В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы

Вильгельм фон Гу́мбольдт (нем. Friedrich Wilhelm Christian Karl Ferdinand Freiherr von Humboldt;) — неміс филологы, философ, тілтанушы, мемлеткеттік қайраткер, дипломат, өнер теоретигі, немістің классикалық гуманизмінің көрнекті өкілі.Гумбольдт шығармаларының биігіне оның тілтану саласына арналған еңбектері жатады. Тіл тек дайын қарым-қатынас құралы емес, ол өз бойына "халық рухын" жинақтаған. Гумбольдт мәдениетті "тарихта әрекет етіп отырған халықтардын рухын" білдіретін органикалық тұтастық деп есептеді. Гумбольдт дербес пән ретіндегі тіл философиясының негізін қалады. В. фон Гумбольдттің пікірінше, ұлттың өзіне тəн, іштей дами- тын рухы бар. Сол рухтың ерекшелігін сыртқа шығарып, сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа беруші күш – тіл. Демек, бұл парадигмаға сай зерттеу нысаны болатын тіл – объективті дүниенің субъективті бейнесі. Соған сай тіл – ұлттырухтандырып, оның ішкі, сыртқыкелбетін өрнектеп, көрсетіп тұратын сипаттарының бірі. Ал осындай руха- ни дүниесі, сонымен сабақтас қалыптасқан материалдық өндіріс пен тұрмыс күйі – əркімнің жеке басының жағдайына, тұрмыстық, дүниетанымдық жағдайына байланысты қалыптасатын жалпы- халықтық құбылыс. Оның бір негізгі сипаты – оңайлықпен өзгере салмайтын тұрақтылығы. Мазмұнында ұлт болмысы бейнелен- ген лексикалық қор арқылы ұлт өмірінің желісі ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіледі. Осы бағыттың Ресейдегі көрнекті өкілі – А.А. Потебня. Ол В. фон Гумбольдттің пікіріне сүйеніп, тілді ойды туғызушы тетік, халықтың мəдениетімен біртұтас байланыста болатын шығарма- шылық құбылыс деп санайды. XXI ғасыр тілді зерттеудегі құрылымдық, жүйелік- парадигмамен сабақтастық, жалғастықпен, бірақ тілді тек қарым- қатынас пен ойды білдірудің құралы деп емес, ұлттың рухани- мəдени коды ретінде қарастыратын антропоцентристік бағытпен сипатталады. Оның іргесі В. Гумбольдт, И. Гердер, Г. Штейнталь, А. Потебня сияқты ғалымдардың теориялық еңбектерімен қа- ланғаны белгілі. Олардың еңбектеріне сəйкес, адам өзінің пара- саттық, рухани, əлеуметтік талаптарын қанағаттандыратын ұғым- дар (концепт) əлемін жасау үшін ақпараттарды тілдік арна арқы- лы алады. Сондықтан кез келген ұлт тілінің табиғатында сол ұлттың неше ғасырлық терең сырға толы қазынасы, ділі жатады. Бірақ тіл жалпы шындықты емес, адамдардың белгілі бір ұжымы өмір сүретін ортаның шындығын жай көрсетіп емес, бейнелеп береді. Жəне бұл арада тіл дүниені тікелей, тура бейнелемейтінін атап өткен маңызды. Тілде адамның дүниені қалай қабылдайтыны, түсінетіні көрініс береді. Сондықтан да В. фон Гумбольдт: «Раз- ные языки – это отнюдь не различные обозначения одной и той же вещи, а различные видения ее», – деп тұжырымдайды. В. Гумбольдт, А.А. Потебня, М. Хайдеггер, т.б. тілді рухпен, шығармашылық қызметпен байланыстырады. Яғни тіл – ойды туғызушы тетік, сондықтан сөз заттың тура таңбасы емес, оның біздің санамызда тілдік шығармашылық процесс нəтижесінде туған бейнесі.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ ... ... ... және Ф.де ... ... ... ... Аймуханова Т.Ғ.
Тексерген: Самекбаева Э.М.
Топ:Қ- 211
Семей 2015ж
Вильгельм фон Гу́мбольдт (нем. Friedrich Wilhelm ... Karl ... Freiherr von ... -- ... ... философ, тілтанушы, мемлеткеттік қайраткер, дипломат, өнер теоретигі, немістің классикалық гуманизмінің көрнекті өкілі.Гумбольдт шығармаларының биігіне оның тілтану саласына ... ... ... Тіл тек ... ... ... емес, ол өз бойына "халық рухын" жинақтаған. Гумбольдт мәдениетті "тарихта әрекет етіп отырған халықтардын рухын" білдіретін органикалық ... деп ... ... ... пән ретіндегі тіл философиясының негізін қалады. В. фон Гумбольдттің пікірінше, ұлттың өзіне тəн, іштей ... тын рухы бар. Сол ... ... ... ... ... ... беруші күш - тіл. Демек, бұл парадигмаға сай зерттеу нысаны болатын тіл - объективті дүниенің ... ... ... сай тіл - ... оның ... ... өрнектеп, көрсетіп тұратын сипаттарының бірі. Ал осындай руха- ни дүниесі, ... ... ... материалдық өндіріс пен тұрмыс күйі - əркімнің жеке басының ... ... ... ... ... қалыптасатын жалпы- халықтық құбылыс. Оның бір негізгі сипаты - оңайлықпен өзгере салмайтын тұрақтылығы. Мазмұнында ұлт ... ... ген ... қор ... ұлт ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіледі. Осы бағыттың Ресейдегі көрнекті өкілі - А.А. Потебня. Ол В. фон ... ... ... ... ойды ... ... халықтың мəдениетімен біртұтас байланыста болатын шығарма- шылық құбылыс деп санайды. XXI ғасыр тілді зерттеудегі құрылымдық, жүйелік- парадигмамен ... ... ... ... тек ... ... пен ойды ... құралы деп емес, ұлттың рухани- мəдени коды ретінде қарастыратын антропоцентристік бағытпен сипатталады. Оның іргесі В. Гумбольдт, И. Гердер, Г. ... А. ... ... ... теориялық еңбектерімен қа- ланғаны белгілі. Олардың еңбектеріне сəйкес, адам ... ... ... ... ... талаптарын қанағаттандыратын ұғым- дар (концепт) əлемін жасау үшін ақпараттарды тілдік арна ... лы ... ... кез келген ұлт тілінің табиғатында сол ұлттың неше ғасырлық терең сырға толы қазынасы, ділі жатады. Бірақ тіл жалпы шындықты емес, ... ... бір ... өмір ... ... ... жай ... емес, бейнелеп береді. Жəне бұл арада тіл дүниені ... тура ... атап ... маңызды. Тілде адамның дүниені қалай қабылдайтыны, түсінетіні көрініс береді. Сондықтан да В. фон ... , - деп ... В. ... А.А. ... М. Хайдеггер, т.б. тілді рухпен, шығармашылық қызметпен байланыстырады. Яғни тіл - ойды туғызушы тетік, сондықтан сөз заттың тура ... ... оның ... ... тілдік шығармашылық процесс нəтижесінде туған бейнесі.
XIX ғасырда Еуропа халықтарының салыстырмалы-тарихи грамматикаларын жазумен қатар тіл философиясының ғылым саласы ретінде қалыптасуына, ... ... ... ... көп ... бөлінді. Бұл дәуірдегі тіл философиясының алға қойған мақсаты - тілдің табиғаты мен мәнін, оның қоғам өмірінде алатын орны мен ... ... ... рухани өмірімен байланысын айқындау болды. Бұл мәселемен сол дәуірдің көрнекті ойшылдары - ... ... ... ... ... Вундт сияқты ғалымдар айналысты. Бұлардың ішінде өз дәуірі үшін де, кейінгі заман үшін де ең ... ... ... ... ... Тіл ... тарихында оны салыстырмалы-тарихи тіл білімінің философиялық негізін қалаушы деп санайды. Гумбольдт салыстырмалы-тарихи әдістің тіл зерттеу әдісі болып ... ... роль ... Осы ... принциптері, мәселелері шеңберінен тысқары да көптеген проблемаларды көтеріп, теориялық тұжырымдар жасады. Тілдің ... ... ... тіл мен ... тіл мен ... ... тіл мен ойлау, тіл мен қоғам, тіл тарихы, тіл білімінің салалары, т.б. Гумбольдт зерттеген проблемалар қатарына жатады. Оның бұл салалардағы ... ... та, ... ... ... - ... тілі құрылысының әр алуандығы туралы" /1827/, "Ява аралығындағы Кави тілі туралы" /1836/ деп аталатын туындылары. Гумбольдт бірінші болып, ... ішкі ... оның ... ... өмірімен, ой-санасымен, мәдениетімен, тарихымен байланыс дәрежесін жан-жақты талдады, өзіндік лингвистикалық, философиялық біртұтас сындарлы жүйе құрды.
Сонымен, XIX ғасырдың алғашқы жартысы - ... өз ... ... ... болып қалыптасып, өзінің зерттеу тәсілі мен әдістемесін жетілдірген, объектісін айқындай түскен кезең болды. Бұл кезеңде тіл ... ... ... ... ... тіл ... жеке ... жөніндегі тарауы, салыстырмалы грамматика салалары қалыптасып, дами түсті. ... ... ... тіл ... ... ... дамыту да қызу жүріп жатты. Бәрінен де гөрі ... етек ... ... - ... тілдерін бір-біріне салыстыра зерттеу, олардың шыққан төркін, ата тілді айқындау болды. Тілді, тілдік элементтерді тарихи тұрғыдан ... ғана ... деп ... ... тіл ... ... философиялық қоры - тіл философиясы. Тіл философиясының негізгі принциптері - тілді адамдар әрекеті деп тану, оны ... ... ... де есептеу. Гумбольдтың ойынша, тіл - әрекет, ол рухтың жемісі, рухтың әрекеті. Тіл ... даму ... даму - ... өмір ... формасы. Тіл - ойлау әрекетінің шығармашылық синтезі, бірақ сонымен бірге ол - актив форма, ойлау ... ... Тіл мен ... ... - ... ... "Халық тілі - оның рухы, халық рухы - оның тілі". Тіл жеке адамдардың сөйлеуі арқылы ... ... ол - жеке ... табысы емес, халықтың табысы, жалпыхалықтық туынды. Гумбольдт тілдерді ... ... ... ... ... де айналысты.
Ф.де Соссюр. 1976 жылы профессор Александр Александрович Холодовичтің редакциясымен де Соссюр еңбектері ... по ... ... ... орыс ... ... Бұл ... де Соссюрдің орыс тілінде 1933 жылы жарық көрген "Жалпы лингвистикалық курсы" қайта жөнделіп енгізілумен қатар, орыс тіліне ... ... ... негізгі еңбектері де қосылған. Де Соссюрдің атын бүкіл дүние ... ... ... ... оны ... ... бұл ... бірнеше тарауға бөлінетін кіріспеден, бес бөлімнен құралған. Оның 1-бөлімі "Жалпы ... ... ... ... 3-бөлімі -- "Диахрондық лингвистика", 4-бөлімі "Географиялық лингвистика", 5-бөлімі "Ритроспективтік лингвистика мәселелері" деп аталады. Әр ... өз ... ... ... ... ... ... -- Ф. де Соссюр идеяларына сүйенетін және Женева университетінің ... ... тіл ... ... ... мектептердін бірі. Ж. м. оқымыстыларының алғашқы ұрпағы -- Соссюрдің шәкірттері Ш. Балли, А. ... С. О. ... ... ... -- А. ... Р. Гёдель т.б. Женева мектебінің негізгі зерттеу нысаны әр түрлі тілдердің, әсіресе француз тілінің, материалдары негізінде қарастыратын жалпы тіл ... ... ... және ... ... тіл мен ... өзара қатынасы, тіл мен ойлаудың байланысы, семитология, семантика және синтаксис мәселелері. Соссюрдің "Мемуар о перво-начальной системе гласных в индоевропейских ... (1879) ... оны ... әлем ... ... ... бүл ... морфологиялық деректерге сүйеніп, ғылымға фонология жүйесін кайта жаңартудың жана принципі ... 1916 ж. ... мен Сеше ... ... ... ... атты енбегін шығарды. Онда 20 ғ. тіл біліміне, сол сияқты құрылымдық лингвистиканың дамуына зор ... ... ... ... ... ... ... қызметінің әр түрлі көріністерінен тіл мен сөйлеуді (сөз) бөліп көрсетті. Тіл -- ... ... ... және ... күбылыс ретінде тіл лингвистикасында, ал сөйлеу (сөз) -- ... ... ... ... ... (сөз) лингвисти-касында зерттелуге тиіс. Сөйлеушілер алдыңғысына салғырттық білдірсе, соңғысын белсенді түрде қабылдайды. Соссюр лингвистиканы ... ... өмір ... зерттейтін жана ғылымның бір бөлімі деп қарап, оны әлеуметтік психологиямен бірге семитология деп атады. Оның концепциясы бойынша лингвистикалық ... ... ... -- екі жақты мәндегі құбылыс ретінде белгіленуші (ұғым) мен белгілеушінің (дыбысталуы) бірлігі екендігінде. Лингвистикалық таңбаның екінші ерекшелігі -- тіл ... ... ... ... жүйемен бір қатарда орналасуы арқылы өрістеп отыратындығында. Тіл -- ... ... ал сөз -- ... ... ... нысаны. Тіл сонымен бірге ішкі лингвистиканың нысаны болғандықтан, "өз ішінде, өзі ... ... Тіл ... ... ... ... ... тіл мен диалектілерді зерттеу, тілдің географиялық орналасуы т. б. сыртқы лингвистикаға жатады. Соссюр концепциясының тілдік жағы И. А. ... де ... Н. В. ... У. Д. Уитни идеяларымен ұштасып жатыр. Структурализм бірден пайда ... жоқ. Оның ... ... В. Гумбольдт , Ф де Соссюр И. А. Бодуэиде Куртэне еңбектерінде салынды. Структуралистер өз ... осы ... ... де Соссюрдің еңбектеріне сүйенеміз.
Де Соссюр алғашында салыстырмалы-тарихи тіл ... ... ... ... ... ... ... ол бағытынан қол үзген. Көтерген мәселелері көп: 1.Лингвистиканың объектісі. Де Соссюр даму дәрежесіне, өмір сүру ... ... ... ... да ... ... көріністері тіл біліміне объект бола алады дегенді айтады. Ол тілді зерттегенде оның элементтері арасында болатын қайшылықтар да, ұқсастықтар да ... ... ... бұл екі құбылыстың тілдік механизмді анықтауда мәні ... ... ... ... қарай жүргізілетін дедуктивтік әдісті қолдануды ұсынады. 2.Тіл - қоғамдық құбылыс, ол коммуникативтік те, ... ... ... ... ... - ... ... әлеуметтік сыры да осында деп санайды. 3. тіл - ... ... Де ... ... ... ... және идеялық жағы болады,бұлардың біріншісін таңбалаушы, екіншісін таңбаланушы дейді де, осы екеуінің бірлігі таңба деп аталады дейді. 4. тіл және ... ... - ... ... нәтижесі, сөйлеу индивидуалдық сипатқа ие,тіл - ... ... ... бірдей дәрежеде міндетті, тіл әлеуметтік сипатқа ие; 5. ішкі лингвистика және сыртқы лингвистика, бұл мәселелер өзара байланысты, ... ... ... тіл ... ... - ... ішкі ... құрылымын зерттеу ғана емес, оларды сыртқы факторлармен баланыста қарастырру керек; Де Соссюр сыртқы лингвистика тілді қоғаммен, мәдениет тарихымен, ... ... ... ... т.б. байланыста қарап зерттейді, яғни тілді оның өмір ... ... ... ... байланыста қарайды. С.л.тіл жүйесінің ішкі механизмін түсіндіре алмайды. Ал ішкі лингвистика тілдің құрылымын, жүйесін, яғни ... ... ғана тән ішкі ... ... 5. тіл - ... ... тіл - құрылым, тіл бірліктері өзара синтагматикалық және парадигматикалық қатынаста табылады; тіл-барлық элементтері бірігіп бүтін ... ... ... ... ... жүйенің құранды элементтері.Жүйе элементтері өзара байланысты, шартты қатынаста болады. Ол қатынас арқылы олардың мағыналары түрленеді, мәні, құны айқындалады дейді. 6) тіл ... ... ... және ... ... деп ... лингвистика тілдің ішкі жүйесін зерттейді де, диахрония бір-біріне байланыста алынған тілдік элементтердің тарихын зерттейді.Т.жүйенің сырын ашу тек синхрондық зерттеудің қолынан ... ... ол ... Соссюр тілді зерттеудің сипаттама (синхрония) және тарихи (диахрония) ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
В. фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы6 бет
В.фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы жайлы4 бет
В. фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық көзқарастары7 бет
В.фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық көзқарастары7 бет
В.фон Гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары Ф.де Соссюрдің лиенгвистикалық көзқарастары11 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар4 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
XІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар туралы6 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь