Топырақтың борлы тұздалуы

КІРСПЕ
ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 Топырақтың жалпы сипаттамасы және түрлеріне қысқаша шолу
1.2 Бор және оның таралуы туралы қысқаша шолу
1.3 Қазақстан топырақтарының борлы тұздалуы
1.4 Топырақтың борлы тұздалуы туралы
1.5 Жекелеген дақылдардың борға деген мұқтаждығы
ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
2.1 Топырақтағы борды анықтау әдістемелерінің салыстырмалы сараптамасы және тиімді әдістемелерді таңдау
2.2 Bergerа әдісімен с азометинмен борды анықтау үшін калибрлеуші график құру және сараптау әдістемесі
2.3 Борды Аш азометинмен топырақтың тұздалған және тұздалмаған фазасында шаюшы су . топырақ . дренажды су жүйесінде фотометрлік анықтау, мг/ кг
2.4 Топырақтық кесінді тереңдігі бойынша бор үлесінің динамикасының өзгеруін зерттеу
2.5 рН мәнінің өзгерісі кезіндегі топырақтағы жалпы, жеке және боратты сілтілік үлесінің тәуелділігін зерттеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі уақытта тұздалу процесі Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі, сондықтан олардың жылдамдатылуына тенденция бар. Соңғы онжылдықта Қазақстан Республикасы топырағында маңызды өзгерістер болды. Топырақтың жоғарғы горизонты дегумификацияға, декальцинирленуге айналды, топырақтың сілтілігі жоғарылады. Қазақстанның күрішті далаларында қозғалмалы бор үлесі мен соның салдары ретінде – борлы токсикоз белгіленді.
Топрақтың биохимиялық активтілігінің көрсеткіші арасында маңызды буын бордың күрішті далаларда жинақталуына әсер ететін, әсіресе бордың күріштің өсу периодындағы теріс әсерінің маңызды буыны химиялық фактор болып табылады. Сонымен (Мамутова Ж.М мағлұматтары бойынша) бірнеше жыл бойы, Қазақстанның су басып кеткен тақыр тәрізді топырақтарында топырақтың 10 мг\ кг үлкен қозғалмалы бордың жоғары үлесі байқалды.
1. Алимханова О.А. Токсическое действие бора на растение // Агрохимия.- 1980.- №7.- С.98-102.
2.Жамалбеков Е., Білдебаева Р., топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы,А.,2004.
3.Докучев В.В.,руский чернозем,М,1952.
4.Омаров Т.Т.,Танашева М.Р. Бор қосылыстарының химиясы мен технологиясы. – Алматы: Қазақ университеті, 2002, 40 -62 бб.
5.Ковальский В. В., Ананич ев А. В., Шахова И. К. Борная биогеохимиче- ская провинция Северо-Западного Казахстана 4.ГлазаовскаияМ.А., общее почвоведение и география почв,М.,1981
6.Алиханова О.И. Бор в почвах Таджикстана. // Тр. Тадж. НИИП. Почвоведение и агрохимия.- Душанбе: Инфон, 1970. - Т.13, ч.11.- С.182-200.
7.Немодруг А.А., Королева З.К. Физико-аналитическая характиристика бора и его соединений. В кн. Аналитическая химия бора. М. Наука, 1984,с. 16-1722.Немодруг А.А., Королева З.К. Физико-аналитическая характиристика бора и его соединений. В кн. Аналитическая химия бора. М. Наука, 1984,с. 16-17.
8. А.С. 1206989. СССР. Ингибитор щелочеобразующей спосоности водорослей рисовых полей / Мамутов Ж.У., Ергожин Е.Е., Мамонов А.Г., Таусарова Б.Р., Мусалдинов Т.Б., Байменова А.Т.; 1990.
9.Мамутов Ж.У., Есимбеков М.Б. Состояние борных соединений засоленных почв Казахстана. // Вклад У.У. Успанова в развитие почвоведения Казахстана. – Алматы, 2006.- С. 153-159.
10.Мамутов Ж.У., Есимбеков М.Б. Система ведения сельского хозяйства Алматинской области // Монография-рекомендация.- Талдыкорган: Нурлы-Алем, 2005.- 292 с.
11.Ковда В. А. Солончаки и солонцы. Изд. АН СССР, 19371. ВиноградовА. П.. Геохимия редких и рассеянных химических элементов в почвах. Изд. АН СССР, 1957.
        
        КІРСПЕ
Қазіргі уақытта тұздалу процесі Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі, сондықтан олардың ... ... бар. ... ... ... ... топырағында маңызды өзгерістер болды. Топырақтың жоғарғы горизонты дегумификацияға, декальцинирленуге айналды, ... ... ... ... ... ... ... бор үлесі мен соның салдары ретінде - борлы токсикоз белгіленді.
Топрақтың биохимиялық активтілігінің көрсеткіші арасында маңызды буын ... ... ... жинақталуына әсер ететін, әсіресе бордың күріштің өсу периодындағы теріс әсерінің ... ... ... ... болып табылады. Сонымен (Мамутова Ж.М мағлұматтары бойынша) бірнеше жыл бойы, Қазақстанның су басып кеткен тақыр тәрізді топырақтарында топырақтың 10 мг\ кг ... ... ... жоғары үлесі байқалды. Топырақтағы қозғалмалы бордың біртіндеп артуы кезінде өсімдіктің өсуі тежеледі жіне егін түсімі азаяды, ал біршама ... ... - бор ... ... әсер ... де барлық өсімдік өліп қалады. Сондықтан күріш алқаптарындағы тақыр тәріздес топырақтардағы борлы токсикоздың ... ... және оны ... ... жасау күмәнсіз практикалық қызығушылық тудырады Бордың жетіспеуі жапырақтардан және өсімідктің өзге де ... ... ... ... алып кету ... ... ... гүл қурап түседі, дәндері әлсіз, жас жапырақтар жасыл түсін жоғалтады, қараяды кейін өліп қалады. Тамырлар шіри бастайды. Өсімдіктерде бордың жетіспеушілігі өсу ... ... және ... ... ... ... дейін) қурауымен байқалады. Өсімдіктердің осындау әлсіреуі бактериозды зақымданудан пайда болады. Жапырақтардың сарғаюы мен ... ... ... ... ... ... күрішті далаларында қозғалмалы бор үлесі мен соның ... ... - ... ... ... Осыған орай Қазақстан Республикасындағы топырақ сипатына қарай, сортаң емес және сортаң ... ... ... ... ... ... мәселе болып отыр. Сонымен қоса, бордың таралун анықтайтын, нақты, сезімталдығы жоғары және селективті әдісті таңдау болып отыр.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... және сортаң емес топрақтар).
Жұмыстың басты мақсаты: топырақтағы бор үлесінің таралу динамикасын айқындау және бор токсикозын төмендету болып ... ... ... ... ҚР-тұзды әрі тұзсыз әртүрлі топырақ типтерінде таралуының ... ... ... жасалуы сондай-ақ бор тыңайтқыштарын енгізу қажеттілігі туып отыр. Топырақтағы бор үлесінің ... ... ... және бор токсикозын төмендету болып табылады.
Жұмыстың міндеті: топырақтағы бор үлесінің таралу динамикасын айқындау және бор ... ... ... үшін ... шолу ... ... әдісті қолданып топырақтағы бор үлесінің таралу динамикасын айқындау.
Жұмыстың жаңашылдығы: ҚР топырақтың әртүрлі типіне,сортаң ... және ... емес ... ... ... ... динамикасын анықтаудың эффективті әдістері тұңғыш рет жарияланды .
Сортаң емес және сортаң топырақтағы бордың таралу динамикасын анқтаудың тіимді ... ... ... ... ... топырақтағы бор үлесінің таралу динамикасын айқындалды.
ӘДЕБИ ШОЛУ
+ Топырақтың ... ... және ... ... шолу
Топырақ қабатының түзілуі Оның құрылысы, бірегей қасиеттері мен функциясы
Топырақ - гетерогенді көп ... ... ... ... газ тәріздес, тірі организмдер) құрылымға ие, желдің және тірі организмдердің әсерінен түзілген, жер литосферасының құнарлы қасиетке ие қабаты. Оны ... ... және ... ... байланысты реттейтін, өте ерекше типті мембрано (биомембрано) ретінде қарастырады.Топырақ түзуші факторлар мен топырақтық өзара қатынасы ... ... ... түзілім, тұрақты табиғи дене және уақыт пен кеңістікте ... ... ... ... ... өзіне тән ерекше құрамға тек топырақ түзуші факторлардың өзара әрекеттесуіне байланысты.
Топырақ функциясы ... жер ... ... ... ... ... ... мен жануарлармен, адамзат әрекетімен байланысты және уақытпен өзгереді.Топырақ литосфераның жоғары қабаттарының су, ауамен тірі ... ... ... құралу нәтижесінде қалыптасқан тәбиғи түзілім. Топырақ өзінің құнарлылығы арқасында әлемдегі бүкіл тіршілікті, соның ішінде адамзат қоғамын тұрақты асыраушы "ана " ... ... ... күн ... тек жерде ғана тіршілік бар екендігі 1961 ж ғалымдар ғарышқа сапар шегуінен кейін анықталды. Осы жылдардан бастап дүние ... ... ... оның ... бұрынғы КСРО - да жалпы тәбиғатты топырақты ... оның ... ... тиімді пайдалану жөнінде заңдар шықты[2].
Топырақтану ғылымының негізін салушы В.В.Докучаевтің анықтамасы бойыша ... ... ... ... тәрихи дене. Топырақтың тәбиғи құнарлылығы оның құрамына, қасиетіне және түзущі факторларға байланысты. Топырақ ұзақ ... бойы ... ... аналық тау жынысы, климат, су, ауа, өсімдіктермен тірі организімдер дүниесі, аймақтың жер бедері мен геол. жасының ... ... ... ... ... Ал игерілген жерлерде топырақ түзуші факторлар ретінде адамның өндірістік күші, шаруашылық әрекеттері үлкен қызмет атқарады. Осы ... асер ... ... ... ... тау жыныстары бірте-бірте үгіліп құнарлы топырақтарға айналады[3]
Топырақтың физикалық қасиеттері су, ауа ... су ... ... мен құрылым ерекшелігіне байланысты. Топырақтың негізгі бөлігін бастапқы ... ... ... ... бастау алатынын минералдық құрамы анықтаса(85-99%), біршама бөлігін топырақ түзілу процесінде, негізінен ... ... ... ... ыдыраған кезде синтезделіп түзілетін органикалық заттар құрайды (1-15%). Адамның шаруашылық ... жер ... шөп егу, ... ... ... ... ... Топырақ түзуші кейбір факторларға әсер етіп топырақ түзілу процесінің бағытын тез ... ... ... газ құрамды және тірі организімдерде бөліктерден тұрады. Олардың ара қатынасы әр түрлі топырақта ғана емес, тіпті бір ... әр ... әр ... ... ... жоғарғы қабатынан төменгі қабатына қарай органикалық заттарымен тірі организімдер азая түседі, ал аналық жыныстарының ... ... ... ... ... ... қарай арта түседі. Топырақтың қатты бөлігінде алғашқы және екінші ретті ... ... ... ... ... ... осы ... бөлегінің құрамы мен оның құрылымының ерекшеігіне байланысты. Топырақтың негізгі массасының, негізнен түйірлері 1MM- ден кіші болатын топырақтар ... ... ... ... ... клемінің бір бөлігін- қатты бөлігі, ал қалған бөліктері топырақ ерітіндісі мен топырақ ... ... ... ... ... қатты бөлігінің және минералды және химиялық құрамына қарай ... оның ... ... ... ... бөліктің құрамына минералды заттардан O, Si, AL, Fe, K, Na, Mg, Ca, H, P, S, C т,б. ... ... Cu, Mo, B т, б. ... ... 80-90% қара шіріктерден тұратын органикалық заттар кіреді. Органикалық заттар ыдыраған кезде оның ... азот ... ... ... ... айналады [4].
Топырақтың сұйық бөлігі (топырақ ерітіндісі) оның белсенді құраушысы. Сұйық ... ... ... арасында органикалық заттардың тасымалдануы және сыртқа шығарылуы, өсімдіктердің сумен және еріген қоректік ... ... ... ... асады. Газ құрамды топырақтың ауа бөлігі оның судан бос ... бос ... ... газ немесе ауамен толтырады. Құрамында N2, O2, CO2 ұшпа органикалық қосылыстар т.б. ... ... ... топырақ түзуші факторлар әлемде бір белдемдік өзгеру тәртіптерімен өзгеріп отыратындықтан топырақтар да сол ... ... әр ... ... ... ... топырақтану ілімі зерттейді. Оның ғылыми негізін В. В. Докучаев салған. Одан кейін ... ... тб ... дамытты. Қазақстадық ғалымдардан А. Й. Безсонов, Т.Тазабеков т.б. Топырақты зерттеп картасын жасады, сонымен қатар топырағы әр ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізілуде. Сортаң топырақ, қоңыржай орманды дала, дала, құрғақ дала және шөлді дала белдемдерінде ... ... ... құрамында хлоридтер, сульфаттар, натрий, кальций, магий карбонаттары коп болады. Сор топырақтар мен сортаң топырақты шатастыруға болмайды, олардың айырмашылығы сортаң ... ... ... суға тез ... ... жоқ, ... ... кезінде бұл топырақтарда болған. Табиғи жағдайлардың өзгеруімен топырақ бетіндегі суға тез ерігіш тұздар топырақ бетінен жуылып-шайылып, топырақтың ... ... ... Осы ... кезінде тұздар құрамындағы натрий катионы топырақтың сіңіріу кешеніне қанықанша сіңіп қалған.құрғақ кезде бұл топырақтар қатты қатып ... ... ... ... ... ... нағыз балшықты қабатқа айналып, су өткізбейді. Осы жайсыз ... ... ... ... ... ... өнім ... Сортаң топырақ сорлардың сортаңдардың негізін құрайды. Сортаң қолдан жақсартпайынша оларды ауыл шаруашылығына пайдалану ... ... ... топырақ өте кең тараған, негізітер және ортақ белдемелерде әлдемдік топырақтардың араласып, кешенді ... ... ... ... ... процесінде аналық жыныстардың бөлінуі нәтижесінде қалыптасатын, бір-бірімен генетикалық түрде байланысқан топырақ қабаттары. Топырақ қабаттарының жиынтығы топырақ ... ... ... ... топыраққа заттарды (органик, минералдық,т.б) енгізу, бөліп шығару, топырақта қалғанын қайта бөлу және өзгерту ... ... ... ... ... қабатынан төмен қарай топырақ пішіні, түсі әр түрлі генетик қабаттарға бөлінеді. Ол қабаттардың тек морфологиялық ... ғана ... ... қатар, химиялық құрамы, физика-химиялық қасиеттері, тіпті механикалық құрамы мен тірі организмдері әр қабатта әр түрлі болады. Топырақтану ғылымының негізін ... В.В. ... ... ... ... ... ... А,В,және С әріптерімен белгілінген негізгі үш қабаттан тұрады. А-топырақтың қарашіріндіге бай құнарлы қабаты, В-топырақтың қара шіріндісі аздау, құнарлы ... ... ... ... ... ... өтетін өтпелі қабаты, ал С-топырақ түзуші аналық жыныс. Топырақ қабаттарын бөлудің осы жүйесі әлемде осы күнге дейін ... ... ... әр түлі табиғи белдемдерінде жоғарыда аталған топырақтың қабаттарының (АВС) қалыңдықтары әр түрлі болады. Мысалы,құнарлы қара топырқтарда А қабатының қалыңдығы 50-60 cm-ге ... ... аз шөл ... ол ... қалыңдығы небары 7-10 cm болуы жиі кездеседі.
А және В қабаттарын әрі қарай бірнеше қабатшаларға бөлу ... жиі ... ... А қабатына қоымша А0, A1 қабаттары топырақтың жоғары беттерінде кездесетін шымды немесе өсімдік қалдықтарының ... ... ... В1 ... В ... А ... ... бөлігінде, яғни қарашіріндісі молдау бөлігіне беріледі. Сонымен қатар кейбір топырақтардың генетикалық түзілу процестеріне байлнысты әр ... ... ... тән ... ... кездеседі. Мысалы, солтүстік орманды белдем топырақтарына ғана тән күлгінді топырақ [4].
Орталық қоңыржай белдемдерде кездесетін сортаң топырақтардың, негізінен топырақ сіңіру кешені ... ... ... сортаңды қабаттары; Оңтүстік шөлді аймақтардағы карбонаты, гипсті қабаттары бар топырақтар, т.б. Топырақтардың жоғарғы қабаттарының ... ... ... ... ... ... Мысалы, қара топырақ, қара қоңыр топырақ, күлгін ... ... және сұр ... ... сұр топыр
Топырақтың қатты бөлігінің минералды құрамы көбіне оның өнімділігімен анықталады. Минералды заттардың құрамына кіретіндер:
Si, Al, Fe, К, Mg, Ca, С, N, Р, S, аз ... ... Cu, Mo, I, В, F, Pb және ... Бор және оның ... ... ... ... табиғатта оттекті қосылыс түрінде табиғатта (топырақ) кең тараған. Өсімдік құрамындағы бордың 1 кг массадағы орташа мәні 0,0001% немесе 0,1 мг. Осы ... аса ... ... ... ... ... ... көптеген мөлшері өсімдіктің гүлдерінде болады. Оның көп мөлшері жасушалы қабырғаларда болады. Осы ... ... ... ... ... дамуын және өсімдіктердің гүлдері мен жемістерінің мөлшерін арттырады, дәндердің пісіп шығу уақытын жылдамдатады.
Бор өсімдіктің өмір сүру периодының барлық ... ... Бұл ... ... жас ... ... ... шегеді, себебі борда реутилизациялық қасиет жоқ.
Өсімдікте бор көмірсулы, ақуызды және нуклеинді алмасуға қатысады. Бордың жетіспеушілігі ... ... ... ... ... және ... қызметін бұзады. Қос жарнақты өсімдіктерде бордың алғашқы жетіспеушілік периодында фенолдар жиналады. Фенольды ингибиторлар - ауксиноксидаздар ауксиндер мөлшерін ... ... ... ... мен ... ... ... екінші сатысы жасуша қабырғаларының құрылымы мен жасушалардың бөлінуі жатады. Бордың негізгі ... ... - ... мен фенолдардың алмасуына қатысу, олардың өсімдік бойындағы мөлшерін реттеу. Бор ферменттер құрамын кірмейді, бірақ ауксиноксизада мен ... ... ... ... ... бор қосылыстарының мөлшері аз болған жағдайда, барлық өсімдіктерде (бірінші жағдайда) өсу нүктесі зақымдалады, кәрі ... ... мен жас ... өсуі ... ... ... ... гұл табаншасы. Өсімдік жапырақтары сарғая бастайды, кейін қараяды, аяқтары әлсірей ... ... ... майысу, оралу, сабағының шиыршықталуы (өсу тінінің өзгерісі салдарынан) секілді деформациялар ... ... ... ... дамымайды және кейбір дақылдарда, мысалы жүгеріде, шіріген күйге айналады. Кейбір дақылдарда, мысалы қант ... ... ... ... тамырлары дамымайды, негізгі тамыр өледі. Бордың гүлдеу сатысында жетіспеушілігі қалыпты тозаңның пайда ... ... ... әсер ... ... ... басым бөлігі тозаңданбайды да қурап түсіп қалады. Қияр, көкнәр және басқа дақылдарда тозаң өледі, ал күнбағыста өсу қарқындылығы айтарлықтай төмендеп ... ... ... күрт ... алып ... ... жетіспеушілігі цитрус тұқымдастарында, мақтада және өзге де өсімдіктерде түйіннің дамуының тоқтауына әкеледі. Жеміс ағаштары бор жетіспеушілігіне, сол ... ... ... ... ... кері әсер етеді. Бор жетіспеушілігі цитрус, алма, алмұрт және өрік секілді жеміс ағаштарында функцияналдық өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... аурулар туындауы мүмкін, бірақ барлық өсімдіктерде зақымданатын ағза ретінде өсу мен ұлпа танылады. Жапырақтар хлортекті және ісінген, кейде аса ... әрі ... ... ... ... аса жетіспеушілігі кезінде өсу нүктелері, сабақтың вегерациялық ұшы өледі, ескі ағзалардың дамуы мен жаңа ағзалардың өсуі тоқтайды, түйіндердің ... өсуі ... ... ... [5].
Өсімідіктің барлық ағзасы құрамында бор бар, бірақ өсімдік түрі мен ... ... ... орай оның ... 1-ден 100 мг/кг аумағын қамтиды. Бір жарнақты өсімдіктер құрамында екі жарнақты өсімдіктермен салыстырғанда бор мөлшері аз болады, ал ... өзге ... ... қарағанда бор мөлшеріне көп ие.
Астық өнімдерінде бордың ... ... ... аз ... ал бордың көп мөлшері күрделі гүлділер құрамында кездеседі.
Бордың әсері өсу ұлпасының, гүлді ағзалардың, ұрықтанудың түзілуімен және минералды элементтердің ... ... ... ... және нуклеин қышқылдарының алмасуымен тығыз байланысты. Бор витаминдердің билсинтезінде аса маңызды рөл атқарады. Ең алдымен бұл элемент өсу ... ... аса ... ... өсімдіктің негізгі қызметі жеміс пен дәндерінің өсуі.
Бор В ... ... ... түрінде кездеседі - әртүрлі құрамдағы бораттар ды. (ашарит, гидоборацит, датолит және т.б.).
Табиғатта бор ең ... ... ... ... жеке бір бор ... класын құрайтын боратта түріне кедеседі. Теңіз суында температура өзгерісімен, тұздылығменбасқа. Құбылыстармен ... әр ... ... ... мен ... ... ... бордың мөлшері 0,74-5,07 Мг/л аралығында болады. Бор теңіз организімінде , оның ішінде өсімдіктердерде бор мөлшері 100-200 есе көп ... . ... бор ... ... ... болып келеді[6].
Периоттық жүйедегі орнына байланысты бордың қасиеті табиғатта кең таралғандығын көрсетеді. Бор ... емес ... , оның ... ең ... ... жән ... жақсы әрекеттесетін қасиет көрсетеді. Сондықта бос күиінде кездестпейді оттекті (өте сирек фторлы) қосылыстар түрінде кедеседі .
Бор минералдары табиғатта әр түрлі ... ... және ... ... ... ... ... байланысты жер қырысында пайда болған бор кен орындарының түрі ... ... ... ... ... ... ... маңызы ең жоғарысында жанартаулы аймақтарда түзілген бор кендері жатады Ондай кен орындарында- улксит, пандермит, тикал- кернит, сияқты минералдар жатады .Бұл ... ... ... ... ... жүзі ... жоғары сорты минералдар болып табылады.
Қазақстанда бор шикізаты қоры жеткілікті болғанымен тауарлы бор өнімдерінің ... ... ... ... Бор ... ... қажатті бор қосылыстарына өңдеу жайлы отандық және шетел ... ... ... бор өнімдерінен бор қышқылын алу технологиясы бойынша әдебиеттегі мәліметтер бастапқы шикізатқа ... ... ... маңызы жоғары бор қосылыстарын синтездік жолдармен алу үшін сапалы бор шикізаты қажет. Бірақ қазіргі ... ... бор ... ... ... ... ... бор ангидридінің сапалқ мөлшері 2-3 есеге азайған (25-30% орнына 5-10%). Мұндай кендер, гипстік қабаттың шикізаттары болып табылады. Біз білетіндей, отандық бор ... оның ... ... қарамастан күрделі минералдық құрамымен және В2O3 төмен мөлшерімен (10% ... ... бұл ... ... ... ... қолдану тиімділігін төмендетеді[7].
Бор шикізаттарын өңду бойынша деректер көп болғанымен, көбінесе зерттеулерге құрамында В2O3 мөлшері (25-30%) жоғары ... ... ... ... ... ... ... және құрамындағы В2O3 аздығымен ерекшеленетін Индер кен орнының гипстік қабатының бор шикізаты өте аз ... және ... ... ... ... тиімді жаңалықтар аз жарияланған.
Бор саласындағы зерттеу жұмыстарымен (Түркия,Германия,АҚШ және т.б) және ТМД ... ... ... ... бор ... және технологиясы саласындағы аса танымал ғылыми орталықтар айналысады.
Бор химиясы мен технологиясын дамытуда қажырлы ... ... ... ... ... сияқты латыш химия мектебіні ғалымдары болды. Қара-Богаз-Гол тұздықтарындағы борды бөліп алудың қолайлы параметрлрін табу, Ресей ғалымдары И.Н ... Е. Е. ... Е. Г. ... ... ... бор қышқылы және оның түздарынан тұратын су-тұз ... ... ... зерттеу жұмыстары Б.А. Бірімжанов, Н.А.Қаражанов, Р.ф.Наймушинаның басшылықтарымен жүргізілген. ... әр ... ... орталардан экстракциялық-сорбциялық жолдармен бөліп алуда Р.Э.Жаймина, Х.Д.Молдағалиев, М.Р.Танашева, И.И.Цыганкова, Б.Х.Хазихановалардың жұмыстары айтарлықтай табыстарға жеткен.
М.Р.Танашева және оның қызметкерлерінің жұмыстарында [8] ... ... ... ... термодинамикалық монокарбон қышқылдарын пайдаланудың тиімді екендігі дәлелденген.
Алайда, Индер кен орнының нашар еритін кедей борат ... ... ... әлі де ... ... Сонымен қатар сулы және сулы-органикалық орталарда аса таза бораттардың жедел синтездеу әдістерін ғылыми тұрғыдан негіздеу іс жүзінде ... ... ... ... ... ... ... жоқ болуы немесе жеіспеуі кезінде өсідік нашар жетіледі,алайда оның артық болуыда зиянды. Кейбір елдерде жердің жарамдылығын және суаруға арналған ... ... ... ... ... арнаулы тест жасалды.
А.П.Винаградов бойынша топыраққа және тірі затқа бор кларктары 1.10-3 ... ... ие, ол оның ... ... және ... таңдамалы түрде сіңімділігімен түсіндіріледі.
Бор өсімдіктегі көміртекті және ақуызды алмасуға әсер етеді. бор жетіспеушілігі қаныттың тотығу жылдамдығын көміртекті өнімдердің ... ... ол ... ... ... тежейді. Топырақта бор мүлдем жоқ болса өсімдік өзінің өсуін тоқтатады, егер жеткіліксіз болса тұқымдардың өнімділігі төмендейді, ... ... ... ... ... болады. Әсресе сабақтарының жас бөлшектері зақмдалады ,өсіу нүктесі солады, қант ... ... ... ... ... Бор ... жою үшін ... дейін тыңайтқыштар пайдаланылады. Сонымен Шу өзенінің төмен ... Таш ... ... інде қант ... бұл қаупты түрі толығымен жойлды, қант қызылшасының өнімділілігімен қанттылығы ... ... ... ... ... төрт 4 ... мөлшерде болуы өсімдікке зиянды түрде әсер етеді, борга ... ... ... ... ... ... ... ұсынылды(Торн . Петерсон , 1952). Біздің еліміз де жасалған бірнеше өсімдіктердің тізімін ... ... ... ... ... ... бұл классификациясы 2 кестеде көрсетілген суаруышы судың ондағы бор үлесі бойынша ұсынылды(Торн . ... , ... ... ... мәдени өсімдіктерде бордың улылығын анықтау бойнша арнаулы тәжірибелерде О.И.Алиханов(1980) арқылы алынды. Бидайға арналған топырақтағы улы коцентырация -5Мг/Кг - нан кем ... үшін ... ,ал күн ... үшін ... ... ... ... бор үлесі 27.0-38.0 Мг/Кг кезінде байқа
О.И.Алиханов Американдық ғалымар сияқтыбордың улылығы әр түрлі өсімдіктер үшін бір ... емес ... ... келді . бидәй үшін 5- жүгерімен мақта үшін 5-10 Мг/Кг күн бағыс -10-15 Мг/Кг сондықтан топырақта қозғалмалы ... 5 ... - нан көп болу ... ... ... ескеріу қажет . Ол бордың уллылығымен азық-түлік өнімдеріндегі өсімдіктердің сіңіріліуіне әсері орынды тұздалу әсерінен өзгереді, холориті және ... ... бор ... ... ал ... тұздалу әлсіретеді. Мақталарға холрлы тұздалу бор улылығын әлсіретеді.
1-кесте Мәдени өсімдіктердің борға ... ... ... ... топырақтану институтының химия лабараториясында Қазақстандағы валдық және ... бор ... ... .зерттеу П.Г.Грабарова жетекшілігімен жүргізіледі, оның келісімен біз ... ... ... Суарылмалы сулардың ондағы бор үлесі бойнша бағалануы
Өсімдіктердің борға ... ... ... ... ... рұқсат етілген
Күмәнді
Жарамсыз
Күшті 106
0.33
0.33-0.67
0.67-1.00
1.00-1.25
>1.25
Орташа 106
0.67-1.33
1.33-2.00
2.00-2.5
>2.5
Әлсіз 106
1.00
1.00-2.00
2.00-3.00
3.00-3.75
>3.75
Едәуір жоғары ... бор (80 ... ) ... ... топырақта оның топырақ орнын алған ортақ бөлігін ... ... ... ... ... ... ... Бордың Каспий маңындағы топырақта жинақталуы мұндағы көп мөлшері тұзды купалдар мен тұзды өзендер, сондай-ақ СССР-дегі ең ірі бор кен орны ... ... ... сиақты жерге негізделеді.
Орталық Қазқстандағы бордың жоғарғы үлесі волдық бордың жоғарғы ... ие ... ... мен қатаң түрде сәйкес келеді. Мұндай сәйкестік Кәспи маңы аймағында ... ... ... ... ... ол бор ... ... байланысты .
В.В. Колвальский мен Н.А.Калимхан (1978) де Батыс Қзақстанды бор үлесі жоғары биогеохимиялық привинцияға жатқызады. Авторлар көрсеткендей , топырақпен ... ... ... ... ... жоғары. олар сортаңды және содалы-тұздалған топырақтарда бір мезгілде қозғалмалы бордың жоғарғы үлесі байқалатыны айтылады. ҚазССРҒА топырақтану ... ... және ... ... ... ... ... маңында байқады. құмдақты топырақтағы қозғалмлы бордың мұндағы жоғары емес жалпы фонында (1-2Мг/Кг)содалы сульфатты тиіптес сортаңды тақырлы балшықты жазықтарға ... ... ... ... ... жететін қозғалмалы бордың жоғары үлесі белгіленеді .осыған ... ... ... және ... Қазақстаның ұсақ өзендерінің делаталыаллювиальды жазықтары үшін қозғалмалы бордың үлесінің келтірілген картасында белгілейді.
Сонымен борлы тұздалу(улы концентрациялы ) көп ... ... ... маңы ойпатындағы аймақтағана кездеседі.басқа орндарда ол басқа ... ... және ... ... ... балшықты күй кезіндегі ұсақ дақтар түрінде кездеседі және дельталыаллювиальды аймақтарда сілтілік формада тұздалудың дамуын көрсетеді.
Б.В.Некрасов бойынша (1948) топырақ ... ... ... және гипергенез зонасында бор оттекті қосылыстар - бос бор қышқылы (H3BO3) және бура ... ... ... ... ... әдетте H3BO3-тен емес XB2O5XYH2O жалпы формаласына сәйкес келетін әр түлырлі поли бор қосылыстардан, әсіресе тетра борлы қышқылдан (X=2,Y=1) алынады. ... ... ... ... ... ал оның ... ... H3BO3 қышқылын сілтімен 2NaOH+4 H3BO3 = Na2B4O7+7H2O сызбанұсқасы бойнша бейтараптану кезінде түзіледі. Бораттардың суда ... ... тек Na мен K ... ... ... оның ерітінділері гидрлеу нәтежесінде күшті сілтілік рекция көрсетеді [9,10]. Бор қосылыстары ... ... ... топырақтарды кезінде аз зерттеледі, ол айтылғандар мен ... ... ... олар онда жеткілікті түрде жиі қатысады. Зерттеушілер көбінесе мұндай топырақтардың жоғары сілті болуын сортаңдану процестер мен және ... ... ... сода ... түсіндіргілері келеді, өйткені мұнда басқа құбылыс орын алады.В.А.Корниенко, А.Егоричев, Ж.У.Мамутов, және басқада ҚазССР ҒА топырақтану ... ... ... ... ... Іле ... төмен жағында күріш алқабында мырыш тұздарын (хорлы және азотты қышқыл мырыш ) пайдаланылады, ол сілтіленудің төмендеуімен ... ... ... ... ... ... ... тұздалуы туралы
Құрғақ аймақтағы әсіресе орталық региньде (Оңтүстік батыс, сібір, қазақстан, орта Азия) ... ... көп ... бор ... ... ... пен судағы бораттың артық мөлшері басқа дәрілік тұздармен салыстырғанда едәуір қауіпті болып табылады, ол топырақты борлы тұздау бойынша бөлімнің ... ... ... ... ... жоспарына кіруді талап етеді.
Ковда [11] жұмысында қосылыстары топырақтың тұздалуына ... ... ... ... бор жатады. Бұл үшін ландшафттағы бордың жоғары миграциялық ... мен сол ... оның ... ... көрінетіні негіз бола алады. Алайда, шашыраңқы яғни кең таралған элемент бола тұра (литосферадағы бор кларкы 12мг/кг ға тең OH ... ... ... ... да ... пен ... әсер ету ... бойынша Na,CI,S элементтерімен бәсекелесе алады. Мұның заңды салдары топырақты-мелибративті кезінде борға назар аудармау және шайылып ... ... ары ... пайдалану болады. Мұндай жағдайдың туындауы ғылымда ұзақ уақыт осы макроэлементтің ... рөлі ... ... ... жоқ ... әкеледі.
Микроэлементтер туралы ілімнің дамуымен бордың тірі организімдегі физологиялық рөлі ... және ... мен ... ... өмір ... үшін оның ... қамтамасыз етуге арналған белгілі бір шекарада оның ... ... ... ... Бұл кезде басты назар бор үлесі аз ... ... және бор ... мен оны жою ... ... ... бордың артық мөлшерде болуы кезінде туындаған жағдайлар зерттеушілерді аса ... ... ... азық -түліктік тізбектер туралы қазіргі заманғы түсінікті қоспағанда және мелиоративті жұмыстардың географиялық қолданылуын ескере отырып назар ... ... ... ... ... ... ... отырып, кез-келген химиялық элементтің ортада жоғары үлесте бояуы өсімдік пен ... ... зат ... ... ... және ... ... туындатуы мүмкін.
Мелиоративті жұмыстардың көп бөлігі тұзды топырақтар көп таралған құрғақ зонада үйретіледі. Галогензеде қатысатын элементтермен ... бұл ... ... ... ... концентрациялардан көп есе асып кететін мөлшерде жинақталады.
КССР-де артық мөлшерде бор ... бар ... ... ... ... ... олар кең Арал-Каспийлі құламалар, Батыс-Сібір жазықтығының оңтүстік ... ... орта Азия ... ... ... ... аз зерттелген територияларда үйретілді. Басқаша айтқанда, олардың кейбір бөлігі болашақта үлкен мелиоративті ... ... деп ... ... орталық аймақтарда шоғырланған [12].
3-кесте. Орталық аймақтағы топырақтағы бор ... ... ... ... қара ... жер
Сортаң жер
Қоңыр шөл далалы сортаң жер
Сортаң
Шалғынды
Шайлу түріндегі
Сұр топырақШайтылмайтын
Түрдегі сұр топрақ
Шалғындқ топрақтың жері
Шайтылатын ашық сұр ... ашық сұр ... ... ... Сібірдің оңтүстік бөлігі
16,1-112,7
15,3-200
7,2-330,4
41,4
53,6
53,8
0,2-4,3
0,8-19,6
0,2-12,7
0,9
4,0
2,0
Қазақстан
69
20
32
23
14,0-
3560,0
8,0-318,2
20,0-400,0
3,0-108,9
299,3
101,3
114,7
22,2
0,6-1,2
1,2-2,0
10-20
Белгісіз
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
[3]
[6]
Орта Азия
36-100
36-96
44-235
175-315
0,2-3,3
0,8-2,4
0,4-2,3
-3-3
>
>
>
>
>
>
[19]
>
Тақыр жер
110-180
110-221
1,1-5,0
0,4-5,0
>
>
[11]
>
Бұхар оазисі
58,6-272,0
54,0-249,0
0,2-3,2
0,7-6,0
>
>
[12]
>
Ковальский мен Андрейановтың мағұлматтары бойынша [12], құрғақ далалы топрақта, Кеңес ... ... ... және ... ... ... ... үлесі өте үлкен, ол литосфера кларасынан бір ретте жоғары орталық аймақтағы топрақтарының микроэлементері волдық үлесі едәуір жоғары, бор ... да ... ... ... сирек келетін топрақтарды (1кете ), >200Мг/Кг болып келетін топырақтарды [ваноградов][13] ... ... деп ... Орталық Региндегі ландишафтағы бор үлесі 2-кестедегі мағылматтарды растайды,жергілікті судағы микроэлемент концентрациясы біртіндеп оңтүстікке Қазақстанның суды минералдау дәрежесі мен ... ... ... ... ... ... Жаймен жүмыстарында [12] тәбиғи судағы микроэлемент үлесіне сондай-ақ олардың химиялық құрлысы әсер етеді , бор мөлшері ... ... ... ... ... (3-кесте).
4-кесте . Орталық региондағы судың бор үлесі
Көзі
Үлгі мөлшері
Бор мг/кг
Автор
Батыс Сібірдің Оңтүстік аймағындағы Барабин атрабы
Беттікжәнетопырақты - груетты су
22
0,01-1,4
0,4
[12] ... ... ... - ... ... ... ] ... ... ... ... ... суларндағы Химиялық түрлеріне байланысты бор үлесі ( Жаймино мағұлматтар [17] ... және ... ... ... ...
Судың Химиялық
Типі
Сульфатты
Карбонатты
Сульфатты
Карбонатты
Сульфатты
Хлоритті
Бор, мг/кг
0,01-0,5
0,2-7,7
0,1-1,6
4,8-6,9
4,2-46
1,7-12
Топырақта бор әртүрлі қалпта болады: Суда еритін органикалық заттар мен байлансты глиналы матералдармен ... ... ... ... ... мобльді орамалары әсіресе суда ергіш және қозғалмалы түрлері ... ... ... суда ... ... ... үлесі салыстрмалы түрде үлкенемес-0,1%-0,5% волдық мөлшерде, қозғалмалы бор үлесі үшін 2-5% бұл азғана шама, ол ... ... ... ... ... ... түрғыда миграциялауға қабілетті екендігін дәлелдейді .
Су миграциясының бор жеңіл қозғалатын сулы мигрантар тобына жататын ын көрсетеді, онда ... Na, CI және S ... ... ... болы ... әдетте жеңіл еритін тұздардың аккумуляцияларына сәйкес келеді. Олар рельфті теріс орамасына үйретілген және жартылай гидрофобты және ... ... ... бейім. Суда еритін бордың едәуір жоғары концентрациялары тұздардың максималды жинақталуына белгілі болады.
Жағымды жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... бордың едәуір мөлшері жинақтала алады. Виноградов [13] қабарлағандай, тұзды аудандарда қозғалмалы борға микроэлементтің жалпы үлесінің 80% дейін келеді.
6-кесте ... ... ... ... ... ... ... улылықтың пайдалалануы
Алма ағашы, Шие Алмұрт Жүзім
Бүлдірген
Бидай, Қара бидай, Сұлы
Арпа, ... ... ... клевер
Қызылша, бұршақ, ( жоңышқа)
Күшті
Орташа
Әлсіз
>1
>10
>25
7-кесте. Ауылшаруашылық өсімдіктері үшін улы ... ... ... ... бор ... ... өсімдіктер
Бор үлесі
Әдебиет көздері
Сұлы жоңышқа
Сұлы бидай
Шөптер, бидай
Фасоль
мақта
>10
>0,8
>0,7
>0,5
>10
[29]
[20]
[30]
[28]
[12]
Осы шамалар өздігінен ештеңе ... ... мәні ... көзқараспен салыстыру жолымен анықтауға болады. Ол үшін мәдени өсімдіктердің қалыпты жағдайда өуі мен дамуы үшін ... ... ... ... материалдарды мақсатты түрде тарту керек және улануды тудыратын экстремалды концентрацияға назар аудару қажет. Осы уақытқа дейін едәуір ... ... ... ... мұндай салыстыруды жасау қиын. Мұның қиындығы сонда, оптималды және улы ... ... ... ... ... ... әрқалай болуында. Бұдан басқа, бордың оптималды концентрациясын анықтауды сулы немесе құмды өсімдіктермен тікелей жасады, және ... ... көп ... ... ... ...
Сонымен бірге осы тәжірибелердің нәтижелері жалпы жағдайда біртіндеп жасалған ауылшаруашылық мәдени өсімдіктерді борға ... үш ... ... ... береді [14] (4-кесте).
Көптеген дала өсімдіктері микроэлементке орташа сезімталдықта болады және оның 10мг/л концентрациясына жақсы төзеді. ... бор ... ... үшін улы, олар онша ... ... ... да ... 5-кесте олар туралы кейбір мәліметтерді береді. Олар туралы айта отырып, мұндай кең ... ... ... ... ... және ... 0,7-0,8 ... тең топырақтағы қозғалмалы бордың шамалы мөлшерінен зардап шегуі мүмкін. Қозғалмалы бордың осындай мөлшері құрғақ территориялы топырақтарда жиі кездеседі, мұнда концентрация жиі емес ... Бор ... ... бір ... сол ... ... ... толқындалып өзгеруі мүмкін. Сонымен Баркер мен Мортинсон мағлұматтары бойынша [Ваккер, mertinson, 18] сулы бордың топырақтағы болуынан зардап шегуі мүмкін. ... ... ... ... айту қиын. Микроэлемент концентрациясына өсімдік реакциясы мынады себептерден болады: Өсімдік жасы мен олардың физологиялық ерекшеліктерінен, ... орта ... ... ... ... ... ... топырақты ерітіндіде басқа химиялық элементтердің концентрациясының өзгеруіне негізделген. Жинақталған материалдар бойынша [19] бор мен кейбір ... ... ... бір өзара қаынас бар. Сонымен ортада өсуі бор жеткіліксіздігінің лезде пайда болуына әкеледі. Бұл мәліметтер ... азот пен ... ... ... еткенде, және кальций жеткілікті болғанда бордың жоғары дозасы едәуір жеңіл ауысып беріледі.
Топырақтағы қозғалмалы бор үлесін салыстыру осы микроэлементтердің концентраиясымен ... ... ... ... мелиоративті жұмыстар жасалады деп болжанған райондарда(Батыс сібір, ... Орта ... ... ... улы деп ... қозғалмалы бордан тұрады деген қорытындыға әкеледі.
Топырақтағы тұздау факторы ретіндегі бор туралы мәліметтер әлі де жалықтырады, және ... ... ... ... үшін ... қауіпті концентрация орнықтырылмаған біз сонда да бораттың улылығы мен басқа ұздардың улылығын салыстыра аламыз. Ол үшін осы ... ... ... ... туралы мағлұматтарды пайдаланамыз [20]. Салыстыру бораттар-едәуір улы тұздар екенін көрсетеді. Егер сода өсімдік үшін зиян болса, яғни, ... ... ... ... зиян ... онда ... улы ... ондаған есе аз концентрацияда пайда болады.
Бордың жинақталу обылысы мысалы, ... ... және ауыз ... ... болуы жануарларда ауыр эпидемиялық ауырулар туғызудың себебі бола алды. Бұл құбылыс Сібір-Батыс Қазақстан және Құлынды далаларында кездескен . ... ... ... ... ... АҚШ, ... және т.б ... зерттеушлерін микроэлементерттің тәртібін терең зерттеу мен ғана емес сондай-ақ оларды детоксикациялау әдістерін табуға итермеледі . ол үшін ... ... ... [24] ... , ... ... ... борды дестохсикациялау үшін аса тимді болған химиялық ынтықтылық , өзінің ... ... үшін ... ... аз топырақты болуына байланысты топырақты борға қарсы шамасы аз болып ... ... ... ... ... жуу ... бораттар артық мөлшердегі басқа тұздармен салыстырғанда баяуырақ жайылады. Сонда да ұзақ шаю кезінде микроэлементтердің ... ... ... ... ... ... жуылатын топырақ тұздалған түрінен әдеттегі борға өтеді [22]. Бұл тұзды аккумуляцияның (Mg, Na, Ca) ... ... үшін ... ... ... ... мен мөлшері арасындағы үлкен қатынасы тән, сонда бор үшін бұл қатынас едәуір аз. Сонымен микроэлементтердің тек ... ғана ... және оның ... ... ... ... тудыратын деңгейден төмен конценирациясының төмендеуіне жібермеу керек ... ... ... ... ... ... минералданған сулар жоғары мөлшердегі бордың болуы аз кездеспейді және олардың топыраққа ... ... шаю үшін ... кезінде сілтілену жоғарылайды. Кейбір зерттеушілер көрсеткендей [23] осындай жағдайдың туындау қауіптілігі суда бор үлесі 0,5-5мг/л тең ... ... ... ... бола ...
Жүргізілген материалдар есептеуге мүмкіндік береді, онда құрғақ аймақта жүргізілетін топырақты-мелиоративті ... ... ... бор ... ... бөлімін кіргізу керек. Бұл кезде топырақ жамылғысындағы борды анықтау бойынша қосымша жұмыстар жүргізуге және зерттелмеген немесе аз зерттелген территориядағы ... ... жуу мен шаю ... ... ... ... және әр ... мәдени өсімдіктер мен олардың борға реакциясын анықтау үшін вегетациялық және далалық тәжірибелер қоюға аса ... ... ... ... зерттеулерді аяқтау кезінде жер жұмыстарына топырақты борлы тұздалу зияны қаншалықты екеніне жауап беретін маңызды мағлұматтар алынады. ... ... ... ... ... ... аймақтарында жүріуде, Сондықтан олардың жылдамдатылуына тенденция бар. Бүгінде еліміздің 272,5 ... ... ... 180 млн бос қалды. Ол 66% тұздалған жерді құрайды. Және эрозиасы біртегіс беттерді құрады. Ол 20 млн ... ... егер ... өнеркәсіптік іс-әрекеттердің топырақтағы гумыстық жоғалтудан және шайытылған жерлердің екіншілік тұздалуынан туындаған техногенді босауды қоссақ, онда ... бұл ... ... ... айлануға тұрарлықтай. Соңғы 40 жылда топырақтағы гумыстың үлесі 20-30% ... ол ... кең ақау ... ... ... ... үшін топыраққа микротыңайтқыш енгізу керек. Ауылшаруашылық өнімдерді негізгі тыңайтқыштармен бірге өндірісін көбейту үшін микроэлементері бар (жекелей алғанда бор) ... ... ... ие. ... ... үшін көп ... ... олардың құрамы өсімдіктің мың және он мыңдық масса пайызы үлесін құрайды. Алайда олардың әрқайсысы қатаң түрде зат ... ... ... ... бір ... атқарады және басқа элементпен алмасуы ... емес ... ... ... әрі ... әртүрлі топырақ типтерінде таралуының динамикасы критикалық сараптама жасалуы сондай-ақ бортыңайтқыштарын енгізу қажеттілігі және қара түсті топрақтарда, сондай- ақ ақшы және ... ... ... ... бордың басқада микроэлементер сияқты төмен үлесімен құмдақты және ... деп ... ... бұл Ақдала мссиві). Бор тыңайтқыштарының негізгі қалыптары бор суперфосфаттар (суда ерігіш 0,2% ... ... ... ... екі есе ... (0,4%) тұратын суперфосфат, бормагнийлі тыңайтқыш (2,5%дан кем емес), бор элементі бар (0,1-0,2) әкті амиакты селитра, бор қышқылы (37,3%бор) және оның ... тұз бура (11% бор) ... ... [27]. ... ... мен бура тұқымды, егер алдында пайдаланылады(дозасы ... 100 200 ... 200 ... ) бор ... ... (0,2 0,4 кгВ 1га ) ... 0,5 -0,8 ... үшін беріледі [28].
Топырақ литосфераның беткі ... ... ... оны ... ... ... ... себебі оның құраушы бөлшектеріне өсімдік және жануар организмдері кіреді. Сонымен бірге, оны тек өсімдік пен ... өмір сүру ... деп ... ... өте ... ... ... Оның құрамына негізгі қабырғасын құрайтын қатты бөлшектермен қатар топырақ ауасы, топырақ ... және ... тірі ... кіреді.
Топырақ үш түрлі фазадан құралады: қатты, сұйық, газ тектес.
Топырақтың түсі (бояуы) оның құрамындағы заттардың ... ... ... ... қара (сұр және қоңыр) түс құрамында шіріген заттардың ... ... ... ... және қоңыр-сары түс- темір оксидтері мен марганецті көрсетеді; көгерудің белгілері мен ақ дақтар топырақ құрамындағы ... ... ... ... ... қарай отырып оның тығыздық пен нығыздалуын аңғаруға болады. Қуыстардың пішіні мен көлеміне қарай олар ... ... ... кіші ... ... ... жарылған болуы мүмкін.
Топырақ қарашірігі - бұл жануарлар мен өсімдіктердің өмір сүруіндегі қолданылған өнімдердің микроорганизмдер ... ... ... ... ... ... ... ыдырауынан сазды екіншілік минералдар түзілуі жүреді. Осылайша, топырақта зат ... ... - бұл ... ... ұстап тұра алу қасиеті. Құрамындағы құмы көп топырақ суды ... тұра ... ... ... оның ... сыйымдылығы төмен. Сазды топырақ керісінше, ылғалды көп ұстап, жоғарғы ылғал сыйымдылыққа ие болады. Жойқын жауын-шашын кезінде қуыстықтардың бәрі суға ... ... ... бөлікке жетуіне кедергі жасайды. Қопсытылған, ірілі топырақтар ылғалды тығыз топырақтарға қарағанда көр ұстайды.
Сазды топырақтар ... ... ... ие және ... ... бай. Құмды топырақтартөмен ылғал сіңіргіш,бірақ жақсы ылғал өткізгіш және ... ... ... орта ... және ылғал өткізгішке ие, қарашірікке бай болғандықтан егіндік мақсатта көп қолданылады. ... ... - ... қарашірікке кедей, жоғарғы ылғал сыйымдылық пен ылғалөткізгіштікке ие. Бұндай топырақтарды қолдану үшін тыңайтқыштар сеуіп, қасиетін жақсарту керек.
1.5 Жекелеген дақылдардың ... ... ... деген мұқтаждықтарына қарай ауыл шаруашылық дақылдары негізгі үш топқа бөлінеді:
* Борды аса жоғары мұқтаж ететін дақылдар: беде, жоңышқа, гүл және ... ... ... алма ... ... ... ... мұқтаж ететін дақылдар: темекі, мақта, томат, сәбіз, салаттар, жемісті дақылдар;
* Борды аз ... ... ... ... нандар, астық өсімдіктер, бадана, бұршақ, соя, картоп және құлпынай.
Жеміс беретін дақылдар бор дифицитіне ұшыраған кезде, өсу ... ең ... ... байқалмағанымен, жемістің іші немесе сыртында некроз пайда болады.
Алма ағашында некроз әртүрлі формада байқалады: ... ... ... ішкі ... ... ... некроздар, құрғақ бояулар, жүрекшесі қоңыр және т.б. зақымдар пайда болады. Алдымен зақымданған алма ... ... ... ... ашық-жасыл түсті бояулар пайда болады, кейін зақымданған ұлпалар қараяды және құрғай бастайды, кейін ... ... ... ие болады.
Құрғақ немесе қабыршақ тәрізді дақтармен жемістің беті зақымданады, кейін зақымданған аймақ деформацияланады. ... ... дақ алма ... ... ... пен ... температура кезінде пайда болады. Алмұрт ағашында зақымдану гүлдердің қурауы мен жемістердің деформациясы түрінде байқалады. Ал өрік ... ... ... ... ... түсінің кофе түсіне боялуымен.
Бор тыңайтқыштарымен өңдеу қажет ететін шымды және ашық ... ... ... ... сонымен қоса сазды-шымды және негізбен қаныққан топырақтар да өңдеуді қажет етеді. Құмды және суспензиялы топырақтар құрамында бор ... аз ... ... ... негізгі түрлеріне борсуперфосфат (қарапайым суда еритін бор 0,2%), бор қосымшасы (0,4%) бар қос ... ... ... ... аз ... ... бор бар (0,1 -- 0,2%) әкті-аммиакты селитра, бор қышқылы (бор мөлшері 37,3%) және оның натрийлі тұзы - бура (бор ... ... ... мен бура ... ... бұрын өңдеу кезінде (1 га-ға 100 -- 200 және 200 -- 300 г) және ... емес ... (1 ... 0,2 -- 0,4 кг) ... ... ең ... қант қызылшасында, жоңышқа, бұршақ дәндері, тамыр өнімдері, көкөніс және жеміс дақылдарында, шымтезекті, торфты, қара сілтілі және жеңіл топырақтарда пайдалануға ... Бор ... қол ... ... бар бор ... ... өңдеу шіруіне және тамырлардың ісінуіне (жоңышқа - ... ... - ... жеміс ағаштары - бұтақтарының құрғауы, дақтануы мен өнімдердің деформациялануы) жол ... ... ... және ... ... мол өнім беруі 1 га 30 -- 50 ц, жоңышқа дәндері 1 га 0,5 -- 1,5 ц, бұршақ дәндері 1 га 2 -- 4 ц, ... ... ... 1 га 0,5 -- 1ц ... ... ... тамырына борды енгізген кезде қант мөлшері, катопта - крахмал артады, ... ... ... жақсарады, бұршақ және қант құрамындағы ақуыз мөлшері көбееді, жеміс-жейдектер мен көкөністе витаминдер артады.
Азотты, фосфатты және калийлі ... ... ... айтарлықтай байқалады, бірақ микроэлементтерді пайдалану жолына қарай Қазақстан Батыс елдеріне қарағанда соңғы орындарда тұр.
Соңғы 30 - 40 ... ... ... ... ... ... өндіру мен ассортименттерін шығарумен қарқынды түрде айналысып келеді. Біздің елімізде қайтымды процесс байқалады: отандық микротыңайтқыштарды өндіру аз мөлшерде және ... ... ... асады. Негізінен бір, сирек жағдайда екі микроэлемент болатын минералды тыңайтқыштар: жекелеген марганеці бар ... ... ... ... ... ... бор, ферменттер құрамына кіреді және өсімдік бойында жүретін биохимиялық процестерді белсендіруге септігін тигізеді. Микроэлементтердің әсері көп қырлы болып ... олар ... ... ... ұрықтандыру процесін күшейтеді, жеміс түзілуі және сіңімді заттардың қорытылуына, көмірсулардың қозғалысына қатысады.
Өсімдіктер ... ... ... ... жақсы сіңіреді. Борға деген мұқтаждық құрғақ зат мөлшері 1 кг-на 12-51 мг құрайды.
Бор жасушалардың бөлінуіне, көмірсу, ақуыз және ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердегі қанттың және дәндегі ақуыз мөлшерін арттыруға көмектеседі. Гүлдер мен түйнектердің түсіп қалуы, ... ... ... ... кезінде дәнді егін мен жемістердің төмендігі - бор ... жиі ... ... ... кәрі ... жас, жаңа ... келе жатқан ағзасына берілмейді. Осы элементтің аса жетіспеушілігі кезінде өсу нүктесі мен жер асты мүшелерінің өлуіне алып келеді. өсімдік ... ... ... ... ... болған бұтақтар күрт өлуге ұшырайды. Бордың жоқтығы ... оның ... ... ... ... ... айналымын бұзады, нәтижесінде картоп жапырақтарында крахмал мен қант жиналады.
Бор өсімдіктің вегетация периодының барлық кезінде аса ... ... ... ... ... бор ... біркелкі емес: дәнді өкілдерде 1 кг өнімде 4,7 - 8,1 мг, картопта - 10-13 мг/кг, қант қызылшасы - 22-23 ... ... ... ... егін ... ... оны ... 270 г/га дейін шығарылады. Өсімдіктің дұрыс қоектенуі үшін 100 г топырақ үшін қозғалғыш бор 0,02-0,05 мг арасын қамтуы тиіс [31]. ... ... ... ... ... бор ... ... және оның тұздары түрінде келтірілген. Топырақтың өзінде түзілетін бор қышқылы топырақтан тыңайтқыштармен бірге алынып кетеді, бұл қоысылыс ... ... ... және ... ... ... ... шаймаланып кетеді. Сондықтан ылғал мөлшері көп жерлерде ... ... ... ... кедей болып келеді.
Борды пайдалану ерекше назар аударуды талап ететіндігін ұмытпаған жөн, әрбір астыққа өзіндік жеке мөлшері мен микроэлементтер ... ... ... ... ... ... керек. Осы тұста, бордың топырақ құрамындағы жетіспеушілігі кезінде де, бор тыңайтқышынсыз толыққанды және сапалы егін ... ... ... ... айта ... ... бор тыңайтқыштарын пайдаланудан ешқашанда бас тарпау керек.
Дегенмен, Қазақстанда бор тыңайтқышын пайдалануды аса ... ... ... аграрлықтардың айтуынша - бор тыңайтқыштарын пайдаланбаған жөн, бор тығайтқыштарын пайдалану салдарынан күріш алқаптарында ... ... Бор ... ... немесе пайдаланбау мәселесі, топырақ және топырақ ерітіндісі ... ... бор ... ... ... ... Сонымен қоса, борды анықтаудың аналитикалық әдістемесінің жоқтығымен байланыстырады [32].
Әдеби мәліметтерді сараптау нәтижелері бойынша, бор топырақ құрамында тотықтар, гидраттар, сульфидтер мен ... ... ... ... ... ... бор қышқылы, бура, ашарит, гидробоацид, колеманит, данбурит, датолит, турмалин және өзге де қосылыстардың қатары жатады. Осы қосылыстардың ішінен суда ... бор ... мен бура ... ... Дегенмен, аксинит және турмалин қосылыстары аса конценртленген қышқылдарда да ерімейді, сондықтан олардың ыдырауы көмір қышқылды натрий және калийдің баслқымасы ... ... ... [33].
Бор көмірсулар мен оксиқышқылдармен оңай түрде кешенді қосылыстар ... айта ... жөн. ... ... бойынша бордың топырақ құрамындағы жалпы немесе жеке мөлшері 1-ден 224 мг/кг аралықта ауытқып отырады.
Қазақстан ... ... ... ... тәрізді топырақтарда өсіріледі. Тақыр тәрізді топырақтар Қазақстанда күріш ... үшін ... жер қоры ... ... подтип түрінде ерекшеленеді және көптеген түрлерді қамтиды, тұздану дәрежесі мен ... ... ... ерекшеленеді.
Топырақтың жоғары сілтілігі генетикалық сипаттамалардың басты белгілерінің бірі болып табыла, оның бағыттылығына байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... нысаны ретінде Сырдария, Іле жіне Аму-дарияда орналасқан күріш алқабының топырақтары ... ... ... ... және ... ... бор құрамын реттеу әдісін коррекциялау жүргізілді. Өсімдіктер басқа микроэлементтерге қарағанда борды жақсы сіңіреді. Борға деген мұқтаждық құрғақ зат мөлшері 1 ... 12-51 мг ... ... егін ... ... оны ... 270 г/га ... шығарылады. Өсімдіктің дұрыс қоектенуі үшін 100 г топырақ үшін қозғалғыш бор 0,02-0,05 мг арасын қамтуы ... ... ... формасы негізінен бор қышқылы (Н3ВО3) және оның тұздары түрінде ... ... ... ... бор ... топырақтан тыңайтқыштармен бірге алынып кетеді, бұл қоысылыс айтарлықтай қозғалғыш келеді және топырақта әлсіз тұрақтанады, тұнбалармен шаймаланып ... ... ... ... көп ... ... ... қозғалғыш формасын кедей болып келеді. Бордың аз мөлшері құм-сазды топырақта болады.
Оңтүстік Қазақстан облысының топырағы борға бай, ... ... ... де, ... аймақтарда бор тыңайтқышын пайдалану эффективті болып келеді.
Бордың үлесі топырақтың механикалық құрамына және оның құрамындағы гумус ... ... ... ... ... гумус осы элементке бай келеді, ал сазды топырақтар құмды топырақтаға ... бор ... ... ... Бор тыңайтқыштары өндірісінде жұмыс жасайтын жұмысшылар датолит концентраты болғандықтан жүдейді, тәбетінің нашарлауына және жүрегі ... ... Бор ... ... ұзақ ... бойына пайдалану қан аздыққа, асқазан жарасына, шаштың түсуіне алып келеді. Бор жетіспеушілігі салдарынан пайда болған раушан гүлі бұтағының ... бор ... ... ... гүлінің бұтағының зақымдану көрінісі келтірілген. Бор жетіспеген кезде көмірсулардың өсу нүктесіне келуі мен алып ... ... ... тіршілік процесінің барлығы бұзылады, ақуыз синтезі азаяды, жасушалардың бөлінуі және ұлпалардың қайтадан қалпына келуі тоқтайды, жапырақтарда С витаминінің, ... және ... ... ... ... ... гидратациясына әсері анықталған. Кері жағдайларда бор жасушадағы ... ... су ... ... ... ... су режиміне, энзимдердің белсенділігіне, көмірсулар мен ақуыздың алмасуына әсер етеді. Осы арқылы, бордың жағымсыз факторлар әсеріне өсімдіктердің тұрақтылығын түсіндіруге болады ... ... ... ... анықтау әдістемелерінің салыстырмалы сараптамасы және тиімді әдістемелерді таңдау
Бор және оның қосылыстары бейорганикалық заттардың жеткілікті ... ... ... ... ... айта кету ... Бор ... нысандарда анықтаудың көптеген әдістері бар [38]. 1-суретте таза химиялық нысандар үшін борды анықтау әдістері әдебиеттерде сезгіштік қатары ... ... ... ... ... ... ... мүмкін: макро, микро и ультрамикро. Бордың аз мөлшері тек жоғары сезгіштік әдістермен анықталуы мүмкін.
Алайда, борды топырақтан арнайы анықтау әдістері аса ... ... ... 8- кестеде топырақтағы борды анықтау әдістемелерінің әдебиетте белгілілерінің қысқаша сипаттамалары келтірілген приведены: титриметрлік әдістермен (трилон Б ... және ... ... бойынша), Жанаспалы емес автоматталған лазерлі-ұшқынды жедел-анализаторымен борды анықтау әдістерін сараптау әдісімен, борды карминді әдіспен анықтау, борды хинализаринді әдіспен анықтау, ... ... ... ... ... ... ... алу, борды топырақты сусыз содамен балқыту жолымен айдаусыз анықтау, ыстық сумен ... ... ... ... анықтау.
макроэлемент ... ... ... ... ... ... - кесте. Топырақтағы борды анықтаудың әдістемелерінің салыстырмалы сараптамасы
Борды анықтау
Әдістеменің қысқаша сипаттамасы
Борды карминді әдіспен анықтау әдістемесін сараптау
Әдіс күшті ... ... ... H2SO4) ... ... көк түске боялған ішкі комплексті қосылыс түзуіне негізделген. Реакцияның сезгіштігі күкірт қышқылының ... ... ... ... бөгет жасайды, өйткені бормен комплексті қосылыс, сондай-ақ кармин - нитраттар, персульфаттар, сутек асқын тотығын және т.б бұзатын ... ... ... Үлгідегі бордың оптималды концентрациясының шегі 1-10 мкг.
Борды хинализарин әдісімен анықтау әдістемесін сараптау
Әдіс хинализариннің күлгін-көкшіл түсінің концентрлі күкірт қышқылында бор қатысында көк ... ... ... онда ... ішкі ... ... ...
Борды хинализаринмен минералды топырақтан желдеткіш шкафта анықтау әдісінің сараптамасы
Әдістің сезгіштігін температураны 100оС дейін жоғарылату кезінде және құрғақ қалдықтарды ... үшін ... ... ... ... ... болады.
Борды титриметрлік әдіспен анықтау әдістемесінің сараптамасы (трилон Б қатысында)
Әдіс трилон Б қатысында борат ионының хромотропты қышқылмен флуоресциялаушы ... түзе ... және ары ... оның ... ... ... отырып әрекеттесуге негізделген.
Борды титриметрлік әдіспен (метилді қызыл бойынша) анықтау әдістемесінің ... ... ... ... ... кейін метилді қызыл бойынша бейтарап реакцияға дейін НСI қосады, ары ... оның 0,1 мл ... ... ... да С02. ... үшін кері мұздатқышпен 5 минут бойы қайнатады (Синякова әдісі). Маннит (0,5 г) ... да сол ... ... ... ... титрлейді. Маннитті қосу мен титрлеуді күлгін түс маннитті енгізу кезінде өзгермегенге дейінқайталай ... ... емес ... ... жедел-анализаторымен борды анықтау әдістерін сараптау
Табиғи түрдегі қатты үлгілердің сапалық және сандық элементтік ... ... ... және ... ... Рентгенофлуоресцентті анализге негізделген өлшеуіш құрылғылармен салыстығанда прибор жоғары сезгіштікке ие және В, Ве, А1 және т.б ... ... ... ... ... ...
Борды топырақты сусыз содамен балқыту жолымен айдаусыз анықтау әдістемесін сараптау
Бұл әдістеменің сраптамасы ... ... үшін Na2CO3 ... содамен топырақ үлгісін балқыту мен и концентрлі H2SO4 (балқ. 1,84) топырақ үлгісін өңдеу қажеттігін көрсетті.
Борды azomethine-H-мен сумен экстракциялау ... ... ... сараптамасы Bergerа и Truog әдісі (органогенді топырақтан жеделдеткіштен) және (минералды топырақтан)
Әдіс ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге негізделген. Борды анықтау азометином -_Н-мен боялған ерітінді түзуге негізделген. Авторы - Berger и Truog. Бұл әдіс ... ... ... өсуімен байланысты топырақтағы қолжетімді борды немесе борлы фракцияны өлшеуге арналған белгілі әдіс болып ... Бор ... ... ... пайдаланыла отырып калориметрлік әдіспен өлшенеді.
1-кестеде әдістердің көрсетілмегендерінің барлығы топырақтағы бор ... ... ... ... ... айта кету ... ... мысалға алсақ борды салмақтық және көлемдік анықтау әдістері ереже бойынша, қатты және сұйық ... бор ... ... үлесі болған кезде пайдаланылуы мүмкін, бор үлесі экв/кг немесе г/моль-де есептелуі мүмкін.
1-кестеде келтірілген әрбір әдіс ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың жалпыға бірдей әдістері өте еңбекке сыйымды болды, өйткені онда болатын ... ... ... ... ... ... ... артық мөлшерін тотықтыру, қалдықтарды еріту мен бордың боялған қосылыстарын алу. ... ... ... концентрлі күкірт қышқылында жүргізілді.
2.2 Bergerа әдісімен с азометинмен борды анықтау үшін ... ... құру және ... ... үшін Bergerа ... с азометин Н-мен пайдалану кезінде алдын-ала калибрлеуш график салынады. ... ... ... ... ... ...
Калибрленген графикті тұрғызу. Үлгі шкаласындағы ерітіндіні дайындау үшін сиымдылығы 100 мл колба ... ... 25 ... бор ... мл жұмысшы ерітіндісін алады да, белгіге дейін 0,7 н H2SO4 ерітіндісі көмегімен ... ... ... үлгі ... 1 мл ... ол зерттелетін үлгідегі бордың 0; 0,5;1;2;3;4;5 мкг-на сәйкес келеді. Сынауыққа + 5 мл Н2О және 4 ... ... ... ... да, күл ... ... ... секілді әрекеттерді қайталайды [39].
3-сурет Оптикалық тығыздықтың бор ... ... ... ... ... ... калибрленген график тұрғызады, абцисса осіне бор мөлшері (мкг), сәйкесінше ордината осіне - ... ... ... бередіҮлгілік ерітінділердің шкаласын пайдалану үшін 50 см3 сыйымдылықтағы өлшеуіш ... 0,2; 0,5; 0,8; 1,0; 1,5; 2,0; 2,5 и 3,0 см3 ... ... 1 ... 10 мг бор ... бар ... ... ол 0,002; 0,005; 0,008; 0,010; 0,015; 0,020; 0,025 және 0,030 мг борға сәйкес келеді. ... 25 ... ... ... су құяды, екі тамшы 0,1% п-нитрофенола ерітіндісін, натрий гидроксидін индикатордың сары түсі пайда ... ... ... соң тұз ... қоса отырып босатады, которую затем снимают добавлением раствора соляной кислоты, 2 см3 10% трилона Б ерітіндісін, 5 см3 ... ... ... ... 5 см3 0,05% н-резорцинерітіндісін қосады, әрбір реактивті қосқан сайын араластырып отырады.
Сумен белгісіне дейін толтырып, мұқият араластырады және 10 ... ... ... қалдырады. Калориметрирлеу нәтижесі бойынша калибрлеуші
график тұрғызу үшін үлгі ... ... ... ... Аш ... ... ... және тұздалмаған фазасында шаюшы су - топырақ - дренажды су ... ... ... мг/ ... көрсетілгендей топырақтағы борды анықтаудың негізгі әдістемесі ретінде Н азометинмен боялған қосылыс түрінде экстракциялау ... ... ... боялу әлсіз қышқылды ортада жасалады, егер желдеткіш шкафты ... ... ... ... ... және топырақтағы борды ағындық анықтау мүмкіндігі ашылады. 9-10 кестелерде Bergerа әдісі ... ... суда ... ... ... бойынша әдістемелерді сынамалаудың тәжірибелік мәліметтері келтірілген.
9-кесте Bergerа әдісімен ... сулы ... ... ... бойынша тәжірибелердің нәтижелері
№ п/п
Эталонды ерітінді, мл
Дистильденген су, мл
Бор үлесі,
мг
мг/кг
1
0,00
1,00
0,00001
0,0
2
0,20
0,80
0,0002
0,2
3
0,40
0,60
0,0004
0,4
4
0,60
0,40
0,0006
0,6
5
0,80
0,20
0,0008
0,8
6
1,00
0,00
0,0010
1,0
10- кесте. Топырақтағы бор үлесін анықтау
Пробиркалар номері №
Эталонды ерітінді енгізілген, мл
0,5н. H2SO4 ... ... ... ... ... және ... ... сулы және қатты фазасындағы бор үлесін салыстырмалы түрде анықтау, мг / кг

Шаюшы су
Топырақ
Дренажды су
Тұздалмаған
Тұздалған
1
0,064
2,40
5.90
0,17
2
0.070
3,46
6,04
0,15
3
0.059
3,05
7,55
0,19
2.4 Топырақтық кесінді тереңдігі бойынша бор ... ... ... ... ... 12 - кестеде топырақтық кесінді тереңдігі бойынша бор үлесін анықтау жүргізілген, мг\кг
тереңдігі, см.
Бор үлесі, ... ... ... ... ... ... ... кесінділердің тереңдігі бойынша бор үлесінің жоғарылауының тұрақты тенденциясы байқалады.
2.5 рН мәнінің өзгерісі кезіндегі топырақтағы ... жеке және ... ... үлесінің тәуелділігін зерттеу
Бор миграциясының табиғаты топырақ сілтілігіне тәуелді болатынын ескере отырып, келесі серияларда топырақтағы рН мәні мен жалпы, жеке және ... ... ... ...
13-кесте. Топырақтағы жалпы, жеке және боратты сілтіліктің үлесі, мг.экв/100г топырақ
тереңдігі, см
рН (топырақ:су: 1:1)
Жалпы сілтілік
Жеке сілтілік
Боратты сілтілік
0-5
5-10
10-30
30-50
8,52
8,54
8,67
8,72
0,70
0,75
1,15
2,16
0,067
0,069
0,167
0,200
0,084
0,102
0,102
0,122
0-15
15-25
25-35
9,7
10,35
10,30
0,56
4,70
3,60
0,05
0,80
1,00
0,024
0,240
0,108
0-10
10-20
20-30
10,35
10,40
10,45
2,49
3,49
4,70
1,80
0,20
1,40
0,240
0,162
0,218
14-кестеде келтірілген ... ... ... ... ... мен бор ... ... көрсеткіштермен табылады. Алайда, бор қосылыстарының сілтілігінің жеке формасы мен ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Ары қарай, шүбасыз болып бор қосылысының топырақтық ортаның ... ... ... табылады.
14-кесте. Бор үлесіне сараптама жасау нәтижелері (Мамутов ... ... [41]. λ=420 ... ... ... үлесі, мг/кг
7,8
0,255
3,44
7,71
0,53
3,38
7,69
0,258
3,50
7,70
0,245
3,32
7,68
0,279
3,76
7,67
0,302
4,00
7,70
0,317
4,24
7,70
0,270
3,64
7,67
0,281
3,76
7,67
0,287
3,92
7,68
0,354
4,94
Нәтижелер бойынша бұл үлгідегі бор үлесі жоғары.
15-кесте. Бор үлесіне сараптама нәтижелері (Мамутов әдісі бойынша) λ=420 ... ... ... ... мг/кг
1
Ш2З-10
7,70
0,725
4,96
2
Ш2З-11
7,76
0,129
3,12
3
Ш2З-12
7,60
0,175
2,30
4
Ш2З-13
7,59
0,215
2,86
5
Ш2З-14
7,52
0,234
3,12
6
Ш2З-15
7,55
0,289
3,76
7
Ш2З-16
7,50
0,360
4,96
8
Ш2З-17
7,54
0,388
5,30
9
Ш2З-18
7,53
0,422
6,00
10
Ш2З-19
7,52
0,479
7,20
11
Ш2З-11
7,48
0,535
8,3
12
Ш2З-20
7,50
0,570
8,5
13
Ш2З-21
7,62
0,138
1,72
14
Ш2З-22
7,52
0,150
2,00
15
Ш2З-23
7,48
0,236
3,12
16
Ш2З-24
7,50
0,227
3,00
17
Ш2З-25
7,90
0,326
4,36
18
Ш2З-26
7,83
0,323
4,6
19
Ш2З-27
7,78
0,338
4,46
20
Ш2З-28
7,76
0,320
4,36
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі уақытта тұздалу процесі Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі, Сондықтан ... ... ... бар. ... ... ҚР ... ... өзгерістер болды: топырақтың жоғарғы горизонты дегумификацияға, декальцинирленуге ... ... ... ... ... ... ... қозғалмалы бор үлесі мен соның салдары ретінде - борлы ... ... ... бор ... ... ... ... және бор токсикозын төмендетуді зерттеу үшін әдебиеттерге шолу жасау.
Топырақтағы бор үлесінің таралу динамикасын ... және бор ... ... ... үшін ... шолу ... Фотоколорияметрлік әдісті қолданып топырақтағы бор үлесінің таралу ... ... ... ... рет әртүрлі топырақ, топырақ ерітінділері және ауыл шаруашылық өсімдіктері құрамындағы борды анықталды.
Дипломдық жұмыстың негізгі ... ... ... бор үлесінің таралу динамикасын айқындалды. .Осыған байланысты бордың ҚР-тұзды әрі тұзсыз әртүрлі топырақ ... ... ... критикалық сараптама жасалуы сондай-ақ бор тыңайтқыштарын енгізу қажеттілігі . топырақтағы бор үлесінің ... ... ... және бор ... төмендету болып табылады.
.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алимханова О.А. Токсическое действие бора на растение // Агрохимия.- 1980.- №7.- ... ... Е., ... Р., топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы,А.,2004.
3. Докучев В.В.,руский чернозем,М,1952.
4. Омаров Т.Т.,Танашева М.Р. Бор қосылыстарының химиясы мен ... - ... ... ... 2002, 40 -62 бб.
5. Ковальский В. В., Ананич ев А. В., Шахова И. К. Борная биогеохимиче- ская ... ... ... ... М.А., ... ... и география почв,М.,1981
6. Алиханова О.И. Бор в почвах Таджикстана. // Тр. Тадж. ... ... и ... ... ... 1970. - Т.13, ч.11.- С.182-200.
7. Немодруг А.А., Королева З.К. Физико-аналитическая характиристика бора и его соединений. В кн. Аналитическая химия бора. М. ... 1984,с. ... А.А., ... З.К. Физико-аналитическая характиристика бора и его соединений. В кн. ... ... ... М. ... 1984,с. ... А.С. 1206989. СССР. Ингибитор щелочеобразующей спосоности водорослей рисовых полей / Мамутов Ж.У., ... Е.Е., ... А.Г., ... Б.Р., ... Т.Б., Байменова А.Т.; 1990.
9. Мамутов Ж.У., Есимбеков М.Б. Состояние ... ... ... почв ... // ... У.У. ... в развитие почвоведения Казахстана. - Алматы, 2006.- С. 153-159.
10. Мамутов Ж.У., Есимбеков М.Б. Система ... ... ... ... области // Монография-рекомендация.- Талдыкорган: Нурлы-Алем, 2005.- 292 с.
11. Ковда В. А. ... и ... Изд. АН ... 19371. ... А. П.. ... ... и ... химических элементов в почвах. Изд. АН СССР, 1957.
12. Ковальский В. В., Андрианова Г. А. ... в ... ... , ... Т.М. ... Н.З. Гельшан; В.С. Михайловская max 22. 1967. cтр 782.
14. Ковальский В. В., Ананич ев А. В., ... И. К. ... ... ская ... Северо-Западного Казахстана 27.Илинь В.В., Аникина А.П. О борном засолении почв // Почвоведение.- 1974.- №1.- ... ... К- И. Роль ... в ... ... ... ... в Кулундинской степи. Ветеринария, 1960, № 3.
16. Поляков Н. Ф. Некоторые данные к дифференцированному применению мик - ... в ... по ... ... ... Тр. Алтайск. с.-х. ин-та, вып. 9. Барнаул, 1966.
17. Ж а й м и н а Р. Е. ... бора в ... и ... ... ... . ... ... канд. дис., Алма-Ата, 196628.Егоричев Г.А., Корниенко В.А., ... Ж.У., ... Ю.М. О ... ... сульфат содержащих мелиорантов при освоении под орошаемое земледелие ... ... // ... ... ... Казахстана.- Кайнар, 1982.- С. 82-83.
18. Омаров Т.Т.,Танашева М.Р. Бор қосылыстарының химиясы мен технологиясы. - ... ... ... 2002, 40 -62 ... ... Е.М. Комплексные соединения бора с полиоксисоединениями. Рига. Зинатне, 1968, с. 244.
20. Шварц Е.М. ... ... ... со ... и оксикислотами. Рига. Зинайте, 1990, 405с.
21. А.с. 1261236 (СССР) Способ получения борной ... 1982, ... М.Р., ... Б.А. и ... ... В.В., ... А.П. О борном засолении почв // Почвоведение.- 1974.- №1.- С.102-108.
23. Малюга Д. П., Чепурко Н. Л., Махов а Н. Н. О ... бора в поч - вах и ... на ... ... ... р. ... В сб.: ... роль микроэлементов и их применение в сельском хозяйстве и медицине.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
XIX-XX ғасырлардағы егіншілік жүйесінің дамуы5 бет
XVII-XVIII ғ егіншілік жүйесі6 бет
«ормандарға антропогенді әсер»6 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Агроландшафттың биологиялық және технологиялық жер саласындағы салыстырмалылығы3 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Адам үшін қауіпті улы ауыр металдар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь