Батыс елдердегі жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3


I ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТ ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІ

1.1 Қазақстан Республикасындағы жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесінің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10


ІІ БАТЫС ЕЛДЕРДЕГІ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТТЕР ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІ

2.1 Батыс елдердегі жергілікті бюджет және салық салу жүйесі ұғымының басқарудың теориялық және әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 Батыс елдердегі жергілікті бюджет және салық салу жүйесі ұғымының экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ БЮДЖЕТІН ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІН БАТЫС ЕЛДЕРІНІҢ ТӘЖІРИБЕСІМЕН САЛЫСТЫРУ

3.1 Салықтық қызмет ұйымдарының құқықтары мен міндеттерін салыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

3.2 Мемлекеттік бюджетті қаржыландырудағы салықтық түсімдердің
рөлі салыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Нарықтық экономикаға өту және тиісті экономикалық реформаларды жүргізу кезінде жергілікті әкімшілік органдар өздерінің құзыры мен дербестігін арттыруға объективті түрде ұмтылады. Бұл эволюция ең алдымен республикалық билік өкілеттігінің бір бөлігі жергілікті мемлекеттік деңгейге өтуі тиіс екендігін сипаттайды. Аймақтар Қазақстан Республикасының аумақтық субъектілері болып табылатындықтан биліктің жергілікті органдары өз аймағының халқының толып жатқан экономикалық, әлеуметтік және мәдени мұқтаждары мен тілектеріне жауапты өздерінше іздестіруі тиіс.
Қазақстан Республикасының экономикасы дамуының қазіргі кезеңінде реформа ауыртпалығының салмағы шаруашылық жүргізудің аймақтық деңгейіне ауысып, осыған орай басқарудың жергілікті органдарына үлкен өкілеттік беріліп, олардың жауапкершілігі арта түсуде.
1. Мемлекеттік бюджет туралы заңдарға қосымша 2006, 2007, 2008 жылдар //www.minfin.kz
2. С.М. Өмірбаев. Қазақстан Республикасының Бюджет жүйесі: жоғары оқу орындарына арналған оқулық. – Астана: «Сарыарқа» ЖҚ, 2007.-488с.
3. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі 2008 жылғы 4 желтоқсандағы № 95-ІV ҚРЗ//www.minplan.kz
4. «2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 8 желтоқсандағы № 194 Заңы
5. «2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
6. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамыз
7.Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 320 бет.
8. Тілеужанова Д. Бюджетаралық қатынастарды реттеу жүйесі//Ақиқат. 2006.-№7. -28-31 бет.
9. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жобасы //www.minplan.kz
10. Байқонақова Д. Бюжжетаралық қатынастар мәселелері//Мемлекеттік аудит.2009ж.№3.-29-31 бет.
11.«2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
12. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. – Алматы: Юрист, 2004.
13. Салық кодексі – «Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жөнінде» ҚР Заңы. – Алматы: Юрист, 2003
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ЖОҒАРҒЫ МЕКТЕБІ
МЕНЕДЖМЕНТ ЖӘНЕ БИЗНЕС КАФЕДРАСЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: ... ... ... ... және ... салу жүйесі
ОРЫНДАҒАН: Жүгінісова С.Ұ.
ГиМУ 09К2
ТЕКСЕРГЕН: ... ... ... ... ... ... ... БЮДЖЕТ ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ ЖҮЙЕСІ
+ Қазақстан Республикасындағы жергілікті ... және ... салу ... ... ... ... жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесінің экономикалық мәні........................................................................10
ІІ Батыс елдердегі ... ... және ... салу ... Батыс елдердегі жергілікті бюджет және салық салу жүйесі ұғымының басқарудың теориялық және әдістемелік негіздері............................................15
2.2 Батыс елдердегі жергілікті бюджет және ... салу ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджетІН және салық салу жүйесіН БАТЫС ... ... ... Салықтық қызмет ұйымдарының құқықтары мен міндеттерін салыстыру.............................................................................................................19
3.2 Мемлекеттік бюджетті қаржыландырудағы салықтық түсімдердің рөлі салыстыру........................................................................................25
ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ..........................................................30
КІРІСПЕ
Нарықтық ... өту және ... ... ... ... ... ... әкімшілік органдар өздерінің құзыры мен дербестігін арттыруға объективті түрде ұмтылады. Бұл ... ең ... ... ... ... бір ... жергілікті мемлекеттік деңгейге өтуі тиіс екендігін сипаттайды. Аймақтар Қазақстан Республикасының аумақтық субъектілері болып табылатындықтан биліктің жергілікті органдары өз ... ... ... жатқан экономикалық, әлеуметтік және мәдени мұқтаждары мен тілектеріне жауапты өздерінше іздестіруі тиіс.
Қазақстан Республикасының экономикасы дамуының ... ... ... ауыртпалығының салмағы шаруашылық жүргізудің аймақтық деңгейіне ауысып, осыған орай басқарудың жергілікті органдарына үлкен өкілеттік беріліп, ... ... арта ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттердің өзара қарым-қатынастарының мәселесіне, жергілікті бюджеттерді басқаруды дұрыс ұйымдастыруға жаңаша көзқарасты талап етеді.Осындай мәселелер күн ... ... ... оларды шешу жолдарын ғылыми негіздеу керектігі - ... ... ... ... ... ... кеңістіктік құрылымы мен жүргізіліп жатқан экономикалық саясаттың жемісті болуы оның жергілікті деңгейде жүзеге асуына тікелей байланысты екендігін ескерсек, осы ... ... ... ... ... да ... түседі. Олай болса, жергілікті деңгейдегі мәселелердің оңтайлы шешімін табу жолдарының негізі болып табылатын жергілікті ... ... ... ... қатынастарды оңтайландыру, мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру тәрізді мәселелер ерекше ... ... ... деп ... ... - ... міндеттері мен функцияларын іске асыруды қаржылық қамтамасыз ету үшін ... оның ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан арналуы, оның қоғамдық ұдайы өндірудегі орны мен рөлі, сондай-ақ Конституцияда белгіленетін Қазақстан Республикасының мемлекеттік құрылымы ... ... ... үшін ... ... ... деп ... та, сондай-ақ ұйымдастырушылық-құқықтық та тұрғыдан алғанда, мемлекеттік бюджетті ұйымдастыру ұғынылады. Бұған мемлекеттік бюджеттің ішкі ... ... мен ... ... ... ... ... ара жігінің ажыратылуы, тең бағыныстылық, өзара іс-қимыл, сондай-ақ бюджетті ұйымдастырудың құқықтық және рәсімдік жағы енгізіледі. Басқа сөзбен айтқанда, бюджеттік құрылыс - бұл ... ... ... оны құру ... ... ... мақсаты - Батыс елдеріндегі бюджеттің кірістер бөлігін ... және ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын табу. Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді шешу қажет:
* жергілікті бюджетті басқару ... ... ... ... ... ... ... негізіне сипаттама беру;
* жергілікті бюджетті басқарудың ... ... ... ... олардың Қазақстанда қолданылу мүмкіндіктерін айқындау;
* бюджетаралық қатынастардың қазіргі ... ... ... орын алып ... ... ... және жергілікті бюджетті басқарудың тиімділігін арттыру мақсатында оларды шешудің ... ...
* ... бюджетті басқарудың тиімділігін арттыру жөнінде ғылыми негізделген нақты ұсыныстар ... ... ... және ... ... ... ... жергілікті деңгейдегі басқару жүйесінің қалыптасуы мен дамуына тікелей байланысты. Соңғы он жылда әлем бойынша мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру, жергілікті басқаруды ... және оны ... ... зерттелген ғылыми жұмыстар жасалып жатыр. Соның ішінде аймақтық экономиканың дамуын басқару, мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру, бюджетаралық қатынастарды жетілдіру, жергілікті бюджеттердің табыстары мен ... ... ... ... ... рөлі ... ... ғылыми еңбектер жеткілікті. Ғылыми еңбектерде аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу, аймақтардың дамуын басқарудағы қаржы ресурстарының алатын орны жүйелендіріліп, ... ... және ... жақтары зерделенген. Дегенмен, жергілікті бюджетті басқаруды жетілдіру мәселесі арнайы ғылыми зерттеу объектісі ретінде әлі де болса зерттеуді талап ...
I ... ... ... ... ЖӘНЕ ... САЛУ ... Қазақстан Республикасындағы жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі ұғымы
Бюджет - ... ... мен ... іске ... ... ... ету үшін арналған оның орталықтандырылған ақшалай қоры. Бюджеттің экономикалық тұрғыдан арналуы, оның қоғамдық ұдайы өндірудегі орны мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымы Қазақстанның бюджеттік құрылысы үшін негіз құрайды. Қазақстан ... ... ... Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 4-бабында айқындалған қағидаттарға негізделеді. Оларға бірлік, толықтық, ... ... ... ... ... ... ... кассалардың бірлігі, бюджеттердің дербестігі, тиімділік, жауапкершілік, бюджет ... ... және ... ... ... қағидаттар жатады.Мемлекеттің әкімшілік-аумақтық бөлінісіне мемлекеттік билік пен басқару деңгейлері сәйкес келеді, бұл өзара байланысқан және бірыңғай ... ... ... әр ... ... ... де алдын ала айқындайды. Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі республикалық және жергілікті бюджеттер мен ... ... ... бюджет үдерісінің жиынтығын білдіреді.
1-сурет. Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі
Қазақстан Республикасының
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... және ... бюджет (ерекше жағдайларда әрекет етеді)
Республикалық
бюджет
Жергілікті бюджеттер
Ауданның (облыстық мәні бар қаланың) бюджеті
Республикалық мәні бар ... ... ... Республикасының Ұлттық қоры елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету, ... ... үшін ... ... ... ... қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне тәуелділігін азайту үшін құрылды.
Қазақстан Республикасы өз алдына егемендік алып, тәуелсіз мемлекет болғасын, экономиканы дербес түрде басқарды. ... ... ... көптеген өзгерістер жасалып, бірнеше заң жобалары қабылданды. Оларға қаншама өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Дамыған мемлекеттер мен көрші мемлекеттердің ... ... ... сараптай отырып, өзіміздің ұлттық менталитетке сай, қажетті жақтарын алып отырды.
Нарықтық экономика мен мемлекеттің салық саясатының ... ... ... ... ... қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету болып табылады.
Салық саясатының басты мақсаты- салық жүйесін құру және оның тиімді қызмет ... ... ... ... ... іске ... жүйесі өз алдына сала болып қалыптасуы үшін, біршама қиындықтарды бастан кешіре отырып, ... ... мен ... ... ... ... ... жүйеге түсті.
Мемлекеттік бюджет олардың арасындағы өзара өтеу операцияларын ескермегенде, республикалық және жергілікті бюджеттердің жиынтығын білдіреді[1].
Республикалық бюджет - бұл ... ... ... ... және басқа да түсімдер есебінен қалыптастырылатын орталықтандырылған ақшалай қор. Республикалық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржылық қамтамасыз ету және мемлекеттік саясаттың жалпы ... ... іске ... үшін ... ... ... ... арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен бекітіледі. Қазақстандағы қаржы жылы күнтізбелік жылға ... ... яғни 1 ... ... және 31 ... ... бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті де Бюджет кодексінде белгіленген салық және басқа да түсімдер есебінен қалыптастырылатын орталықтандырылған ... ... ... Ол облыстық деңгейдегі жергілікті атқарушы органдардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, олардың бағынысындағы мемлекеттік ... ... мен ... ... қамтамасыз ету және тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктегі мемлекеттік саясатты іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мәслихатының шешімімен бекітіледі.
Ерекше ... ... ... ... ... етеді - Қазақстан Республикасында төтенше немесе әскери жағдай болған кезде республикалық және жергілікті бюджеттердің негізінде құрылатын ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетті енгізу және оны тоқтату үшін негіздеме Қазақстан Республикасы Президентінің республиканың бүкіл аумағында төтенше немесе әскери жағдай енгізу ... оның ... жою ... ... ... табылады.
Төтенше мемлекеттік бюджеттің әрекет етуі кезінде республикалық бюджет туралы заңның және мәслихаттардың жергілікті ... ... ... ... туралы шешімінің қолданысы тоқтатыла тұрады. Төтенше мемлекеттік бюджеттің қабылдануы туралы Республика Парламенті жедел хабардар етіледі.
Шоғырландырылған ... - ... ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың бюджеттерін және олардың арасындағы өзара өтелетін операцияларды ... ... ... ... ... ... ... біріктіретін мемлекеттің орталықтандырылған ақшалай қоры. Шоғырландырылған бюджетті заңнамалық билік органдары бекітпейді және талдамалық мақсаттарда пайдаланылады.
Шоғырландырылған бюджеттің құрылымы ... ... ... республикалық бюджет;
- облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттері;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына жіберілетін ... ... мен ... ... Республикасының Ұлттық қорына аударымдары.
Елдің мемлекеттік құрылысында аумақтық құрылымдардың болуы оларда тіршілік ету қызметін ... ету үшін ... ... бір ... мен ... ... ... беру қажеттілігін негіздейді. Осыған байланысты қаржылық жүйенің құрылымында жергілікті ... ... буын ... бөлінеді.
Жергілікті бюджет тиісті мәслихаттың шешімімен бекітілетін, түсімдердің және жергілікті атқарушы орган өзіне жүктелген ... ... ... үшін ... ... ... ... қаржыландыруға арналған бюджеттің тапшылығын (профицитті пайдалану) қаржыландырудың есебінен қалыптастырылатын әкімшілік аумақтық ... ... ... ... бюджеттердің рөлі, олардың құрамы мен құрылымы жергілікті мемлекеттік органдарға жүктелген функциялар мен ... ... және ... ... мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және саяси-экономикалық бағыттылығымен толықтай айқындалады.
Жергілікті ... ... әр ... ... ... ... Оларға мыналар жатады:
- елдің жалпы экономикалық жағдайы;
- ... ... ... ... жергілікті билік және басқару органдарының құқықтары мен міндеттерін ... ... ... ... ... билік және басқару органдарының өздеріне берілген құқықтарды іске асырудағы құзыреттілік дәрежесі.
Жергілікті бюджеттер тұрақтылығының басты шарты ... ... ... мен нақты аумақтың шеңберінде жергілікті мемлекеттік органдардың келіп түсетін кірістер мен жүзеге ... ... ... арасындағы тиісті тепе-теңдікті қамтамасыз ете білу шеберлігі болып табылады.
Қазақстан Республикасында жергілікті бюджеттер (әкімшілік-аумақтық бірліктердің бюджеттері) ... ... ... ... бар ... және ... ... және аудандық бюджеттермен ұсынылған.
Облыстың бюджеті олардың арасындағы өзара ... ... ... ... қалалық және аудандық бюджеттердің жиынтығы болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстандағы жергілікті бюджеттер мемлекеттік бюджет қаражатының жалпы ... ... ... шамамен 30%-ын және шығыстар бойынша - шамамен 48%-ын алады[2].
Жергілікті бюджеттерді қалыптастырудың олардың өз бетімен жұмыс істеуінің үш деңгейі ... өз ... бар: ... ... ... ... ... бар қала мен астананың бюджеті деңгейінде және аудан бюджеті деңгейінде. Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... және салықтық емес түсімдерден қалыптастырылады. Бұл ретте жергілікті бюджетке түсетін ... ... ... және ... кодекстерінің регламенттеуші ережелеріне сәйкес республикалық бюджетке түсетін салық түсімдері түрлерінен ерекшеленеді.
Жергілікті бюджетке түсетін салықтық емес түсімдер ... ... ... ... ... ... мекемелердің тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатуынан түскен түсімдерден; облыстық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып алу өткізуден ақша түсімдерінен; ... ... ... мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдардан, өсімақылардан, санкциялардан, алымдардан түсетін кірістерді; облыстық бюджетке түсетін ... да ... емес ... ... ... ... маңызы бар қалалардың) бюджеттерінен облыстық бюджетке трансферттер;
- республикалық бюджеттен трансферттер жергілікті бюджетке трансферт түсімдері ... ... ... бар қаланың, астананың бюджетіне республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджетінен берілген ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың коммуналдық меншігінде тұрған мемлекеттің қаржы активтерін сатудан, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы ... ... ... түсімдер есептеледі.
Мыналардың:
- облыстың;
- республикалық маңызы бар қаланың;
- астананың,
- ... ... ... ... ... маңызы бар қаланың,
- кенттің, ауылдың (селоның),
- ауылдық (селолық) округтің ... ... ... ... табылады.
Облыстық бюджеттің шығыстары облыстық деңгейдегі билік органдарының функцияларына сәйкес шығыстардың бағыттары ... ... ... ... ... өкілдік және атқарушы органдардың жұмыс істеуіне; облыстың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... деңгейінде бюджеттік жоспарлауға; облыстық бюджеттің орындалуын ұйымдастыруға; облыстық коммуналдық меншікті басқаруға ... ... ... ... ... ... ... ететін шығыстарға жатады.
* түсінігімен байланысты теориялық-әдіснамалық негіздемелердің бір жүйеге ... ... ... ... автордың теориялық тұрғыдан жасақтаған анықтамасы негізделді;
* бюджетті, оның ішінде жергілікті бюджетті, жоспарлау үдерісінің негізгі тұжырымдамалық сипаттары ... ... ... ... ... ... жергілікті қаржы көздерінің рөлі мен маңызын арттыру қажеттілігі зерделенді;
* аймақтарды және олардың қаржылық ресурстарын басқарудың тұрғындардың өмір сүру ... ... ... және ... ... толықтыруда, кәсіпкерлікті дамытуда, жаңа жұмыс орындарын құрудағы маңызын айқындау негізінде жергілікті ... ... ... ... ғылыми тұжырымдар жасақталап, ұсынылды;
* мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың әлемдік тәжірибесіне талдау жасау арқылы осы тәжірибелердің оң тұстарын Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму ... ... және ... ... бейімдеп, қолдану мүмкіндіктері сарапталды;
Аймақ экономикасын өркендетуде жергілікті басқару органдарының міндеттері мен оларды іске асырудың қаржылық мүмкіндіктерінің шектеулілігі салдарынан туындайтын бюджетті ... ... шешу ... бірі ... ... мәселелерді реттеудің нақты іс-шаралары ұсынылды. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... 4-бабында айқындалған қағидаттарға негізделеді. Оларға бірлік, толықтық, шынайылық, транспаренттілік, сабақтастық, нәтижелілік, дәйектілік, негізділік, уақтылылық, кассалардың бірлігі, ... ... ... ... ... ... атаулылық және нысаналы сипаты сияқты қағидаттар жатады.
Қазақстандық бюджет ұлттық экономиканы басқарудың маңызды құралы болып табылады. Бәрімізге белгілі, ... да бір ... ... экономикаға, әлеуметтік салаға және инфрақұрылымды дамытуға елеулі қаржы жұмсауды қажет етеді, және де осы реформалардың негізгі ... ... ... сферасына түседі, өйткені қоғамдық өмірдің барлық салаларын: халық шаруашылығы, әлеуметтік қорғау, білім, ғылым, мәдениет, өнер, ... ... және ... ... ... ... ... қажетті мемлекеттің ішкі, сонымен бірге сыртқы қаржы ресурстарын қаржы сферасы ғана жұмылдыра алады. Қазақстан Республикасының бюджет ... ... және ... ... мен ... ... сондай-ақ бюджет үдерісінің жиынтығын білдіреді.[3]
1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесінің экономикалық мәні
Бюджет ... budget - ақша ... - ... ... ... белгілі мерзімге кірістері мен шығыстарының жазбасы. Бір жағынан, бюджет - ол мемлекет, аумақ, кәсіпорын немесе ... ... кез ... ... ... ... қаржы ресурстарының жиынтығы. Екінші жағынан, бұл экономикалық субьектінің белгілі бір ... ... ... бір ... кірістері мен шығыстарының арақатынасы, олардың осы уақыттағы ... мен ... ... ақша ... ... Басқаша айтқанда, бюджет бұл ақша сөмкесінің ішіндегі ақша құралдарының барлығын немесе тапшылығын, оның толтырылу мен ... ... ... келу мен жұмсалу бағыттарын, кірістер мен шығыстар арақатынасын анықтайды.
Жоғарыда келтірілген анықтама классикалық ... ... айта ... жөн. Бюджет түсінігінің анықтамасы Қазақстан Республикасының заңында ... ... ... - бұл ... ... басқа да міндетті төлемдерден, капиталмен жүргізілетін операциялардан түсетін табыс, салықтық емес және ... ... ... да түсімдер есебінен құралатын және мемлекеттің өз қызметтерін орындауын қамтамасыз ... ... ... ... ... өкілетті органдардың шешімдерімен бекітілген мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры. Салықтар мемлекет қазынасына қоғамның жиынтық табысының ... ... ... ... ... ... ... құрылым және басқару жүйесінің экономикалық кеңістіктің барлық артықшылықтары мен кемшіліктерін бейнелейді.
Салық реформасы салық салу ... ... ету ... ... ... құру және оны басқару механизмін өзгерту негізінде салық қатынастарын шектеулі ... ... ... ... ... Аталған қайта құруды салық қатынастары мемлекет дамуының экономикалық, әлеуметтік немесе саяси ... ... ... ... келмеуімен байланысты салық саясатының негіздерін қайта қарастыру қажеттілігімен шарттастырылған.
Кез ... ... ... ... ... ... ел ... дамытудың басым міндеттерін шешуге бағытталған. Ол- мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін толтыру үшін салық түсімдерінің қажетті деңгейін қамтамасыз ете отырып, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, салық жүйесінің фискалды функциясының тиімділігіне тәуелді. Сондай-ақ ... ... ... ... салық салу жүйесінің басқа функцияларын, яғни реттеуші және ынталандырушы функцияларын табысты жүзеге асырумен анықталады. Сондықтан салық реформалары, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Экономикалық ғылым және тәжірибе салық реформаларының жалпы сыныптамасын ұсынған. Мазмұны бойынша салық реформалары жүйелік және құрылымдық реформаларға бөлінеді. Жүйелі салқ ... ... ... ... салу ... ... және әдістемелік ережелерінің ауқымды құрылымдануы жүргізіледі. Бұл кезде салықтар тізбесі түбегейлі өзгереді, тікелей және жанама ... ұзақ ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің жағдайына байланысты екендігі белгілі қағида. Осы қаржы жүйесін тиімді басқару және жоспарлау мәселесі кез-келген мемлекет үшін ... әрі ... ... ... ... ... ... алғанда қаржы жүйесі бұл қаржы мекемелерінің жиынтығы, ал экономикалық тұрғыдан - ол мемлекетте іс-әрекет ететін бір-бірімен өзара байланысты ... ... ... ... ... ... жүйесінің басты буыны мемлекеттік бюджет болып табылады. Елдің бюджет қорын жасау мен ... ... ... ... ... ... бюджет ұғымын құрайды. Экономикалық мәні жағынан мемлекеттік бюджет - бұл ... ... ... қаржыландыруға арналған бюджет қорын жасау мен пайдалануға байланысты ұлттық табысты қайта бөлу жөніндегі мемлекеттік заңды және жеке тұлғалармен ... ... ақша ... Бюджеттің арқасында мемлекет қаржы ресурстарын экономикалық және әлеуметтік дамудың шешуші тұстарына шоғырландыра алады [4].
Мемлекеттік ... ... ... жиынтығы ретінде объективті сипатта болады. Оның экономикалық мазмұны мен мәні ... мәні мен оның ... ... ... ... бөлу ... экономикалық нысаны бола отырып, қоғамдық айрықша арналымды орындай отырып, мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде көрінеді. Оны бөлудің дербес ... ... ... ... ... дамуымен тиісті орталықтандырылған ресурстар қажеттілігімен обьективті түрде анықталады. Ақша құралдарын ... ... ... ... ... ету үшін ... ... шаруашылық ауқымында үздіксіз ауыспалы айналымын ұйымдастыру үшін қажет. Құндық бөлудің арнайы ... ... ... ... ... және ... ... Мемлекет басыңқы салаларды, бүкіл қоғам ауқымында әлеуметтік- мәдени шараларды жүргізуді, қорғаныстық нышандағы міндеттерді шешуді, мемлекеттік ... ... ... ... ... үшін орталықтандырылған қаржыны талап етеді. Осылайша, мемлекеттік бюджеттің болуы адамдардың субъективті еркінің нәтижесі емес, кеңейтілген ұдайы ... ... ... ... және ... ... ... қажеттілік.
Мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде жалпы қаржы категорияларына тән қызметтерді атқарады - бөлушілік және бақылаушылық. Бұл ... ... ... ... қатынастардың ерекшелігімен анықталады. Сонымен бірге, мемлекеттік қаржының негізгі ... ... ... ... ... ... бюджет қосалқы қызметтерді атқарады, орналастыру (ресурстарды), қайта бөлу және тұрақтандыру.
Шетелдік және ... ... ... ... ... ... мәнін ашатын теориялық зерттеулерді саралау негізінде келесідей тұжырым жасауға болады .
Сонымен, бюджеттің санқырлы маңызын ескере отырып және осы саладағы ... ... ... ... ... өз ... аталмыш ұғымға келесідей анықтама береміз: .
Бюджеттік құрылымға қатысты бюджет жүйесі ұйымдастырушылық бөлімшелерге немесе деңгейлерге ... ... ... ... оның ... ... ... құрылымы жатыр. Мемлекеттік құрылымның екі нысаны белгілі: біріншісі, басқарудың екі буынды жүйесімен (орталық және жергілікті буын) ... ... ... және ... үш ... ... федерация мүшелері және жергілікті буындар) жүйесі бар федералды мемлекет. ... ... ... ... және ... ... ... билік деңгейлерінің барлық бюджеттерін біріктіретін бюджет жүйесі құрылады (1-сурет).
Салықтық және басқа да түсімдер есебінен қалыптастырылатын және орталық мемлекеттік органдардың, ... ... ... ... ... ... мен ... қаржымен қамтамасыз етуге және мемлекеттік саясаттың жалпыреспубликалық бағыттарын іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры ... ... ... табылады.
Сонымен, бюджет жүйесінің жұмыс істеуі әр түрлі ... ... ... ... ... және ... жасақтау, қарау, бекіту, орындау, бақылау тәртібімен, сондай-ақ, республикалық және жергілікті бюджеттердің орындалуы туралы ... ... ... ... ... ... жүйесі мынадай басты мақсаттарға жетуге бағытталады:
* экономикалық ... ... ... саяси тұрақтылық;
заң басшылығы және мемлекет бірлігінің нығаюы
Бюджетті басқарудағы маңыздысы, бюджеттік шығыстарды оның кірістеріне теңестіру ... ... ... ... бюджеттік деңгейлер бойынша шығыстар мен кірістердің құрылымдық тепе-теңдігін қамсыздандыру, құрылымдық тепе-теңдік болмаған жағдайда ... ... ... ... ... бюджеттер есебінен теңестіру болып табылады.
Бюджетті басқаруды мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты - аймақтардың қаржылық дербестіктерін ... ету ... ... ... экономикалық өсуіне мүмкіндіктер жасау және сол арқылы бүкіл республика экономикасының өркендеуіне жол ашу ... ... ... мақсатқа жету - мемлекеттік және аймақтық мүдделердің бірлігін, олардың ұштастырылуын көздейді.
Аймақ деңгейінде ... ... ... ... ... ... мен даму мүмкіндіктерін толықтай пайдалану барлық аймақтарда бірдей емес болғандықтан, әр облыста әр түрлі ... ... ... ... ... Осы ... алғанда, аймақтық менеджмент механизмін жетілдіру жолдарын ұсынуды жөн санаймыз. Жалпы мақсаттардан оның негізгі міндеттері келіп шығады, олар келесідей:
* ... ... ... ... және ... ... ... ұтымды мамандандыру және салалар мен қызмет аяларының оңтайлы түрін құру;
* аумақтық жоспарлау мен өндіргіш күштерді орналастыруды жетілдіру;
* қолайлы инвестициялық ... ... ... ... ... мен ... ... құру үшін жағдайлар қалыптастыру.
Салықтар өзінің мәні және мазмұнына қарай жинақтала келіп, әр түрлі ... ... ... ... ұлттық ерекшіліктердің көптеген нысандары түрінде болады. Салықтар құрамы, ... ... алу ... ... ... ... салық базасы, әрекет ету өрісі, жеңілдіктері бойынша бұл ... ... ... ... ... және ... мүлдем салыстыруға келмейтіндей болып көрінеді. Бірақ неғұрлым ... ... ... екі ... ... ... ... болады: 1) мемлекеттің салықтан түсетін кірістерді ұлғайтудың тұрақты нақты жолдарын ... 2) ... ... ... ... жалпы қабылданған қағидалары базасында құру.
Әр түрлі елдердің салық жүйелері әр түрлі экономикалық, саяси және әлеуметтік шарттар негізінде құрылған. ... олар ... ... бұл ... ... құру үшін экономистерге және әлеуметтанушыларға талаптар ретін өңдеу қажет болды. Олардың ішінде неғұрлым маңыздылары мыналар:
- салық ауыртпалығын тарату біркелкілігі ... ... ... ... ... ... кірістерге өзінің енгізуі;
- салықтар мүмкіндігінше әр түрлі тұлғалармен экономикалық шешімдерді қабылдауға ... ... ... ... ... әсер ең аз ... болуы қажет;
- әлеуметтік-экономикалық мақсаттарға қол жеткізу үшін салықтық саясатты пайдалану кезінде,салық салудың теңдік және ... ... ... ең аз ... ... қажет;
- елдің экономикалық өсуі және тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... құрылым әсер етуі қажет;
- салық жүйесі әділетті болуы қажет және салық төлеушілерге түсінікті болуы қажет;
- салықтарды басқару және салық ... ... ... ... ... ең аз ... болуы қажет.
Осы талаптар елдің салық жүйесінің сапасын бағалау үшін негізгі критерийлер ретінде пайдалануы мүмкін.
Біздің ойымызша, Қазақстанда жаңа ... ... ... ... ... ... ... келесі мәселелер көрсетеді:
* барлық бюджет жүйесінің тұрақтылығының кепілдігі ... ... ... ... қалыптастыруды, нарық экономикасын реттеудің қуатты құралы және ... ... ... ... жүзеге асыруды қамтамасыз ету;
* әлеуметтік және инвестициялық ... ... ... жергілікті және республикалық бюджет ресурстарын аумақтарға шоғырландыру, ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі
2.1 Батыс елдердегі жергілікті бюджет және салық салу жүйесі ... ... ... және ... негіздері
Жергілікті қаржылар экономикалық қатынастар жүйесі болып табылады. Олар арқылы жергілікті үкімет органдары өздеріне ... ... ... ... ... бөліп, қайта бөліп және пайдаланады. Жергілікті қаржының үлесіне дамыған елдер қаржы ресурстарының едәуір ... ... АҚШ, ФГР мен ... - 50-60%, Ұлы ... мен ... - 30% ... ... жылдарда көп мемлекеттерде экономикалық және әлеуметтік процестерді реттеу функциясы жергілікті үкіметтің аймақтық деңгейіне берілген. Жергілікті қаржылар ... ... ... ... ... ... асыруға, жұмысшы күшін ұдайы толықтыруға белсенді түрде тартылуда. Жергілікті үкімет орындары конституцияға сәйкес ... ... ... ... яғни өз ... жоспарлануы мен орындалуына жауапты.
Жергілікті қаржының құрамы жергілікті бюджеттен, жергілікті маңызы бар арнаулы қорлардан, жергілікті басқару меншігіндегі кәсіпорындар қаржысынан ... ... ... ... үкімет орындарының негізгі кірістері мен шығыстарынан құралады. Жергілікті үкімет орындары өндірістік және өндірістік емес сфераларды тең дамытып, аймақ дамуын ... ... ... ... ... ... кірісі жергілікті салықтар мен алымдардан, жоғарғы бюджеттен түсетін түсімдер мен займдардан қалыптасады. Халықаралық тәжірибе бойынша неғұрлым жоғары дамыған ... ... ... ... бюджеттің кірісінің үлесі соғұрлым көбірек. Мысалы, ол Португалияда - ... (ВНП) 3%, ... - 15%, ... - 31% ... ... ... ... көзі салықтар болып табылады. Әр елдің салық заңдарына сәйкес олар ... ... ... бекітілген. Бұл салықтар мөлшерлерін (ставки) жергілікті үкімет ... ... ... саны әр ... ... 100-ге ... және жергілікті бюджеттің жалпы кірістеріндегі үлес салмағы - 30-дан 70% дейін болады. Жергілікті салықтар 3 ... ... ... ... және жанама салықтар. Кең тараған тікелей салықтар - ... ... жер, ... ... ... ... ... тұрғын және мамандық салықтары. Жергілікті жанама салықтар - сатып алынған заттың ... ... ... ... ... ... газ бен ... қуатына). Ұлы Британияда жергілікті жанама салықтар негізінен жоқ.
2) мемлекеттік салықтарға ... ... ... ... ... ... ... корпорациян пайдасынан алынатын салықтың 50% федералдық бюджетке 50% ... ... ... үлкен қаржылық мәні жоқ басқа түрлі жергілікті салықтар. Олар - ... ... ... ... ойын-сауық көрсететән орындарға, жануар ұстауға салынатын салықтар.
Сондай-ақ, жергілікті бюджеттің құрамына кіретін салық емес ... Олар - ... ... ... ... мен жер сатудан, су қоймаларын пайдаланудан түсетін салықтар. Олар жалпы кірістердің 10-30 пайызын құрайды. [5]
Жергілікті бюджет шығындары ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне байланысты болады. Норвегия, Швеция, Финляндияда жергілікті бюджет шығындарының 50 пайызы денсаулық сақтау саласын қаржыландыруға жұмсалынады.Жергілікті қаржының ... ... ... ... ... олар нақты мақсатта қолданылады (сақтандыру, зейнет). Жергілікті мемлекеттік кәсіпорындарға муниципалдық, жол, транспорт мекемелері, тұрғын үйлер шаруашылығы. Олар жергілікті тұрғындарға ... ... ... жеке ... жаңа ... іске қосуға көмектеседі. Жергілікті маңызы бар кәсіпорындардың құрылысына кететін шығындар жергілікті басқару органдары арқылы ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджет және салық салу жүйесі ұғымының экономикалық мәні
Кез келген ... ... өз ... мен міндеттерін орындау үшін, белгілі мақсаттарға жету үшін пайдаланады. Қойылған мақсаттарды жүзеге асыруда ... ... ... роль ... Ол ... ... ... ететін әсерлі құрал болып табылады. Қаржы саясаты - ... ... ... үшін ... ... жұмылдыруға, оларды бөлістіру мен пайдалануға бағытталған іс-шаралар жиынтығы. Қаржы саясаты мемлекеттің экономикалық саясатының бір бөлігі. Қаржы саясатының негізінде елдің экономикалық ... ... ... сол ... ... ... теоретикалық көзқарастар жүйесі жатыр. 20-шы ғ.-дың соңғы жылдарына дейін шет ... ... және ... ... неоклассикалық мектеп ағымының концепцияларына негізделді. Олардың негізгі бағыттары мемлекеттің экономикаға араласпауы, ... ... ... ... ... шаруашылық процестерді реттеуші ретінде пайдалаланылуы болып табылады. ... ... ... ... және ... ... 30-60-шы жылдарда мемлекеттік монополияларды дамытуда кейнсиандық, жаңа кейнстік ... ... ... ... етіп ... Олар ... ... ынталандырудың және экономиканы мемлекеттің араласуымен реттеудің қажеттілігінен туындады. Қазақстандағы бюджетаралық қатынастардың формалары мен әдістерін ... ... ... ... үлгілерінің түрлері толық зерттелмегенін айта кеткен жөн. Ағылшынның мамандары Г. Хьюз бен С. ... ... ... және даму ... ... ... (аз халқы бар елдерді қоспағанда - Жаңа Зеландия, Ирландия, Люксембург)бюджеттік ... ... ... ... да ... Олар мына белгілер бойынша бағалайды:
- ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... 19 елі төрт топқа бөлінді.
Бірінші топқа 3 федеративті (Австралия, Канада, АҚШ) және екі ... ... ... ... ... ... Солтүстік Еуропа елдері кірді: Дания, Норвегия, Швеция, Финляндия.
Үшінші топқа Батыс Еуропаның федеративті елдері кіреді: Австрия, Германия, Швейцария.
Төртінші ... ... ... ... ... ... Португалия, Испания.
Бірінші топтағы елдер кең салықтық өкілеттікке негізделетін аймақтық және жергілікті биліктің тәуелсіздігімен ... ... ... - ... және ... ... ... шығындарды қаржыландырудағы жоғары үлесі, үшіншісі - әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің автономдығы, төртіншісі - аймақтардың ... ... ... тәуелділігі.
Статистикалық анализ көрсетіп отырғандай (1,2кесте), экономикалық дамыған елдерде жергілікті бюджеттің өте жоғары қаржылық ... бар және ... ... тәуелсіз немесе аз тәуелділігі бар бірқатар мемлекеттер бар.
Швеция, Люксембург, Исландия және Испания сияқты елдерде жергілікті бюджеттердің табыстары ... ... 99,2% - 72,8% ... ... ... ... Бельгия және Дания елдерінде жергілікті бюджеттің қаржылық автономдығы 68 - 56% құрайды. Орташа алғанда, жергілікті бюджеттің жеке табыстарының ... 59,5% ... ал ... ... ... трансферттерге 40,5% келеді.
Алайда, көптеген мемлекеттердегі жергілікті органдар өзінен жоғары тұрған органдарға тәуелді болып келеді. Олар - Нидерланды, ... ... ... ... трансферттері ағымдағы табыстың 62 -80% құрайды. Мұндай орталық әкімшілік жағынан жергілікті бюджеттерді қаржыландыру, аймақтардың дамуындағы диспропорцияны жою мақсатында бюджеттік ... ... ... ... ... бөлу (перераспределение) үшін жасап отыр. Бұл елдерде ... ... ... орталық органның бюджетіне түседі, ал жергілікті органдарда салық салу ... ... 10% - на ... [6]
Ұлы Британия, АҚШ және т.б. елдерде 70-ші жылдардың соңынан бастап экономика және қаржы саясатының негізіне экономикалық ілімдердің неоклассикалық бағытымен байланысты ... ... ... атты ... бойынша, мемлекеттің экономикадағы ролін, оның элеуметтік және шаруашылық өмірге араласуын шектеу қажет. Бұл концепцияның кейбір іс-шаралары ... ... ... ... ... жекешелендіру, өндірісті және оның тиімділігін арттыруды ынталандыру, экономика сферасындағы мәселелерді ұсынысты жоғарылату арқылы шешу сияқты бәсекелестіктің ... ... ... ... қатар, Франция, Испания, Швецияда посткейнсиандық көзқарастарға негізделген дирижизм экономикалық ... ... Олар ... ... араласуды ұлғайту арқылы жаңа шаруашылық ету жағдайларына бейімделу қажеттілігінен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік саясат;
* ақша-несие саясаты.
Дамыған экономикасы бар елдерде қаржылық қатынастардың үлкен ... ... ... тыс ... ... ... ... негізгі бөлігін меншік иелері өз беттерінше құрып, пайдаланады. [7]
ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ жергілікті ... және ... салу ... ... ... ... ... Салықтық қызмет ұйымдарының құқықтары мен міндеттерін салыстыру
Халықаралық салыстыруларға сүйенетін болсақ, барлық қарастырылып отырған мемлекеттердегі салық ауыртпалығы басқа өтпелі экономикалы ... ... ... ақ ... ... ... төмен. Мысалы, 1997 жылы Шығыс Еуропа елдері бойынша қосылған ... ... орта ... 20,6 ... ... салық 43,5 пайызды, пайдаға салық 31,4 пайызды құрады. Яғни олар қарастырылыпотырған төрт елдің кез келгенімен ... да ... ... ... ... ... мұндай төмендеуі, жоғары тәуекелдіктің орнын толтыру ретінде қарастырылады. Жоғары экономикалық және саяси тұрақсыздық ... ... ... ... ... ... ... туғызады.Яғни, енді осы елдердің барлығында салықтық реформалар салық ауыртпалығын төмендету бойынша емес, оларды ықшамдауға, ынталандыруды ... ... ... ... ... және ... қағидасын жақсартуға бағытталады.
Барлық елде де салықтық реформалар жүргізілуде, бірақ олардың жалпы векторлары да сәйкес келмейді. ... ... ... ... ... ... ... қадамдардың айырмашылықтары елеулі болуда. Неғұрлым ілгері сипатымен Қазақстан ерекшеленеді. Ресей салық жүйесін, оның үдемелігі тұрғысынан екінші орынға қоюға ... ал одан ... ... ... және ... ... Салық жүйесін бірыңғайландыру стандарттарын тандау проблемасы да бар. Егер ... ... ... ... ... көрсетсе, Қазақстандағы және Украинадағы реформалар өздерінің даму бағыттары бойынша жүргізілуде.[8]
Қарастырылып отырған ... ... ... ортақтықтары басым ба, әлде айырмашылықтар басым ба деген сұраққа жауап беру үшін, біріншіден, салықтардың негізгі тұрпаты бойынша елдердегі салықтар ... ... ... ... ... неғұрлым үлкен үлен алатын, сәйкесінше негізгі салық ауыртпалығын анықтайтын салықтарды бөліп алу; үшіншіден, қарастырылатын елдрдің жалпы салықтық ауыртпалығын бағалау ... ... ... ... ... мәселесі саяси талқылаулар шеңберіне кіреді және қазіргі кезде кейбір бірыңғайлыққа қол жеткізілгенін байқауға болады. Ресейде, Украинада және ... ... ... ... ... және ... ... деңгейі жақын. Қазақстанда бұл салықтардың деңгейі елеулі төмен. Ресей және Белоруссияда кәсіпорын пайдасына салықтар мөлшерлемелері сәйкес келеді. Қазақстанда және Украинада ... ... бірі ... ... ... ... жоғары деңгейі белгіленген. Ресейде бірыңғай табыс салығының прогрессивті емес мөлшерлемелері айқындалды. 2009 жылдың басынан ... ... да ... ... ... ... мөлшерлемені 13 пайыз деңгейде белгілеп, одан кейін оны15 пайызға дейін және одан да жоғары көтеру жоспарланған. Сонымен, салық жүйесінің ... ... ... ... қарастырылып отырған төрт елде кейбір ортақ белгілер бар, бірақ толық бірыңғайлық және біртектілік ... айту әлі ... ... құрылған салық жүйесінде үнемі жетілдіру нәтижесі және оның реформасы жалғасуда. Сондай-ақ соңғы ... ... ... пікірталастардың көбеюі байқалды, бұл бірігу үдерісі жаңа ынталарға байланысты.
Республикалық бюджетке келетін болсақ, оның түсімдерінің серпіні ... ... ... ... ... ... қайталайды: кірістердің тұрақты өсуі байқалады, атап айтқанда, 2006 жылғы 1 847,2 млрд ... 2007 жылы 2 221,5 млрд ... ... ... ... үлесі де 2005 жылдан бастап төмендейді, бірақ 2006 жыл мен 2007 жыл ... ... ... ... құрайды.
2007 жылы мемлекеттік бюджеттің жиынтық кірісі 2 887,8 млрд теңгені құрады, оның 80%-дан ... (2 356 млрд ... ... ... ... ең көп үлесі (34%) корпоративтік салықтан (758,3 млрд теңге) тұратын табыс салығына келеді - бұл ұйымдардың, және жеке (221 млрд ... ... - жеке ... ... ... (29%) ... екінші орынды тауарларға, жұмыстарға және қызметтерге салынатын ішкі салықтар алады. Оның ішінде барынша көп кірісті қосылған құн салығы (629,3 млрд ... ... (58,8 ... және ... және ... да ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер (132,2 млрд ... ... ... құн ... (ҚҚС) - бұл ... ... ол өндіретін тауардың немесе қызметтің нарықтық құндылығына қосқан үлесіне салынатын салық. Қазақстанда ҚҚС-тан түсетін кірістің ауқымды бөлігін ... ... ... ... ... салық құрайды. Акциз - елдің ішінде негізінен жаппай тұтынатын заттарға (темекі, шарап және т.б.) белгіленетін жанама ... ... ... ... ішінде республика бюджетіне барынша көп кірісті алкоголдік ішімдіктерге, темекіге және бензинге қойылатын акциздер әкеледі. Ресурстарды пайдаланғаны үшін алынатын ... ... ... ауқымды үлесті қоршаған ортаға эмиссия үшін төлем әкеледі.
Пайдалылығы жөнінен үшінші орында әлеуметтік салық (барлық түсімдердің 10%-ы), ол 295,7 млрд ... ... ... Оған ... ... ... де, жеке тұлғалардың да) мүлкіне салынатын салықтар, көлік құралдарына салынатын салықтар, жер салығы ... ... ... бюджеттерден және Қазақстанның Ұлттық қорынан трансферттер есебінен алынған кірістер. Олар 258 млрд теңгені құрайды.
Тағы 6%-ды ... емес ... ... Олар ... меншіктің кірістерін (63,9 млрд теңге), айыппұлдардан, өсімпұлдардан, алымдардан (11, 5 млрд теңге) түсетін ... және ... да ... ... ... 9% халықаралық сауда мен сыртқы операцияларға, мемлекеттік бажға салынатын салықтарға, консулдық алымға және басқаларға ... ... ... мен ... ... ... бажға салынатын салықтар, консулдық алым және басқа да салықтар
Кірістің бабы
млрд теңге
Табыс салығы
979,3
Әлеуметтік салық
295,7
Тауарларға, жұмыстарға және қызметтерге ішкі салықтар
827,6
Халықаралық сауда мен ... ... ... ... емес ... ... ... сатудан түсетін түсімдер
92,7
Жиыны:
2 887,8
2009 - 2013 жылдарға арналған мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі экономиканың ... емес ... ... жүктемесін төмендетуді көздейтін жаңа Салық кодексінің ережелерін ... ... орта ... ... ... ... ... болжамдық параметрлерінің базасында анықталды. ҚР Ұлттық қорына жіберілетін бюджетке түсетін түсімдер көлемінің 2009 - 2013 ... ... ... ... қойылатын әлемдік бағаның төмендеуінің ағымдағы үрдісін ескере ... 2009 жылы ... әр ... үшін 40 АҚШ доллары және 2010-2013 жылдары 50 АҚШ долларымен есептеді.
Соңғы жылдардың ішінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қол жеткізу болып табылды, бұл мемлекеттік бюджет тапшылығының азаюын және қатаң монетарлық және кредиттік ... іске ... ... Бұл міндетті шешуде Республика елеулі табыстарға қол жеткізді: атап айтқанда, 2004 жылы Бюджет кодексі қабылданды, ... және орта ... ... ... ... белсенді түрде қолданыла бастады. 1997 жылы қабылданған ұзақ мерзімді Стратегиясы мемлекеттік ... ... ... ... ... бағыттарының бірі ретінде айқындады. Бұл міндетті орындауда Республика маңызды ... ... ... ... 2004 жылы ... ... қабылданды, бюджеттендіру мен орта мерзімді бюджеттік жоспарлау бағдарламалы-мақсаттық әдістері белсенді қолданыла бастады. 2007 жылғы желтоқсаннан бастап ... ... ... ... бюджеттің жоспарланған шығыстарын тиісті саладағы бюджеттік қаржыландыру есебінен күтілетін нақты нәтижелермен ... ... ... ... ететін мемлекеттік жоспарлаудың нәтижелерге бағдарланған жаңа тәсілдерді енгізу Бюджет - мемлекеттің ... мен ... іске ... ... ... ету үшін арналған оның орталықтандырылған ақшалай қоры.[9]
Мемлекеттік ... ... ... ... өтеу ... ... ... және жергілікті бюджеттердің жиынтығын білдіреді. Республикалық бюджет - бұл ... ... ... ... және ... да ... ... қалыптастырылатын орталықтандырылған ақшалай қор. Республикалық бюджет орталық мемлекеттік органдардың, олардың ... ... ... міндеттері мен функцияларын қаржылық қамтамасыз ету және мемлекеттік саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыру үшін арналған. Тиісті ... ... ... ... ... ... ... заңымен бекітіледі. Қазақстандағы қаржы жылы күнтізбелік жылға сәйкес келеді, яғни 1 қаңтарда басталады және 31 желтоқсанда ... - 2013 ... ... ... ... кіріс бөлігі экономиканың шикізаттық емес секторына салық жүктемесін төмендетуді көздейтін жаңа ... ... ... ескере отырып, орта мерзімді кезеңге арналған макроэкономикалық ... ... ... ... ... атауы
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
Кірістер
15,9
15,2
15,0
14,7
14,5
Салық түсімдері
15,3
14,6
14,4
14,2
14,0
Салықтық емес түсімдер
0,3
0,3
0,3
0,3
0,4
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер
0,3
0,3
0,2
0,2
0,2
2-кесте. Мемлекеттік бюджеттің кірістері, ЖІӨ-ге %-бен
Жергілікті ... ... ... өз ... жұмыс істеуінің үш деңгейі бойынша өз ерекшеліктері бар: облыстық бюджет деңгейінде, ... ... бар қала мен ... ... ... және аудан бюджеті деңгейінде. Жергілікті бюджеттердің кірістері республикалық бюджеттің кірістері сияқты салықтық және салықтық емес түсімдерден ... Бұл ... ... ... ... ... түсімдері Бюджет және Салық кодекстерінің регламенттеуші ережелеріне сәйкес республикалық бюджетке түсетін ... ... ... ... бюджетке түсімдер, млрд.теңге
332
295
344
370
436
541
729
48
77
123
209
278
414
700
13
25
66
85
9
6
4
14
10
6
11
4
3
6
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
2001 г.
2002 г.
2003 г.
2004 г.
2005 г.
2006 г.
2007 г.
Жергілікті бюджетке салық түсімдері
Жергілікті бюджетке ... емес ... ... капиталды сатудан жергілікті бюджетке түсімдер
2-сурет. Жергілікті бюджетке түсетін түсімді қалыптастыру құрылымы
Жергілікті бюджетке түсетін ... емес ... ... ... ... ... қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатуынан түскен түсімдерден; облыстық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып алу ... ақша ... ... ... қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдардан, өсімақылардан, санкциялардан, алымдардан түсетін кірістерді; облыстық бюджетке түсетін басқа да ... емес ... ... ... млн. теңге
Атауы
Кассалық атқарылуы
I. КІРІСТЕР
1 804 657,9
САЛЫҚ ТҮСІМДЕРІ
617 818,3
Салықтық түсімдер
617 818,3
САЛЫҚТАН ТЫС ТҮСІМДЕР
14 641,3
Салықтық емес түсiмдер
14 641,3
НЕГІЗГІ КАПИТАЛДЫ САТУДАН ТҮСКЕН ... ... ... ... түсетін түсімдер
22 763,3
ТРАНСФЕРТТЕРДІҢ ТҮСІМДЕРІ
1 149 435,0
Трансферттердің түсімдері
1 149 435,0
IV. ҚАРЖЫЛЫҚ АКТИВТЕРМЕН БОЛАТЫН ОПЕРАЦИЯЛАР БОЙЫНША ... ... ... ... ... ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ АКТИВТЕРІН САТУДАН ТҮСКЕН ТҮСІМДЕР
1 579,4
Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер
1 579,4
V. БЮДЖЕТТІҢ ТАПШЫЛЫҒЫ (ПРОФИЦИТІ)
33 571,9
VI. БЮДЖЕТТІҢ ... ... ... ... ... ... ... түсімі
28 651,1
ҚАРЫЗДАРДЫ ӨТЕУ
62,8
Қарыздарды өтеу
62,8
Бюджет табысын ұйымдастыруда салықтық тетіктермен қатар бюджеттік алу - республикалық немесе облыстық бюджетте бекітілген сома ... ... ... бюджеттен жоғары тұрған бюджетке берілетін ресми трансферттер секілді бюджетаралық қарым-қатынастарды реттеу нысаны пайдаланылады.
Жергілікті бюджеттер жобаларын әзiрлеу процесi мынадай кезеңдердi қамтиды: 1) ... ... ... және ... ... ... ... әзiрлеу және оны жергілікті атқарушы органның мақұлдауы;
2) атқарушы органдардың стратегиялық жоспарларының, бюджеттік ... ... ... және ... ... ... маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар ... ... ... қарауы;
3) жергілікті бюджет туралы мәслихат шешімініңжобасын әзірлеу. [14]
3.2 Мемлекеттік бюджетті ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар басқа да көптеген ... де бар. ... оның жеке ... ... ... салынуында кейбір өзгешеліктер бар. Мысалы Ұлыбританияда табыс салығы заңмен шешілген жеңілдіктер шегерімі есебінде жылжық жиынтық табыс ретіндегі салық салынатын табыстан ... ... ... ол ... және инвестициялық (еңбекпен табымаған) болып бөлінеді.
Төлем көзінен жалақы мен айлықтан түскен табыстан тұратын жалданған еңбек тұлғасы үшін салық декларациясы толтырылмайды. ... ... ... ... салық заңмен белгіленген мерзімде, салық төлеушімен ұсынылған декларация негізінде жүргізіледі.
Британиялық табысқа салынатын салық ... ... 1965 және 1973 жж. ... көмегімен ұйымдастырылды. 1965 жылға дейін табыс салығын жеке ... ... ... ... да, оның ішінде корпорациялар төледі. Корпорация пайдасына жеке салық енгізілгеннен кейін, оның әрекет ету саласы жеке ... ... ... ... ... ... партнері ретінде танылатын адамдарды қосқанда, азаматтардың жеке табысына дейін ... ... ... елеулі өзгерістер 1973ж. реформа негізінде енгізіледі, нәтижесінде жалақылық және ... ... ... бірыңғай шкаласы бойынша салық салына бастады. Бұл салық салу ... ... қана ... ... қатар жеңілдіктер мен түсімдерді есептеуге арналған шедулалар міндетін түпкілікті деңгейде өзгертті.
Универсалды және ең маңызды ... - ... ... ... ... ... төлеушілердің пайдалануға құқығы бар жеке жеңілдік және отбасы басшысына ... ... ... ... ... жеңілдік. Жеке және отбасылық жеңілдік мөлшері бөлшек сауда бағасы индексінің өсімі есебінде (және де ерекше экономикалық ... ... ... ... ... ... жеңілдік мөлшеріне тыйым салуға құқылы) әр қаржылық жылда автоматты түрде қарастырылып отырады. Қазіргі кезде ... жеке ... ... ... ... ... салығының үш түрлі ставкасы әрекет етеді. Салық салынатын ... ... ... есебінен кейін) - 2500фунт стерлингке дейін - 20, ... ... ... дейін - 25 және 23700фунт стерлингтен жоғары - 40.[15]
Келесі қарастыратын мемлекет - ... Осы ... ... ірі үш ... бөлінеді. Оның бірінші тобы табысты алу кезінде алынатын табыс ... ... ... ... жеке ... ... ... маңызды орын алады. Оның үлес салмағы Францияның мемлекеттік бюджетінде 18-дан ... ... ... ... қаржылық жыл қорытындысы бойынша жыл басында мағлұмдаған табыстан жыл сайын алынып отырады. Салық фискалды бірлікке - ерлі-зайыпты және ... ... ... ... ... ... Жалғыз адамдар үшін фискалды бірлік , әрине, бір адам. Табыс дегеніміз есеп беру жылы ... ... ... ақша ... ... ... зейнетақы, ғұмырлық рента, жылжымалы мүліктен түскен табыстар, жерді пайдаланудан ... ... ... және ... ... ... коммерциялық емес сипаттағы табыстар, бағалы қағаздар операцияларынан түскен пайда және т.б. Сонымен қатар ... ... ... ... бір ... ... да ... қабылданады. Салық салу бизнесінен заңмен арнайы анықталған шығындар, ... ... ... ... ... алынады. Кейбір шегерімдер белгіліәлеуметтік топтарға: қарт адамдар, мүгедектер және т.б. пайдаланылады.
Жеке тұлғаларға салынатын табыс ... ... ... 0-ден 56,8 ... жеке ... ... ... салықтық сипаттағы әлеуметтік аударымдармен толтырылды. 1991 жылы Қаржы туралы заңмен белгіленген жалпы әлеуметтік ... ... және ... ... түскен барлық табыстың 1,1-ды құрайды. Мұнымен қоса, салым бойына пайыз түрінде алынған, табыс базасында есептелген ... ... бар. ... ... - 1. Сондай-ақ арнайы әлеуметтік аударымдар да бар.
Германияда табыс салығы прогрессивті. Оның минималды ... - 53. ... ... минимум, жалғыз адамдар үшін, айына - 1536 марка және ... екі адам үшін - 3072 ... ... соң ... ... ... ... байланысты жеңілдіктер, төтенше жағдайлардағы жеңілдіктер (ауырып қалу, төтенше жағдай). ... 64 ... ... ... ставкасы, табысы 120 мың маркадан асатын азаматтар ... 240 мың ... ... екі жан үшін ... салығын анықтауда салық класстары, салық кесетелері мен салық карталары сияқты категориялар пайдаланылады. Жалдамалы жұмыскерлер мен қызметкерлер топталатын, алты ... ... ... ... - ... жоқ бойдақ жұмыскерлер;
ІІ класс - бойдақтар, баласы бар айырылысқан немесе жесір қалған ... ... - ... егер дн ... ерлі-зайптының біреуі ған жұмыс істесе. Егер екеуі де жұмыс істесе, оның біреуі өзара келісіммен Ү ... ... ... - ... мен ... ... ... жағдайда, екеуі де салықты бөлек төлейді;
Ү класс - жұмыс істейтін үйлегендер, оның біреуіне ІІІ класс ... ... ... ... - ... ... еңбекақы алатын жұмыскелер;
Салық кестелері кластары, отбасныдағы шаруашылықтың бірлесе немесе жеке жүруін есепке алады. Кестелер сондай-ақ салық жеңілдіктерін ... ... ... ұстау салық картасының негізінде жүргізіледі. Карта тұратын жері бойынша қауыммен толтырылады. Онда ... ... ... ... ... дін ... ... Сондай-ақ мүгедектігі, 64 жасқа толғаны және т.б. ... ... ... ... бюджетті басқарудың тиімділігін арттыруға және осыған орай аймақтардың экономикасын басқару тиімділігін көтеруге мүмкіндік беретін жолдар іздестірілуде. Жергілікті бюджетті басқарудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстар алынды:
* Басқарудың жоспарлау, ұйымдастыру, ынталандыру және бақылау тәрізді функцияларының жергілікті бюджетті ... ... ... ... ... ... ... түсінікке авторлық тұжырым берілді. Жергілікті бюджетті басқару - бұл ... ... және ... ... басқарудың құралы бола отырып, оның қалыптасуын жоспарлауды, ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
* Жергілікті бюджетті жоспарлау үдерісі оның кірістері мен ... ... ... жыл бойы ... ... ... және ... шаралардың белгіленген мерзімге сәйкес қаржыландырылуын қамтамасыз етуге ... ... Осы ... ... ... ... арттыруды көздейтін түпкі мақсатқа жетуді жеңілдетіп, жергілікті бюджетті ... ... ... қабылдау мен жүзеге асырылатын іс-әрекеттерді анықтау үшін негіз ... ... ... ... ресурстардың маңыздылығын ескерсек, жергілікті бюджеттердің кіріс бөлігін қалыптастыру мәселесі айырықша мәнге ие болады. Сондықтан олардың кіріс бөлігін қалыптастыру ... ... ... ... яғни ... төленетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді басқару деңгейлері арасында нақты бекітіп беру қажет деп санаймын. Жергілікті бюджетті басқаруды жетілдіруге ... және ... ... Олай ... себеп, мемлекеттік басқару жүйесіне өзгерістер еніп, аймақтық және одан төменгі деңгейлерде басқарудың тиімді болатыны шет елдік тәжірибелермен анықталып отыр. ... ... ... ... ... ... тек қана ... үшін емес, халық үшін де тиімді. Қазіргі уақытта бюджет қаражатының игерілмей қалу мәселесі күн тәртібіне жиі қойылып отырғандықтан (бұл ... ... ... да тән), ... орындалу барысына бақылау орнату қажет. Ол функция халықтың өкілеттілігін білдіретін маслихаттарға жүктелуі тиіс. Салықтық қатыныстар үйлестігі мемлекеттің, салық төлеушілердің және өзге ... ... ұзақ ... және тұрақты теңдігін, қамтамасыз ететін салықтық қатынастар жүйесін құруды білдіреді. Мемлекеттің қазыналық ... мен ... ... ... ... ... қатынасты; салық төлеушілер мен мемлекттік орган міндеттерінің және құқықтарының теңдігін қамтамсыз етуді; барлық деңгейлердің салықтық мүдделерін ... ... салу ... ... ... үшін ... негіздерді қалыптастыруды салықтық қатынастар үйлестіру бағыттары ретінде қарастыруға болады. Алғашқы үш бағытқа салық реформалары негізінде біршама қол жеткізілді. Ал ... ... ... ... қажеттілігі, ортақ кеден және салық саясатын жүргізу мақсатында, мемлекттерді біртұтас халықаралық одаққа біріктіру кезінде ... ... ... ... ... ... бағыты салық салудың белгілі элементтерін бірыңғайландыруды, халықаралық бірлесуге қатысушы елдердің ұлттық салық жүйесі және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру мемлекетаралық бірлесу үшін біртұтас салық жүйесіне бірден көшуді білдірмейтіндігін айта кеткен жөн. Дегенмен неғұрлым терең саяси немесе ... ... ... ... ... ... негізінде конфедеративті мемлекетті құру жағдайында салықтық қатынастардың үйлестіруі бірыңғай салық кеңістігін құруды қарастырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер және одақтар толығымен құрылмады, әсіресе тарифтік реттеу, салық заңдарының ... ... ... ... ... ... байланыстарды жүзеге асыру барысында, салықтық қатынастар үйлестірілуіне көп көңіл бөлінуде.
Осы курстық жұмысты қорыта ... ... ... ... жөнінде заңында бюджеттің кірістері қалыптастыру және реттеу жөніндегі арнайы ережелерде анықталады. Мемлекет және оның ... ... ... - ... ... ... - ол осы ... іске асыруға пайдаланатын кең таралған бюджеттік уәкіліктікті құрайтын дербестік бюджет жөніндегі құқық. Биліктің әрбір ... ... өз ... бар, ... ... ... оны ... және бөлінген бюджеттік ақша беруді пайдалануын бақылау процестері биліктің атқарушы органдарының уәкіліктігінде болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мемлекеттік ... ... ... ... 2006, 2007, 2008 ... ...
2. С.М. ... Қазақстан Республикасының Бюджет жүйесі: жоғары оқу орындарына ... ... - ... ЖҚ, ... ... ... Бюджет кодексі 2008 жылғы 4 желтоқсандағы № 95-ІV ҚРЗ//www.minplan.kz
4. Қазақстан ... 2006 ... 8 ... № 194 ... ... Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
6. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 ... ... Б.С. ... ... ... - ... Экономика, 2006. - 320 бет.
8. Тілеужанова Д. Бюджетаралық қатынастарды реттеу жүйесі//Ақиқат. 2006.-№7. -28-31 бет.
9. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Д. ... ... мәселелері//Мемлекеттік аудит.2009ж.№3.-29-31 бет.
11. Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
12. Қазақстан Республикасының Бюджет ... - ... ... 2004.
13. Салық кодексі - ҚР Заңы. - Алматы: ... 2003
14. ... А.М., ... И.В. ... и ... ... Российской Федерации: Учебное пособие. - М. Дашков и К, 2002
15. Ильясов К.К., ... А.Ж. и др. ... ... ... - Алматы: РИК, 1994.
16. Утибаев Б.С., Жунусова Р.М. ... ... и ... ... ... ... - ... 1997.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық есебі және оның есеп жүйесіндегі ролі6 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Қытай қазақтары тілдік ерекшеліктері17 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XІХ-ХХ – ғасырдағы батыс философиясы3 бет
XХ ғ. батыс философиясы, экзистенциализм8 бет
XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь