Бюджет тапшылығы туралы ақпарат

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Мемлекеттік бюджет: мазмұны, құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Мемлекеттік қарыз: мазмұны, пайда болуы, түрлері және нысандары...10
1.3 Бюджет тапшылығының мәні және туындау себептері ... ... ... ... ... ..16

ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БОРЫШЫ ЖӘНЕ БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.1 Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетін талдау ... ... ... ... ... .19
2.2 Қазақстан Республикасы мемлекеттік борышын талдау және оны реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.3 Мемлекеттік борыш және бюджет тапшылығын қысқарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» Жолдауында: «Қазақстан экономикасын алдағы уақытта одан әрі жаңарту мен әртараптандыру мақсатында нақтылы тұрғыда бірнеше бағыттарға баса көңіл бөлу керек. Үкімет Қор қаражатының ашықтығын және ұтымды құралуы мен пайдаланылуын қамтамасыз етуге тиіс.
Экономикамыздың жаңа салаларын әртараптандыру мен дамытуды ынталандыру, бұл салаларға шетел капиталы мен соны ілімді тарту мақсатында икемді салық және бюджет саясатын пайдалану маңызды.
Қатаң бюджет және салық тәртібі сақталуға тиіс ».
Курстық жұмысымның тақырыбы- «Мемлекеттік бюджет тапшылығы. Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетін талдау және бюджет тапшылығын қысқарту жолдары». Тақырыпты таңдап алу себебім, оның мақсатымен байланысты. Курстық жұмысымның мақсаты – мемлекеттік бюджеттің мәнін, мазмұнын, құрылымын талдау, бюджетті жетілдіру жолдарын іздеу, бюджет шығыстарының қандай сфераларға жұмсалуын зерттеу. Ал курстық жұмысымның міндеті – мемлекеттік бюджет тапшылығын қысқарту жолдарын талдау.
        
        Мазмұны 
КІРІСПЕ-------------------------------------------------------------------------------------3
І. БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ---------------------------------------------------------------------------------------------------------5
1.1 Мемлекеттік бюджет: мазмұны, құрылымы -------------------------------------5
1.2 Мемлекеттік қарыз: ... ... ... ... және ... Бюджет тапшылығының мәні және туындау себептері----------------------16
ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БОРЫШЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетін талдау---------------------19
2.2 Қазақстан Республикасы мемлекеттік борышын талдау және оны реттеу---------------------------------------------------------------------------------------------------24
2.3 Мемлекеттік борыш және бюджет тапшылығын қысқарту жолдары----------------------------------------------------------------------------------------------------------34
ҚОРЫТЫНДЫ---------------------------------------------------------------------------38
Қосымшалар-------------------------------------------------------------------------39
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... Н. Ә. ... Қазақстан халқына Жолдауында: .
Курстық жұмысымның тақырыбы- . Тақырыпты таңдап алу себебім, оның мақсатымен ... ... ... ... - ... ... мәнін, мазмұнын, құрылымын талдау, бюджетті жетілдіру жолдарын іздеу, бюджет шығыстарының қандай сфераларға жұмсалуын зерттеу. Ал курстық жұмысымның міндеті - ... ... ... қысқарту жолдарын талдау.
Мемлекеттік қаржының құрамдас бөлігі- мемлекеттік бюджет. ... ... ... ... ... ... Одақтық бюджет болып келді. Оған барлық одақтас республикалардың бюджеті енген еді. Бүгінде Қазақстан егеменді ел болған соң, республика ... ... ... ... ... ... кірісіп кетті.
Нарықтық қатынастарға көшу бюджет баланстылығына қатты әсер етті. Ол жылма-жыл қарыздар болған ... мен ауыл ... ... ... ... ... артуымен түсіндіріледі. Өнеркәсіп өнімін сатып алу бағалары тепе-теңдігінің бұзылуы нәтижесінде де болды. Күрделі әлеуметтік бағдарлама мен қорғанысқа кеткен шығындарды ... ... ... ... ... ... қаржылық жоспары. Бюджет ұғымы француздың сөзі немесе табыс пен шығындарды бөлу. Мемлекеттік бюджетке кірістер ... ... ... ... ... Республикасының қаржы ресурстарының маңызды бөлігін құрайды.
Бюджет жүйесінің салық жүйесімен және ... ... ... да ... өзара байланыста қызмет етеді. Қазақстанда бюджетті реформалау және жаңа бюджет ... құру 1993 жылы ... ... бері мемлекеттік бюджет жүйесі дамудың бірқатар белестеріне жеткен.
Бірақ мемлекеттік бюджет тапшылығы мәселесі әр уақытта актуалды бола ... ... ... ... ... ... бойынша біз алға қарай жылжыдық. Осы курстық жұмысымда мемлекеттік бюджетті талдау және тапшылығының қысқарту жолдары ... ...
І. ... ТАПШЫЛЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Мемлекеттік бюджет: мазмұны, құрылымы
Қаржылық ... ... зор әр ... жеке ... ... көзге түсетін оқшауланган сфераларды бөліп көрсетуге болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық ... ... және ... ... ... қатынастары жалпы қоғамдық өнімді құндық бөлудің ерекше саласын құрайды және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша ... ... және ... ... ... ... ... бұл жиынтығы "мемлекеттік бюджет " үғымының экономикалық мазмұнын құрайды.
Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретіндегі ... ... ... ... бар. ... ... сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің объективті қажеттігі ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттіліктерімен, мемлекеттің табиғатымен және функциясымен байланысты. Бұл тиісті орталықтандырылған ресурстарды ... ... Ақша ... ... бүкіл ұлтгық шаруашыдық ауқымында үздіксіз ауыспалы айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен үйлесімін қамтамасыз етуге, оның салалық және ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ақша ... мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және әлеуметтік дамудың шешуші учаскелеріне шоғырландырылады.
Сөйтіп, объективті ... ... ... ... бола ... құндық бөліністің ерекше бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет айрықшалықты қоғамдық ... ... -- ... ... ... ... ... экономикалық категория ретінде көрінеді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі ... ... ең ... ... ... ... ажырататын өзгеше белгілер тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, ... ақша ... ... асырылады, мақсатты ақша қорларын қалыптастырумен және пайдаланумен қосарлана жүреді. ... ... ... ... ... бір өзіндік ерекшелік тән, алайда ол қаржымен ... ... ... ... шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына өзгеше белгілермен сипатталады:
1) мемлекетпен жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін ... және оны ... ... ... ... ... ... қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
2) құнды жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын материалдық өндіріс қаржысынан және құнды тұтынуға ... ... ... емес ... қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық шаруашылықтың салалары, аумақтар, экономиканың секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды ... ... ... ... ... оның ... ... қозғалысымен тікелей байланысты емес қүндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан белгілі үзілісте ... ... ал ... ... ... өндірісте де, өндірістік емес сферада да тауар-ақша қатынастарымен тығыз тоқайласып жатады.
Мемлекеттік бюджет, кез келген басқа экономикалық ... ... ... ... ... және оларға сәйкес келетін нақты материалдық-заттық турінде болады: бюджет қатынастары ... ... ақша ... -- ... қорында затталынады. Мұның нәтижесінде қоғамда болып жатқан нақты экономикалық (бөлгіштік) процестер мемлекеттің жұмылдыратын және пайдаланатын ақша қаражатта-рының ағымында ... ... ... Бюджеттік қор -- бұл қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың құндық бөліністің белгілі стадияларын өткен және ұлғаймалы ұдайы ... ... ... ... көрсету, қорғаныс және басқару жөніндегі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін бөлігі қозғалысының объективті шарттасылған ... ... ... ... ... мен пайдаланылуы құнды бөлу және қайта бөлумен байланысты оның қозғалыс ... ... ... ... мемлекеттік бюджет мемлекеттік орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны ұдайы өндіріс пен қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің ... бөлу және ... бөлу ... мемлекет пен қоғамдық өндірістің басқа қатысушылары арасында пайда болатын ақша қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... категориясына сай келетін бөлу және бақылау функцияларын орындайды. Бұл функциялардың ... ... мәні мен ... ... ... қаралған айрықшалығымен айқындалады. Сонымен бірге мемлекет қаржысының негізгі буыны ретінде мемлекеттік бюджет бөлгіштік функция шеңберінде қосалқы функцияларды, атап айтқанда: ұлттық ... пен ... ішкі ... ... ... ... мемлекеттік реттеу және ынталандыру; әлеуметтік саясатты қаржымен қамтамасыз ету; ақша қаражаттарының ... ... ... және ... бақылау жасау сияқты сипатты функцияларды орындайды.
Мемлекеттік бюджетке қоғамдағы барлық экономикалық ... ... ... барлық негізгі қаржы институттары -- салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және т.т. ... ... ... ... ... ... негізгі қаржы жоспары ретінде сипатталады. Ол нақты кезеңге, әдетте, бір жылға жасалынады, бюджеттің ... ... ... ... ресурстарының шешуші бөлігінің қозғалысын анықтайды.
Негізгі каржы жоспары мемлекеттің қаржылық қызметінің жемісі болып табылады. Елдің негізгі қаржы жоспарының көрсеткіштері ... ... жыл ... қабылдайтын Республикалық бюджет туралы заңына сәйкес сөзсіз орындауға жатады.
Мемлекеттік бюджет - ұлттық экономиканы басқарудың ... ... ... Ол экономикаға мемлекеттің орталықтаңдырылған ақша қорын жасау мен пайдаланудың нысандары мен әдістерінің жиынтығы болып табылатын бюджеттік ... ... ... ... Жалпы экономикаға ықпал етудің құралы ретіндегі бюджеттің рөлі осында көрінеді. Экономиканы реттеу орталықтандырылған ақша қорының сандық көлемін ... оны ... мен ... ... мен ... реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы ресурстарын қайта бөлу жолымен жүзеге асырылады.
Яғни, ... ... ... ... бірі болып табылады (мысалы, қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... сан ... ... ... ... оны осы ... айтылғандардың жиынтығы ретінде қараған жөн (1-сызбаны қараңыз).
Мемлекеттік бюджет -- ... ... пен ... ішкі өнімді қайта бөлудің негізгі құралы. Мемлекеттік бюджеттің (шығыс бөлігінің) көмегімен ұлттық табыстың 30%, ... ішкі ... 20%, ... ... ... 10% ... және қайта бөлінеді. Бюджет Қазақстанның бүкіл аумағында өндірістік күштерді неғұрлым ұтымды орналастырудың, экономика мен мәдениетті ... ... ... ... салааралық және аумақтық қайта бөлу үшін пайдаланылады.
Нарықтық механизмге көшу жағдайында мемлекеттік бюджеттің қаражаттары ең алдымен ... ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарламаларды қаржыландыруға, ғылыми-техникалық әлуетті арттыруға, әлеуметтік дамуды тездетуге және халықтың ең аз ... ... ... қорғауға бағытталуы тиіс.
Шығыстар мен салықтар арқылы бюджет экономика мен ... ... және ... ... ... ... маңызды құралы болып табылады.
Бюджет қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор ... бар. ... ... ... -- ... ... аз жіктерін (зейнеткерлерді, мүгедектерді, аз қамтылған от бастарын) ... ... ... ... ... беру және мәдениет мекемелерінің жұмыс істеп тұруы.
Қаржылық жоспарлау процесінде ... ... ... салаларына және өндірістік емес сфераның мекемелеріне айтарлықтай ықпал етеді. Мемлекеттің ақша қорын ... және ... ... ... ... бола отырып, бюджет барлық кәсіпорындармен және ұжымдармен етене байланысқан.
Бюджеттік жоспарлау мен бюджеттің атқарылуы процесінде ұлттық ... ... зор және оның ... қызметіне бақылау жасалынады. Нарықтық қатынастарға көшу жағдайында ... ... және ... ... ... бюджеттік бақылаудың маңызы күшейе түсуде.
Мысалы, Қазақстандағы аса ірі мұнай компаниясы Ұлттық компаниясының қаңтар ақпан ... ... ... 118,6 ... ... ... Бұл 2005 ... сәйкес айларындағы кірістен 51,4% жоғары. өзінің еншілес және қарамағындағы ұйымдарымен қоса алғанда Республика бюджетіне 22,5 ... ... ... ... пен ... ... ... бұл былтырғы жылғы көрсеткіштен 1,4 есе көп. Мұнай-газ саласындағы еліміздегі аса ірі саналатын аталған компания инвестиция саласында да белсенді ... ... ... Ол 2006 ... ... екі айында өз қаражаты есебінен 9 млрд. 289 млн. теңге көлеміне күрделі қаржы салымдарын жасаған.
1.2 Мемлекеттік қарыз: ... ... ... ... және ... ... негізгі нысаны кредит қатынастары болып көрінетін мемлекеттік қарыздар болып табылады, бұл қатынастарда ... ... ... ... ... өтеу ... орны, орналастыру әдістері, қарыз валютасы, эмитенттер, табыстылық түрлері бойынша ажыратылады. Қарыздар өтеу мезгілі бойынша мынандай ... ...
* ... ... (бір ... ...
* орта ... (1 жылдан 5 жылға дейін),
* ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары) болып ажыратылады. ... орны ... ... ішкі және ... ... болып бөлінеді. Ішкі қарыздардың облигацияларын шетел азаматтары мен қоғамдар сатып ала ... ... ... ... ... ... жазылу бойынша орналастырылатын және мәжбірлеме қарыздар болып ажыратылады. Мемлекеттік қарыздар, әдеттегідей, ақша нысанында шығарылады, бірақ қажет болғанда ... ... да ... ... 1922-1923 жж. КСРО-да заттай қарыздар (екі нан және бір қант ... ... ... ... сол ... ақшаның тез құнсыздануымен айқындалды. Осындай мақсатпен алтын қарыздар да ... ... ... ... қарыздар) шығарылды. Заттай қарыздарды өтеу не зат түрінде, не қарызды өтеу мезетіндегі қанттың немесе нанның рыноктік бағасы бойынша ақшамен ... Бұл ... өтеу жыл бойы ... ... ... ... қарыздарына және биліктің жергілікті органдарының қарыздарына (муниципалдық қарыздарға) ... ... ... ... ... (қарыз иелері жыл сайын тең үлеспен бекітілген мөлшерлеме бойынша тұрлаулы табыс алады); ұтыс немесе лотореялық (табыс облигациялардың өтеу ... ... ұтыс ... шыққанда төленеді) қарыздар болуы мүмкін. Аталған мемлекеттік қарыздардан басқа олардың ... ... КСРО ... шаруа қарыздары (1924, 1925, 1927 жж.), үш индустрияландыру қарызы белгілі.
Сондай-ақ әскери қарыздар, 1946-1950 жж. ... ... ... ... және ... қарыздары (5 қарыз) белгілі. Дербестікке ие болғаннан кейін Қазақстан Республикасында меншікті ішкі ... ... ... 1992 ж. ... үкіметі Мемлекеттік ішкі қарыз шығарды, ол кәсіпорындар мен ұйымдар арасында таратылды. Сол жылы айналысқа 20 жылға (2012 ... ... ... ... ... мемлекеттік ішкі ұтыс қарызының бондары шығарылды. Қарыздар бойынша ... жыл ... 25, 50, 500 мың ... ... 4 рет ... жылы ... ... резидент және бейрезидент-заңды және жеке тұлғалар арасында номиналы 1000 теңгеге, айналым мерзімі 364 күнге тең ... ... ... ... ... Мемлекеттік ішкі қарызының ұлттық жинақ облигациялары таратыла ... ... ... ... ... ... ... есептеліп, олар тоқсан сайын төленіп тұрады.
Ақша ресурстарындағы қысқа мерзімді қажеттіліктерді жабу үшін ... ... ... ... кезінде кірістердің түспеген немесе жеткіліксіз түскен кезінде кредиттің ... ... ... (МҚМ) ... ... ... МҚМ қағазсыз нысанда заңды тұлғаларға -- ... ... ... ... ... 3, 6, 9, 12 ай ... шығарылады. Иелері арасында МҚМ-ді орналастыру аукциондық сауда-саттықта жүргізіледі, онда міндеттемелердің кезекті шығарылуының дисконтталынған бағасы белгіленеді. Қаржы министрлігі оларды айналыс мерзімінің ... ... ... құны ... ... ... бұл бағалы қағаз номиналы (атаулы құны) мен дисконтты баға арасындағы айырмашылық инвестордың ... ... ... ... есеп ... мен шаруашылық операциялар бойынша қалыптасатын рыноктік бағалар бойынша (жағдаятты ескере отырып) төлемдердің мәртебесін бере ... ... ... ... болады.
1999 жылдан бастап атаулы құны 100 АҚШ доллары ... ... ... 5 жыл ... ... ... ... (АВМЕКАМ) жинақтаушы зейнетақы активтерін қорғау мақсатында Қазақстан Республикасы үкіметінің атынан Қаржы министрлігі (эмитент) шығарды. Бұл облигациялар ... өтеу ... ... ... ... ... және жылына 6,14% мөлшерінде сыйақы (мүдде) алуға құқық береді.
Сонымен бірге Қаржы министрлігі ... ... ... үшін пайдаланатын құралдардың түрлерін кеңейту мақсатында теңгенің еркін айырбас бағамы жағдайында айналыс мерзімдері 3, 6, 9, 12 ай ... ... ... ... ... ... ... шығаруды бастады. Ол құжаттық емес нысанда және нақты 100 АҚШ долларына аукциондық әдіспен анықталған дисконтталған баға бойынша орналастырылды. ... ... ... ... ... ... де, ... де болып табылатын заңды және жеке тұлғалар бола ... ... ... ... қазынашылық валюталық міндеттемелер үшін ақы төлеу мен Қаржы Министрлігінің қазынашылық валюталық міндеттемелердің нақты құнын өтеу төлеу күні мен өтеу күнінің ... әр ... ... ... кезінде Қаржы министрлігі тағайындаған Ұлттық банктің ресми бағамы бойынша теңгемен жүргізіледі.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландыруға пайдаланылатын несие қорын қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... бір бөлігін айналысқа қосу да мемлекеттік кредиттің нысаны болып табылады.
Мемлекеттік кредиттің келесі ... -- ... ... ... ... қаражаттарын тарту. Мемлекет айналыстағы ақша массасының инфляциялық құнсыздануымен қосарланатын бұл нысанға ... ... әр ... ... ... -- дағдарысты жағдаяттардан, мемлекеттік бағалы қағаздарға сенімнің жоғалуынан, төтенше жағдайлардан туатын ... ... ... мүмкіндігі болмаған жағдайда иек артады.
КСРО-ның практикасында мемлекеттік кредиттің нысаны ретінде бюджет тапшылығын жабу үшін жалпы мемлекеттік несие қорынан қарыз алу ... кең ... ... ... ... ... ... практикада басқарудың тоталитарлық режімі орын алған мемлекеттерге тән. Ол ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан Қазақстан Республикасының үкіметі 1998 жылдан бастап жалпымемлекеттік несие қорының қаражаттарынан тікелей қарыз алуды тоқтатты.
Экономиканы тиімді реформалау ... ... ... ... ... ... ... да шешу мүмкін емес.
Бұл орайда сыртқы кредиттер мен қарыздарды тікелей шетелдік инвестициялармен шатастырмау керек. Кредит пен қарыздардың бәрі ... жата ... ... 1993-1994 жылдардағы кредиттер мен қарыздар инвестицияға кірмегенін айтқан жөн. Олар бюджет тапшылығын жабу үшін, басқа да ... ... ету үшін ... және ... кепілдендірген қарыз алу мен борыш туралы" Қазақстан Республикасының заңына сәйкес қарыз алудың мынандай түрлерін атауға болады: мемлекеттік ... алу және ... ... қарыз алу.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарыз алуды оның үкіметі, Ұлттық банкі және жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.
Үкіметтің ... алуы ... ... ... ... ... Ұлттық банктің қарыз алуы төлем балансын қолдау және Ұлттық банктің алтын-валюта ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен айқындалатын басқа да мақсаттарында жүзеге асырылады. Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік қарыз алуы ... ... ... қаржыландыруға байланысты жергілікті бюджеттің тапшылығын жабу мақсатында жүзеге асырылады.
Мемлекеттік қарыздардың мынадай түрлері мен нысандары болады:
1. ... ... ... ... Республикасы үкіметінің қарыздары;
* Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қарыздары;
* Қазақстан Республикасы жергілікті атқарушы органдарының қарыздары болып бөлінеді.
2. Несие ... ... ... сыртқы мемлекеттік қарыздар;
ішкі мемлекеттік қарыздар болып бөлінеді.
3. Қарыз алу нысаны бойынша: мемлекеттік бағалы қағаздар эмиссиясы;
қарыз туралы ... ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар:
айналыс мерзімі 1 ... ... ... мерзімді;
айналыс мерзімі 1 жылдан 10 жылға дейін, орта мерзімді;
айналыс мерзімі 10 жылдан астам, ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар ... және ... ... (оны ... үшін тек қана құжаттық нысанда), номиналды және дисконтталған құны ... ... ... ... және ... ... ... шығарылуы мүмкін.
Қарыз туралы келіссөздер жүргізу, шарттарға (келісімдерге) қол қою тәртібін, оның атынан эмиссияланатын мемлекеттік эмиссиялық бағалы ... ... ... ... түсіру, өтеу және оларға қызмет көрсету тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Мемлекеттік кредиттің әдістері әр түрлі және баяндалған ... сай ... ... ... -- бұл ... ... және оларды кейін қайтарудың амалдары, тәсілдері: олар қарыздарды шығарудың шарттарымен ... ... ... және ... ... әдістері, іс-қимылдың мерзімі, орналастыру амалдары (облигацияларды, бондарды еркін сатып алу және сату; жазылу; мәжбүрлеме орналастыру), өтеу ... ... ... ұтыстар, қордаланған пайыздық кірісі бар облигацияларды төлеп (сатып) алу; мерзімсіз қарыздарда -- пайыздық кірісті дүркіндік ... ... ... ... ... ... әдістері де жатады (ары қарай қараңыз: жаңғырту (конверсия), нығайту (консолидация), сәйкестендіру (унификация), қайта қаржыландыру).
МҚМ-да мыналар әдістер болып табылады: ... ... ... ... ... құн бойынша өтеу, өтеу мерзімі, аукциондарды өткізудің тәртібі (реті).
Мемлекеттік кредиттің ... ... -- ... ... ... ресурстарының қалдықтарын пайдалану кезіңде мұндай қолданудың шарттары әдістер болып табылады: мемлекеттік қаржы ресурстары ретінде тартылатын ... ... ... ... ... ... ... орталық эмиссиялық банкісінің қаражаттарын тарту шарттары -- әдістері ұқсас болады; бұл әдістер мұндай қарыз алудың ... ... ... ... ... ... әдістер кәдуілгі банк кредитінің әдістеріне ұқсас болып келеді, ұйымдарына қатысу, ... көзі ... ... тура ... ... менеджменттің деңгейі, технологияларды беру арқылы бағаланады.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы шетелдерден едәуір ... ... ... ... ... ... үнемді жұмсаудың маңызы арта түсуде. Олар бірінші кезекте тұтынуға арналған тауарларды шығаратын кәсіпорындарды құру және жаңғырту және басым ... яғни ... ... үшін ... ... ... ... отырып дамыту үшін пайдаланылуы тиіс.
1.3 Бюджет тапшылығының мәні, туындау себептері
Әр бюджетте оның ... және ... ... ... яғни баланстандырған дұрыс. Баланс -- бұл тепе-теңдік, бюджетті жасаған кезде негізгі мәселе мемлекеттің ақшалай ... мен ... ... жай-күйіне жету болып табылады. Кірістердің шығыстардан, яғни бюджетке түсетін түсімдердің жалпы сомасының шығыстардың және қайтарымды асып түсуі бюджет артығын ... Ол ... ... ... ... немесе бюджеттік қаражаттардың (республикалық және жергілікті бюджеттегі) бос ... ... ... ... бюджет жылы бойынша бюджет кезеңінің аяғында қалыптасқан бюджеттік қаражаттардың бос қалдықтары үкімет пен ... ... ... ... ... ... және ... айналымдағы нақты ақшасының өсіміне және биліктің тиісті органының мемлекеттік борышын ... ... ... ... ... жағдайда бұл қаражаттарды пайдалану туралы шешімдерді тиісті әкімшіліктер қабылдайды. Шығыстардың кірістерден (шығыстар мен бюджеттен қайтарымды негізде бөлінген кредиттер ауқымының бюджетке ... ... ... ... асып ... ... бюджеттің тапшылығын тудырады. Тапшылықтың едәуір әрі тұрақты ... ... ... жай-күйін сипаттайды.
Тапшылықтың ұйғарымды деңгейі деп елдің жалпы ішкі өнімге қатысты 2-3 % мөлшері саналады. Мұндай ... ... ... ... шығарудың немесе кағаз ақшалар эмиссиясының көмегімен біршама жеңіл жабылуы мүмкін. Бюджеттің едәуір және ... ... ... ... ... қажеттіліктерін жаппайды, олар ақшаның қосымша (яғни тауар айналымының қажеттіліктерінен тыс) эмиссиясымен қамтамасыз етіледі, бұл инфляцияның дамуына, ақша айналысы ... ... ... құнсыздануына, нақтылы табыстардың және халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуіне апарып соғады.
Бюджет тапшылығы экономиканың жай-күйін қамтып көрсетеді, ал оның ... мына ... ... ... ... ... ... құлдырауы;
2) қоғамдық өндіріс шығындарының өсуі;
3) айналысқа тауар жиынымен ... ... ... ... ... ... даму ... сәйкес келмейтін едәуір әлеуметтік шығыстардың басымдығы;
5) әскери-өнеркәсіп кешенін ұстауға жұмсалатын әскери шығыстарды, басқару шығыстарын қаржыландырудың қомақты аукымы;
6) "көлеңкелі" экономиканың ірі ... ... ... ... ... ... мен ысыраптар.
Бюджет тапшылығын жабудың мынадай әдістері бар:
а) мемлекеттік қарыздар;
ә) салық салуды көбейту;
б) ақша эмиссиясы.
Бюджет тапшылығына қатысты фискалдық саясат үш ... ... Жыл ... теңдестірілетін бюджет. Мұндай бюджет мұндаға дейін фискалдық саясаттың мақсаты деп есептелді. Алайда ... ... ... ... ... ... циклге қарсы бағыттылығын азайтады. Бюджетті теңдестіру тіпті экономикалық циклдың ауытқуын ... ... ... ... және ... ... ... кезінде салық түсімдері автоматты түрде қысқарады. Бұл жағдайда бюджетті теңдестіру үшін мемлекетке, не салықтардың мөлшерлемелерін арттыруы, не мемлекеттің ... ... не бұл екі ... ... ... қажет. Қорытындысы жиынтық сұранымның қысқаруы және өндірістің одан сайын ... ... ... ... саясаты сонымен бірге инфляцияны үдетуі мүмкін. Инфляцияның болуы кезінде ақшалай табыстардың артуы ... ... ... ... ... Бюджеттің артығын жою үшін мемлекет мына шараларды қолдануы тиіс: не салықтардың мөлшерлемелерін төмендетуі, не мемлекеттің шығыстарын көбейтуі, не бұл екі ... ... ... ... ... ... ... бюджет. Бұл тұжырымдамаға сәйкес бюджет жыл сайын емес, экономикалық циклдың барысында теңдестіріледі. Өндірістің құлдырауын болдырмау үшін мемлекет тапшылықты әдейілеп ... ... ... азайтады және шығыстарды көбейтеді. Экономиканың келесі өрлеуі кезінде мемлекет салықтарды көбейтеді және шығыстарды қысқартады, ал пайда болған бюджеттің артығы құлдырау ... ... ... ... ... ... қарсы фискалдық саясат және экономикалық цикл ішінде бюджетті теңгеру жүргізіледі. Құлдыраулар мен ... ... мен ... ... ... ... мұның өзі бюджеттің циклдік теңгерімділігін бұзатындығы бұл тұжырымдаманың әлсіз буыны ... ... ... ... тұжырымдамасының мақсаты макроэкономикалық тұрақтылыққа, инфляциялық емес толық қамтылуды қамтамасыз ... жету үшін ... ... теңдестіру болып табылады. Бұл тұжырымдама кезінде бюджетті теңгеру болмашы мәселе болып табылады, бюджет тапшылықтары мен мемлекеттік борыштың да, ... ... да ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК БОРЫШЫ ЖӘНЕ БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетін талдау
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі бюджет құрылымының унитарлық ... ... ... ... -- ... ... ... Президенттік нысаны және сайланатын Парламенті бар унитарлық ... ... ... ... ... ... және тиісті құқықтық нормаларға негізделген әр түрлі деңгейлердегі бюджеттерді қамтиды.
Қазақстанда жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттер дербес ... ... ... ... жылы ... ... ... жүйесі түбірлі өзгерістерге ұшырады. Бұған дейін Қазақстанның мемлекеттік бюджеті, басқа ... ... ... ... сияқты, КСРО-ның мемлекеттік бюджетіне кірді, онда ел аумағының барлық бюджеттері, ... ... ... және ... ... де ... ... Ол одақтық бюджеттен, 15 одақтас республиканың мемлекеттік бюджеттерінен және мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бюджетінен тұрды. Одақтық бюд-жетке 1970-1990 жж. мемлекеттік бюджет ... ... ... 52-50% ... оның 35% ... ... ... және 15% жергілікті бюджеттердің қарамағында болды.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің басты бөлігі республикалық бюджетте шоғырланған.
Республикалық бюджет -- бұл ... мен ... ... ... (профицитті пайдалану) есебінен қалыптастырылатын және өзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңнамалық актілер жүктеген міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... арналған Қазақстан Республикасының заңымен бекітілген орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті бюджеттер (әкімшілік-аймақтық ... ... -- ... ... ... ... маңызы бар қалалардан басқасы), аудандардың (қаладағы аудандарды қоспағанда) бюджеттері.
Қаржы жылына арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен, жергілікті бюджеттер ... ... ... ... істеуі бюджеттердің әр түрлі деңгейлерінің өзара байланысына негізделеді және оларды әзірлеу, қарау, бекіту, атқару, бақылау тәртібімен, ... ... және ... бюджеттердің атқарылуы туралы есеппен қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Республикасының бюджет ... ... ... ... ... барлық бюджеттердің бірлігі, дербестігі, толықтылығы, нақтылығы және жариялығы қағидаттарына негізделеді.
Бюджеттің бірлігі бюджет ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ның бюджет жүйесінде неғұрлым толық көрінді. Қазіргі кезде биліктің жергілікті органдарының дербестік алуымен және оларға қаржы ресурстарын иелену жөніндегі ... ... ... бұл ... ... ... дербестігі әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің арасындағы кірістерді бөлудің тұрақты нормативтерін орнықтыру және бюджет қаражатының жұмсалу бағыттарын белгілеу құқығы арқылы қамтамасыз ... ... ... өз ... ... ... және оны атқарады. Бюджеттердің жеке түрлерінің арасындағы кіріс көздері мен шығыстарды ... ... ... құкықтар белгіленген. Сонымен бірге бюджеттердің барлық түрлерінің шығыстары осы аумақтың (аймақтың) әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерімен және биліктің тиісті органдарының нақты ... ... ... толықтылығы (толымдылығы) бюджетке үкіметтің барлық қаржы операцияларының, оның жинайтын ... ... және ... ... ... әрбір бап бойынша мемлекеттің барлық түсімдері мен шығыстары ескерілетін бюджетті жасауды білдіреді. Қазақстан Республикасының салық және бюджет ... ... ... ... ... ішінде мемлекеттік акциялар пакеті бар акционерлік қоғамдардан және республикалық мемлекеттік кәсіпорындардан алынатын ... ... ... және ... бюджеттерде міндетті және толық көрсетілуімен қамтамасыз етіледі. Бюджет іске ... ... ... ... ... және ... ахуалды, өндірістің даму тенденциясын, жалпы мемлекеттік қажеттілікті есепке алу қажет. Дүниежүзілік практикада бұл ... ... ... оны дәл ... ... ... ... көздері бар автономды түрде бөліп көрсетуге болатын аса көп шығыстарды жүктейтіндіктен орынды деп есептелмейді. Қазақстанда ... ... ... ... әдісі қабылданған, сондықтан 1998 жылдан бастап мемлекеттік бюджетке бюджеттен тыс ... -- ... ... ... жол ... жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу қорларының қаражаттары енгізілген.
Бюджеттің нақтылығына ішкі және ... ... ... ... ... Президенттің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауында сәйкес оларды Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспарының, аумақтарды ... ... және ... бағдарламаларының өлшемдеріне сәйкес келтіру арқылы қол жеткізіледі. Сондықтан оның көрсеткіштері көп нұсқалық есеп-қисаптармен негізделуі ... ... ... ... ... кезеңдегі қаржы жоспарларына жасалған терең талдаудың нәтижесі, болжамдық бағалау есепке алынуы қажет.
Бюджеттердің жариялығы бекітілген бюджеттер мен алдағы қаржы ... ... ... туралы заң мен өткен кезеңдегі олардың атқарылуы туралы есептердің жариялануы арқылы қамтамасыз етіледі.
Жариялылық елдегі адам құқығын, демократиялық өзгерістерді ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы (ең алдымен салықтар, алымдар арқылы) бюджет ре-сурстарының бағытталуы сияқты шаруашылық жүргізу субъектілерінің және ... ... ... ... ... ... олар бюджеттің мазмұны, оны қалыптастырудың көздері, салық төлемдерін алудың тәртібі, сондай-ақ бюджет қаражаттарының ... ... ... болуы тиіс. Президент қол қойған Қазақстан Республикасының бюджеті заң мәртебесін қабылдайды және оның атқарылуы бюджет рәсімінің қатысушылары үшін міндетті ... Заң ... ... ... ... туралы есеп баспасөз бетінде жарияланады. Осылайша бюджеттің ... мен ... ... оның ... ... көздері, шығыстарының бағыттары, тапшылық көлемі және оны жабудың әдістері (шығындарды қысқарту, кірістерді көбейту, қарыздар, ақша эмиссиясы) жария етіледі.
Мемлекеттік ... ... ақша ... ... ... ... өсімнің сапасы мен нәтижесі арқылы анықтайды. Бюджет Қазақстанның ғылыми жалпы ... ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңді жеңіп шығуына мүмкіндік туғызуы керек. Еліміз қайта құру кезінен бастап 2000 ... ... ... ... ауқымды төңкерісті анықтайтындай кезеңдерді бастан өткерді. Төңкеріс кезіндегі ең негізгі ерекшелік: нық ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік күштің ығысына қарай жығылатын мемлекеттік билік болып табылады.
Әрбір ... ... ... шегі болады, ал қазір Қазақстан бюджет жүйесін, сондай-ақ еліміздің экономикасын жаңадан сапалы ... ... ... ... соңына таяп қалды. Бюджет процесін оң-тайландырудың ең ... ... бірі - ... ... ... ... бөлу кезіндегі мемлекеттің тиімділігінің жоғарылауы. Бюджет саласын жоғарылату факторларына ... ... бар. Ең ... ... ... ... - бюджет қаржысын бөлу бағыттарын болжауды негізге алу.
Бюджет процесін қарастырғанда, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... алатын орны ерекше. Оның шешімі бюджетті қалыптастырудың процесін өтеп алуға берілген. ... ... ... ... ... қозғаушысы сияқты, бюджеттік процесс - бюджеттік қаражатты ұтымды бөлудің тетігі болып табылады.
Қазақстанның әлеуметтік саласы ... ... ... ... ... 2000 жылға дейін негізгі қаржыландыру көзі болып ... тыс ... яғни ... ... ... ... қамту, міндетті медициналық сақтандыру сияқты қорлары ... Ал ... ... мұның бәрі әлеуметтік салықпен ауыстырылған (ставкасы - еңбек ақы төлеу қорынан 21 %) және қаржыландырудың негізгі көзі ... ... және ... бюджет көзге түседі. Осы әлеуметтік аяны бюджетпен қаржыландыру қажеттілігі, қоғамдық тауар ретіндегі әлеуметтік қызметтердің қасиеттеріне және ... ... ... ... рөліне тікелей байланысты. Қазіргі уақытта бюджеттік қаржыландыруды шектеу, әлеуметтік аядағы мекемелердің атқаратын нарықтық қызметін кеңейтудің тұрақты тенденциясын қалыптастырды.
Қазақстандағы әлеуметтік ... ... ... әлі де ... ... ... Әлеуметтік шығындардың ішіндегі ең ірісі болып әлеуметтік қамтамасыз ету мен әлеуметтік көмек, одан соң ... ... ... ... ... спорт және ақпаратпен қамтамасыз ету баптары орын алады. Осы салаларға жұмсалған қаржы деңгейі: 2000 жылы бұл ... ... ... ... ... 51,5%-ін құраса, ал 2003 жылы бұл - 36%-ке дейін төмендеген, яғни жылдан-жылға әлеуметтік саланы қаржыландыру деңгейінің төмендегенін байқаймыз.
2001 жылы ... ... ... ... шығындар ЖІӨ-нің 3,3% ін құраса, 2002 жылы 3,2% болды. Халықтың денсаулығын корғауға жұмсалған мемлекеттік шығындар 2001 жылы ЖІӨ-нің ... 2002 жылы 1,9%-і ... ... ... ... ... ... және емді-алдына алу мекемелерінің тиімсіз жасалған оңтайландыруы нәтижесінде халыққа медициналық көмек көрсету нашарлады. Тек 2000 жылдан бастап қана ... ... ауыл ... ... ... ... көрсетуді жақсарту туралы қаулысы шыққанан кейін ауылдық денсаулық сақтаудың дамуында біршама оң беталыстар біліне бастады. Халқы аз елді ... 700-ге жуық ... ... ... ... ... ... немесе медициналық ұйымы жоқ елді мекендердің саны 441-ден 112-ге дейін ... ... мұны ... ... ... ... болмайды.
2.2 Қазақстан Республикасы мемлекеттік борышын талдау және оны реттеу
Мемлекеттік кредит қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі. Мемлекеттік борыш -- бұл ... және ... бір ... ... мемлекеттік қарыздардың сомасы (олар бойынша есептелген пайыздарды қоса). Мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... үшін ақша ресурстарын тарту нысандарының бірі ретінде мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. Мемлекеттік борышты мемлекет мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен ... ... ... ... ... және басқа сипаттамаларына қарай мемлекеттік борыш ішкі жоне сыртқы мемлекеттік борыш ... ... ... ... және ... мемлекеттік борыш болып ажыратылады. Күрделі мемлекеттік борыш деп ... ... және ... ... ... бүкіл сомасын (бұл міндеттемелер бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады. Ағымдағы борыш -- бұл ... ... ... ... ... ... ... төлеу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу жөніндегі шығыстар.
Қазақстан ... ... ... өз ... ... Үкіметтің, Ұлттық банктің және Үкіметтің кепілдігі уәдесін алған кәсіпорындардың ... ... ... Егер ... ... ... (типтері) бойынша өзара бөліске салсақ, көбінесе Дүниежүзілік банкке, Халықаралық ... ... және ... ... ... ... қарыз. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке несиегерлерге де тиеді. Бұлар көбінесе Қазақстанның бағалы қағаздарын -- қазынашылық ... ... ... ... мен еурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке және заңды ұйымдар. Орналастырылған еурооблигацияларды өтеу мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуге жұмсалатын шығыстардың негізгі ... бірі ... ... ... ... ... -- ... коммерциялық банктер. Несиегерлер арасында Республика экономикасына берілген қысқа мерзімді жұмсалымдар айрықша танылып отыр. Ақшаны негізінен шетелдік қаржылық емес ұйымдар ... ... ... ... ... Қазақстанның кепілденбеген сыртқы борышының не бәрі 23,6% ғана тиіп отыр. Ақшаны алған да ... ... ... ... 86,9% ... отандық кәсіпорындар алды.
Донор-елдер арасында Жапония, Германия, АҚШ, Ұлыбритания, Нидерланды елдері аса ірі несиегерлер болып отыр. Швецариядан алынған ... ... 10% ... және ... ... -- 21% ... ... борыштың пайда болуы мен өсуінің себебі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі борышы болады. Алайда борыштың бұл түрінің түзілу себептеріндегі, әдістеріндегі және жұмыс ... ... ... елеулі болады. Дамыған елдерде мемлекеттік борыш және оны тудырған ... ... ... ... ... ... мен оны дамытудың кіріктірілген факторлары болып табылады. ... ... ... ... ... және кредит мекемелерінен қарызға алынған ақша қаражаттары өнімді пайдаланылады және ... ... ... ... қаралады. Мемлекеттік борыш "ұлттың өзіне өзінің қарызы" ретінде қаралады жөне ұлттың жиынтық байлығының ... ... әсер ... Ішкі ... ... ... пайыздарды төлеу қажеттігі түріндегі оның белгілі бір теріс зардаптары инвестицияларға немесе елдің экономикасын дамытуға қосымша қаржы ресурстарын жұмылдырудан ... ... ... ... Ішкі ... өсуі кезінде ұлттық табыс пен байлық кемімейді, мұның өзі, әрине, табыстардың қайта бөлінісімен байланысты болатын бірқатар келеңсіз ... ... ... олар ... ... ... өтеу мен ... төлеу бюджет қаражаттарының есебінен, яғни салық төлеушілердің ... ... ... табыстар мемлекеттік бағалы қағаздар иелеріне, әдеттегідей, қоғамның дәулетті жіктеріне ағылады.
2. Салықтарды ... ... ... борышты азайту жөніндегі мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық тәуелшіктер қосылады; жиынтық ... ... ... таза ... ... ... ... кәсіпкерлер тарапынан қаражаттардың жұмсалымына деген ынталандырмалары төлемдердің көптігін есепке алмасақ, Қазақстанның берешегін әзірше төмен деп санауға болады. Бірақ республика борышының ... өсіп ... ал оның ... ... ... ... ... ахуалдың нашарлауы мүмкін.
Алынған (игерілген) және өтелмеген мемлекеттік және мемлекеттік емес сыртқы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы бейрезиденттерімен келісімшарттары бойынша берешектік міндеттемелерінің белгілі бір күнгі сомасы жалпы сыртқы борышты құрайды. Ол сыртқы мемлекеттік ... және ішкі ... ... қамтиды. Сыртқы мемлекеттік борыш -- Қазақстан Республикасы өкіметінің, жергілікті атқарушы ... және ... ... ... ... ... несиегерлері алдындағы сыртқы мемлекеттік қарыздар мен басқа да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік борышының құрамдас бөлігі. Ішкі мемлекеттік ... -- ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының қарызгер-резиденттері аддындағы ішкі мемлекеттік қарыздар мен басқа да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік ... ... ... жылы ... ... мұра ... ... Қазақстанның сыртқы борышы 3,2 млрд. долларды құрады. 1993 ... ... ... Федерациясымен бұрынғы КСРО-ның сыртқы борышындағы Қазақстанның үлестік борышы ... ... ... ... келісімге қол қойылғаннан кейін және берешектің бір бөлігін ... ... ... ... сыртқы борышы 1,9 млрд. долларды құрады. Бұл борыш экспорттық мүмкіншілігі бар Қазақстан Республикасы үшін көп емес еді. 1995 ... ... ... ... ... қоса жалпы сыртқы борыш 3,09 млрд. долларды құрады (шамамен ЖІӨ-нің 19%). 1999 жылдың басында жалпы сыртқы борыш ең жоғарғы ... -- 8229,4 млн. ... ... 2001 ... ... Үкіметтің сыртқы борышы 3272 млн. долларға, Үкімет кепілгендірген сыртқы борыш -- 694,6 млн. долларға, жиыны -- 3966,6 млн. ... ... Бұл ішкі ... ... ... ... ... 86,8%-ын құрады. Алайда жекеменшік сектордың борышымен бірге - 8456 млн. доллар (соның ішінде фирмааралық берешекті -- 6719 млн. ... ... ... борыш 12422 млн. долларға жетті. 2002 жылы мемлекеттің сыртқы борышының мөлшері ЖІӨ-нің 12 пайыздайын құрады.
Мемлекеттік борыштың болуы ... ... ... және ... ... ... ... жөніндегі жыл сайынғы шығындарды қажет етеді, олар мемлекеттік борышты басқару жөніндегі шығындар деп аталады.
Қазақстан Республикасының өкіметтік ... ... және оған ... ... ... ... ... жылға арналған республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасы Заңыңда ... ... ... ... банк ... ... ... борышын өтеуді және оған қызмет көрсетуді Ұлттық банк өзінің билігіндегі активтер есебінен, жергілікті ... ... ... ... өтеуді және оған қызмет көрсетуді ол тиісті жылға арналған мемлекеттік бюджетте ... ... ... Ұлттық банктің келісімі бойынша жергілікті атқарушы органның қарыздарына қызмет көрсету үшін тартылатын екінші деңгейдегі ... ... ... асырылады.
Барлық мемлекеттік қарыздар Үкімет белгілеген тәртіппен Қаржы министрлігінде ... ... ... ... ... ... ... есепке алу үшін Ұлттық банк пен жергілікті атқарушы органдар келісілген тәртіппен ... ... өз ... ... ... ... қызмет көрсетілуі және өтелуі туралы ақпарат тапсырып отырады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі республикалық бюджеттің қаражатымен қамтамасыз етілетін билігінде тұрған меншік құқығындағы мүлікпен, ... ... және ... да ... ... ... өз борышын өтеу және оған қызмет көрсету жөніндегі ... ... ... сомасы қайтарылған және борышқа қызмет көрсету жөніндегі төлемдер толық көлемінде төленген жағдайда мемлекеттік борыш ... ... ... ... Үкіметінің, Ұлттық банкінің және жергілікті атқарушы органдарының осындай шарттың (келісімнің) талаптарында, осындай қағаздарды ... ... ... ... ... туралы шарт (келісім) бойынша міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды мерзімінен бұрын сатып алуға құқығы бар.
Сыртқы ... ... ... ... бір ... ... тыс ... берудің қажеттігін білдіреді. Мемлекеттік борыш бойынша пайыздық төлемдердің тез өсу тенденциясы бар. Мұндай төлемақылар ... ... ... ... және реципиент-ел бюджетінің тапшылығын ұлғайтады.
Сыртқы борыштың өсуі сонымен қатар реципиент-елдің халықаралық абройын төмендетеді және ел ... ... ... ... ... және созылмалы тапшылықтардың және мемлекеттік борьштың болуының келеңсіз зардаптары микроэкономикалық тұрақтылықтың бұзылуымен бірігеді.
"Мемлекеттік және мемлекет кепілдігімен ... алу және ... ... ... Республикасының заңымен тиісті мемлекеттік құрылымдар үшін қарыз ... ... ... ... борыштың лимиті;
2) Ұлттық банктің сыртқы борышының лимиті;
3) жергілікті атқарушы орган қарызының ... ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджетте жоспарланатын, алынған және өтелмеген қарыздардың тіркелген сомалары болып табылады, бұл сомалар берілген күнге (қаржылық ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Мәселен, Ұлттық банктің сыртқы борышының лимиті оның таза алтын-валюта активтерінің 50% деңгейінде белгіленеді, яғни ... ... ... алу ... ... ... көлемі жоғарыда атап еткеніміздей, елдің Ұлттық банкінің таза алтын-валюта резервтерінің 50 пайызынан аспауы тиіс.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыз алу лимиті, ... ... ... Республикалық бюджет туралы заңмен белгіленеді, онда үкіметтік борыштың лимиті де, оған ... ... ... қаражаттардың ауқымы да бекітіледі.
Жергілікті атқарушы органның тиісті қаржы жылына арналған ... сол ... ... ... ... ... 10 ... аспауға тиіс. Жергілікті атқарушы орган борышының лимиті тиісті қаржы жылына ... ... ... ... 25 ... аспауға тиіс. Жергілікті атқарушы органның борышын өтеуге, оған ... ... ... шығыс көлемі тиісті жылға арналған жергілікті бюджет ... 10 ... ... ... ... ... ... бюджет туралы заңда Үкіметтік борыш лимиті 702 млрд. ... ... ал ... ... мемлекеттік кепілдіктерін беру лимиті 8,05 млрд. теңге мелшерінде белгіленген. Сондай-ақ мемлекет кепілдік берген қарыздарды өтеу және ... ... ... үшін 14,2 ... ... ... борышты басқару -- мемлекеттің өзі және оның ... ... ... ... ... оны ... ... жаңа қарыздарды тарту мен жүзеге асырудың шарттарын ... ... ... ... ... ... ... оған уәкілетті органдары арқылы ұтымды және тиімді қарыз алуды қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... қызметі; басқару келешекте макроэкономикалық қиыншылықтардан және төлем балансының проблемаларынан аман болу мақсатында жүзеге асырылады. Бұл орайда борыштың қалыптасуы өзгерту және оған ... ... ... ... бақылап отыру жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органдардың қызметі ретіндегі мемлекеттік борыштың мониторингі жүргізіледі.
Мемлекеттік ... ... ... процесі мыналарды қамтиды:
1. Мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген қарыз алу мен ... ... ... және ... он ... ... арналған болжамды жыл сайын дайындап отыру, оңда өтеу және ... ... ... ... борыштың, жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуы мен борышының ... ... ... ... ... белгіленетін көрсеткіштерді анықтау;
2. Қаржы министрлігі жүзеге асыратын, тиісті жылға арналған республикалық және ... ... ... ... ... алу ... ... мен талаптарын, үкіметтік борыштың лимиттерін және өтеу мен қызмет ... ... ... ... ... ... алуы мен борышының лимиттерін анықтау. Ұлттық банктің қарыздары бойынша бұл ... ... ... Ұлттық банкі жүзеге асырады;
3. Ұлттық банктің Үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың қарыздарын Қаржы министрлігінің ... және ... ... мен ... атқарушы органдар қарыздары талаптарының бақылауы мен мониторингі және оларды өзгерту;
4. Қазақстан Республикасының Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдардың қарыздарын алуды, ... және оған ... ... ... ... мемлекеттік борышын Қаржы министрлігі жүзеге асыратын бақылауы мен ... ... ... ... жөніндегі, соның ішінде мемлекеттік бағалы қағаздар жөніндегі, мемлекеттік борышты қайта құрылымдау, мемлекеттік ... алу ... ... ... іс-шараларды дайындау мен іске асыру.
Мемлекеттік емес қарыз алуды Қазақстан Республикасының резиденттері Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... кез ... ... кез келген валютамен және кез келген нысанда дербес жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердің мемлекеттік емес қарыз алуды жүзеге ... ... ... емес ... ... ... ... кепілдіктерімен заңды тұлғалар тартуы мүмкін. Мемлекеттік кепілдіктермен тартылатын мемлекеттік емес қарыздар қарыз туралы шарттың нысанында ... ... ... ... ... ... ... өздері алған мемлекеттік емес қарыздар бойынша міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ету ретінде беріледі.
Қарыздар бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... Үкіметтің айрықша құқығы бар.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің, жергілікті атқарушы органдарының қарыздар бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің тапсыруымен мемлекеттік кепілдіктер беруді Қаржы министрлігі ... ... ... беру ... аталған Заңда белгіленген тәртіппен жүргізіледі.
Мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуді қарыз алудың шарттарынан туындайтын ... ... ... және өзге ... жиынтық телемақыларын айтады.
Борышты өтеу -- қарызгердің қарыздың алынған сомасын ... ... ... ... ... ... қайтаруы (амортизация), борыштың басқа құрамды бөлігінің белгіленген тәртібі мен міндеттемелердің орындауы.
Мемлекеттік борышты басқару сонымен бірге ... ... ... ... ... ... (конверсия), мерзімді ұзарту (консолидация), сәйкестендіру (унификация), кемімелі (регрессиялық) ара салмақ бойынша облигацияларды айырбастау, қарызды өтеудің мерзімін ұзарту, мемлекеттік борыштан бас ... ... ... қаржыландыру мемлекеттік берешекті жаңа қарыз шығару есебінен өтеуді білдіреді. Сонымен бірге бұрын шығарылған қарыздардың орнына бірдей құндық ара ... ... ... ... ... жаңа ... облигациялары беріледі.
Мерзімді ұзарту мерзімі бойынша қарыздың бастапқы шарттарын оларды ұзарту немесе қысқартумен байланысты өзгерту болып табылады.
Сәйкестендіру бірнеше ... бір ... ... білдіреді, бұл мемлекеттік борышты басқаруды оңайлатады.
Облигацияларды кемімелі ара салмақ бойынша айырбастау ұлттық ақша бірлігінің дефляциясы жағдайында және мемлекетке ... ... тым ... ... ... ... кезде жүргізіледі.
Қарыздарды өтеудің мерзімін ұзарту мемлекеттің едәуір берешегі кезінде, сондай-ақ олармен байланысты болатын қаржы қиыншылықтары кезінде ... ... ... ... және олар ... төлемақының мерзімдерін кейінге қалдыра тұру туралы мәлімдейді.
Мемлекеттік борышты төлеуден бас тарту (күшін жою) елде ... ... ... және жаңа ... ... ... олардың заңсыздығы себепті орындауды мойындамауы кезінде болады. Бас тарту мемлекет банкроттығының салдарынан болуы мүмкін.
Мемлекеттік борышты басқарудың аталған әдістері әр түрлі ... бір ... ... ... ... ұзарту және сәйкестендіру немесе айырбастау және сәйкестендіру және ... ... ... ... соның ішінде мемлекеттік борыштың өсу қарқынын төмендету жөніндегі шаралардың ішінде мемлекеттік меншіктің бір бөлігін өткізуге болады, яғни жекеше ... сату ... ... бір ... бас тарту; бұл тиімділігі аз меншікті қолдау жөніндегі мемлекет көтеретін ауыртпалықты ... ... ... шикізат салаларына шетел кредиттерін, инвестицияларын салмайынша, экспорт және импорт алмастырушы салаларға, аграрлық сектор мен ... ... ... озат ... ... мүмкін емес. Бірақ шетел капиталы мен валюта ресурстарын тарту оларды жоғары ... ... ... қарыз қаражаттарының қайтарымына дәлелді тәсілдемені қажет етеді: негізгі борыштың сомасы мен пайыздарын төлеу бұл жағдайда нақты өнімнің бір бөлігін ... ... ... ... ... етеді. Елеулі сыртқы борыштың көбеюі ұлттық валюта бағамының, экспорт пен импорттың ара салмағының өзгеруімен, отандық экономиканың ... ... ... ұзақ ... ... экономикалық зардаптарды тудыруы мүмкін.
2.3 Мемлекеттік борыш және бюджет тапшылығын қысқарту жолдары
Қазақстан Республикасының ... ... ... мемлекеттік борыш пен бюджет тапшылығын төмендету үшін бюджет процесін жетілдіруі қажет. Мәселе бюджетті құрастыру процедурасы туралы ғана ... ... ... ... мен ... атқарылуы тетігі туралы болып отыр. Іс жүзінде тұғырнамасын қолдану бюджет саласында келесідей маңызды қозғалыстар тудырады:
* халық мүдделерін қаржыландыру көздеріне ... ... ...
* ... түсінікті бюджет процедурасын қолдану арқылы елдің бюджет жүйесінің барлық деңгейінде бюджет процесінің айқындығын қамтамасыз ету;
* ... ... ... және тиімсіз жұмсауды төмендету;
* құқықты теңгеру және бюджеттік процеске барлық қатысушыларының
жауапкершілігі.
Мемлекеттік қаражатты басқарудың тиімділігін көтеруде, бюджеттік менеджменттің маңызды ... - ... мәні зор. ... ... ... қаржылық бақылаудың үш нысаны белгіленеді - алдын-ала, ағымдағы, болашақтағы. Бюджеттің атқарылуын бақылау процедурасын құрастыруда, әрбір нысанды ... ... ... алу қажет.
Бақылау жүргізудің алғы шарты келесі жылғы экономикалық жағдайды ... ... ... ... Осыған орай, әлемдік және ішкі бағаларды болжайтын, салықтық және салықтық емес түсімдерді орталықтандыру ... ... ... салу ... есептесу алгоритімін қарастыратын, бюджет кірістерінің көрсеткіштерінің мәнін анықтайтын әдістік базаны құру туралы мәселе туындайды. Егер бюджет жобасын қарау ... ... ... ... ... немесе экономикадағы жағдайлар ... ... онда ... бюджетті болжауға қажетті түзетулер енгізу тәртібін қарастыруы керек. ... ... ... ... ішкі және сыртқы бақылауға бөлу керек. Ішкі ... ... ... ... процесіне тікелей қатысатын элементтер жүйесі, сыртқы бақылау бұл атқарушы өкімет жүйесінен тыс құрылған ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құрудың негізі, бақылайтын органдардың бағыныстылы-ғын анықтау емес, ... ... ... ... керек. Бақылау процедурасының ұқсас оңтайлануы бюджет процесінің субъектілерінің ... ... ... осы ... ол ... нақты бюджет параметрлерінен дұрыс шаманың ауытқуының себептік-тергеу бай-ланыстарының талдауын жүргізуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... заңының бірнеше баптарына тоқталдым:
26 - бап. 2005 ... ... ... ... ... коммуналдық тұрғын үй қорының тұрғын үй ... ... ... ... ... және Алматы қалаларының бюджеттеріне 6 300 000 мың теңге сомасында нысаналы даму трансферттері көзделгені ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
27 - бап. 2005 ... ... ... ... ... ... Үкіметі айқындайтын тәртіппен тұрғын үй саясатын іске асыру шеңберінде тұрғын үй құрылысына ... ... ... ... бойынша облыстық бюджеттерге, Астана және ... ... ... ... ... 42 000 000 мың ... көзделсін.
28 - бап. 2005 жылға ... ... ... ... үй құрылыс жинағына салымдар бойынша сыйлыақылар төлеуге 270 000 мың ... ... ... ... - бап. 2005 ... ... республикалық бюджетте жабық акционерлік қоғамы арқылы ... ... ... үй кредиттері қарыз алушыларының 2004 жылғы төлемдері бойынша бағамдық айырманы ... 47 707 мың ... ... - бап. 2005 ... ... ... ... акционерлік қоғамының акцияларын сатып алуға 2 500 000 мың ... ... - бап. 2005 ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарламаларының тізбесі бюджеттік инвестициялық жобаларды (бағдарламаларды) іске асыруға және заңды тұлғалардың жарғылық ... ... ... ... ... ... ... бөліне отырып, бекітілсін.
Статистика жөніндегі агенттіктің мәліметтері бойынша, 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысына 52,8 миллиард теңге инвестиция жұмсалған. Бұл ... ... ... кезеңімен салыстырғанда 179% құрайды. Жалпы көлемі 1,16 млн. ... метр ... үй ... ... бұл 2005 жылдың бірінші тоқсанының көрсеткішінен 1,2 есе көп.
Астана қаласының өзге өңірлерінің бәрінде де қаржыландырудың ... ... ... осы ... алғашқы үш айы ішінде пайдалануға берілген тұрғын үй көлемі өткен жылғы деңгейден асып түскен.
Жақында мемлекет басшысы Нұрсылтан Назарбаев кеше ... ... және ... Әкімшілігінің басшылығымен елдің қаржы-экономикалық жағдайы, инфляцияға қарсы күрес, 2006 жылға арналған бюджетті дәлдеу, монетарлық және фисқалдық саясат ... ... ... ... Ел басы:
Қорытынды
Мемлекет пен муниципалдық құрылымдардың (жергілікті атқарушы органдардың) қарамағына заңды және жеке тұлғалардың бос ақша ... ... ... ... ... ... ... үшін және бюджет тапшылығы проблемаларын шешу үшін тартылуы ... Оны ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттік кредит - жалпымемлекеттік қаржының басты буындарының бірі және кредит қатынастарының жиынтығы, бұл ... ... бірі ... ... және жеке ... ... (кредиторлар) немесе қарызгер болып табылады. Халықаралық экономикалық қатынастар саласында мемлекет қарызгердің де, қарыз алушының да, несиегердің де ... ... ... ... ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарымдылығында, мезгілігінде және ақылығында. Алай>>да бұл қатынастарды банк несиесімен шатастыруға болмайды. Несие қоры ұлғаймалы ұдайы өндіріс ... ... ... ету ... ... мен ... ... және оның тиімділігін арттыру үшін пайдаланылады; несиелерді жеке адамдар да ... ... ... ... банктік несиелендіру несие қорын өнімді пайдалану болып табылады.
Шартты мемлекеттік кредит отандыцқ ... ... ... ... жергілікті билік органдары алған қарыздарына басқа елдердің несиегерлеріне берілген кепілдіктер бойынша үкіметтің міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... отандық қарызгердің уақыты келген міндеттемелері бойынша қарызгердің мүлкінен немесе басқа активтерінен бюджет қаражаттары есебінен қарыздың ... ... емес ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген шектеулерді ескере отырып, кез ... ... кез ... ... және кез келген нысанда дербес жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердің мемлекеттік емес қарыз ... ... ... ... ... емес ... ... Республикасының мемлекеттік кепілдіктерімен заңды тұлғалар тартуы мүмкін. Мемлекеттік кепілдіктермен тартылатын мемлекеттік емес қарыздар қарыз туралы шарттың нысанында болуға ... ... ... ... ... кепілдіктер беруге Үкіметтің айрықша құқығы бар.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің, жергілікті атқарушы органдарының қарыздар бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
* Қазақстан Республикасының заңы
* Бердалиева К.Б. .
Алматы -2001 ж., 126 бет
* ... В.А. , ... - 2002 ж., 225 ... ... Қ.Қ., ... С. . ... 2003 ж., 445 бет
* Мамыров Н.К. , 172 бет
* ... Е.Н. , ... - 2001, 154 ... ... Ө.Қ. , ... - 2002 ж.,
385 ... , ... - Алматы, 2002 ж, 168 бет
* Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы.- А.,2001
* Оксибаев ... и ... ... учет ... ... безопасности // Финансы Казахстана.- 2004.-N 5
* Омирбаев C. Финансы.- Астана: ... ... // ... ... ... 2006
* Н.Ә.Назарбаев // Егемен Қазақстан- 2 наурыз 2006
* Н.Рамазанов // Деловая неделя-13 қаңтар 2006
Қосымшалар:
1-сызба. Мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... - экономикалық
дамуды басқару механизмі
Экономикалық категория
Мемлекеттік орталықтандырылған ақша қоры
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті
Қатынастар
Ресурстар
МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ
Базис ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеті
Республикалық бюджет
Жергілікті бюджеттер
Облыстардың бюджеттері
Астана және Алматы қалаларының бюджеттері
Облыстық
бюджеттер
Облыстықбағыныш
тағы қалар дың бюд жеттері
Қалалық
бюджеттер
Аудандық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
2 сызба. Қазақстан ... ... ... ... және мемлекет кепілдендірген қарыз алу мен борыш туралы" Қазақстан Республикасының заңына сәйкес қарыз алудың ... ... ... болады: мемлекеттік қарыз алу және мемлекет кепілдендірген қарыз алу.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарыз ... оның ... ... банкі және жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.
Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ... алуы төлем балансын қолдау және Ұлттық банктің алтын-валюта активтерін толықтыру мақсатында, сондай-ақ елдегі жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен ... ... да ... ... ... ... атқарушы органдардың мемлекеттік қарыз алуы аймақтық инвестициялық бағдарламаларды қаржыландыруға байланысты жергілікті ... ... жабу ... ... ... ... ... жүргізу, шарттарға (келісімдерге) қол қою тәртібін, оның атынан ... ... ... ... ... ... ... айналысқа түсіру, өтеу және оларға қызмет көрсету тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Мемлекеттік кредиттің әдістері әр түрлі және ... ... сай ... ... ... -- бұл қаражаттарды тартудың және оларды кейін қайтарудың амалдары, тәсілдері: олар ... ... ... ... ... ... және табыс алудың әдістері, іс-қимылдың мерзімі, орналастыру амалдары ... ... ... сатып алу және сату; жазылу; мәжбүрлеме орналастыру), өтеу амалы (облигациялар бойынша ұтыстар, қордаланған пайыздық ... бар ... ... ... алу; мерзімсіз қарыздарда -- пайыздық ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджет баланысы. Бюджет тапшылығы16 бет
Бюджет тапшылығы14 бет
Бюджет тапшылығы және мемлекеттік қарыз23 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Мемлекеттік бюджет және Қазақстан Республикасындағы бюджет тапшылығы мәселесі35 бет
Қазақстан Республикасындағы бюджет тапшылығы25 бет
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджет тапшылығы мен мемлекеттік қарызды жою жолдары24 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бюджет жүйесі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь