Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері

1. Эстетикалық, әдеби ой. пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері
2. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы
3. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар
4. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері
1.Эстетикалық әдеби ой-пікірлердің туу, қалыптасу, даму тарихы тым әріде жатыр. Бүкіл әлем шеңберінде алып қарасақ, сөз өнері, оның сыры мен сипаты туралы топшылаулар, көркемдік таным мен талғамның алғашқы белгілері грек өркениетінен ондаған ғасыр бұрын көне Қытайдың “Ән кітабы”, “Құбылу кітабы”, ежелгі Мысырдағы “Ағалы-інілі екеу туралы ертегі”, байырғы Вавилон жұртының “Көрмегені жоқ кісі туралы” дастаны немесе көне үнді халқының “Ригведа”, “Махабхарата”, “Рамаяна” жырлары тәрізді адам баласының жер бетінде тұңғыш туғызған әдеби ескерткіштерінде б.з.б. 3 — 2 мыңыншы жылдарда пайда болып, келе-келе тұрлаулы эстетикалық ұғымға көше берген. Эллада эстетикасы да бірден мектепке айналып, қауырт қалыптаса қалған жоқ. Гректің әдемілік туралы ілімі Пифагор мен пифагоршілердің (б.з.б. 6 ғ.) өнер мәнін санға, Гераклиттің сапаға, Демокриттің мөлшерге, Сократтың өлшемге сайған аңқау аңғарымдарынан басталып, Платонның “сәбилик” филос-сы арқылы Аристотель (б.з.б. 384 — 322 ж.) “Поэтикасына” келіп ұласады. Ал “Поэтика” — күллі көркемөнер туралы тұңғыш философия-эстетика трактат қана емес, өз кезіндегі әжептеуір жүйеге түскен бірден-бір әдебиет теориясы. Мұнда поэзияның тегі, мәні, мазмұны, пішіні, әдеби шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Өнер туындысының көп жайларын, әсіресе характер, әрекет, байланыс, шешім, шиеленіс, хабар, түйін, метафора, гипербола, фабула, аналогия т.б. жайларын талдап-тексеруі күні бүгінге дейін өзінің маңызын жойған жоқ. Осы арада айырықша атап айтатын бір шындық: өзіміздің қазақ топырағында — ертедегі түркі халықтарының кіндік қаласы Отырарда (Фарабта) туып-өскен ұлы ойшыл, ғұлама ғалым Әбу Наср Әл-Фарабиәл-Фарабидің (870 — 950)
Рымғали Нұрғали «Әдебиет теориясы» (5 том)
Google.kz
        
        Қазақстан  Республикасының Білім және Ғылым Министірлігі
Семей қаласының ... ... ... ... 1. ... ... ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері
2. Әдеби ... және ... ... ... ... әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар
4. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері
Орындаған:Қажыбекова Н
Тексерген:Құрмамбаева ... ... ... ой- ... туу, даму ... мен ...
2. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы
3. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар
4. Қазақ әдебиеттану ... ... мен ... ... ... ой-пікірлердің туу, қалыптасу, даму тарихы тым әріде жатыр. Бүкіл әлем шеңберінде алып қарасақ, сөз өнері, оның сыры мен сипаты ... ... ... ... мен талғамның алғашқы белгілері грек өркениетінен ондаған ғасыр бұрын көне Қытайдың "Ән кітабы", "Құбылу ... ... ... ... екеу туралы ертегі", байырғы Вавилон жұртының "Көрмегені жоқ кісі туралы" дастаны немесе көне үнді халқының "Ригведа", ... ... ... ... адам ... жер ... тұңғыш туғызған әдеби ескерткіштерінде б.з.б. 3 -- 2 ... ... ... ... ... тұрлаулы эстетикалық ұғымға көше берген. Эллада эстетикасы да бірден мектепке айналып, қауырт қалыптаса қалған жоқ. Гректің әдемілік туралы ... ... мен ... (б.з.б. 6 ғ.) өнер мәнін санға, Гераклиттің сапаға, Демокриттің мөлшерге, Сократтың өлшемге ... ... ... ... ... ... ... арқылы Аристотель (б.з.б. 384 -- 322 ж.) ... ... ... Ал ... -- ... ... туралы тұңғыш философия-эстетика трактат қана емес, өз кезіндегі әжептеуір жүйеге түскен бірден-бір әдебиет теориясы. Мұнда поэзияның ... ... ... ... әдеби шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Өнер туындысының көп жайларын, әсіресе характер, әрекет, байланыс, ... ... ... ... метафора, гипербола, фабула, аналогия т.б. жайларын талдап-тексеруі күні бүгінге дейін ... ... ... жоқ. Осы ... ... атап ... бір ... өзіміздің қазақ топырағында -- ертедегі түркі ... ... ... ... ... ... ұлы ойшыл, ғұлама ғалым Әбу Наср Әл-Фарабиәл-Фарабидің (870 -- 950)
әлемдік білім мен ... ... ... ... жарқ ... Аристотельден кейінгі екінші ұстаз дәрежесіне көтерілуі -- адам таң ... ... ... ... -- дана ... қана емес, майталман математик, үлкен дәрігер, дарынды музыкант, мықты әдебиетші болған адам. Оның "Музыканың ұлы ... ... ... т.б. ... -- ... дүние жүзінде эстетикаға қосылған айтулы үлес. әл-Фараби өзінің поэзия туралы байыптауларында Аристотельдің "Поэтикасын" талдап-түсіндіруді мақсат ете тұра оны ... ... ... ... ... ... ... комедия, драма, эпос, риторика, сатира, поэма т.б. осылар тәрізді бірнеше түрге ... де, ... ... ... ... ... ... "[[Комедия -- деп түсіндіреді ол, -- арнаулы өлшемі бар поэтикалық жанр. Комедияда әр алуан ... ... ... ... ... олардың кесірлі қылықтары мен кеспірсіз мінездері сықақ етіледі]]" (әл-Фараби, "Логикалық трактаттар", А., 1975, 535 бет). Бұл ... ... көп ... дәл және ... ... тұжырым. Батыс Еуропадағы әдеби-эстетикалық ілімнің әбден жетіліп, ғылым мен өнердің дүр сілкінген, дүрілдей ... тұсы -- ... ... (ренессанс) дәуірі екенін Италия суретшісі Леонардо да Винчи, француз философы Рене Декарт, эстетигі Никола Буало, ағартушысы Дени ... ... ... ... ... қай-қайсысы болсын, шын ғылым, шыншыл өнер жолында ортағасырлық схоластикаға қарсы нағыз алыптарша алысқан өнерлілер мен білімділер. Осыдан былай ... ... ... ... ... пен ... ... әдебиет пен өнерді ақсүйектер әулетінің ат төбеліндей аз ... кең ... -- ... ... ... алып ... ... ендігі дамуы Иммануил Канттың эстетикасына, одан әрі дүниенің түп ... -- абс. ... абс. рух деп ... Гегельдің атышулы тридасына барып тіреледі. Ресейдегі эстетикалық ... ... сөз ... ... ... 10 ... ... жазбалардан іздеп, кейінгі риторикалар мен пинтикаларға көшіп жүр. Бірақ біз бұл жерде бұл мәселені мұншалық егжей-тегжейлі тексеріп жатпай-ақ, ... пен ... шын ... ... ... ... ... реализмнің эстетикалық принциптерін теор. жағынан айта қалғандай жарқырата ашқан орыс демократтары В.Г. ... А.И. ... Н.Г. ... Н.А. ... ... есімдерін атап өтеміз. Өйткені олардың эстет. ой-пікірлері тек орыс қоғамында ғана емес, бүкіл дүн. жүз. парасат әлеміндегі бір биік ... ... ... ... ... ... ой, оның ... эстет. пікір тарихында қазақтың асқан ғалымы Ш. Уәлихановтың, атақты ағартушысы Ы. Алтынсариннің, ұлы ақыны А. Құнанбаевтың ... ... ... ... ... ... ... жарқ етіп шыққан" (Веселовский) Ш. Уәлихановтың сөз өнері жайлы ғылымға қатысты еңбектерін ауыз ... ... және ... ... өзінше парықтау деп екі салаға бөлуге болады. Бұл ... ... өзі ... ... деп ... әйгілі қырғыз эпосы "Манастың" бір тарауын тұңғыш жазып алуы, өз халқының ұлаңғайыр өлең-жырларын ел аузынан ... ... ... араб ... салыстыра келе қазақ поэзиясы -- саф таза сұлу поэзия екенін, қазақ тілі араб тіліндей бояма, күлді-балам ... ... ... ... ... тіл ... дәлелдеуі -- соншалық байсалды, парасатты, ғылым тұрғысынан әбден піскен, ... ... ... оның ... ... ... ... сусыны ретінде ғана емес, халықтың көркем тарихы, халық ... ... ... ... ... сол арқылы сөз өнерінің таным және тәрбие тарапындағы мәні мен маңызын белгілеуі, сондай-ақ қазақ өлеңін бес ... ... ... ... ... ... әрі сипаттама беруі -- әдебиет теориясына қатысты толғамдар. Қазақтың болашақ Ә-ының алғашқы кірпішін Ш.Уәлиханов осылай қалаған еді. Ал ... ... ... ... ... ... жұртқа мәлім ағартушылық еңбектерімен сабақтас. Осы бағытта ол қазақтың әдеби тілінің тазалығы, әдеби шығармалардың халықтығы, тәрбиелік мәнінің ... үшін ... ... ... ... ... ... көзқарасын жүйелейтін ғыл. трактат жазып қалдырған зерттеуші де, сыншы да емес. Десе де нағыз реалистік поэзияның үлгісін көркеткен ... ... ... ... ... ... игі ... тың өріске, соны сатыға көтерген жаңашыл ақынның тамаша шығармашылық принциптері, сөз ... ... ... мен ... күллі көркем шығармаларының өнбойында желі тартып жатыр. Сонымен, сайып келгенде, қазақ топырағындағы әр түста әр сипатта ... ... ... ой-пікірлердің шын мәніндегі жүйелі әдеби ғылымға айналуы -- Абайға дейін емес, Абайдан кейін болған процесс. 1905 жылы Ә. ... ... ... "Абай (Ибрагим) Құнанбаев" деген азанама -- Абайтанудың басы. Байтұрсыновтың 1913 ... ... бас ... атты ... -- ... ... Осыдан былай қарай Абай туралы (дұрысы бар, бұрысы бар) пікір айтпаған, еңбек жазбаған, шығармашылық айтыс-тартысқа араласпаған әдебиетшілер кем де кем. ... дәл ... ... ... ... ... ақыр-аяғында атақты монографиясы -- "Абай (Ибраһим) Құнанбаев" арқылы Абайтану ... ... ... Мұхтар Омарханұлы Әуезов болды. Осылай туып, дамыған қазақтың әдебиет туралы ғылымының бүгінде барлық саласы түгел, тұтас: А. ... ... ... ... алып, Қ. Жұмалиевтің "Әдебиет теориясына" жалғасқан, одан З. Қабдоловтың "Сөз өнеріне" (әдебиет теориясының негіздеріне) келіп ұласқан қисын саласы; ... ... ... ... ... ... Сәкен Сейфуллиннің "Қазақ әдебиетінен", Сәбит Мұқанұлы Мұқановтың "XX ғасырдағы қазақ әдебиетінен" әрі ... ... Ә. ... Б. Кенжебаевтің, Қоңыратбаевтың, Т. Нұртазиннің, Мәлік Ғабдуллиннің, Х. Сүйіншәлиевтің, М. Сильченконың, Р. Бердібаевтің, М. Базарбаевтың, З. Ахметовтің, С. Қирабаевтың, Х. ... Ш. ... Н. ... Р. ... т.б. оқулықтары мен монографиялары -- әдебиет тарихы; Жүсіпбек Аймауытовтың ... ... ... ... ... бар әдеби сын Е. Ысмайыловтың, Мұхамеджан Қожасбайұлы Қаратаевтың, А. Нұрқатовтың, Т. Кәкішевтің, Ш. Елеукеновтың, З. Серікқалиевтің т.б. сын-зерттеулеріне дейін өрістеді. ... ... ... ... келе ... жас ... мен ... қазақ әдебиеттануын одан әрі дамытып, жаңа белестерге шығарары даусыз.
2.Әдебиеттану методологиясына Әдеби туындының авторы тұтас туындыға ... ... ... ... оған ... ... мезет жоқ. Автор сол бөлінбеген мезетте, яғни мазмұн мен форманың тығыз тұтасуы сәтінде көрінеді. Әдебиеттану бүкіл мазмұннан бөлінген тұстан - яғни ... ... ... ... ... авторды іздейді. Осыған сәйкес "автор бейнесі" шынайы адам ... ... ... Автор барлық бейнелерді жасаушы, туындыдағы бейнелілікті тудырушы бола тұра бейне /образ/ бола ... ... ... ... деген атау туындының бір ғана бейнесі болуы ... ... ... ... ... ... Суретші өзін картинада жиі бейнелейді, өзінің авторпортретін сызады. Бірақ, біз автопортреттен авторды өзге картиналарында тіптен ... ... ... ... өзі ... ... аясында айқын көрінуі мүмкін емес. Бұл - natuчa natuчans, яғни natuчa - natuчata емес. ... біз ... ... ол ... ... ... Автор өз туындысын арнайы әдебиеттану ұғымы үшін, әдебиеттанушы үшін дүниеге ... ... ... ... ... ... Қазіргі әдебиеттанушылар /көбіне структуралистер, өздерінше/ неігізінен бәрін түсінетін тыңдаушының имманентті туындысын анықтауға ұмтылады. Бұл, әрине, эмпирикалық тыңдаушы немесе ... ... ... ... ... ... ... Бұл - дерексіз идеалдық құрылым. Оған осындай дерексіз ... ... ... ... ... ... ... кінәратсыз тыңдаушы авторды ауыстырушы немесе оның айнадағы бейнесі сияқты. Ол ... ... ... ... қатысты ешқандай тың ұғымды иемдене алмайды және автордың бүкіл ойын ... ... ... Ол ... айтсақ, авторға айналған оқырман осы кезеңде, уақыт пен ауқымнан тыс /барлық ... ... ... ... қалады, сондықтан ол автор үшін басқаға айнала алмайды, бөтен болып қалмайды, өзгешелік сипатын көрсететін ештемесі көрінбейді. ... мен ... ... ... ... ... әрекеттестік, драмалық қатынас болмайды. Тек қана механикалық немесе таптаурын түсінік қалады. Тұлғалық ... те ... ... және шығарманы тану. Оларды былайша шекпен сипаттауға ... ... ғана ... ... үшін ғана әрекет ететін, тек сыртқы бітімге ие жансыз ... ... ... ішкі болмысынан айырылған маңызы жоқ шығарма тек практикалық түрде қызықтау болып шығады
3.Қазақ әдебиеттану теориясындағы ағымдар
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетіндегі ағымдар Реалистік ... түсу ... ... ... ... ... басынан өткергені байқалады. Батырлар жырының көркемдік қуатына тереңірек көз ... елді ... ... ... болу ... ... шығады. Бұл поэзиямен атқарылар іс емес. Бірақ біздің жырға ... ... ... ... ... жеткізуді талап еткен соң, 7-8 буынды жыр үлгісімен ... ... Ал, ... осы батырлық жырды іштей бунақтап, бұтарлап, басқа әдебиеттердің үлгісімен салыстырар болсақ, өзінің бас ... ... ... ... ... ... бар ... екенін көреміз. Бұл прозаға тән қасиетті жыр өрнегіне салып, оқиғаларды байланыстырар ... ... ... ... кейіпкерлердің жанды бейнесін жасауға қажетті тәсілдер екенін байқаймыз. Сонымен бірге әр түрлі ән мақамын ... ... ... ынтығын арттыратын амал да батырлық жырдың эстетикалық әсерін еселей түседі. ... ... ... ... зер салсақ, батырлар жырындағы қаһармандардан Еуропа әдебиетіндегі рыцарьлық романның ... ... ... ... ... ... Ә.Нұршайықов пен А.Сейдімбековтың батырлық жырларды қара сөзге айналдырғанынан-ақ қазақы романның ерте заманнан-ақ ... ... ... ... мен ... ... шығармаларынан да поэзия мен прозаның қоян-қолтық араласып жатқандығын, ара-жігін ... қою қиын ... ... ... үлгісіне түсе бастаған "таза қара сөзіміз" әуелгі кездерде натуралистік232 сипатпен көрініп, артынан мәдениеттене бастағанын елемеуге болмайды. Осылардың бәрін теориялық ... ... ... ... ... өз ... ... аңғарар едік те, соған лайық қорытындылар жасап, әдебиетіміздің өресін айқындар едік. Өзінің ұлттық ... ... ... ... ғана өз оқушысының жүрегіне жол тауып қадірленеді, құрметтеледі. Реализм - өнер атаулының ең өнімді де өміршең арнасы. Онан тым ... ... ... ... ... Сондықтан реализмнің алуан түрлі бағыттарының қайсысынан болсын іргемізді аулақ сала алмаймыз. Оның туу, қалыптасу, ... жіті көз ... ... ... әдебиет тарихындағы құбылыстарды шырайлы көрсете аламыз. Қазақтың Абайдан басталған жаңа ... ... ... ... ... ... ... кем-кетігін, адам пиғылының сыр-құпиясын түзетпек ниетке берілгенде, сыншылдық тенденциясы күшейеді. Бір кезде таптық қарауылды мықтап қойып, байды - кең ... ... ... - ... де ... етіп ... ... социалистік реализм деп атадық. Бұл көркемдік әдістің ... ... ... тыс ... Бірақ әдеби таным белгілі бір стандарт, қалыпқа салынған жерде өнердің қанаты қырқылады екен. Қазақ әдебиетінде социалистік ... бір ... ... ... орын ... ... Оны ... елемеуге хақымыз жоқ. Өйткені социалистік қоғам біздің тарихымыздың бір белесі, ... ... Оны ... өтіп кете ... Бұл жай өмірді реалистік тұрғыдан суреттеудің тарихи бір кезеңі, одан қашсаң да құтыла алмайсың. ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуында ... ... әлі ... ... тамсандырып келе жатқан көркемдік амал - ... ... ... ... ... революцияшыл, өршіл және реакцияшыл, керітартпашыл деп екі бөліп, біріншісін - жақтадық, екіншісін - ... ... соң ... ... болу үшін ... ... Мұңшерге батып жылап-сықтау - кешегі күннен, қазақтың феодалдық- патриархалдық тұрмыс-салтынан айырылмауы, ескілікті ... деп, ... ... ... ... ... арғы-бергі тарихында дүниені романтикалық тұрғыдан танып-білу әдісі реалистік сыңайдан асып түспесе, кем емес. Тіпті көшпелі өмір ... ... ... толып жатқан сілемдері барын аңғармау, оны сөз өнері арқылы жарқыратып көрсетпеу ... ... ... біз ... сөз ... іргемізді аулақ салып, көркемдік танымымыздың қуатты бір қанатын қырқып тастадық. Романтикалық ... ... ... ... даттамаған кезіміз аз. "Жылау-сықтауы көп" Мағжанды былай қойып, сәл осалдық танытып", "Сыр ... пен ... ... ... Сәкенді де ағаш аттың басына мінгізіп қойдық. Көңіл күй лирикасын жаздырмай ... ... ... ... "Сарыуайымға салынушылық", "буржуазиялық көңіл-күйге берілу" деп күйеледік... Мұндай тұста романтикалық ойлау, суреттеу түгіл, натуралистік бояудың өзін ... қиын ... ... ... ... үгіт-насихаттық леп күшейді де, шын көркемдік тәсілдер сахнадан ысырыла ... ... ... осы ... қисынын енді түзетіп, қазақ әдебиетіндегі романтикалық суреттеу әдісін өзіндік бет- ... бар бір ... ... ретінде қарастыру қажет. "Қазақ романтизмі" деген атаудан үрікпей, оның ерекшелігін ашып, өзіміздің ұлттық таным- біліктің өресін көрсетуге тиіспіз. Міне, ... ғана біз ... ... ... арқылы рухани байлығымыздың қадір-қасиетін аңғарамыз. Мағжан Жұмабаевтың қазақ ... ... ... ... ... ... ... оны реализмнің жұртына аунатып алу арқылы ел-жұртқа қош иісі аңқыған керемет ... ... ... ... Ал ... ... ... тән өмірді сатиралық және символикалық арнада суреттеу тәсілдері де қазаққа еш уақытта жат болған емес. Бұл тәсілдер, әсіресе, ХХ ғасырда ... ... ... ... ... ... ... ожарлық пен оғаштықты, адам пиғылындағы сүреңсіз қылықтар, қызғаныш пен арамдықты ... ... күші кеше ғана ... ауыз ... ... ... ... көрінеді емес пе?.. Олардың бәрін қазақ Еуропа мен орысқа жанасқаннан кейін ғана тапқан жоқ. ... ... ... өзінің өмір тәжірибесінен туындап, сөз өнерін өздері табынатын, сиынатын өнерге айналдырған болатын. Біз осыны ... ... ... ... ... Ілгерінді мәдениеттерден алғандарымызды, бойға сіңіргендерімізді рабайымен ғана айта білгенде ғана қазақтың көркемдік ... ... ... ... ... евроцентристік ой-пікірлердің бәріне шұлғи беруді енді қою керек. ХХ ғасырдың аяғындағы өмір мен көркемдік өткелдерінің ... ... ... ... ... (5 том)
Google.kz

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық әдеби ой-пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері6 бет
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
Эстетикалық, әдеби ой-пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері21 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Ұлы математиктер8 бет
Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму тарихы туралы10 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
XX ғасырдың бiрiншi жартысындағы Қазақстанда психологиялық ой- пiкiрлердiң дамуы52 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь