Гетеротрофты микроорганизмдер

КІРІСПЕ 2
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Гетеротрофты микроорганизмдердің ерекшеліктері 6
1.2 Гетеротрофты микроорганизмдердің табиғатағы рөлі 13
1.3 Топырақ . микроорганизмдердің тіршілік ету ортасы ретінде 16
1.4 Топырақтың әр түрлі типіндегі микробтық алуантүрлік 20
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Зерттеу объектiлерi 25
2.2 Зерттеу әдістері 26
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1 Люминесцентті микроскопия әдісін қолдана отырып бактериялар санын анықтау 33
3.2 Әртүрлі типтегі Қазақстан топырағынан бөлініп алынған бактериялардың түрлерін анықтау. 37
ҚОРЫТЫНДЫ 55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 56
Жер бетінде тіршілік ететін барлық организмдер биоценоз құрамында айқын және әмбебап орын алады, олардың әрқайсысының орны бөлек және зерттеуді қажет етеді. Соның ішінде гетеротрофты микроорганизмдердің алатын орны ерекше. Олар энергетикалық, газдық (тіршілік ортасының белгілі химиялық газдық құрамын тұрақты ұстау немесе оны өзгерте алу), тотығу- тотықсыздану, концентрациялық, деструкторлық, транспорттық(бұл ағзалардың активті тіршілігі барысында зат пен энергияның ауысуы), орта қалыптастыру қызметтерін атқарады.
1 Звягинцева И.С. Галобактерии // Успехи микробиологии. 1989. Т. 58. В. 23. С. 112-137.
2 Delmont T.O., Robe P., Cecillon, S., Clark I. M., Constancias F., Simonet P., Hirsch P. R., Vogel T. M. Accessing the soil metagenome for studies of microbial diversity // Applied and Environmental Microbiology. – 2011 - Vol. 77, № 4. - P. 1315–1324 .
3 Жубанова А.А., Абдиева Г.Ж., Шөпшібаев Қ.К. Биотехнология негіздері. Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2006.- 110 б.
4 Гусев М.В., Минеева Л.А. Микробиология. -М.:Изд-во «Академия», 2003.
5 Зенова Г.М., Грядунова А.А., Поздняков А.И., Звягинцев Д.Г. Аэробные и микроаэрофильные актиномицеты агроторфяной и трофяной титичных почв // Почвоведение.- 2008. - №2. - С. 235-240.
6 Зенова Г.М., Глушкова Н.А., Банникова М.В., Шваров А.П., Поздняков А.И., Звягинцев Д.Г. Комплексы актиномицетов в осушенных торфяных типичных почвах таежной зоны при пирогенной сукцессии // Почвоведение.– 2008.- № 4.- С. 441-447.
7 Зенова Г.М., Курапова А.И., Лысенко А.М., Звягинцев Д.Г. Структурно-функциональная организация комплексов актиномицетов пустынных и вулканических почв // Почвоведение. -2008. - №2. - С.468-475.
8 Грядунова А.А., Лихачева А.А. Методы выделения актиномицетов рода Microbispora из почвы и растительных субстратов // Вестник МГУ им. М.В. Ломоносова.- 2006. - № 3. - С. 144-148.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
2
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1
ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1
Гетеротрофты микроорганизмдердің ерекшеліктері
6
1.2
Гетеротрофты микроорганизмдердің табиғатағы рөлі
13
1.3
Топырақ - ... ... ету ... ... әр ... типіндегі микробтық алуантүрлік
20
2
ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1
Зерттеу объектiлерi
25
2.2
Зерттеу әдістері
26
3
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1
Люминесцентті микроскопия әдісін қолдана отырып бактериялар ... ... ... ... ... ... ... бактериялардың түрлерін анықтау.
37
ҚОРЫТЫНДЫ
55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
56
КІРІСПЕ
Жер бетінде тіршілік ететін барлық организмдер биоценоз құрамында айқын және әмбебап орын алады, олардың әрқайсысының орны ... және ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің алатын орны ерекше. Олар энергетикалық, газдық (тіршілік ортасының белгілі химиялық газдық құрамын тұрақты ұстау ... оны ... алу), ... ... ... деструкторлық, транспорттық(бұл ағзалардың активті тіршілігі барысында зат пен энергияның ауысуы), орта қалыптастыру қызметтерін атқарады.
Гетеротрофты микроорганизмдерге әр түрлі таксономикалық ... ... ... ... саңырауқұлақтар және ашытқылар жатады. Бұл микроорганизмдер табиғатта, соның ішінде топырақта кең ... және олар ... ... ... ... болып саналады. Топырақ микроорганизмдердің тіршілік ету ортасы болып саналуының басты себебі оның кең масштабтағы гетерогенділігінде.
Жұмыстың мақсаты: Қарағанды облысының шөлдің ... ... ... ... ... ашық қызғылт, орташа қызғылт топырақтары; карбонатты қара қоңыр қызғылт (Ақмола облысы, Жарқайын районы), карбонатты қара қоңыр қызғылт ... ... ... ... ... қара ... ... облысы, Зеренді районы) үлгілеріндегі гетеротрофты микроорганизмдерді зерттеу. ... ... ... және ... ... ... үлгілеріндегі бактериялар санына егу және люминицентті микроскопия әдісін қолдана отырып баға беру;
2) Әртүрлі ... ... ... ... ... түрлерін анықтау.
3) Топырақ түріне байланысты зерттелген ... ... ... ... ерекшелігін анықтау.
Жұмыстың өзектілігі мен жаңалығы: Микроорганизмдер топырақтың таптырмас гомеостатикалық ... ... ... ... ... ... ... зат айналым мен энергия алмасулар, тас көмір, мұнай және өзге де пайдалы қазбалардың түзілуі, қалыптасуы, ... ... ... өсімдіктердің сауықтырылуы мен қоректенуі, топырақтың құнарлылығы мен өнімділігі микроорганизмдерге тікелей қатысты. Осы ... ... ... территориясындағы топырақ микрофлорасының сандық және сапалық құрамы анықталмаған. Қазіргі таңға дейін топырақ микробиотасы жайлы жаңа деректердің жоқ ... ... ... ... зерттейтін жоғарғы информативті әдістердің болмауына байланысты. Осы жұмыста біз люминесцентті микроскопия ... ... ... топырақтағы микроорганизмдер санына нәтижелі есеп бере алдық. Микробтық қауымдастықтың таксономиялық құрамын зерттей отырып ... ... ... жөнінде түсінік қалыптастыра аламыз. Алынған деректер Қазақстан аумағының шөлдің күлгін қоңыр, шөлдің қоңыр, түйңршікті ашық қызғылт, карбонатты қара қоңыр қызғылт, ... қара ... ... ерекшеліктері жайлы ақпараттық мағлұматтар аясын кеңейтті. осы ... ... ... ... қоса ... мониторинг жасауда қолданса болады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Гетеротрофты ... ... ... ... ... ... асу үшiн ... заттар қажет. Қоректендiргiш заттар ретiнде және энергия көзі ретінде микроорганизмдер әр түрлi органикалық және органикалық емес қосылыстарды қолданады. ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан олар қоректік заттарды барлық денесі арқылы қабылдайды да, олар клеткадағы керексіз заттарды сыртқа бөліп ... Бұл екі ... ... де өте тез жүреді [1]. Қоректік заттарды қабылдау осмос құбылысына байланысты. ... ... ... ... ... ... ... де белгілі қоректік заттарды қажетті мөлшерде ғана өткізіп тұрады. ... ... ... заттар ерітіндісі оған белгілі мөлшерде кысым туғызады. Оны осмос қысымы деп атайды. Оның ... ... ... ... концентрациясына тығыз байланысты. Егер еріген заттың концентрациясы неғұрлым артық болса, қысым да соғұрлым арта түседі. Клеткада жүретін ... ... ... ... заттар осмос қысымының әсерінен клеткадан сыртқа бөлініп шығып отырады. Ортада су көп ... ... ... ... ... ... Мұны ... құбылысы деп атайды. Клетка шамадан тыс ісінсе, жарылып кетуі де ықтимал [2]. ... ... ... ... ... ... ас тұзы ... қант қосылғанда бактерия клеткалары сусызданады. Цитоплазма бастапқы қалыңдығынан анағұрлым кішірейеді де жиырылып клетканың ішіне қарай тартылады, оны ... деп ... ... бактерия клеткасының тіршілігі жойылады. Көптеген тағамдық заттарды сақтау үшін тұрмыста қант пен ас тұзынын, концентрлі ерітінділерін ... ... ... ... органоген қоректену үшін негізгі элементтер болып саналады - оттегі, сутегі, азот, көміртегі. ... мен ... ... көзі - су. ... ... ... тек ... күйде түсуіне байланысты су маңызды рөл атқарады. Азот пен көміртегі көзі ретінде әр ... ... ... ... және органикалық емес) пайдаланады. Бактериялардың кейбір түрлері қарапайым азотты ауадан, ал көміртегін көмірқышқыл ... ... ... Көміртегінің сіңірілу тәсілдеріне қарай микроорганизмдер үлкен екі топқа бөлінеді ... (гр. autos - ... tropha - ... ... ... ... ... отырып күрделі органикалық қосылыстарды өздігінен ситездей алатындар. Олар үшін көміртегі мен азот көзі ретінде ... мен ... өзге де ... емес ... ауаның молекулярлы азоты, аммоний тұздары жатады. Осындай қарапайым заттарды қолдана отырып олар белок, май, ... ... мен ... ... ... ... ... хемосинтездеуші, яғни фотосинтетикалық пигменттері жоқ, энергияны химиялық реакция нәтижесінде алатындар және фотосинтездеуші, хлорофилтәріздес пигменттері бар, энергияны күн сәулесінен алатындары ... ... С.Н. ... ... ... ... ... бактериялары, күкірт бактериялары жатады. Бұлардың кейбір тобына - мәселен, күкірт бактерияларына жасыл өсімдіктердегідей фотосинтез құбылысы тән [1; 4].
Гетеротрофтар (гр heteros - ... tropha - ... ... ... ... қосылыстардан алатын микроорганизмдер жатады. 1933 ж. изотоптық әдіс көмегімен американдық ғалымдар гетеротрофтар СО2 газын сіңіре отырып ... ... ... ... ... көзі ... ... микроорганизмдер көбінесе дайын органикалық заттарды көмірсулар, спирттерді және түрлі органикалық қышқылдарды (сүт, сірке, ... ... т. б. ... ... ... және т.б пайдаланады. Бұларға шіріту бактериялары, әр түрлі ашу ... ... және ауру ... ... ... ... ... олар зат алмасу процесінде түзілетін көмір қышқылын да ... ... ... бұл ... ... өлі қалдықтарды ыдыратудағы рөлі зор [1; 3; 4;].
Гетеротрофты ... ... ... ... ... және ашытқылар жатады.
Актиномицеттер туралы алғашқы деректер неміс микробиологы Ф. ... 1874 ... ... ... 1878 жылы оның Отандасы Ц. Гарц жануарларға ... ... ... ... ... орналасқан жіп тәрізді формалы организді сипаттап, - Actinomyces деген атау берді. Содан бастап сәулелі саңырауқұлақтар - актиномицеттер атауы осы ... ... ҚСРО ... ... ... ... - Н.А. ... Г.Ф. Гаузе, Т.П. Преображенск, А.А. Прокофьева-Бельговамен зерттелген болатын. Олардың еңбектерімен және шәкірттерінің жұмыстарымен актиномицеттер систематикасының, биологиясының, ... ... және ... іргелі сұрақтарына жауап алынды, антибиотиктер және басқа да биологиялық белсенді заттардың көптеген продуцент -культуралары табылып, анықталды [4; 50; 48].
Актиномицеттерді зерттеуде ... ... С. ... және оның шәкірті X. Лешевальенің еңбегі зор. Сәулелі саңырауқұлақтың атаулары актиномицеттердің вегетативті құрылым түзу қабілеттілігін көрсетеді. Гифтердің қалыңдығы әр ... ... және 0,1-1,5 мкм, ... 1 мкм ... болып келеді [5; 48].
Актиномицеттер Берджи анықтамасы бойынша Firmicutes бөліміне жатады. Олардың көптеген туыстығы мен түрлері аэробтар, сонымен қатар анаэробты, ... ... да ... ... ... ... ... тығыз қоректік ортада өскен кезде субстратты және ауалы мицелий түзеді, вегетативті жолмен көбейеді. ... ... ... ... үшін морфологиялық қасиеттерімен қатар, культуралдық қасиеттері, физиологиялық және биохимиялық белгілері ... ... ... және азот көздерін пайданануы, антибиотиктерді, пигменттерді түзуі, клетка ... ... ... ... т.б.) кең қолданылады. Актиномицеттерде негізгі морфологиялық талаптары - ... ... ... құрылысы, спорангийлердің, склероцидтердің түзілуі т.б. болып табылады [6].
Actinomycetales қатары. Мицелий бұтақтанған, жақсы дамыған. Споралары түзу, бүгілген немесе спиральды ... ... ... ... ... 1 ден 50 ... ... моншақ түзіп орналасқан. Actinomycetaceae тұқымдасы. Бұл тұқымдастың өкілдерінің споратасушылары жақсы жетілген, экзоспоралары моншақ түзіп орналасады. Споратасушылардың көлемдері әртүрлі болып келеді. ... ... ... ... ... (көк, ... сары, қара т.б.). Actinomyces туысы өкілі. Actinopycnidium түрлері қарапайым спора тасушылармен қатар ... ... ... ... Олар дөңгелек немесе сопақ формаға ие және тығыз құрылым түзетін ... және ... ... ... Пекнидтердің ішінде пикноспоралар түзіледі, олар ұрықтық денелерде орнналасқан вегетативті ... ... ... ... ... ... ... сыртқа шығады және жетілу кезінде жаңа колониялар түзуі мүмкін. Chainia ... ... ... ерекше денешіктер - склероций дамиды. Олар гифтердің ... ... ... және ол ... ешқандай бөлшектенбеген дене болып табылады. Белгілі жагдайларда склероций мицелиймен ... ... ... Сонымен қатар, Chainia да қалыпты спора түзу де бар. Proactinomyces және Nocardia туысының мицелийлері жас кезінде жақсы ... ... жасы ... ... ол ... ... ... ыдырап кетеді. Шын споралары жок. Актиномицеттердің арасында адамдар мен жануарларда актиномикоз ауруын туғызатын түрлері де кездеседі (Actinomyces bovis, Nocardia ... және т.б.). ... ... ... ... Бұл ... тән белгі - экзоспораларының қысқа ... ... ... Micromonospora туысының түрлерінде споратасушының ұшында бір ғана спора, ... ... екі ... ... бірнеше спора болады. Actinobifida туысының спора тасушысы қарапайым емес, дихотомиялы бұтақталған. Әрбір бұтақтың соңында бір спора ... ... ... жасы ... ... ... ... кетеді. Осындай мицелийлердің қысқа бөліктерінде бір спорадан түзіледі.
Streptosporangiaceae тұқымдасы. Бұл тұқымдасқа ... ... ... ... Streptosporangium туысы түрлерінде спорангийлері спираль түзе айнала орналасқан гифтерден ... ... ... ... ... жоқ, оның қызметін жиналатын шырыш атқарады, оларда споралар дамиды. ... ... ... ... ... үрленуінен туындайды. Бұл үрленген жолақтарда эндоспоралар түзіледі. Осындай спора түзу жолы мукор саңырауқұлақтарынада тән. ... ... ... ... ... ... ... түрлерінде әртүрлі формада болып келеді.
Actinoplanales қатары. Бұл қатарға жылжымалы кезеңі бар (спора ... ... ... ... ... Мицелийлері жақсы жетілген, субстратты және ауалы бөліктері бар. Споралар көбінде ұрықтық денелерде - спорангияларда түзіледі. Гиф ... ... ... ыдырауы нәтижесінде түзіледі және ұрық денешіктерімен байланыспаған. Actinoplanaceae тұқымдасы. Мицелий жақсы жетілген. Спорангийлер ауалы ... ... ... Споралары жылжымалы. Бұл тұқымдасқа Actinoplanes туысы (тұқымдас сияқты құрылымды), Ampullariella ... ... ... ... колба тәрізді), Pilimelia туысы (спорангийлері бөшке тәрізді) және т.б. Kitasatoa туысың түрлерінде шын спорангийлер жоқ, ... ... ... ... ... шырыш капсула атқарады.
Dermatophillaceae тұқымдасы. Осы тұқымдастың негізгі ерекшелігі - споралардың бөлшектену нәтижесінде түзілуі болып табылады. Спорангийлар жоқ, ... ... ... қозғалмалы. Оларға Dermatophilus, Proactinoplanes туыстарын жатқызады.
Planosporaceae тұқымдасы. Мицелийлері жақсы жетілген, ... жоқ. ... ... ... ... мицелийлердің қысқа өскіндерінде түзіледі. Planomonospora, Planobispora, Sporichthya, Dactylosporangium туыстары өкілдері болып табылады.
Mycobacteriales қатары. Бұл қатарға шын мицелий түзбейтін түрлер жатқызылады. ... ... ... ... ... ... тәріздес бұтақталған өскін дамуы мүмкін, бірақ өсу барысында олар жеке кішкентай қалыпсыз ... ... ... кетеді. Көптеген түрлері тұрақсыз формалы жеке клетка түрінде өмір сүруі мүмкін. Жылжымалы кезеңі жоқ. Грам оң. ... жиі ... ... ... ... ... Ауру туғызушы формалары - туберкулез, дифтерия, проказ қоздырушылары ... ... Бұл ... ... ... ... тұрақсыз таяқшалы бұтақ тәрізді болып келеді), Мусососсассае (дөңгелек клеткалары дұрыс емес ... ... ... ... бактериялар), Corynebacteriaceae (коринебактериялар, ауру тудырушы түрлер) [6].
Актиномицеттер экожүйенің трофикалық тізбегінің біркелкі тобы болып табылады, яғни ... ... ... ... өмір сүру өнімдері құрылым түзуші қасиетке ие, сондай-ақ топырақтың қышқылдық-негіздік, тотығу-тотықсыздану жағдайларын анықтайды. Мицелийлі прокариоттардың негізгі ... ... ... ... сонымен қатар гумустық қосылыстарды да. Актиномицеттер топырақта биологиялық белсенді заттардың жинақталуын және азоттық тепе-теңдіктің түзілуін қамтамасыз етеді [7]. ... ... ... ... ... қазіргі кездегі маңызды мәселе болып табылады, олар ... ... ... бағалауда, сондай-ақ жаңа биологиялық белсенді қосылыстардың скренингінде де ат салысады [8].
Көпшілік актиномицеттер - сапрофиттер, кең көлемде ... ... ... ... етіп зат ... қатысады. Актиномицеттер метаболиттердің белсенді продуценті болып табылады. Олар антибиотикті ... ... ... ... Молекулрлық биологияның пайда болуымен биотехнология үшін актиномицеттердің маңызы аса зор болды. Ашылған мыңдаған антибиотиктердің ішінен көпшілігі актиномицеттерге тиесілі. ... ... ең ... орын ... Streptomyces туысы болып табылады. Streptomyces griseus түрінің өзі елуде астам антибиотиктерді синтездейді. 1960 ... ... ... ... жоғары атибиотиктерді алу және көптеген патогенді бактерияларға қарсы қолданылуында киындық тууына байланысты, жаңа антибиотиктерді іздеуге кірісті [9]. Эффективтілігін жоғарылату, ... ... ... ... ... көптеген жұмыстар жүргізілді. фирмасының зерттеушілері b-лактамды ... жаңа ... ... ... Streptomyces cattleya ситездейтін-тиенамициндер. Тиамицидер грам оң және грам теріс ... үші өте ... ... ... және b-лактамазаларды ингибирлеуге қабілетті, бұл өз тарапында бұл препараттардың жұмысы жақсартып, ... [10]. ... 10-30 ген ... ... әсер ... туындайды, сондықтан, жекелей спотанды мутацияларды анықтау мүмкін емес. Осыдай жоғары өнімді штамдар ... ... ... Streptomyces auerofaclens (пенициллина немесе тетрациклина продуценті) мутасинтез жәе ... ... ... ... ... яғни ... антибиотик молекуласының жартысы синтездеуге қабілетті.
Ісікке қарсы микроб ... ... саны ... ... ... ... бөлініп алынған блеомицин гликопротеид болып табылады, ол өз тарапында ісік клеткаларының ... ... ДНҚ мен РНҚ ... тежейді [10].
Антибиотиктер саңырауқұлақтар ме актиномицеттермен қатар ... ... ... ... ... Адам бұл ... ... және онкологиялық аурулар терапиясы негізінде қолданып отыр. Бұл ... ... ... өзгерістердің өзіндік дүмпуілі болып табылды және тұрақты бактериялар штамы ... бола ... Осы ... жаңа ... ... мәселесі алдыға шықты. Қазіргі таңда инфекциялық жәе хирургиялық аурулардың негізгі болып ... ... ... ... ... антибиотиктердің адам ағзасына келтіретін кері жақтары да бар: асқаза-ішек жолдары микрофлорасының ... ... және ... ... төмедеуі, иммундық жүйенің жұмысы баяулауына алып келеді.
Олар сонымен қатар қалдықты биодеградациялауда маңызды рөл атқарады.
Микроскопиялық саңырауқұлақтар - ... ... ... тiрi ... ... ... ... өсiмдiк белгiлерiнiң (қозғалмайтындығы, шексiз өсуi, витаминдердi синтездеу қабiлетi, клетка жарғақшасының болуы), жануарлар белгiлерiнiң (гетеротрофты коректену, клеткалық жарғақшада хитиннiң болуы, гликогеннiң ... ... ... ... қатар ерекше даму циклi (ядролық фазалардың алмасуы, дикариондардың, гетерокариоздың, парасексуальды процесстiң болуы) болуында [9; ... - ... ... немесе көпклеткалы, көлемi мен құрылысы жағынан әртүрлi организмдер: ... ... ... ... ... әртүрлi талшықтылар мен амебатәрiздi организмдерден полифелитикалық жолмен пайда болды деген жорамалдар бар [10]. Вегетативтi дене ... ... ... ... дамитын тарамдалған жiпшелер жүйесiнен тұрады және коректiк заттарды осмос арқылы сiңiру үшiн ... ... ... ... ... ... вегетативтi, жыныссыз және жынысты жолмен көбейедi. Вегетативтi көбею мицелий ... ... ... ... ... - ... ... жүредi [11].
Саңырауқұлақтар дүниесi үш бөлiмнен тұрады: нағыз саңырауқұлақтар - эумикота, оомицеттер және ... ... ... ... 120 мын түрi ... және ... жыл сайын жаңа түрлердi ашып, сипаттауда [9; 12].
Ашытқы саңырауқұлақтары - бір ... ... және ... ... ... он ... ірі ... Табиғатта бұлар кең тараған. Жасуша пішіні әр ... ... ... және ... ... ... ... саңырауқұлақтары жасушасының мөлшері 8-10 микронға тең.
Оларда қозғалу органеллалары болмайды. Клетка сыртында қабығы бар. ... ... ... және ... да (май, ... ... кездеседі. Ашытқы саңырауқұлақтарын адам баласы қолдан өсіріп, өз шаруашылығында пайдаланады. Ал, табиғатта жабайы ашытқы ... да ... Олар ауыл ... ... зақымдап әдәуір зиянын тигізеді. Ашытқы саңырауқұлақтарының адам ... ... ... ... біз мәдени ашытқы саңырауқұлақтар деп атаймыз. Ашытқы саңырауқұлақтар өнеркәсіпте кең қолданылады. Олар қантты ашытып, ... ... газы мен ... ... Олардың бұл қасиеті нан өндірісінде және спирт өндіруде, түрлі шараптарды, сыраларды, сүт тағамдарын даярлауда қолданылады. Ашытқы ... ... және ... (В, Д, Е) көп ... ... ... қазір тамақ және мал азықтық мақсатта кеңінен қолданалады. Олардың ертеден келе жатқан клафикациясында ... және ... ... деп ... [14]. ... ашытқылар бүршіктелу жолымен көбейеді және олар спора түзеді. Ал жалған ашытқылар көбейгенде тек қана бүршіктенді. Спора түзе алмайды. ... ... ... ... ... ... жатқызады.
Бактериялар ( еubacteria, гр. -- ) тіршілік әрекеттеріне қарай алуан ... ... және ... табиғаттағы маңызы өте зор. Сапрофитті бактериялардың көпшілігі өсімдіктер мен өлген жануарлардан, саңырауқұлақтардан қалған ағзалық ... ... ... [11; 15]. ... ... - ... ... тазалаушысы (санитары). Себебі олар өсімдіктердің қалдықтары мен жануарлардың өлекселеріндегі күрделі ағзалық заттарды ыдыратады. Топырақта қарашіріктің түзілуіне себепші болады. Тау ... ... ... мен ... ... құнарлы топыраққа айналдырады. Топырақ бактериялары өсімдіктерге қорек ... ... ... ... ... ... онымен өсімдіктер қоректенеді. Бактериялар топырақты минералды заттармен байытып қана қоймай, топырақтың құрылымын жақсартады. Топырақ неғұрлым құнарлы болса, онда бактериялар да ... көп ... ... ... ... өсуі мен дамуына ықпал жасайды. Өсімдіктің тамырында және оның ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Кейбір бактериялар ауадағы азотты өзіне сіңіріп, топырақты азотты қосылыстарымен байытады (оған түйнек бактериялары жатады).
Бактериялардың халық шаруашылығында да ... зор. Оны өте ... ... ... сүт тағамдарын ашыту, шарап өндірісінде, тері илеу, сүрлем дайындау үшін қолданған [1; 16]. ... ... ... ... ... энергияны химиялық реакция нәтижесінде алатын және фотосинтездеушілер, энергияны күн көзінен ... деп ... ... ... ... ... байланысты екі үлкен топқа бөлінеді: метатрофтар (хемолитотрофтар) және паратрофтар (хемоорганотрофтар).
Метатрофтар немесе сапрофиттер өсімдіктердің калдықтарымен және ... ... ... Бұларға топырақтағы және судағы әр түрлі органикалық заттарды ыдырататын және ... ... ... ... жатады. Сонымен бірге көптеген бактериялар мен ашытқы саңырауқұлақтар, зең саңырауқұлақтары да ... ... ... Ал паратрофтылар немесе паразиттер (гр. patogenes - ауру ... тек тірі ... ... ғана ... ... Бұған адам мен жануарлардың ауру қоздырушы микроорганизмдері жатады. Олардың ішінде факультативті, ... ... ... ... бар. ... ... хламидиялар, риккетсиялар, вирустар жатады [1].
Гетеротрофтар азот көзі ретінде дайын аминқышқылдарын пайдаланады. Қоректенудің ... ... ... деп ... ... ... ... күрделі қосылыстардан әрқилы дәрежеде сіңіреді.
Азот микроорганизмдер тіршілігі үшін аса ... ... зат. Ол ... тірі ... ... ... ... та, ал белоксыз тіршілік те болуы мүмкін емес. Азотты сіңіру қабілетіне қарай микроорганизмдер үлкен екі ... ... ... ... Олар белокты азоттың минералдық және органикалық қосылыстарынан түзеді.
2) Аминогетеротрофты микроорганизмдер. Бұлардың көпшілігі жай қосылыстарда (минерал ... ... ... мен азоттан кейбір амин кышқылдарын түзеді. Бірақ ... ... ... үшін таза күйіндегі амин кышкылдары да қажет.
Бірінші топқа азот қышқыл аммиак тұздарындағы азотты және молекула күйіндегі атмосфера азотын сіңіретін микробтар ... да ... ... тірі ... ... ... сіңіретін иемесе амин қышқылдарының қосылыстарынан азот алатын түрлер жатады [21]. Белок заттарын ыдырататын микробтарға көбінесе спора түзуші - ... ... ... және тағы ... ... ... ... алдымен микробтар ферменттері әсерінен пептонға, одан кейін түрлі амин қышқылдарына ажырайды. Соңында басқа ... ... амин ... аммиакқа, органикалық қышқылдарға, спирттерге және түрлі көмірсутектеріне дейін бөлінеді. Егер амин қышқылдарының құрамында күкірт болса, онда ыдырау барысында ұнамсыз иісті ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің табиғаттағы рөлі
Жалпы биосферадағы химиялық элементтердің миграциясы микроорганизмдердің тіршілік әрекетіне тікелей байланысты. Олар тау жыныстарының және ... ... ... ... ... геохимиялық қызметтерді атқарады:
1) Энергетикалық - бұл ... ... ... ... жиналып, қоректік тізбек арқылы берілуімен байланысты. Тірі ағзалар күн энергиясын (аккумуляция) өз ... ... оны ... ... ... ... ... ( химиялық, жылу)
2) Газдық функциясы - тіршілік ортасының белгілі химиялық газдық құрамын тұрақты ұстау немесе оны өзгерте алу.
3) ... ... ... ... тірі ... үшін оттек өте қажет. Осы оттектің болуы нәтижесінде тотығу және тотықсыздану процестері үнемі жүріп отырады.
4) Концентрациялық - бұл ... өз ... ... химиялық элементтерді ортамен салыстырғанда бірнеше есе жоғары жинақтай алуы. (мысалы: теңіз балдырларында йодтың көп болуы және т.б.)
5) ... - бұл ... ... әрекеті нәтижесіндегі өнімдерінің және өлгеннен кейін өздерінің жойылуы (оны жүргізетін деструкторлар, ... ... ... - бұл ... активті тіршілігі барысында зат пен энергияның ауысуы (құстардың және балықтардың ... ... Орта ... ... - бұл ... ... ... болып табылады (өзге функциялардың бірлесе отырып әсер ету нәтижесі). Ортаның физикалық-химиялық параметрлерінің өзгерістерге ... ... ... осы ... ... ... қызметі: бұл функция орта қалыптастыру функциясына қарама-қарсы. Бұл функция организмдердің трофтық ... және ... ... ... арқылы көрініс береді [17].
Жер бетіндегі барлық тіршілік микроорганизмдерге тәуелді. Күрделі органикалық азоттық қосылыстар өте көп ... ... ... ... ... түседі. Осыдан басқа айналамыздағы ортаға өте жоғары мөлшерде белоктың ыдырау өнімдері, адамдар мен жануарлар ... ... ... және несепнәр қышқылы бөлінеді. Бұл күрделі азот қосылыстары әр түрлі микроорганизмдер көмегімен аммоний және азотқышқылды тұздарға дейін ... ... ... ... ... ... арқылы жоғарғы өсімдіктер бойына тарап, қайтадан өсімдік белоктарына айналады. Кейбір топырақ микроорганизмдері ауаның ... ... ... ... ... үздіксіз синтезі мен бөлінуі табиғаттағы азот айналымына байланысты. Азот ... ... ... ... ... ... және ... сауықтырады. Сонымен қоса санитарлы гигиеналық жай күйін арттырады [18].
Табиғаттағы азот қоры өте мол. Оның ... ... ... ... ... организмдер құрамында болады. Егер осы организмдердегі көміртегінің мөлшері 700 ... ... ... ... ... мөлшері 20-25 биллион тоннадан аспайды. Табиғаттағы жасыл өсімдіктер жылына 20 биллион тоннадай көміртегін, 1-1,5 биллион тоннадай азот ... ... әр ... типтерінің бір гектардай жырту кабатында тіршілік ететін бактерия, саңырауқұлақ, балдыр, ... және ... да ... ... ... 6-дан 18-тоннаға дейін байланысқан түрдегі азот болады. Азоттың сарқылмас қорының бірі - атмосфера. Ғалымдардың есебіне қарағанда, ... ... жер ... ... 80000 ... жуық молекула күйіндегі азот бар. Бұл ауыл шаруашылық ... кем ... бір ... ... ... ... ... мол өнім алуға мүмкіндік берген болар еді. Бірақ өсімдіктердін азотқа тапшы болатыны әрқашан да байқалады. ... ... азот ... ... азоттан тұрады да, өсімдіктер оны сіңіре алмайды. Сонымен қатар ... ... ... да ... ... ... ... алмайды. Сондықтан мұндай қосылыстар өзгеріске ұшырауы, яғни ыдырауы керек. Азоттың осындай органикалық түрлерінің минералдың азотқа айналуын азот ... ... деп ... Бұл ... ... ... және ... қатысады [19].
Азот айналымының екінші кезеңінде аммонификациялану нәтижесінде пайда болған аммиак алдымен азотты, кейіннен азот қышқылына дейін ... ... ... ... ... азот қосылыстарының көп мөлшері қарашірік күйінде топырақта сақталады. Аммонификация ... ... ... ... жануарлар және микроорганизмдер қалдықтарынан тазартылады. Бұл процесті нитрификация деп атайды. Нитрификация - ерекше микроорганизмдер топтарының ... ... ... ... ... ... айналады. Нитрификация үрдісін екі арнайы хемолитоавтотрофты нитрификациялаушы бактериялар тобы жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... нитритке дейін, ал Nitrobakter туысының бактериялары нитритті ... ... ... ... ... ... яғни азот ... тұздары пайда болады. Олардың түзілуі топырақтың ауа режимінің жақсаруына тікелей байланысты. Егер топырақтың ауа режимі жақсарса, ... ... ғана ... ... ... ... азоттық органикалық заттардың минералдануы да тездетіледі. Азотты заттар айналымының үшінші кезеңінде топыраққа жиналған нитраттар тотықсызданады. Оны денитрификация деп ... ... ... кезінде нитрат молекулалары азотқа айналады да, молекулалы азот қайтадан атмосфераға оралады. Бұл негізінен топырақтағы азот қорының босқа ысырап ... ... ... егін ... ... деп ... Табиғатта азот айналымындағы төртінші кезеңде микроорганизмдердің әсерінен ауадағы атмосфералық азот ... ... ... ... ... ... өз бетінше тіршілік ете алатын Azotobacter, Clostridium, Rizobium бактериялары қатысады. Қолайлы жағдай туғанда ... ... ... ... ... ... ... тіршілік ете отырып, жылына егістің әр гектарында 100-ден 400 кг-ға дейін ... азот ... ... ... ... Өз бетінше тіршілік ететін азот сіңіруші бактериялар осындай мерзім ішінде де 1га ... ... 50 ... ... азот жинай алады [19; 20].
Гетеротрофты микроорганизмдер көміртегі айналымында маңызды рөл ... ... ауа ... ... 0,03% С02 бар. ... ... айналымы бір - біріне ұқсамайтын екі процесс арқылы: оттекті фотосинтез және тыныс алу. Оттекті фотосинтез кезінде аэробты ... және ... ... ... ... ... (СО2) тотықсызданған күйге айналдырады. Ал сутегінің тотықсызданған формасын (Н20) 02 ... ... Бұл ... ... және ... ... ... Аэробты жағыдайда өсімдіктер мен оксигенді фототүзуші бактериялар СО2-ні сіңіріп, органикалық қосылыстарға айналдырады. Пайда болған органикалық заттарды жануарлар мен аэробты ... ... ... ... ... СО2 ... ... соңғы өнімі ретінде атмосфераға қайта оралады. Анаэробты жағыдайда көміртегі айналымына аноксигенді фототүзуші бактериялар мен ... ... алу және ашу ... ... ... ... ... қатысады.
Органикалық заттар жануарлар мен аэробты микроорганизмдердің ... ... ... одан соңғы өнім ретінде бөлініп шығатын СО2 атмосфераға қайта оралады. Аэробты жағдайда СО2 аноксигенді ... ... ... ... (гелиобактериялар, қоңыр, жасыл бактериялар) арқылы органикалық заттарға айналады. Органикалық заттарды анэробты микроорганизмдер қолданып, анаэробты тыныс алу мен ашу ... ... СО2 ... ... оралады [20; 21].
Өсімдіктердің, жануарлардың және микроорганизмдердің органикалық қалдықтары ... бар ... өте бай. ... органикалық қосылыстарының минерализациялануын протеолитикалық қасиетке ие гетеротрофты микроорганизмдер жүзеге асырады. Олардың ішінде ең белсенділері Proteus, Bacillus, Arthrobacter, т.б. және ... ... ... - ... ... ету ... ... табиғатта, соның ішінде топырақта көп таралған және олар топырақтың негізгі құрам бөлігі болып ... ... ... ... ету ... ... ... басты себебі оның кең масштабтағы гетерогенділігінде. Топырақ органикалық және анорганикалық заттардан құралады. Оның минерал бөлшектеріне, көбінесе ... ... ... ... ... Міне бұл ... микроорганизмдердің негізгі тіршілік ететін мекені. Облигатты анаэробтардың мекен етуіне түйіршіктің (диаметрі 1cм) ... ... ал оның ... ... тіршілік етеді. Тамыр бетіндегі бактериялардың жұқа биопленкалары тамыр бөлінділерін ұстап қалып, топырақтың гетерогенділігіне әкеледі [20; 21]. Топырақта микроорганизмдерге ... ... ... мол ... да, ... түскен күн сәулесінен оларды қорғап түрады. Олар үш фазалы полидисперсті ортада, яғни қатты (минералды және органикалық бөлшектер), ... ... ... және газ ... (топырақ ауасы) орталарда тіршілік етеді. Микроорганизмдердің өміршеңділігін топырақтың бөлшектерінен, микроб клеткалары мен олардың метаболиттері бар ... ... ... ... [28].
Топырақта микроорганизмдердің түрлері мен санының әр түрлі болуы ... ... ... яғни ... ... болуына байланысты. Ғылыми деректерге сүйенсек: құнарлы қара топырақтың бір ... ... саны 5 ... ... ... ... ... оның саны 1 миллиардтай екен. Еліміздің көрнекті микробиолог ғалымы Н.А. Красильниковтың есептеуіне қарағанда топырақтың құнарлы ... ... 5-7 ... ... тірі ... болады екен.
Топырақта микроорганизмдердің орналасуы микроошақты сипатқа ие, олар органикалық және ... ... ... не ... түрінде жиналады. Табиғи жағдайда көптеген микроорганизмдер адгезивті түрде болады. Микроорганизмдер адгезиясын былай жіктейді: а) субстрат ... ... б) ... ... арасындағы коагрегация; в) планктонды және жабысқан клеткалар арасындағы ... [23; ... ... ... ... бөлшектеріне, тамырға және өсімдік қалдықтарына) микроорганизмдердің өсуіне қолайлы жағдай туғызады. Адгезияланған клнеткалар саны топырақ типіне және микроорганизмдер ... ... яғни ... ... ... өсінділердің, полисахаридтердің, адгезин типтес заттарды түзу қасиеттерінің болуы.
Д.Звягинцевтің бақылауы бойынша ең жоғарғы адгезия (90% ... шар ... ... бар ... ... бай ... ... екені анықталғын, ал қызыл қоңыр және сұр топырақтарда (50-60%) орташа, ең төмен ... ... (7 -17,5%) ... ... [29; 31].
Ұзақ жылдар бойы топырақ ғылымда физикалық және химиялық зат, яғни тек өсімдіктер ... орта деп ... ... тіршілік ететін микроорганизмдер мүлде ескерілмеді. Көрнекті орыс ғалымдары П.А. Костычев, В.В. ... және В.Р. ... ... ... аса ... орта ... онда мыңдаған, миллиондаған микроорганизмдер және басқа да жәндіктер тіршілік ететіндігін дәлелдеп берді ... мен ... ... ... ... ... ... олардан құрылысы мүлде өзгеше жаңа заттар пайда болады. Бұл заттардың мөлшері топырақтың түріне байланысты түрліше болады. Мәселен, орманды жерлердегі органикалық ... ... ... гектар басына 1,5-7 тоннаға дейін барады, ал шалғынды жерлердің гектарындағы органикалық қалдықтардың мөлшері 2-11 тоннаға дейін жетеді. Бұл ... ... және ... ... көп ... ... ... қоректенеді. Осыншама органикалық заттарды ыдырату үшін топырақтағы микроорганизмдердің саны мен әрекеттері де ... болу ... ... ... топырақтың 1г-да микроорганнизмдердің бірнеше миллиард клеткалары кездеседі. Бірақ олар топырақтың төменгі қабатына қарағанда жоғарғы ... ... ... ... ... ... арту үшін ... топырақта көп мөлшерде болуымен қатар, активті тіршілік әрекеттерінің де зор ... бар. ... ... ... ... ететін ферменттер түзеді. Осындай ферменттердің көмегімен топырақтағы органикалық заттар ыдырап, ... оңай ... ... ... ... Оны өсімдіктермен қатар, микроорганизмдер де қоректік зат есебінде пайдаланады [25].
Топырақтағы микроорганизмдердің бір ... ... ... ... ... бөлігінің тіршілік процестері аяқталып, өлексеге айналады. Ондай өлекселермен тірі микробтар қоректеніп, ыдыратады. ... ... ... ... ... Академик В.Р. Вильямстың зерттеуіне қарағанда, өсімдіктер ұсақ ... ... өсіп ... ... ... микроорганизмдердің тіршілік әрекетінен пайда болған гумустан түзіледі. Сөйтіп микроорганизмдер топырақ түзуші негізгі факторлардың бірі болып саналады. Қарашіріктің мөлшеріне және ондағы ... ... ... ... ... саны әр ... ... түрліше болады. Топырақ неғүрлым құнарлы болса, соғүрлым ... да көп ... ... ... өңделген шымды-күлгін топырақтардың 1 г-да 3-10 миллионға дейін, ал қара топырақты жерлерде 15-50 миллионға дейін микроорганизмдердің клеткаларын ... ... ... бір ... ... ... жеріндегі микроорганизмдердің саны бірдей болмайды. Мысалы, орманды шалғынды аймақтың нашар өңделген, қарашірігі жырту қабатының 1г-да 0,5-1,5 миллионға дейін бактериялар болса, дәл ... ... ... ... ... мол ... 1 г-да ... 3-25 миллионға дейін бактериялар кездеседі. Бау-бақша топырақтары, ұдайы суарылып, тыңайтылып ... ... дала ... ... ... ... бай келеді. Түрлі топырақтардың жырту қабатында микроорганизмдердің мөлшері түрліше болатынын еліміздің көрнекті ғалымы Е.Н. Мишустиннің зерттеуінің қорытындысынан байқауға болады ... ... 1 - Е.Н. ... ... ... бойынша түрлі топырақтардың жырту қабатында микроорганизмдердің мөлшері
Топырақ
Топырақтың күйі
1г топырақтағы микроорганизмдер саны
1мг азот
Күлгін
Тың
300 - 600
70
Шымды күлгін
Тың
600-1000
200
Жыртылган
1000-2000
250
Қара ... ... ... ... көпшілігі тек жырту қабатында кездеседі. Мәселен, 20 см тереңдікте 1 г ... 5,7 ... ... болса, 60 см қабатта небәрі жарты миллиондай, ал бір ... ... іс ... кездеспейді. Топырақтың төменгі қабаттарында бұл кабаттардағы су және ауа режимдерінің нашарлығынан оның органикалық қосылыстарға ... ... ... ол ... аз ... [22].
Сонымен қатар, топырақ микроорганизмдерінің басым көпшілігі аэробты организмдер. Олардың анаэробты топтары аз. ... ... мен ... ... да аз емес. Олар көбінесе топырақтың түріне қарай ... ... ... ... ... ... өлкенің сұр топырақты тың жерлерінің 1г-да актиномицеттердің саны 2800-3110 мыңға дейін барады, ал саңырауқұлақтар 5,6-6,3 мыңға жуық болады. Ал осы ... қара ... тың ... ... қабатының әрбір граммында актиномицеттер 960-3170 мыңға дейін, саңырауқұлақтар 4,4-36 мыңға жуық кездеседі. Міне, бұдан ... ... ... ... ... да ... ... байқаймыз. Олар негізінен өсімдіктер қалдықтарын, ондағы клетчатканы ыдыратады. Целлюлоза ыдыратушы аэробты және анаэробты микроорганизмдер өсімдіктегі клетчатканы көмір ... газы мен суға ... ... Ал ... ... газы - ... ... қажетті заттардың бірі [30].
Топырақтағы микроорганизмдердің саны жыл маусымына байланысты өзгеріп ... ... ... кетсе, жазда қайтадан көбейеді. Көптеген ғалымдар қыс кезінде топырақта тіршілік ... ... ... ... ... пікір айтып жүр. Ал Н.А. Красильниковтың байқауынша, қалың қар ... ... ... айналмай, ондағы микробиологиялык процестер үздіксіз жүріп жатады. Қыс кезінде басқа жыл маусымына қарағанда топырақта актиномицеттердің жақсы ... ... ... ... ... ... түрлі витамин, ауксин және басқа заттардың зор маңызы бар. Бұл заттардың азғана мөлшерінің өзі микроорганизмдердің тіршілігін қуаттайды. Соның нәтижесінде ... де ... өсіп ... ... ... ... ... микробтар саны да бірнеше есе азаяды. Мұнын өзі негізінен онда ылғалдық азаюымен ... ... ... ... ... едәуір әсер етеді. Егістіке пайдаланылып жүрген нейтралды немесе аздап сілтілі топырақтарда бактериялар көп, ал ... ... ... ... ... аз ... Микроскоптық саңырауқұлақтар, бактерияларға қарағанда, қышқыл ортаға төзімді келеді, сондықтан қышқыл топырақтарда олар көп ... ... ... үш ... классты құрайды: Actinomycetae, Eubacteriae және Myxobacteriae. Топырақтағы ... ... ... және ... ... ... топырақты сипаттауға болады.
Көп жағдайларда топырақтың сипаттамасы ондағы микроорганизмердің алуантүрлілігі мен санына байланысты. Соған сәйкес топырақ классификациясын қарастырайық [27].
* ... ... ... бұл ... ... ... саны жалпы топырақ микрофлорасының 5-20% алады. Осындай топыраққа азоты мол органикалық заттарды ... ... шала ... ... ... өсімдіктерге токсинді болу мүмкін. Ол насикомдар мен паразиттер тарататын ауруларға төзімсіз өсімдіктердің өсуін баяулатуы тіпті тоқтатуы мүмкін. ... ... ... ... өте ... Аурущаң топырақтар әдетте әлсіз физиологиялық қасиеттерге ие, және топырақтағы энергия газтүзілуге (оранжерейа эффектісі) кетеді.
* Ауруды басатын топырақ. ... ... ... ... ... заттар шығара алатын микроорганизмдер доминантты рөл атқарады. Осы типтес топырақтардың микрофлорасы мынадай ... ... ... ... және ... туысынынан Streptomyces. Осындай топырақта өскен дәнді дақылдар аурулар мен зиянкестерге төтеп бере ... ... ... ... ие, яғни атап ... ... желденеді, су мен ауа өтуі жоғары дәрежеде.
* Ферментативті топырақ (зимогениктер). Бұл топырақ ... ... ... түрін іске асыралады. Бұл топырақтағы микроорганизмдер комплексті органикалық заттарды қарапайым органикалық және органикалық емес молекулаларға ыдыратады. Ферментативті топыраққа ... иіс тән. ... қоса ... ... вентиляциясы жоғары. Парникті газдардың (метан, аммиак, көміртегі ... ... ...
* ... ... Бұл ... микроорганизм мөлшері айтарлықтай көп. Олар белок, аминқышқылдары мен карбогидраттардағы комплексті молекулалардағы азот пен көміртегінің диоксидін реттейді. ... ... ... ... ... ... ... кейбір саңырауқұлақ - балдырлар (фикомицеттер), және көк жасыл балдырлар мен цианобактериялар, актиномицеттердің кейбір түрлері.
1.4 Топырақтың әр түрлі типіндегі микробтық алуантүрлік
Бактериялардың ... кең ... ... зор рөлі туралы куәландырады. Олардың қатысумен топырақта және сутоғандарда әр түрлi органикалық заттардың ыдырауы, ... қоса зат ... мен ... ... іске ... топырақтын құнарлығы мен тас көмір, мұнай, және өзге де ... ... ... қалыптасуы, топырақтың азотпен байытылуы, ауылшаруашылық зиянкестерімен күрес, антибиотик, жем тиінді, азықтық ақуызды ... ... әрі оны ... және т.б ... ... ... [18; 19].
Азотофиксация - организмдердің арасында тек қана ... ... ... ... мен архебактериялар) іске асыра алатын биологиялық процесс. Демек, атмосфераның 90% астам молекулалық азоты белгiлi микроорганизмдердің метаболиялық белсендiлiгiн салдарынан ... ... ... бактериялары дәстүрлі түрде топырақтың химиялық ластануының индикаторы, яғни көрсеткіші ретінде қолданылады. С.Н. Виноградский ... ... ... ... ... ... ... pasteurianum бөліп алды. Біршама кешігіп голландық зерттеуші М. Бейерник аэробты азотбекітуші бактерия Azotobacter, нақтырақ айтқанда Azotobacter chroococcum туысын ... ... ... ... ... ... классына, аэробты грамтеріс таяқша және коккалар тобына жатады. Бұл туысқа клеткалары ірі, ... ... ... сопақша пішіндес, жылжымалы перитрихальды талшықтары бар, спора түзбейтін микроорганизмдер жатады. Әрі ... ... ... басқа систематикалық топтын микроорганизмдерінің өкілдерімен әрі жаңа түрлерімен толықтырылады [20-22].
Топырақта ниттраттардың ... ... ... өткен ғасырдың екінші жартысында белгілі болатын. Бұл процесс микроорганизмдердің қатысуымен жүреді деген жорамалын Л. Пастер алғашқылардың бірі ... ... еді. ... бактериялардың алғашқы тобын Nitrosomonas, Nitrosococcus, Nitrosospira, Nitrosolobus, Nitrosovibrio туысының бактериялары құрайды, ... - ... ... - ... Nitrospina, Nitrococcus. Туыстың аты осы немесе келесі топтың микроорганизмдері морфологиялық тұрғыдан алуантүрлі, яғни ... ... ... ... ... ... куәландырады. Олардың бәрі грамтеріс, көбі өте ұсақ, негізінен жылжымалы, полярлы немесе перитрихальды таяқшаларымен. Біршамасының ішкі цитоплазмалық мембраналық ... ... ... ... ... барлық нитрификациялаушы бактериялар - хемолитоавтотрофтар, энергияны тотыққан аммиактан немесе СО2 ден ... ... ... үшін ... азот ... алатын, яғни хемосинтез жүргізетін бактериялар [34].
Споротүзуші бактериялар микроорганизмдердің ... кең ... ... Олар табиғатта кең тараған және әртүрлі биологиялық процесстерде маңызды рөл атқарады. Осы бактериялардың қатысуымен ... ... ... ... органикалық қышқылдар мен өзге де қосылыстардың өндірісі меңгерілген. Споратүзуші бактериялардың көптеген түрі басқа микроорганизмдер сияқты ... ... ... Дегенмен барлық топырақтар осындай бактериялармен бай емес. Топырақтың мәдениеттенгендiне, ... ... ... және өзге де ... ... бұл бактериялардың топырақта болуы құбылып тұрады [33].
Топырақтың типі мен жасына байланысты споратүзуші бактериялар саны ... ... ... бай ... ... ... шымды күлгін, орманды және таулы шалғындықтарда споратүзуші бактериялар саны айтарлықтай аз. Мұндай бактериялардың едәуiр бөлiгі органикалық заттың мөлшері аз, ... ... шөл ... ... ... бактериялардың ішінде бациллалар еркін өмір сүруші, бірклеткалы, мұнайсинтездеуші, аэробты, клетка пішіні таяқшатәріздес, кәдімгі эндоспора түзеді. Гетеротрофты ... ... ... ... кесе ... ... арқылы көбееді. Клетканың бұтақтануы көбеюі ретінде белгіленбеген. Клетканың ... ... 0,4-2 мкм ... ... ... ... клеткалары түзу немесе бүйірі параллельді, шеті домаланған аз бүгілген таяқша. Өзгерістерге байланысты жалпы айтқанда споратүзуші ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық байқатады. Топырақтың бір типінде бір туыс өкілдері басым болса, екіншісінде өзгелері басымдылық ... ... ... ... ие ... ... алуантүрлі споратүзуші бактериялар кездеседі. Солтүстік пен полярлы аймақтардағы топырақтарға қарағанда оңтүстік аймақтардың топырағы бактерияларға бай. Споратүзбейтін ... үшін ... ... ... жылуы олардың өліміне алып келеді, ал споратүзетін бактерияларға бұл фактор әсер ... ... ... ... әйгiлi - Bac. mycoides топырақтық климаттық зоналарға сәйкес эколог - географиялық алуантүрлілігі бар екені ... Осы ... ... ... ... ... жылжыған сайын температураның оптималды және максималды көрсеткішіне ... ... ... ... ... ... ... карағанда қарқынды түрде көбейіп, клеткаларында осмос қысымы жоғарылайды. Ортаның температуралық жағдайына бейімділік өзге споратүзуші бактериялар арасында байқалмаған.
Аэробты ... ... ... ... ... мен формаларымен ерекшеленеді. Бұл белгілер өте маңызды систематикалық мағынаға ие. Кейбір түрлердің спораларының ... ... ... - ... соңына қарай, соңында. Ал бірқатар түрлерінде қатаң локализация байқалмайды [36].
Топырақта ... ... ... ... және Bacterium туысының өкілдері жиі кездеседі. Бүгілген таяқшатәріздес ... ... ... (p. Vibrio, p. ... p. Spirochaeta) [27].
Pseudomonas туысының бактериялары табиғатта кең ... ... ... да ... ... Pseudomonas туысының бактериялары морфологиялық тұрғыдан монолитті және физиологиялық және ... ... ... ... ... ... ... ұсақ грамтеріс таяқшалар. Спора түзбейді, жылжымалы, полярлы орналасқан таяқшалары бар. Таяқшалар саны әртүрлі түрлеге байланысты өзгеріп тұрады. ... ... ... ... шырышыты қабықшамен қапталған кішкентай түйіршіктерге жиналады. Колония бактериялары өте алуантүрлі: шырышы және пастатәріздес, ісінген және жалпақ, ірі және ... ... ... колониялардың ішкі структурасы белгіленеді [37].
Жиырмасыншы ғасырдың соңғы онжылдығындағы шетелдік және Кеңес Одағының ... ... ... флуоресцентті псевдомонадалар ферменттердің продуценті бола алады. Осылай, Кеңес зерттеушiлері Ps. fluorescens қолдана отырып аспарагиназа ферментінің синтез процесін зерттеді. ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Пероксидаза продуценті ретінде Ps. fluorescens бактериясын пайдаланды [27; ... ... яғни өзге ... ... мекендеушілеріне Pedomicrobium, Mettallogenium, Seliberia, Gallionella олиготрофты өкiлдерiн жатқызуға болады [29].
Сонымен қоса Орталық Якутия териториясында аласты және ... - ... ... - ... және қуаң ... олардың құрамы, құрылымы, шығу тегі мен топырақтық экологиялық факторларына сәйкес бірыңғай методика негізінде жалпы микробиологиялық ... ... ... және антропогенді топырақтағы микробтар қауымдастығының активтілігі және олардың профильді таралуы, құрылымы ... ... ... ... ... барысында қалыптасты.
Целлюлозаның ыдырау интенсивтілігінің көрсеткіші және Орталық Якутияның топырағындағы азотобактерлер саны, қоршаған ортаның ... ... ... ылғалдылық) мен микробиологиялық деструкция қарқындылығына өсімдік қауымдастығының әсері анықталды.
Орталық Якутияның шымды - шалғындық және қуаң ... ... ... ... ... ... Аласты топырақтарда микроорганизмдердің физиологиялық топтары гетеротрофты бактериялардың ... ... ... ... ... алынған аэробты азотобекітушілер морфологиялық қасиеттері бойынша Azotobacter ... ... ... жақын [30; 38].
Сібір топырағынан алынған үлгілерде алғашқы рет өміршең актинобактерия туысы ... ... ... Kocuria, Microbacterium, Brevibacterium, Propionibacterium анықталды. Детальді таксономикалық зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып Microbacteriaceae (Cryocola antiquus gen. nov., sp. nov.) тұқымдасының жаңа туыс пен ... ... ... үш жаңа түрі және ... ... екі жаңа түрі ... Microbacterium туысының штаммдары арасында кемінде үш жаңа түр болатын филогенетикалық және филотиптік бейімделген топтары ... ... ... ... ... ... анықталды [29; 31].
Табиғи субстраттардан сапрофитті бактериялардың бірқатары бөлініп, идентификацияланды. Бөлініп алынған бактериялардың бір бөлігі ... ... ... Сапорфитті микобактериялар топырақты сілті субстратымен өңдеп, оптималды қоректік ... ... ... ... ала қолданылған тест-жүйеге сәйкес анықталды. Mycobacterium туысының дақылдарында антифунгальды ... бары және олар ... ... ... үшін ... ... бола алатындығы алғашқы зерттеулер көрсетті [41; 43]. ... үшін ... ... саны ... ... трофикалық топтарға қарағанда ұсақ, біртекті, түссіз колониялы Pseudomonas және ... ... ... яғни ... тобы басымдылық алады. Rhodococcus туысының пигменттік дақылдары ғана жоғары ферментативтік актиивтілікке ие. Жаңадан ластанған ... ... ... ... ... олиготрофты микрофлора топтарының саны өте ерте мұнаймен ластанған топырақтарда көптеп ... ... саны ... ... ... қалады (10 6-7). Rhodococcus және Pseudomonas туыстарының өкілдері басымдылық көрсетеді, салыстырмалы түрде Arthrobacter, Flavobacterium, Agrobacterium туыстарының саны ... [23; 24; ... ... ... топырақта Провал шығанағына қарай бациллалардың колония түзу бірлігі көбейіп, р.Streptomyces азайады. Спорасыз бактериялар ... ... ... ... ... қарағанда Pseudomonas туысы өктемділік етеді [32].
Қорықтық және антропогенді - өзгертілген қауымдастықтардағы қара топырақ микробиота қасиеттерін ... ... ... ... ... ... қорықтық жерлердегі топырақ құрамында Agrobacterium radiobacter бактериясы және Rhodococcus terrae актинобактериясы және Nocardiopsis sp. саны көп болумен ерекшеленді. Басқа белгіленген ... өте аз ... ... қорықтық жерлердегі қара топырақтағы жалпы бактериялар санын жоғары болуын қамтамасыз етпейді [33; 34; 50].
* Зерттеу әдістері мен ... ... ... ... алдын ала Қазақстанның Ақмола және Қарағанды облыстарынан алынған топырақ үлгілерін (2010 жылдың экспедициясы) қолдандық. Қарағанды облысының шөлдің ... ... ... қоңыр, түйіршікті ашық қызғылт, орташа қызғылт топырақтары; карбонатты қара қоңыр қызғылт (Ақмола облысы, Жарқайын районы), карбонатты қара қоңыр ... ... ... ... районы), қарапайым қара топырағы. (Ақмола облысы, Зеренді районы).
Топырақтағы микроорганизмдердің санын анықтауда қолданылған қоректік орталар:
Микроорганизмдердің санын ... ... ... ... ... Ет - ... агар қоректік ортасы (ЕПА) - стандартты қоректік орта,
ұнтақ ... ... ... ... 1атм.-30мин.
* Сабуро қоректі ортасы - стандартты қоректік орта ұнтақ күйінде
шығарылады (HIMEDIA,Қазақстан) стерилизация 0,5атм.-30мин ph-7.2 Петри табақшасына құяр алдында арнайы ортаны ... - 0,1н HCl - ph 4.5 ке ...
* ГПДС ... ... ... ... ортасы -
пептон-2; гидролизат казеин - 1; ашытқы экстрактісі -1; глюкоза - 1; CaCO - 5; ... - 100мл, ... - 5мл; агар - ... ... - ... орта (КАА) - (NH4)SO4-2.0г/л; K2HPO4-1.0г/л;
MgSO4-1.0г/л; NaCl -1.0г/л; CaCO3-3.0г/л; крахмал езілген-10г/л агар-20г/л. Крахмалды алдын ала аз көлемдегі суда ... ... ... ... ... ... суспензиясын жетекшілікте ұсынылған элективті қоректік орталарға - ЕПА, КАА және ГПДС, егу арқылы әр ... ... ... ... ... ... сандық көрсеткіштері алынды.
ЕПА ортасында азоттың органикалық формасын ... ... ... ... ... санын анықтайды. Ал азоттың минералдық формасын қолданатын ... ... КАА ... егу ... ... Өскен колония есебі 3-10 тәулікте өткізілді. Сабуро ... ... ... санын және ашытқылар санын 7 күнде анықталды. КАА ортада 3-10 тәулікте бактериялар мен актиномициттер ... ... ... ... саны ГПДС ... ... орта) ортасына дақылдау арқылы анықталды.
Микроорганизмдер саны колония түзу ... ... ... (КТБ/г топырақ).
Қоректік орта дайындау кезінде қолданылған барлық химиялық реактивтер , Алматы фирмасынан.
2.2 Зерттеу ... ... ... ... үшін ... ... дайындау
Жақсы араластырылған топырақты құрғақ, спиртпен сүртіліп отқа жандырылған шыны ... ... ... ... ... ... ... тегіс қабат жасайды. Пинцет арқылы бөгде заттардан тазартылады. Жұмыс сайын шпатель мен пинцетті от үстінде ұстап ауада ... ... ... әр ... ... ... фарфор шыны ыдыспен техникалық таразы арқылы 1г топырақ үлгісін алады.
Топырақ агрегаттарын бұзу және микроорганизмдер клеткаларының ... үшін ... ... өңдеуге ұшыратады. Алдын ала 250мл сыйымдылықты колбаны екі ... ... ... су ... суымен 100 мл, басқасын бос қояды. Бірінші колбадан 0,4-0,8 мл су ... ... ... ... ... ... затқа дейін ылғалдатады, сосын қоспаны стерильді резина пестик немесе перчатка арқылы саусақпен түйеді. Стерильді су арқылы бірінші колбадан түзілген ... бос ... ... ол үшін ... барлық мөлшерін қолданады. Осы процесс жалынның астында өтуі қажет. Топырақ суспензиясы бар ... ... бойы ... қояды. Осыдан кейін суспензияны 30с шамасында ірі бөлшектер түсу үшін тұндырып, одан ... ... ... ... өсіру үшін қолданады.
o Топырақтағы микроорганизмдер санын қоректік орталарға егу
арқылы анықтау.
Қоректік ... егу ... ... және ... да табиғи субстраттарда тіршілік ететін микроорганизмдерді анықтауда кең қолданады. Ол тәсіл тек қана субстраттағы ... ... біле ... ... ... алуан түрлілігін білуге жол ашады. Ол үшін бірінші ондық сұйылту жасайды. Сұйылту үшін стерильді NaCl сұйықтығын ... ... ... ... құяды. Сосын стерильді пипетка арқылы 1мл зерттеліп жатқан материалды 9мл стерилді NaCl ... ... ... ... ... ... ... 100 рет сұйылтылған болса,онда 1:103 сұйылтуын алады. Сосын осы пипеткамен 1мл сұйылтуды алып екінші пробиркаға тасымалдайды. Бұл сұйылту 1:104, ... ... ... ... Сұйылту деңгейі микрооргаенизмдердің көлеміне қарап көбейтеді. Келесі кезең агарлы ортасы бар Петри табақшасына егу. Стерильді Петри табақшасына залалсыздандырылған ... ... ... ... ден ... ... 1)
Сурет 1. Кох әдісінің сызба нұсқасы
Қоректік орта қатқанша табақшаларды жазық жерде қалдырады. ... ... 2-3 ... 300С-та термостатқа қояды. Микроорганизмдердің колонияларын өсу жылдамдықтарына байланысты 2-15 тәулік инкубациясынан кейін санайды. 1мл зерттелген субстраттағы клетка ... осы ... ... ... (1): ... (1)
мұндағы, M-1мл субстраттағы клетка саны; a - колония орташа саны, егуден кейінгі берілген ... ... V- ... ... ... ... n - ... коэффиценті.
2.2.3 Микроскопиялық әдісі
Микроорганизмдерді зерттеу және суретке түсіру Motic - BA 300 x100 ... ... ... ... ...
Жұғынды дайындау. Таза заттық шыныға тамшы су ... да, ... ... тұзақпен енгізеді де жаяды. Жұғындыны бөлме температурасында немесе от жалынының үстінде кептіреді. Микроорганизмдерді бекіту үшін препаратты от жалынының үстінен үш рет ... ... ... ... ... ... клеткаларды заттық шыныға жабыстыру. Бекітілген препаратты бояу үшін фуксин, немесе метилен көгін пайдаланады. ... ... ... ... да, ауада кептіреді.Дайын болған препаратты микроскоп арқылы қарайды. ... ... бояу ... әдіс ... ... ... екі топқа бөлінеді: грам оң және грам теріс. Грам оң бактериялар препаратты спиртпен өңдеу кезінде ... ... ... ... ... қалады да, көгілдір түске боялады. Грамтеріс бактерияларда мұндай қабілет жоқ, сондықтан ... ... Одан ... ... ... ... олар ашық ... түске боялады.
Грам әдісі бойынша бояу тәртібі:
* Бекітілген жұғындыны ... ... ... 1-2 мин ... да, бояуды төгіп тастайды.
* Люгольдің ерітіндісін тамызып, 1-2 мин кейін ерітіндіні төгеді.
* Көгілдір судың ағуы тоқтағанша 30-60 с ... ... этил ... ...
* ... ... ...
* Сулы фуксинмен 1 мин бояйды. Грам оң бактериялар қою көгілдір түске, ал грам теріс бактериялардың клеткалары ашық ... ... ... ... пішінін, өзара орналасуын зерттеу әдісі.
Бактериялар - бір ... ... ... ... 3 ... топқа бөлінеді: дөңгелек, таяқша тәрізді, және иілген таяқшалар. Таяқша тәрізді микроорганимдер клеткалар мөлшері, олардың орналасуы және ... түзу ... ... ... Олар ... ... немесе тізбек түрінде орналасуы мүмкін. Клеткалардың пішінін препаратымен, ал ... ... ... пішіндерін бекітілген боялған препараттарымен анықтайды. Тірі клеткалардың препараттарының бірі препараты. препараты микроорганизм ... ... ... ... және орналасуын, спора түзулерін, қозғалғыштықтарын зерттеу үшін қолданылады. Препаратты дайындау үшін заттық шыныға бір тамшы су тамызып, оған ... ... ... ... ... да, ... шынымен жауып, микроскоп арқылы зерттейді.
Бурри әдісі
Бактерия клеткаларының құрылысын зерттеу. Капсула ... ... ... рөл атқарады. Олар механикаллық зақымданудан, улы заттардан сақтайды. ... ... ... ... ... бояу ... ... әдісі қолданылады. Бұл үшін заттық шыныға микробиологиялық тұзақ арқылы қара туштың бір ... ... оған ... ... ... ... көмегімен жұғындыны заттық шынының бетінде жұқа етіп жағады. Препарат ауада кепкеннен ... ... ... ... ... ... ... клеткаларды қоршаған капсуланың мөлдір аймағы байқалады .
Микроорганизм клеткаларының қозғалғыштығын анықтау.
Клеткалардың қозғалысын немесе препараттарында ... ... Бұл ... ... ... ... қозғалғыштықты бақылауда қолданылады. Бұл препаратты дайындау үшін арнайы ойығы бар шыны қолданылады. Жабынды шынының ... ... ... ал ... ... ... ... енгізеді. Одан кейін тамшы ойықтың ортасында тұратындай етіп заттық шыны үстіне жабынды шыныны жабады. Тамшы ойықтың үстінде, ойықтың ... де, ... де ... ... ... ... спораларын анықтау.
Бактериялардың споралары вегетативті клеткаларға қарағанда қоршаған ортаның ... ... ... ... ... Олар дөңгелек, сопақ немесе эллипс тәрізді түзінділер. Бактерия спорасын анықтау үшін Ожешко ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... тамшысын енгізеді де, фиксирлемей, ауа көмегімен кептіреді. Кепкен ... ... 0,5% тұз ... ... 2 мин бу ... болғанша от жалынында жоғары деңгейде қыздырады. Тұз қышқылын сумен шайып, ... жуып ... да, ... қағазы мен жауып үстіне Циль фуксинін тамызып 7 мин ... от ... бу ... ... ұстайды.7 мин көлемінде препарат кеуіп кетпеуі үшін ... ... ... тұру қажет. Бояудың сіңуі, фильтр қағазының кеуіп ... ... 7 мин ... ... ... фильтр қағазын алып, сумен жақсылап жуады. Мұндай өңдеудің нәтижесінде клетка спорасы нақты боялады. Одан кейін клетка цитоплазмасын түссіздендіру ... Ол үшін 1% тұз ... ... ... ... 15-30 сек ... қажет. Қышқылмен өңделген препаратты сумен жуып, қосымша метилен көгімен 2 мин бойы ... ... ... ережеге сай жасалған жағдайда споралар қанық қызыл, ал цитоплапзма көк ... анық ... ... ... ... ... санын
люминесцентті микроскопия әдісімен санау
Препараттарды ЛМ LEIKA, ЖС-19, calibr100х1300 объектив х90Л, окуляр х4 немесе х5) люминесцентті микроскобында қарайды. Бактериялардың санын анықтау үшін әр ... ... екі ... ... әр ... 20 көру ... бактерия клеткалары саналады. Препараттарды дайындау келесі кезеңдерден тұрады.
* Топырақ суспензиясын (1:10) ... ала ... ... соң ... ... целиндрге құяды. 2 минуттық тұңдырудан соң суспензияның орталық фракциясынан 2мл алады да 18мл суы бар ... ... ... ... ... ... жақсылап шайқап, майланбаған заттық шыныға (0,01мл препаратқа) микропипетка көмегімен суспензияны құйып, біркелкі болатындай тұзақтың көмегімен 4см2 ... ... ... ... әр ... ... ауданда әр шыныда 3 перпарат дайындалады.
* Препаратты ауада бөлме температурсында кептіреді. Бекітуден кейін жалынның астында акридин қызыл сарының сулы ... ... 2-4 мин) ... ... ... ... құбыр суы құйылған стаканға 10мин қою арқылы ... ... ... ... температурасында кептіреді.
* Микроскоптау үшін препаратқа бір тамшы су тамызып, майланбаған жабынды шынымен бетін жабады. Дұрыс дайындалған препаратта ауа ... ... ... ... ... ... көмегімен арылады. Кейін микроскоптап, бактерия клеткаларын санайды. 1г топырақтағы микроорганизмер санын мына формула бойынша есептеп шығарады (2):
М= 4aнp1010 ... М - 1г ... ... ... a - көру ... ... орташа саны; p - көру аймағының ауданы (мкм2); н - ... ... Бұл ... н = ... ... ... ... және физиологиялық қасиеттерін анықтау
Бактериялардың қатты қоректік орталардың бетінде егуге байланысты микроорганизмдер колония, ... ... ... ... ... ... өсулері мүмкін. Колония дегеніміз - бір клеткадан өсіп шыққан клеткалардың шоғырлануы. ... қай ... ... ... ... бетінде, ыдыстың түбінде) колониялар беттік, тереңдік және түптік колониялар болып бөлінеді. Беттік колониялардың түзілуі тығыз субстраттардағы көптеген микроорганизмдердің өсу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... Оларды сипаттауда төменгі белгілер қолданылады: пішіні - дөңгеленген, амеба тәрізді, дұрыс ... ... және т.б; ... ... - милиметрмен өлшенеді, егер колония мөлшері 1 мм-ден аспаса, онда оны нүктелік деп атайды; беті- тегіс, томпақ, конусты және т.б; ... - ... ... ... ... ... ... түсі- түссіз немесе пигменттелген - ақ,сары, сары алтын, қызыл, ... сұр және т.б., ... ... ... ерекше көрсетіледі, актиномицеттер колониясын сипаттауда ауалық және субстраттық мицелийлерінің пигментін көрсетеді; шеті- тегіс,толқынды, тісті және т.б; құрылымы- біртекті, ұсақ немесе ірі ... ... шеті мен ... асыл ... ... немесе кіші үлкейтумен микроскоптың астында байқауға болады, ол кезде Петри ... ... ... ... ... ... колонияның бетіне тұзақты тигізу арқылы анықтайды. Колония агардан тез алынатын, тығыз, жұмсақ, шырышты, созылмалы, ... ... ... ... нәзік болуы мүмкін .
Сызық-штрих бойынша микроорганизмдердің өсуін сипаттау үшін ... ... ... орташа және мол өсуін, тегіс немесе толқынды шеттерін: 1 - ... ... ... 2 - ... ... шеттермен, 3 - анық көрінетін; 4 - диффузды; 5 - қауырсынды; 6 - ризоидты. Көптеген микроорганизмдердің сызық ... ... ... үшін ... ЕПА және ЕПЖ ... ... өсіреді.
Сұйық қоректік орталарда өсуін зерттеу. Сұйық қоректік орталарда микроорганизмдер өскен кезде орта лайланады, ... ... ... ... ... орталарда микроорганизмдердің өсуін сипаттай отырып лайлану деңгейін- әлсіз, орташа немесе күшті; қабықша ... ... ... ... ... ... ал тұнба түзілу кезінде оның молдығын, тығыздығын, шырыштылығын, немесе жұмсақтығын анықтайды. Кейде микроорганизмдер өскен кезде иіс пайда болады, орта ... газ ... Газ ... ... мен ... ... сонымен қатар қалытқының (поплавок) бір жағы бекітілген кішкене түтікше көмегімен анықтайды. Қалытқыны пробиркаларға бекітілген жағын жоғары қаратып қоректік ... ... ... ... Газ түзілу кезінде қалытқыда газ көпіршек түрінде жинақталады. Микроорганизмдердің сұйық ортада өсуін сипаттау үшін ... ЕПС ... ... ... ... физиологиялық қасиеттерін зерттеу
әдістері
Микроорганизмдердің физиологиялық ерекшеліктерінің сипаттамасына олардың әр түрлі қоректік ... өсе алу ... және ... ... кіретін белгілі заттарды өзгертулері жатады. Түрлі көміртегі, азот, күкірт сияқты қосылыстарын пайдалануларын, молекулалық оттекке ... ... ... - микроорганизмдердің конструктивті және энергетикалық метаболизмдерінде түрлі көміртегі қосылыстарын пайдалану мүмкіндіктері әр ... ... ... Микроорганизмдердің қандай қосылыстардың есебінен өсе алатындығын зерттеу үшін ... ... ... көзі ... ... ... ... ди- және полисахаридтерді қосылған синтетикалық орталарда өсіреді. Орталарға микроорганизмдердің клетка суспензияларын егеді де, сәйкес температурада 1-5 тәулік ... Баяу ... ... 7-10 ... ... Көмірсулардың көзі бар ортада микроорганизмдердің өсуін ортаның лайлануы, қабықшаның немесе тұнба түзілуі арқылы ... ... ... ... ... ... ... немесе сілтілі өнімдерінің түзілгенін байқатады. Газдың түзілуі оның қалытқыда жинақталуынан көрінеді. Алынған нәтижелерді құрамында көміртегі жоқ ... ... мен ... да ... түрінде көрсетеді.
Протеолитикалық белсенділікті анықтау - протеолитикалық ферменттер поли- және олигопептидтік белоктардың ыдырауын катализдейді. Клеткадан тыс протеазалардың белсенділіктерін ... үшін ... ... ... ... және ... ... қолданылады. Желатин протеолизін анықтау үшін микроорганизмдерді ет-пептонды ... (ЕПЖ) ... 7-10 ... ... ... ... ... ыдыратуды визуалды түрінде бақылайды. Егер желатин ыдыраған болса, оның ыдырау қарқындылығын және формасын қабатты, ... ... қап ... ... ... көрсетеді. Ине арқылы егу кезінде микроорганизмдердің желатинді ыдыратуын: кратер тәрізді, шалқан тәрізді, құйғыш ... қап ... ... ... ... деп бөлінеді.
3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
3.1 Люминесцентті микроскопия әдісін қолдана отырып бактериялар санын анықтау
Микроорганизмдердің сан алуан ... ... ... ... ... бырыңғай әдіс жоқ.
Топырақ үлгілерін тірі күйінде тікелей бояу ... ... бұл әдіс әр ... ... орталарға дақылдауға қарағанда тірі клеткалардың санын айтарлықтай көбірек айқындайды. Қоректік ортаға егу тәсілі топырақ және басқа да ... ... ... ... ... ... кең ... Ол тәсіл тек қана субстраттағы микроорганизмдер санын біле қоймай, олардың морфологиясының ... ... ... жол ... ... ... препараттар тірі күйінде арнайы бояу (флуорохром) - акринді қызыл сарымен боялады. ... ... ... ... сарыны қолданған кезде клеткалардың бір тобы жасыл флуоресцентті, ал басқа тобы қызал сары ... ... ... түсі клеткадағы ДНК/ақуыздың қатынасына байланысты: белсенді бөлінуші клеткалар жасыл болады, ақырын немесе тыныштықта ... ... ... сары түс ... ... тірі қалпында қалады.
Қазіргі таңда флуоресцентті микроскопия әдісін (топырақ суспензиясын акридинді қызыл сары бояумен бояу) топырақ үлгілеріндегі бактериалды ... ... ... ... үшін ... Осы ... ... арқылы топырақтағы бактериялардың нақтырақ саны көрінеді. Топырақтың күңгірт немесе қызыл бөлшектерінде ашық жасыл клеткалар анық байқалады. Бұл ... ... ... ... ... ... да ескеруге жақсы мүмкіндік береді (Сурет 3).
0-10 см тереңдіктегі қарапайым қара топырақ
10- 20 см тереңдіктегі қарапайым қара топырақ
0-10 см ... ... ... ... ... 20 см тереңдіктегі шөлдің күлгін қоңыр топырағы
Ескерту: Жасыл клеткалар - тірі, қызыл сары клеткалар - ... ... баяу ... ... ... 2. ... үлгілерінің микрофотографиясы (ЛМ LEIKA, ЖС-19, calibr100х1300)
Егу әдісімен анықталған бактериялардың жалпы саны ... типі мен ... ... 102 мен 106 ... ... ... ... санының қабат бойынша таралуы біркелкі сипатқа ие ... ... және ... ... ... ... ... 2-3 қатар айырмашылықты көрсетті (кесте 2).
Топырақ микроорганизмдерінің сандық есебі қоректік ... егу мен ... ... ... ... әртүрлі болып келеді. Дегенмен, екі әдіс арқылы алынған ... ... ... ... ... ауытқуларды қарастыруға мүмкіндік берді.
Кесте 2 - Қарағанды және Ақмола ... ... ... бактериялар санына қоректік орталарға егу әдісін қолдана отырып баға беру
Топырақ түрі
Топырақ қабаты, см
Қоректік ортаға егу әдісі, КТБ млн/г топырақ
ЕПА
КАА
Шөлдің күлгін ... ... ... ... ... ... ... ашық қызғылт, Қарағанды облысы
0-10
1,3+-0,03
2,3+-0,02
10-20
4,9+-0,7
2,2+-0,05
Орташа қызғылт, Қарағанды облысы
0-10
1,2+-0,02
2,2+-0,01
10-20
4,8+-0,6
2,1+-0,04
Карбонатты қара қоңыр ... ... ... Ерейментау ауданы
0-10
1,3+-0,04
5,2+-0,7
10-20
2,3+-0,07
6,1+-0,9
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Жарқайын ауданы
0-10
1,4+-0,02
5,1+-0,6
10-20
2,4+-0,05
6,2+-0,3
Қарапайым қара топырақ, Ақмола облысы
0-10
2,3+-0,04
3,2+-0,8
10-20
15,6+-0,9
12,1+-0,02
20 -30
1,7+-0,2
3,5+-0,07
Люминицентті микроскопия арқылы топырақ үлгілерін ... ... ... ... 10 - 20 см ... ... бактериялар саны жоғары болатыны анықталды. Егу әдісімен салыстырғанда люминесцентті микроскоптау кезінде топырақтың барлық үлгілеріндегі микроорганизм клеткаларының санын анықтау 2-3 қатарға ... ... ... ... ... ... клеткалардың жоғары саны 10-20 см тереңдікте 2,5+-0,03КТБ млрд/г - 13,2+-0,4 КТБ млрд/г топырақты құрады.
Люминицентті ... ... ... ... ... ... есептегенде, шөлдің күлгін қоңыр топырағының барлық тереңдігінде бактериялар санының молшылығы аңғарылды. Осы топырақ қатысында бактериялар ... ... ... ... және 1 ... ... бактерия клеткасы 6,9+-0,3 тен 8,0+-0,5 млрд/г КТБ дейін жетті (Кесте 3).
Кесте 3 - ... және ... ... топырақ үлгілеріндегі бактериялар санына люминицентті микроскопия әдісін қолдана отырып баға беру
Топырақ түрі
Топырақ қабаты, см
Люминицентті-микроскопиялық әдіс, клетка саны млрд./г ... ... ... ... ... қоңыр, Қарағанды облысы
0-10
1,5+-0,02
10-20
9,9+-0,3
Түйіршікті ашық қызғылт, Қарағанды облысы
0-10
1,1+-0,04
10-20
4,3+-0,5
Орташа қызғылт, Қарағанды облысы
0-10
1,9+-0,06
10-20
4,5+-0,02
Карбонатты қара ... ... ... облысы, Ерейментау ауданы
0-10
1,7+-0,01
10-20
2,5+-0,03
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Жарқайын ауданы
0-10
1,3+-0,06
10-20
2,8+-0,07
Қарапайым қара топырақ, Ақмола облысы
0-10
1,3+-0,03
10-20
13,2+-0,4
20 -30
1,9+-0,03
Ақмола ... ... қара ... бактерия клеткалары мен спораларының басым саны 10-20 см тереңдікте ... бір ... ... ... КТБ құрайды. Қызғылт топырақ көкжиекке сай бактериялардың шамалы айырмашылығымен сипатталды. Олардың саны 10-20 см ... ... ... ие ... ... егу ... салыстырғанда люминесцентті микроскоптау кезінде топырақтың барлық үлгілеріндегі микроорганизм клеткаларының санын анықтау 2-3 қатарға жоғары тұратындығы анықталды.
3.2 Әртүрлі Қазақстан топырағынан ... ... ... ... анықтау.
Топырақтың жоғарыдан төменгі қабатына өту кезінде популяция тығыздығы айтарлықтай төмендейді. Жоғарыдан төменгі қабатқа өткен сайын ... саны ғана ... ... ... де ... Родококкалар, бациллалар, псевдомонадалар өкілдері бактериалды комплексте кездеседі. Оларды культуральды-морфологиялық белгілеріне сай жіктедік (Кесте 4 ... 4 - ... ... ... ... ... ... белгілері
Грам әдісімен бояу
Клетканың пішіні, орналасуы мен қозғалғыштығы
Колония пішіні мен мөлшері
Түсі
Колония ... мен ... ...
4-5 мм, ... ... ... оң.
Rhodococcus
таяқша тәрізді
дөңгелек 4-5мм
сары-қоңырқай
кедір-бұдырлы
ұсақ түйіршікті
грам оң
Mycobacterium
тік немесе сәл майысқан таяқшалар, қозғалмайды
қатпарлы, 3-6мм
алқызыл
жылтыр, ... ... грам оң ... емес таяқша,коккақос-қостан шоғырланып орналасады. Қозғалмайды
дұрыс емес пішін, 4-5мм
сары қоңырқай
шеті иректелген, томпақ
ұсақ түйіршікті
грам оң
Кесте 4 - ... ... ... тәріздес, диаметрі 0,5-2,0 мкм, бірлесіп орналасады.
дөңгелек, шеті иректелген, 2-3мм
сары немесе қызыл
шеті иректелген, иілген
Біртекті
грам оң
Pseudomonas
түзу немесе сәл бүгілген ... ... ... ... талшықтары арқылы қозғалады.
қатпарлы, 4-5мм
ақшыл сары
толқынды субстратқа біткен
біртекті
грам теріс.
Azotobacter
сопақша формалы,таяқшадан кокка тәріздес. Перитрихальді таяқшаларының көмегімен ... ... ... ... ... ... ... жіпшелі элементтен тұрады.Қозғалмайды, төзімсіз.
дұрыс емес пішін, 4-5мм
ашық қызғылт
шеті иректелген, ... ... ... ... ... принціпі бойынша бөлінетіні зерттеу нәтижелері көрсетті. Доминантты бактериялар ішінде сегіз туысына идентификация жүргізілді (Кесте 5).
Оларды топырақтың әр қилы ... ... ... ... ... келесі ерекшелік байқалды: грам оң бактериялар доминантты топ ... ... Олар ... Rhodococcus, Micrococcus (Kocuria) туысының аэробты коккалары мен таяқшалар [40], бірақ барлық топырақтарда Bacillus туысының споралы формаларын көп ... Грам ... ... ... өте аз ... ... ... Pseudomonas және Azotobacter туысытары. Azotobacter туысы олигонитрофильдер ретінде топырақтың бүкіл тереңдігінде кезікті. Бүкіл зерттелген топырақ үлгілерінде оларға ... ... ... 7,8 % дан 21,2 % ... ... ... ... қызғылт топырақта Bacillus, Mycobacterium, Rhodococcus және Micrococcus туысының бактериялары байқалды. Осыдан басқа, қара қоңыр қызғылт топырақта және қарапайым қара ... ... ... және ... туысының бактериялары айтарлықтай аз кезікті.
Rhodococcus туысының бактериялары орташа қызғылт ... ... ... ... ... ... топырақтың негізгі өкілдері ретінде Bacillus, Rhodococcus Pseudomonas, ... ... ... ... ... ... ... бациллярлы бактериялардан басқа, Azotobacter, Mycobacterium және коринебактериялар өкілдері Rhodococcus пен Arthrobacter доминанттылықтарын көрсетті. Сонымен қоса, Micrococcus, Pseudomonas және Agromyces туысының ... да ... ... ... соның ішінде бактериялардың биоалуантүрлілігін зерттеу өте маңызды орынға ие. ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты бактериялардың түрлік құрамын зерттеу қиынға соғады.
Кесте 5 - Әр түрлі топырақ түріне бактерия туыстарын үлестіру
Топырақ түрі
Бактериялардың ... ... ГПДС ... ...
10-20 см
Бактериялардың жалпы саны, % үлеспен
Bacillus
Rhodococcus
Pseudomonas
Micrococcus
(Kocuria)
Mycobacterium
Azotobacter
Arthrobacter
Agromyces
Шөлдің күлгін қоңыр, Қарағанды облысы
1289
17,1
6,2
3,2
5,2
10,9
10,2
3,0
14,2
Шөлдің ... ... ... ашық ... ... ... 5 - ... қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Ерейментау аудан
1998
17,9
16,5
13,7
15,8
9,9
9,4
2,7
14,1
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Жарқайын аудан
1690
20,2
19,2
15,1
14,2
12,2
2,1
1,8
13,2
Қарапайым қара топырақ, Ақмола облысы, зеренді ауданы
3120
19,2
17,2
10,1
9,2
7,5
5,1
2,8
8,2
Түрлік ... ... ... ... жиынтығы бойынша споратүзуші бактерия Bacillus туысының Bас. аtrophaeus түрі Қазақстанның әр түрлі ... ... көп ... ... 3). ... ... 1,2 - 1,5х3,0 - 7,0 мкм ... Грам оң. Перитрихальді талшықтары арқылы қозғалады. Споралары сопақша немесе ұзынша келген, жиірек кесе ... ... ... ... ... ... ... тарылған клеткалардан тұратын дақылдар да кездесті. Клетканың құрамындағы түйіршіктер осы айтылған түрдің түрлік ерекшелігі болып саналады. Оның ішінде ірі май ... ... ... ... ... бай ... 6).
Bac. barbaricus туысына жататын бактериялар Қарағанды облысындағы шөлдің күлгін қоңыр және шөлдің қоңыр, сонымен қоса түйіршікті ашық қызғылт ... ... ... ... ... ... ЕПА қоректік ортасына 40% глюкоза ерітіндісін қосқан кезде бұтақшалы ... ... ... - сұр із қалдыру.
Bacillus atrophaeus штамы
Bacillus barbaricus штамы
Bacillus circulans ... - BA 300 ... 3. Bacillus ... ... ... айтылған Bacillus туысының өкілдері топырақтағы табиғаты белоктық болып келетін органикалық ... ... ... ... ... ... қоса ... жерде, бірақ өте аз мөлшерде Bac. asahii бактериялары бөлініп алынды.
Кесте 6 - Әр түрлі топырақ түріне Bacillus ... ... ... ... түріне
Бактериялардың жалпы саны, % үлеспен
Bacillus atrophaeus
Bacillus barbaricus
Bacillus circulans
Bacillus asahii
Шөлдің күлгін қоңыр, ... ... ... ... ... ашық ... Қарағанды облысы
1,2
2,3
-
2,1
Орташа қызғылт, Қарағанды облысы
2,3
-
-
1,8
Кесте 6- жалғасы
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Жарқайын ауданы
4,2
-
1,1
-
Карбонатты қара ... ... ... ... ... ... қара топырақ, Ақмола облысы, Зеренді ауданы
5,2
4,5
-
-
Қазақстан аймағындағы әр түрлі экологиялық-климаттық аймақтарынан алынған топырақ үлгілерінде Rhodococcus тусының өкілдері кездесті. Бұл ... ... ... ... әр түрлі, таяқша тәріздіден бұтақталған вегетативті мицелийге ұқсайды. Барлық штаммдардың ... ... ... ... ... ... ... өмірінін соңына қарай өзгереді. Яғни коккалар қысқа таяқшаға дейін өзгереді, немесе жіпшелер түзеді, бұтақтанады ... 4). ... ... ... ... ... 1-3 ... кейін байқалады. Олардың кейбіреуі түссіз немесе ашық сары, ... ... ... ... ... тегіс, мукоидты, кедір-бұдырлы болып келеді. Олар грамм оң аэробтар. Лизоцимге ... ... см ... ... туысының өкілдері көп кездессе, 20-30 см тереңдеген сайын олардың саны көрінерліктей азая ... ... ... ... ... ... ... Rhodococcus baikonurensis, Rhodococcus equi және Rhodococcus roseus бактериялары. Ал ең сирек кездескен, тек Ақмола облысы, Ерейментау ауданының карбонатты қара ... ... ... ... ... Rhodococcus ruber (сурет 5)
Сурет 5. Әр түрлі топырақ түріне Rhodococcus туысының өкілдерін үлестіру
Rhodococcus туысына жататын дақылдар әр ... ... ... ... ... ... физиолого - биохимиялық ерекшеліктерін ескере отырып Rhodococcus ... ... roseus, ... equi, ... ruber түрлеріне жатқыздық (кесте 7).
Кесте 7 - ... ... ... ... - ... ерекшеліктері
Белгілері
Rhodococcus туысының өкілдері
R. baikonurensis
R. roseus
R. equi
R. ruber
Морфогенетикалық цикл ... ... ... ... көзі ... ... масса/көлем)
лактоза(1,0)
+
-
+
мальтоза(1,0)
-
-
+
манноза(1,0)
+
+
D
+
лимон қышқылы(0,1)
+
-
-
+
бензой қышқылы(0,1)
+
+
D
+
Көміртегі және азот көзі ретінде қолдану(%, масса/көлем)
Ацетамид
+
+
D
+
L-аспарагин
+
-
-
-
Ескерту: Бос орын анықтау ... ... ... Т - ... К - ... ... бұтақтану; Г - гиф; - 90% астам штаммдар оң; - 90% ... ... ... - 11-89% штаммдар оң.
Rhodococcus baikonurensis штамы
Rhodococcus roseus штамы
Rhodococcus equi штамы
Motic - BA 300 x100
Сурет 4. Rhodococcus туысының ... ... ... ... ... ... ... бөлініп алынды. Mycobacterium тік немесе сәл майысқын таяқшалар, 0,2-0,7 х 1,0-10 мкм, кейде бұтақтанған түрлері де кездеседі ... 6). Грам ... бояу ... ... ... өте ... грам оң болып келеді. Қозғалмайды, спора түзбейді. Аэробтар және хемоорганотрофтар. Өте баяу ... Анық ... ... оптималды температурада 2-60 тәуліктен соң көріне бастайды. Колониялары алқызыл, сары ... ... ... беті ... кедір-бұдырлы. Клетканың бөлінуі арқылы көбееді. Топырақта мекен етеді. Олар органикалық қалдықтардың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әр түрлі топырағынан бөлініп алынған Mycobacterium туысының биоалуантүрлілігін Mycobacterium agri түрі өкілеттілік етеді (кесте 9)
Mycobacterium agri ... - BA 300 ... 7 - ... ... ... ... ... және Agromyces туысы топырақ үлгілерін зерттеу барысында айқындалды. Бөлініп алынған бактериялар ішінде, Arthrobacter туысына жататындардың арасында Arthrobacter globiformis және Agromyces ... ... ... ramosus ... ғана ... ... 9). Оларға "таяқша-кокк" өмірлік циклі тән. Осы түр бактериялары қара ... пен ... ... ... ... ... (Кесте 8).
Кесте 8 - Әр түрлі топырақ типіне Mycobacterium, Agromyces және Arthrobacter туысының өкілдерін үлестіру
Топырақ түрі
Бактериялардың ... ... % ... ... ... ... ... қоңыр, Қарағанды облысы
3,2
2,9
1,3
Шөлдің қоңыр, Қарағанды облысы
-
2,4
-
Түйіршікті ашық қызғылт, Қарағанды ... ... ... ... -8 ... қара ... қызғылт, Ақмола облысы, Жарқайын ауданы
-
-
-
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Ерейментау ... қара ... ... ... ... ... ramosus клетка өсуінің ерте кезінде бұтақтанған, жұқа, 0,3-1,0мкм болатын жіпшелі элементтен тұрады. Культура клеткалары есейген сайын кокка ... ... ... 7). Грам оң, ... ... ... қышқылға төзімсіз. Аэробтар немесе микроаэрофильдер. Дақылдау кезіндегі оптималды температура 300С.
24 сағат 72 ... ... 7 - ... ramosus түрінің "таяқша-кокк" өмірлік циклі
Кесте 9 - Agromyces ramosus пен Arthrobacter globiformis түрлерінің
дифференциялайтын белгілері
Белгілер
Штамм
Agromyces ramosus
Arthrobacter globiformis
Клетка ... ... ... ... ... ... бояу
+
+
Каталаза
-
+
Оксидаза
+
Ескертпе: - 90% астам штаммдар оң; - 90% астам штаммдар теріс;
Arthrobacter globiformis жас ... ... емес ... 0,8-1,2 х 1,0-8,0 мкм, жиі V ... ... жоқ. ... есейген бойында таяқшалар диаметрі 0,6-1,0мкм ұсақ коккаларға ауысады. Клеткалары жеке жекеден немесе қос-қостан шоғырланып орналасады. Грам оң, ... ... ... ... ... ... ... топырақ үлгілерінде болар - болмас мөлшерде, морфологиясы дақылдың жасына қарамастан өзгермейтін, кокка тәріздес бактериялар ... ... 8). Олар ... ... ... жатқызылды. Клеткалары шар тәріздес, диаметрі 0,5-2,0 мкм, бірлесіп орналасады. Грам оң. Сирек қозғалатындары кездеседі, споратүзбейді. Облигатты аэробтар, хемоорганотрофтар. ... түсі сары ... ... ... Ал ... ... жиынтығы бойынша Micrococcus roseus (Kocuria rosea) түріне жатқызылды (кесте 10). ... см ... ... топырақтарда Pseudomonas туысының бактериялары: Ps. putida, Ps. cepacia және Ps. Aeroginosa айқындалды (кесте 11). Олар түзу ... сәл ... ... ... ... емес ... 0,5-1,0 х ... Грам теріс. Бір немесе бірнеше полярлы талшықтары арқылы қозғалады. Аэробтар, хемоорганотрофтар.
Кесте 10 - Әр ... ... ... ... Pseudomonas және Azotobacter туысының өкілдерін үлестіру
Топырақ типі
Бактериялардың жалпы саны, % үлеспен
Micrococcus roseus
(Kocuria rosea)
Pseudomonas putida
Pseudomonas ... ... ... күлгін қоңыр, Қарағанды облысы
0,5
-
-
-
1,0
Шөлдің қоңыр, Қарағанды облысы
0,6
-
-
-
3,2
Түйіршікті ашық қызғылт, Қарағанды облысы
0,9
-
2,9
3,1
3,6
Орташа қызғылт, Қарағанды облысы
1,1
-
-
-
2,8
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, ... ... ... ауданы
0,6
-
3,9
4,5
4,1
Карбонатты қара қоңыр қызғылт, Ақмола облысы, Ерейментау ауданы
0,3
3,9
-
-
1,1
Қарапайым қара топырақ, Ақмола ... ... ... 11 - ... ... ... ... - биохимиялық ерекшеліктері
Белгілері
Pseudomonas туысының бактериялары
Ps. Putida
Ps. cepacia
Ps. Aeroginosa
Талшықтар саны
1
1
1
410С өсуі
+
d
+
40С өсуі
-
-
-
Аргининдигидролаза
+
-
+
Оксидазалық ... ... ... қолдану
+
+
+
Ескертпе: - 90% астам штаммдар оң; - 90% астам штаммдар теріс; - 11-89% штаммдар оң.
Pseudomonas putida ... ... ... - BA 300 ... 9- ... ... клетка морфологиясы морфологиясы
Түйіршікті ашық қызғылт, оңтүстік қара топырақта, қарапайым қара топырақта және карбонатты қара қоңыр қызғылт топырақтарда Pseudomonas туысының Ps. cepacia және Ps. ... ... ... байқалды. Шөлдің күлгін қоңыр, Ақмола облысының карбонатты қара қоңыр қызғылт топырақтарында және Ақмола ... ... қара ... бір түр - Ps. рutida түрі айқындалды.
Бөлініп алынған азотофиксаторлар морфологиялық қасиеттері бойынша Azotobacter chroococcum туысына жақын (сурет 8). ... ... ... ... ірі, ... ... диаметрі 1,5-2,0 мкм. Клеткаларының формалары таяқшадан кокка тәріздес. Эндоспора түзбейді, бірақ циста түзеді. Грам теріс. Перитрихальді таяқшаларының көмегімен ... ... ... ... да бар. ... ... ... өсуін стимульдей үшін қанттар, спирттер мен органикалық қышқылдардың тұздары керек.
Азотфиксациялаушы бактериялар Azotobacter chroococcum барлық топырақ ... ... roseus (Kocuria rosea) ... ... ... - BA 300 ... 8. ... (Kocuria rosea) және Azotobacter туысының клетка морфологиясы морфологиясы
Берілген әдебиеттің деректеріне сай, Қазақстан топырағында ең жиі Bacillus, Mycobacterium, ... ... және ... ... ... ... ... зерттеуіміздің нәтижесі, зерттелінген бактериялардың түрлік структурасы доминантты принцп бойынша ажыратылатындығын көрсетті. Барлық топырақ үлгілерінде Bacillus, Mycobacterium, ... және ... ... ... ... ... Қазақстанның топырақ үлгілерінде кездесетін бактерияларды доминанттылық дәрежесі бойынша, кему ретінде келесідей қатарға тізуге болады: Bacillus --> Rhodococcus --> Pseudomonas --> ... ... --> ... --> ... --> Azotobacter --> Arthrobacter.
Сонымен, шөлдің күлгің қоңыр топырағында Bac. atrophaeus Bac. circulans және Rh. Roseus бактериялары доминанттылық танытты. ... ... ашық және ... ... ... аз ... Bac. atrophaeus және Rh baikonurensis, қара қоңыр қызғылт топырақта Bас. ... және Rh. equi, ал қара ... Rh. ... Rh. roseus, Bас. ... Ps. cepacia және Ps. ... ... доминанттылық көрсетті.
Қорытынды
Қарағанды және Ақмола облысының топырақ үлгілеріндегі бактериялар санына баға бере отырып, егу және ... ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде, егу әдісімен салыстырғанда люминесцентті микроскоптау кезінде топырақтың барлық үлгілеріндегі микроорганизм клеткаларының санын ... 2-3 ... ... ... ... Топырақ типіне қарамастан клеткалардың жоғары саны 10-20 см тереңдікте 2,5+-0,03КТБ млрд/г - ... КТБ ... ... ... ... негізгі топырақ типіндегі бактериялардың түрлік құрылымы алуан түрлі. Барлық топырақ типінде Bacillus, Rhodococcus және Pseudomonas, Kocuria туыстарының өкілдері ... ... ... ... ... ... топырағының басым көпшілігін Bас. megaterium, Bac mycoides, Agromyces ramosus, R. baikonurensis түрлері алып ... ... ... ашық және орташа қызғылт топырақта көп мөлшерде Bac. megaterium, Bacillus asahii және Rh. erythropolis, қара қоңыр қызғылт топырақта Bас. ... және Rh. equi, ал қара ... Rh. ... R. ... Bас. ... Bacillus ... Ps. cepacia және Ps. ... түрлері доминанттылық көрсетті.
* Қазақстанның топырақ үлгілерінде кездесетін бактерияларды доминанттылық дәрежесі бойынша, кему ретінде келесідей қатарға тізуге болады: Bacillus (18,4%) --> ... (16,8%) --> ... (13,4%) --> ... ... --> ... (12,1%) --> ... (9,7) --> ... (7,6%) --> Arthrobacter (3,1%).
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
- Звягинцева И.С. ... // ... ... 1989. Т. 58. В. 23. С. ... Delmont T.O., Robe P., ... S., Clark I. M., ... F., Simonet P., Hirsch P. R., Vogel T. M. ... the soil metagenome for studies of microbial diversity // Applied and Environmental Microbiology. - 2011 - Vol. 77, № 4. - P. 1315 - 1324 .
- ... А.А., ... Г.Ж., ... Қ.К. ... негіздері. Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2006.- 110 б.
- Гусев М.В., ... Л.А. ... ... , ... ... Г.М., ... А.А., ... А.И., Звягинцев Д.Г. Аэробные и микроаэрофильные актиномицеты агроторфяной и трофяной титичных почв // ... 2008. - №2. - С. ... ... Г.М., ... Н.А., Банникова М.В., Шваров А.П., Поздняков А.И., Звягинцев Д.Г. Комплексы актиномицетов в осушенных торфяных типичных почвах таежной зоны при ... ... // ... - 2008.- № 4.- С. ... ... Г.М., Курапова А.И., Лысенко А.М., Звягинцев Д.Г. Структурно-функциональная организация комплексов актиномицетов пустынных и вулканических почв // Почвоведение. -2008. - №2. - ... ... А.А., ... А.А. Методы выделения актиномицетов рода Microbispora из почвы и растительных субстратов // Вестник МГУ им. М.В. ... 2006. - № 3. - С. ... ... В.А. ... в ... оценке водных и наземных экосистем. - М.: Наука, 2007. - 215 ... ... И.Ю., ... О.Е. ... ... ... в ... с освоением наземных местообитаний // Палеопочвы и индикаторы континентального выветривания в ... ... ... . М.: ПИН РАН. - 2010. - С. 95 - ... ... по ... / Под. ред. А.Н. ... - М.: Academia. 2005. С. 448- 597.
- Kirk J. L., ... L.A, Hart M., ... P., ... J. N., Lee H., Trevors J. T. Methods of studying soil ... ... of ... Methods. - 2004. - № 58. -Р.69 - 188.
- Берсенева О.А., ... В.П., ... ... ... ... природных зон // Известия Иркутского государственного университета. - 2008.- Т.1, №1. - С.3-9.
- ... Е.А. ... ... ... и ... ими // ... ... Инфектология. - 2010.- №1. - С. 33-39.
- Ананьева Н.Д., Сусьян Е.А., Чернова О.В. и др. ... ... и ... в биомассе разных типов почв, определяемое селективным ингибированием // Микробиология. - 2006. - Т. 75, № 6. - С. 807 - 813.
- ... Т.Г., ... Д.Г., ... И.П., Зенова Г.М., Лысак Л.В. Рөл микроорганизмов в биоценотических функциях почв. - М.: Наука, 2003. - С. 115-125.
- ... А.Е., ... Н.Б. ... ... ... ... ... Назарько М.Д., Лобанов В.Г. Фоновая оценка состояния микофлоры почв в окультуренных и природных ... ... ... ... // ... мониторинг: Материалы науч. конф. Успехи современного естествознания. - ... 2005. - № 9. - С. 63 - ... ... Н.В. ... ... ... прокариот кислых торфяных почв на основе анализа последовательностей генов nifH: автореф.... канд. биол. ... - ... 2006. - 24 ... ... Г.М., ... А.Л., ... А.А., ... Н.А. Практикум по биологии почв. - М.: Издательство МГУ, 2002.- 120 с.
- Практикум по микробиологии / Под. ред. А.Н. Нетрусова. - М.: ... 2005. С. 448- ... ... А.С. ... ... и ... культур. - Алматы: 2006. - С. 5-8.
- ... Е.П., ... Л.Н., ... А.А., Чаплыгина О.В., Медянцев П.Л., Сошнин П.Г. Сравнительная характеристика микробиоты черноземов. Российской академии наук // Землепользование. - 2011. - Т. 13, №1(5). - С. ... ... К.Ш. ... и ... почв ... - ... 2006. - 130 c.
- ... Т.И., Кононова Н.П., Николаева Н.В., Чевычелова А.П. Микроорганизмы лесных почв центральной Якутии // ... - 2006.- № 6. - С. ... ... Н.Д., ... Л.М., ... Е.А. и др. Сравнительная оценка микробной биомассы почв, определяемой методами прямого микроскопирования и ... ... // ... - 2008. - Т. 77, № 3. - С. 404 - 412.
- ... И.П. Биология почв. - М.: МГУ, 2005.-336 с.
- Добровольская Т.Г. Структура бактериальных сообществ почв. -М.:ИКЦ , 2002. - 282 с.
- ... Д.Г. ... ... ... и ... ... МГУ, 1991. С. 59 - 75.
- Лысак А.В., Добровольская Т.Г., Скворцова И.Н. Методы оценки бактериального разнообразия почв и ... ... ... - М.: Макс-Пресс, 2003. - 120 с.
- Алёхина Л.К., Початкова Т.Н., Звягинцев Д.Г. Оценка бактериального ... в ... ... при разной влажности // Микробиология. - 2001. - Т.70, №6. - ...
- ... В.В. ... почв с ... ... М., ... 2001.
- ... Л.В., Добровольская Т.Г., Зенова Г.М., Звягинцев Д.Г. Бактериальное разнообразие ... ... ... ... ... // ... - 2001. - Т.70, № 2. - С.149 - 167.
- ... Т.Г., ... А.В., ... Л.В., ... Г.М. ... и ... торфа методы оценки численности и разнообразия бактериальных и ... ... ... ... - ... 2010 - 100 ... Оборотов Г.В., Звягинцев Д.Г., Зенова Г.М. Мицелиальные бактерии засоленных почв // Почвоведение. - 2008.- № 10.- С. ... ... Д.Г. ... ... микробиологии и биохимии. Изд-во МГУ, 1991. С. 59 - 75.
- Скворцова И.Н, ... А.В., ... Т.Г. ... ... ... ... почв и идентификация почвенных бактерий. - М.: Макс-Пресс, 2003. - 120 с.
- Иванова Т.И., Кузьмина Н.П., Чевычелов А.П. ... ... и ... микробиологической активности мерзлотных антропогенно - трансформированных палевых почв Якутии // Почвоведение. - ... ... ... Д.Ю. ... в ... ... разнообразие, экология, эволюция, значение:автореф. ... докт.биол. наук, - Санкт-Петербург.: 2008. - 30 с
- Bergey's manual of Systematic ... Ist. ed. / Eds. A.Balows et ... ... Vol. 1- 4. - 986 р
- ... ... ... : В 2 т./ Под ред. Дж.Хоулга, Н Крига,
- П.Смита, С.Ульямса.-М.: Мир, 1997, 456 ... Fonseca A., Inacio J. ... yeasts. ... and ... of Yeasts. The Yeast Handbook (Eds. C.A. Rosa, G. Peter). ... - 2006. - Р. ... ... Д.Г. Методы почвенной микробиологии и биохимии. Изд-во МГУ, 1991. С. 59 - ... ... Т.Г., ... А.В. ... Т.А. ... Л.В., Звягинцев Д.Г. Оценка бактериального разнообразия почв: эволюция подходов и методов // Почвоведение 2009. №. 10. С. ... ... И.П.; Г.М. ... Биология почв: Учебник. -2-е изд., перераб. и доп.- М.: изд-во МГУ, 1999.- ... ... Е.Н. ... и ... ... Изд-во Наука. Москва, 2000.-343с.
- Основные микробиологические и биохимические методы исследования почв // Под ред. Возняковской Ю. - М. - Л.: ... 1997. - 47 с.
- ... Н.Д., ... Л.М., ... Е.А. и др. Сравнительная оценка микробной биомассы почв, определяемой методами прямого микроскопирования и субстрат-индуцированного дыхания // Микробиология. 2008. Т. 77. № 3. С. 404 - 412.
- ... Н.Д., ... Е.А., ... О.В, и др. ... грибов и бактерий в биомассе разных типов ... ... ... ... // ... 2006. Т. 75. № 6. С. 807 - 813.
- ... Г. Ф., ... Т. П., Свешникова М. А., Терехова Л. П., Максимова Т. С. Определитель актиномицетов. М., 1993.
-

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағын судан бөлініп алынған гетеротрофты микроорганизмдерді идентификациялау32 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Көмірсутектердің сұйық фазада лантан құрамдас катализаторлармен гетерогенді тотығуы64 бет
Темекі өсімдігін модель есебінде IN VITRO және IN VIVO микроэлементтерді жағдайында өсіргенде қолдану технологиясы және оның экологиялық маңызы50 бет
Қостанай жылқы тұқымының негізгі аталық іздерінің генетикалық полиморфизмі14 бет
Цианобактериямен симбиозды тіршілік ететін бактерия-серіктестерін анықтау37 бет
"еттердің микроорганизмдермен экзогенді және эндогенді жолдармен былғануы"16 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь