алғашқы ... ... ... және ... ... ... ... қорықтар мен қорықшалар бар. табиғи ортаны пайдаланудағы басымдылық кағидаты. Табиғат ... ... ... ұқыпты пайдалану керек. Қазақстанда мемлекеттің ерекше қорғауға алынған өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... бар. ... ... -- ... өсетін өсімдік, ол жойылып кету үстінде тұр, сондықтан да оны кесуге және ... ... ... кедейлік пен қайыршылықты жою кағидаты. Демократиялық мемлекеттер өзінің алдына кедейшіліктің деңгейін төмендете отырып, ақыр ... ... ... ... етіп ... Ол үшін ... әр ... шаралар қолданады -- жұмыссыздықпен күресу, әлеуметтік зейнетақы мен жәрдемақылар тағайындау, арзан тұрғын үйлер салу, әр ... ... ... ... асыру арқылы халықтың әлеуметтік жағынан қорғаусыз қалған топтарына қолдау жасау және т.б; ... ... ... және ... өзге де ... әсер етудің алдын алу қағидаты;коршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... қатысты мәселелер бойынша халықтың хабардар болу кағидаты. Әрбір адам ... ... тек оның жеке ... ғана ... ... ... ... да зардабын тигізетінін білуі керек. Мысалы, орманда от ... ... ... жақын жерлерде полиэтилен материалдарын өртеуге болмайды, улы заттарға ұқыпты болу керек және т.б.
Жердің табиғи ресурстарының сипаттамалары: литосфера, гидросфера, атмосфера. ... (гр. ... -- және гр. ... -- ) - ... ауа ... Атмосфера - ауа, химиялық қоспалар мен су буынан тұратын ... ... Ол ... ... және ... ... ... шарты және метеорологиялық режимнің маңызды факторы. Атмосферадағы жекелеген құрамдастардың қатынасы оның ... жылу және су ... ... ... ... ... ... газдық құрамы, су буы және әр түрлі қоспалар жер бетіне күн ... өту ... және жер маңы ... ... ұстап тұруды анықтайды. Егер атмосферада қоспалар болмаса, онда жер бетіндегі орташа жылдық температура +15º С емес, -18ºС болар еді. ... ... ... - 150 км. Атмосфераның төменгі шекарасы жер беті болып табылады. Оның төменгі қабаты азот, оттегі мен ... ... ... ... ... ... тағы ... газдардан тұрады. Бұған су буы да араласады. ... ... көк ... ... газ ... ... ... шашуына байланысты. Жоғарылаған сайын атмосфера бірте-бірте сирей береді, қысымы төмендеп, оның құрылысы да өзгереді. Литосфера -- жер ... ... lithos- тас, sphaira -- шар) -- ... ... ... ... жоғарғы гидросфера және атмосферамен шектеседі. Жер қабығының жоғарғы бөлімі -- ... ... ол ... тау ... ... ... бұған эффузивтер жамылғысын да енгізеді. Жер қабығының тербеліс тарихы қозғалысына байланысты, оның кқалыңдығы әр ... әр ... ... ... ... қабықтың астында граниттік қабат орналасады; бұл қабат мұхит ойыстарында ... ... ... ... аралық немесе аса тығыз жыныстар қабаты жатады.Литосфера - Жер ... ... ... тау ... кешендерінен тұратын, төменгі жапсары ішінара балқымалы яки онша берік емес атмосфера қабатымен шектелетін ең сыртқы қабаты. ... жер ... ... ең ... қатты қабыршағын) және осы қыртыс пен атмосфера аралығын қамтитын қатты заттардан тұратын, литосфералық ... деп ... ... мантияның ең жоғарғы қабатын біріктіреді. Литосфералық мантия қабаты жер ... ... шегі ... ... бұл ... ... тау ... құрамы негізінен оливин мен пироксеннен тұратын аса негізді жыныстарға сәйкес келетін болса керек. Литосфераның беткі жазықтығы атмосферамен немесе гидросферамен шектеледі. ... ... 50-200 ... ... деп есептелінеді. Литосфера - жердің қатты қабығы. Гидросфера - табиғи су қоймаларынан (мұхиттардан, теңіздерден, көлдерден, өзендерден) құралады. Бұл ... 70 % алып ... ... ... 400 млн шаршы км. Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігіне жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. ... ... ... ... жер бетінің 77,5% - ын су алып жатыр. Су қорларына - ... ... ... көл, жер асты ... мұздықтар, атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен жануарлардың организміне еніп, онда болатын зат және энергия айналымына тікелей қатысады. ... ... тек сулы ... ғана жүре ... ... суда ... ... және осы ортада дами алады, ал белок тірі клетканың негізі болып табылады. Жер ... ... ... 43% - ын, ал ... 50% - дан ... ... мен ... береді. Су қоры - халық ... ... орай жер ... тұщы ... қоры өте аз. ... мен көлдердегі тұщы сулардың қоры, гидросфера ресурсының бір пайызына да ... ... ... ... әр ... жерлеріндегі тұщы сулардың қорлары әр түрлі. Мысалы, Аляскада 1 ... 2 ... м3, Жаңа ... 100 мың м3, ... ... Одағында 18,3 мың м3, ал Қазақстан Республикасы тұщы су қоры тапшы мемлекеттер қатарына жатады. Қазақстанда 1987 жылы ... ... ... ... жалпы мөлшері 38 км3-ге жетті. [2] Планетамыздағы адамзаттың тұщы суды пайдалануы жыл сайын өсіп ... Ал, ... ... ... ... шаруашылықта мардымсыз болса да қолданылып жүр. Біздің республикамызда су тұщытқыш станциясы ... ... ғана бар. Егер ерте ... бір адам ... ... ... 12-18 литр су ... XX ғасырда мәдениеті дамыған елдерде оның шамасы орта есеппен 200-400 литрге жетіп отыр.
Табиғи ресурстардың классификациясы: сарқылатын, сарқылмайтын, қалпына келетін, қалпына ... ... ... ... ... ... ... -- табиғи ортадан алынған сайын саркылатын ресурстар.Сарқылатын ресурстар қалпына келетін (таза ауа, түщы су, ... ... ... ... ... және ... ... (минералдық) ресурстар (қазып алынатын отын, металдық минерал шикізаттар (темір,мыс, т.б.), бейметалдық минерал шикізаттар (саз,құм, фосфаттар, т.б.) болып бөлінеді. Бұлар табиғи ... ... орны ... ... (мыс, ... т.б.) ... ... (орыс. Неисчерпаемые ресурсы) -- табиғи ресурстардың таусылмайтын ... (күн ... жел, ағын ... ... ... ... ... атмосфера мен гидросферами жатқызады. Бұлар антропогендік улы заттектермен едәуір ластанғанда ... ... ... ... ... ... байлықтары. Қалпына келетіндер: өсімдіктер, жануарлар, топырақ.
Биологиялық ресурстар және азық-түлік қауіпсіздігі. ... ... ... ресурсы) -- тірі табиғат объектілерінде жинақталған (қорланған) адамға қажетті материалдық және рухани байлықты (өсімдіктер мен жануарлар дүниесі,табиғаттың ... ... ... ... ... мен алғы ... Жалпы Биологиялық ресурстар -- биосфераның орта түзуші барлық тірі рауыштары өндірушілерден, тұтынушылардан және ыдыраушылардан түзіліп, олар сан, ... ... жыл ... ... ... ... Дегенмен Биологиялық ресурстар сан жағынан қалпына келгенмен, сапа жағынан қалпына келе қоймайды, оған себеп: тірі түрдің, оның ... ірі ... ... ... ... ... кетуі. Биологиялық ресурстар өсімдіктер ресурстары және жануарлар ... және т.б. ... ... ... ... ... ... Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету - күрделі жаһандық мәселе және Қазақстан Республикасы үшін де ұлттық қауіпсіздік жүйесіндегі орталық мәселелердің бірі ... ... ... азық-түлікпен сенімді қамтамасыз етпейінше бір де бір ел басқа ... ... ... ... Қазақстан экономикасының тұрақтануы және экономиканың өсуі бұл проблеманың өткірлігін бәсеңдетеді. Бірақ, енді ғана ... келе ... ... өсу ... ... дағдарыстың салдарын жойып жіберді деп айту мүмкін емес. Мұндай тұжырымды жасауға республиканың азық-түлік қауіпсіздігінің жағдайы, аграрлық өнеркәсіптің (шынайы даму ... және ... ... ... ... даму ... оның деңгейінің әлемдік, азық-түлік нарығындағы өзгерістерге тәуелділігі, ... ... ... ... ... жағдайы мен төлем қабілеттілігі жағдайы негіз болып табылады. Елді азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз етудің қажетті шарты - ... ... ... салаларымен қарым-қатынаста болатын, экономиканың ірі секторы - агроөнеркәсіптік кешен қамтамасыз ... ... ... ... етуі ( ... ... ... табылады.
Табиғатты қорғау. Табиғатты қорғау - қазіргі кезде өмір сүрушілер ғана емес сондай-ақ, болашақ ұрпақтардың да ... мен ... ... және өз ... шешімдерге тәуелді болатын қазіргі кездегі мәселелердің бірі. Табиғатты қорғау - бұл табиғи жер және су ... ... ... ... және ... ... ... етуге бағытталған мемлекеттік, қоғамдық, әкімшілік-шаруашылық, техникалық-өндірістік, экономикалық және заңды шаралар жүйесі. Қазақстанның табиғи ресурстарын қорғау және ... ... ... ... және ... ... қорғауды күшейтуге, республикамыздың табиғи ресурстарын ұдайы өсіруге бағытталған бірқатарзаңнамалық актілер қабылданып, пайдаланылуда. Әрбір облыстардың жанында осы ... ... ... ... мекемелер бар. Республикада табиғат қорғау прокуратурасы құрылды. Ол Қазақстан Республикасының табиғат қорғау туралы заңдарының орындалуын қатаң кадағалайды. ... ... ... ... құрылған, олардың қызметі бірегей құрамды флоралар мен фауналары бар үлкен аумақты барынша ұзақ сақтауға арнайы бағытталған. Бұл ұйымдар - ... ... ... ... және ерекше қорғалатын аумақтар. Қазақстан Республикасында 2003 жылы ... ... 25 ... бар деп есептеледі, олардың қорықтары 10, табиғи ұлттық саябақтары - 10. Бұл табиғат қорғау мекемелері шамамен 3 млн гектар ауданға ... ... ... ... ... ... мәдени, сауықтыру пайдалы қасиеттерін пайдалану мүмкіншілігін табиғат пайдалану деп түсінеміз. Осыған байланысты ... ... үш ... ... ... және әлеуметтік түрлерін ажыратуға болады. Табиғатты пайдалану сипаты жалпы және арнайы болуы ... ... ... ... ... ... етпейді. Ол адамдардың табиғи қажеттілігін жән өмір ... ... ету, ... ... ... жүзеге асырылады.Арнайы табиғат пайдалану физикалық және заңды тұлғалардың арнайы өкілетті орындардан рұқсат алуын талап етеді. Бұл да табиғат ... ... ... Ресурстар шектеусіз, сарқылмайтын болса және оларды тұтынуға алдын-ала дайындау қажет болмаса, рұқсат алудың да қажеті болмас еді. ... ... ... ... ... және пайдаланатын ресурс түріне байланысты жерді пайдалану, суды, орманды, пайдалы қазбаларды, жабайы өсімдіктрді, жануарларды, құстарды, атмосфера ауасын пайдалану болып ... ... ... пайдалану әрқашан табиғат ресурстарын тұтынумен байланысты. Сондықтан құқықтық реттуді қажет етеді. ҚР табиғат пайдалануды қорғауды реттейтін арнайы заңдар мен кодекстер ... ... ... ... ... ... үшін лицензия (рұқсат)
Экологиялық сукцессия (экология және сукцессия) - бір ... ... ... ... отыруы. Экологиялық сукцессия бірнеше кезеңдерден өтеді, солардың барысында биоталық қауымдастықтар бірінен соң бірі алмасып ... ... ... ... түрлер алмасуының себебі, популяциялар қоршаған ортаны өзгерте отырып, өзге популяция үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Мұндай жағдай жүйенің ... және ... ... ... ... ... ... береді. Экологиялық сукцессия өсу, тұрақтану және климакс сатыларынан тұрады. Өнімділік ... ... ала ... ... ... ... ... бірінші сатыда өнім өзінің ең жоғары дәрежесіне дейін өседі; екінші сатыда өнім тұрақты болып қалады; үшіншісінде - ... ... ... ең ... ... ... ... сукцессияның автотрофты, гетеротрофты, аутогенді, аллогенді, фитогенді, зоогенді, ландшафты, антропогенді түрлері бар. Мысалы, аутогенді Экологиялық сукцессия ішкі ... ... ... ал ... ... сукцессия сыртқы әсердің нәтижесінде пайда болады. Қорыта айтқанда, Экологиялық сукцессия биоталық қа-уымдастық пен ... орта ... ... ... экожүйенің бағытталған дамуы болып саналады. Экологиялық сукцессия барысында организмдердің түрлік популяциялары және олардың арасындағы функциялық байланыстардың түрлері бірін-бірі белгілі заңдылыққа ... ... ... және ... ... отырады
Сукцессия-өсу,тұрақтану,климакс,сатыларынан тұрады.Экологиялық сукцессияныңавтотрофты,гетеретрофты,аутогенді,аллогенді,фитогенді,зоогенді,ландшафты,алапатты,антропогенді түрлері бар.
Қазіргі таңда сукцессияның экзогенетикалық және ... ... ... ... сыртқы абиотикалық немесе антропогендік әсерлерден болуы мүмкін.Эндогенетикалық сукцессияқ қауымдастықтағы байланыстар жүйесінің немесе ... ... ... болуы мүмкін.
Жалпы сипаты бойынша сукцессия бірінші реттік(алғашқы) және екінші реттік(соңғы)болып бөлінеді.
Бірінші ... ... ... иелері жоқ жерде:лава үстінде,сусымалы құмдарда,жартастарда,тасты жерлерде басталады.Бұл жерде алғашқы ... ... ... тіршілік ету барысында аналық жынысты бұзып өзгертеді,топырақтың түзілуіне себеп болады.Өлген,шіріген организмдер біртіндеп жиналуы және ... ... және тау ... ... ... ... ... топырақтың түзілуіне алып келеді.Мүктердің өсіп-дамуы кезінде де тіршілік ете беретін қарапайым қауымдастықтар түзіледі.Сөйтіп,организмдердің ... арта ... ... ... бұрын жақсы дамып жетілген биоценоз орнында жүреді.Мысалы,өртенген орман,құрғатылған батпақ немесе бұзылған қауымдастықтар орнында.Әдетте,мұндай жерлерде ... ... бай қоры ... ... ... ... ... ),олардың көлеңкесінде факультативті гелиофиттер,сциофиттер өсе бастайды.
Антропогендік факторға қоршаған ортаға адамның тигізген іс-әрекетінің ... ... ... және ... ... ... ... технология қалдықтар мен радиоактивтік заттардың әсерінен топырақтың ластануы, ... ... ... ... мен ... ... жатады. Қазіргі кезде адамның іс-әрекетінің кең көлемде ... ... ... әсер етуі жер шарының барлық аймақтарында айқын байқалуда. Бүкіләлемдік бақылау институтының (АҚШ, Вашингтон қ.) мәліметтері ... ... орта ... ... ... ... жариялаған негізгі мәліметтерде жыл сайын 16,8 млн. га тропиктік ылғалды орман жойылатыны, жерді дұрыс пайдаланбау салдарынан жыл сайын 6 млн. га шөл ... ... ... ... 50 млн. га ... ... жыл ... біздің планетамызда жыртылатын жердің 26 млрд. т құнарлы қабаты жойылатыны, өсімдіктердің 25 - 30 мың түрі ... кету ... ... атап ... ... ... ... жыл сайын 400 млн. т күкірт диоксиді, азот және көміртек оксид|оксидтері, қатты бөлшектер шығарылатыны анықталды. ... Арал ... ... жерінің, Балқаш маңының, Каспий алқабының экол. апатты аймақтарға айналуына Антропогендік факторлар ... ... отыр

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Организмдердің индикаторлық мәні. Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар7 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар жайлы13 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар жайлы ақпарат11 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған қуыстар4 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық, жүзеге асырылған экологиялық қуыстар5 бет
Асинхронды электрқозғалтқыш27 бет
Тыныс алу поталогиясы. клеткалық тыныс алу. гипоксия6 бет
Жұмсақ дәрілік заттар3 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь