Тілдерді зерттеудің салыстырмалы-тарихи методы

Жоспары:

Кіріспе: Тілдерді зерттеудің салыстырмалы.тарихи методы.

Негізгі бөлім: Салыстырмалы.тарихи тіл білімінің қалыптасуы мен дамуы.

Қорытынды: Салыстырмалы.тарихи методтың мақсаты мен негіздері.
Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің қалыптасуы мен дамуы.
Тілдер туыстығы туралы мәселе—лингвистикада өзекті мәселенің бірі. Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің қалыптасуына тіл туыстығы деген ұғымды анықтаудың тікелей қатысы бар.
Тарихқа көз жүгіртсек, тіл туыстығы туралы ұғым ең алғаш, тұңғыш рет Қайта өрлеу дәуірінен басталады. Мәселен, 1583 жылы француз гуманисі Гв. Постелл «Еврей тілі мен тайпасының ежелгілігі немесе шығу жайы және тілдер туыстығы» атты еңбегін бастырып, тілдерді таптастыру туралы алғашқы ойларын ортаға салды.
1555жылы Цюрихте К.Гессенрдің, аңызға қарағанда, қырық тілде сөйлей білген Митридат патша туралы кітабы шықты. 1592 жылы И.Мегезердің «Қырық тіл үлгілері» атты кітабы да осы Митридат полиглоттығына арналды.
1583-1588 жылдар аралығында Индияда тұрған итальян жиһанкезі Ф. Сассети «Қасиетті брамин тіліне» (яғни санскритке) назар аударады. «Индиядан хаттарында» Сассети үнді тілінің европа тілдерімен жақындығы бар екен деген қорытындыға келіп, кейбір тілден кейбір сөзді мысалға келтірді. Мәселен, санскритше—два, итальянша—дуе, санскритше—три, итальянша—тре, санскритше—сарпа, итальянша—серпе (жылан) т.б.
1599 жылы Голландия филологы И. Ю. Скалигер «Европалықтардың тілі жөнінде қысқаша ойлар» атты кішкентай еңбегін жазды. Оныың бұл кітапшасы өзі қайтыс болғаннан кейін, 1610 жылы, Францияда басылып шықты. Мұнда Скалигер Европа тілдерін негізгі 11 топқа—«ата тілге» бөледі. Оларды былайша атайды: 1) грек «ата тілі»; 2) латын «ата тілі»; 3) герман «ата тілі»; 4) славян «ата тілі»; 5) ефротия, яғни албан тілі; 6) татар; 7) венгер, яғни мадьяр тілі; 8) фин (фин, лапланд—лопар, яғни саам тілдер); 9) ирланд тілі; 10) бретон тілдері; 11) сантроброрум тілі; Бірақ, Скалигерше, бұл топ тілдері арасында ешқандай туыстық қатынас жоқ. Бұл—Скалигердің асығыстау шығарған қорытындысы. Өйткені Скалигерден 50 шақты жыл бұрын Сассети біраз европа тілінің санскритпен ортақ екенін әжептәуір дәлелдеген болатын.
        
        Жоспары:
Кіріспе: Тілдерді зерттеудің салыстырмалы-тарихи методы.
Негізгі бөлім: Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің қалыптасуы ... ... ... мақсаты мен негіздері.
Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің қалыптасуы мен дамуы.
Тілдер туыстығы ... ... ... ... бірі.
Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің қалыптасуына тіл туыстығы деген ұғымды
анықтаудың тікелей қатысы бар.
Тарихқа көз ... тіл ... ... ұғым ең ... ... ... өрлеу дәуірінен басталады. Мәселен, 1583 жылы француз гуманисі Гв.
Постелл «Еврей тілі мен ... ... ... шығу жайы және ... атты ... ... тілдерді таптастыру туралы алғашқы ойларын
ортаға салды.
1555жылы Цюрихте К.Гессенрдің, ... ... ... ... ... ... патша туралы кітабы шықты. 1592 жылы И.Мегезердің «Қырық
тіл үлгілері» атты кітабы да осы Митридат полиглоттығына ... ... ... ... тұрған итальян жиһанкезі Ф.
Сассети «Қасиетті брамин тіліне» (яғни ... ... ... ... Сассети үнді тілінің европа тілдерімен жақындығы бар
екен деген қорытындыға келіп, кейбір тілден кейбір ... ... ... ... ... ... ... итальянша—серпе (жылан) т.б.
1599 жылы Голландия филологы И. Ю. Скалигер «Европалықтардың тілі
жөнінде ... ... атты ... ... ... ... бұл кітапшасы
өзі қайтыс болғаннан кейін, 1610 жылы, Францияда басылып шықты. ... ... ... негізгі 11 топқа—«ата тілге» бөледі. Оларды
былайша атайды: 1) грек «ата ... 2) ... «ата ... 3) ... ... 4) ... «ата тілі»; 5) ефротия, яғни албан тілі; 6) татар; 7)
венгер, яғни мадьяр тілі; 8) фин (фин, лапланд—лопар, яғни саам тілдер); ... ... 10) ... ... 11) ... ... Скалигерше, бұл топ тілдері арасында ешқандай туыстық қатынас жоқ.
Бұл—Скалигердің асығыстау шығарған қорытындысы. Өйткені Скалигерден 50
шақты жыл ... ... ... европа тілінің санскритпен ортақ екенін
әжептәуір дәлелдеген болатын.
Кейінірек, 1615 жылы, литван ғалымы Михало Литуан литвандағы жүз шақты
сөздің латын тіліндегімен бірдей екеніне ... ... ... ... «ата ... ... «алыс та болса жақындық» туралы мәселе
сөз етіле бастады.
Ал 1666 ... ... ... ... көп ... ... тұрған Ю.
Крыжапич фонетикалық сәйкестіктерді негізге ала отырып, славян ... ... ... ... ғасыр аяқ кезінде тілдер классификациясын жаңаша қарастырған
ғалымның бірі—атақты философ Лейбниц. «Адамның ақыл-ойы туралы жаңа
тәжірибелер» атты еңбегінде Лейбниц фин және ... ... ... ... ал ... (герман) және галл, сондай-ақ, грек және латын
тілдері кельт тілдері негізінде барып ... деп ... ... ... Себастаци өзінің «Армян тілі сөздігінде» армян
тілінің латын, грек, парсы ... ... ... ... кейбір
сипатына тоқталады.
Неміс филологы Ф. Рунг литва, латыш, өлі прусс тілдерінің жақын
туыстығын дәлелдей келіп, Балтық тілдері тобы деген терминнің қалыптасуына
жол ... ... және ... ... туыс екендігі туралы мәселені күн
тәртібіне тұңғыш рет қойған—Михаил Васильевич Ломоносов.
М. В. Ломоносов өзінің «Россия грамматикасында сан ... ... пен ... ... «туыстас» тілдердің лексика
саласын «туыс емес» делінетін-дегілермен салыстырды. Сөйтіп, орыс
тілінің—оңтүстік славян тілдерімен өте ... орыс ... ... де алыс ... ... ... (латыш, яғни балтық) тілінен де
пәлендей қашық емес екендігін айтқан. Ол ол ма! М. В. Ломоносов орыс
тілінің грек, латын, ... ... ... де «жаттығы» жоқ дегендей
пікірде болған, «мид» (үнді-иран) тілдері тобы дегенді де атап ... ... ... тән бір ... ... ... емес» дегендерді салыстыруындағы жүйелілік, қарама-қарсы қоя
білуіндегі бірізділік, тіл-тілдегі жеке сөздерді ғана теріп алмай, белгілі
бір ... ... де ... қарастыра білуі.
Тілдерді зерттеудің салыстырмалы-тарихи методы.
Тілдерді салыстырмалы-тарихи тұрғыдан зерттеудің барысында XIX
ғасырдың басында салыстырмалы-тарихи тіл білімі пайда болды. Лингвистер ... ... де әр ... ... белгілі бір ұқсастығына, бірлігіне
назар аударды, бірақ олар сәйкестілік пен айырмашылықтарды айқындаудың
жолдарын, салыстыра зерттеудің тәсілдері мен мақсатын көрсете алмады.
Кейбір тілдердің ... ... пен ... ... ... ... көптеген материалдармен дәлелденуі бұл құбылыстың тегіннен-тегін емес
екенін аңғартады да, лингвистер ондай тілдердің шығу тегінің бір екендігін
айқындай бастайды. Әр ... ... ... ... ... ... белгілері лексика саласынан ғана емес, сонымен бірге грамматика
саласынан да табылып, ... ... ... ... ... ... ... және т.б.тілдердің неғұрлым ертеректегі қалпына,
ерекшеліктеріне үңілген сайын, олардың ортақ белгілері мен бір тектестігі
соғұрлым анық айқын, соғұрлым мол ... ... ... ... ... ... ... және тарихи тұрғыдан
зерттеудің қажеттілігі келіп туады. Орайынша, тілдерді зерттеудің
салыстырмалы-тарихи методы да осылай ... ... Бұл ... ... материалдарды өзара бір-бірімен салыстыра зерттеуге
негізделгендіктен салыстырмалы деп аталады, тілдегі ... ... ... ... ... ... тарихи деп аталады.
Әр түрлі тілдердің өз ара бір-бірімен туыстығы, туыстас тілдердің
топтары дүние жүзіндегі ... ... және ... ... ... ... пайдалана білудің арқасында ғана
айқындалды. Атап айтқанда, роман тілдері, герман ... иран ... ... ... ... деп ... және ... жүзіндегі басқа
да тілдерді әр түрлі топтарға бөліп жіктеу салыстыра зерттеудің нәтижесінде
ғана іске асты.
Туыстас тілдер тобының немесе ... ... ... ... ... созылған ұзақ тарихы бар. Ең алғашқы тіл бірлігінен, негіз
тілден болашақ дербес тілдер біртіндеп бөліне бастайды.
Бүтіндей алғанда, негіз тілден туыстас ... ... ... ... өте ... және әр қилы ... ... дербес туыстас тілдер
тобының біртіндеп бөлініп шығуы және құралып жасалуы ... ... ... ... тарихымен, кейінірек халықтардың
тарихымен байланысты болды. Талай замандар бойы жеке ... ... ... ... туыстас тілдердің топтарына ұйытқы, негіз тілдер
болып қаланады. Мұның өзі баяу ... және ... ... ... ... әр ... ... өз алдына дербес тіл болып құралғанға
дейін, өзара ... сан ... ... ... Диалектілердің
кейбіреулері бөлініп жатса, қайсыбіреулері қосылып, бірігіп кеткен. Туыстас
тілдердің тобының немесе семьясының, ... ... ... ... қызмет атқарады. Мұнымен бірге, туыстас тілдер
тобының жасалу процесінде бір-бірінен бөлініп ажыраған, бірақ құрылысы
жағынан өзара жақын тілдердің бір-біріне әсер ... ... ... жақындасуы, интеграция процесінің пайда болуы мүмкін.
Салыстырмалы-тарихи метод туыс тілдердің деректерін салыстыра келіп,
ол тілдегі ортақ, біртектес элементтерді, ондай бірліктің шығу ... ... ... мен ... ... ары ... дамуы мен өзгеру
ерекшеліктерін айқындауды көздейді. Сонымен, тілдердің генеалогиялық
бірлігі, генеалогиялық байланысы салыстырмалы-тарихи методтың қарастыратын
негізгі объектісі болып саналады...
1. Ең ... ... ... ... адам ... ... процесінен бастап түрлі-түрлі болу фактісіне, яғни сол кездің
өзінде әр түрлі сөздік құрамы мен грамматикалық ... ... ... ... салыстырмалы-тарихи метод ең алғаш
жасалынған көптеген тілдерде белгілі бір зат не құбылыс әр ... ... ... ... ... ... негіз етіп, соған сүйенеді. Адам баласының тілінің пайда
болу ... ... жеке ... оның ... тән ... ... формалары жасалған. Дыбыс тіркестері мен ол арқылы
белгіленетін ... ... ... ... үшін ... ... ... Әрбір тілде дыбыс тіркесі белгілі затқа немесе
құбылысқа атау ... ... ... бұл ... ... ... не құбылыстың жаратылысын да, қасиеті мен сапасын да көрсете
алмайды, оның олармен ешқандай етене ... жоқ. Егер ... ... онда ... ... сан ... ... белгілі
бір зат немесе құбылыс бір ғана ... ... ... ... ... та ... болар еді. Мысалы, үй
сөз бен ол арқылы белгіленетін заттың арасында ешқандай ... жоқ. ... ... да ол ... әр ... тілдерде
түрлі-түрлі дыбыстық комплекспен (сөзбен), мысалы, орыс тілінде
дом, неміс ... Hause деп ... Зат пен оның ... ... ... ... ... өзінде шартты байланыс
қана деп түсінген мақұл.
2. Тілдердің туыстас тілдер деп саналу үшін, ең ... ... ... ... ... ... өзара ұқсас,
дыбысталуы жағынан да бір-біріне жақын көптеген сөздердің ... ... ... ... ... ... барлығы
бірдей емес, олардың сөздік қорындағы байырғы төл сөздер еске
алынады.
Тілдердің туыстық байланысы ... бір ... ... сан есімдер жүйесінен де ашық-айқын аңғарылады. Бұл үшін мына
мысалдарды қарастырсақ болады:
Түркі тілдерінен ... екі, үш, ... ... ... үч, ... беш;
Туваша—бир, ийи, үш, дөрт, беш;
Сонымен, салыстырмалы-тарихи метод мағынасы жағынан біртектес,
дыбысталуы жағынан ... ... ... ... ... туыстас
сөздердің мұндай тобының бір негізден шығу мүмкіндігіне негізделеді.
3. Тілдердің өзара туыстас ... деп ... үшін ол ... ... ... ... ... болуы, әрине қажетті және басты
шарттардың бірі. Бірақ мұның өзі де жеткіліксіз. Әр түрлі тілдердің ... ... ... деп ... үшін, олардың лексикасындағы төл сөздер
жағынан ғана емес, мұнымен бірге грамматикалық құрылысы жағынан да ... ... ... ... шарт. Мысалы, славян тілдері деп аталатын тілдердің
де өзара туыс тілдер екенін, сондай-ақ түркі тілдері деп ... ... ... ... туыстас тілдер екенін олардың грамматикалық құрылысына
тән септелу, тәуелдену, жіктелу, көптелу ... сөз ... ... ... тіркесу, өзара байланысу ерекшеліктерінен
және т.б. грамматикалық құбылыстардан көруге ... ... ... жағынан ұқсастығы мен тектестігі ... ... ... таралғандығының және өзара туыстас тілдер екендігінің басты
айғағы болып саналады.
Сөздердің ... ... ... ... ... сол ... өзінде жеткілікті болады, ол қатынастарды әрбір тіл
өзінше ... ... ... ... ... тілдердегі септік жалғауларының немесе
етістік жалғауларының өзара өте жақындығы олардың бір негізден шыққандығын
көрсетсе, түркі тілдеріндегі ... ... ... жіктік жалғауларының
бұл тілдерде өте ұқсастығы олардың бір негізден шыққандығын көрсетеді.
Сонымен, тілдердің құрылымында ... ... ... және ... және ... ... ... алып қалыптасуы ол тілдердің
генетикалық бірлігін, бір негізден шыққандығын дәлелдейді. Сонымен бірге
бұл факт салыстырмалы-тарихи методтың сүйенетін ... ... бірі ... ... ... тобына енетін әр түрлі тілдердің түрліше дамуы,
олардың біреуінде ... бір көне ... ... ... ... ... жұмыстарында бұларды бір-бірімен салыстырып, мұндай
ерекшеліктердің бәрін есепке алу тіл тарихын зерттеп, дұрыс қорытындыға
келу үшін өте пайдалы болмақ.
Бір ... ... ... ... ... ... сөздер мен
формалар олардың архиптерін жорамалдап белгілеуге мүмкіндік ... ... ... ... форманың алғашқы түрінің
реконструциялануы. Реконструкция тіл тарихына қатысты мәселелерді зерттеп
шешу үшін өте қажет. Салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... даму ... ашып ... маңызды метод болып саналады.
Тарихи фонетика мен морфологияны, сондай-ақ тарихи лексикологияны туыстас
тілдерді салыстыра зерттеп, ... ... ... ... ғана ... ... тілдерді салыстырмалы-тарихи тұрғыдан зерттеу өзінің алдында,
негізінен алғанда, ... ... ... 1) ... ... ... ... ортақ категориялардың даму заңдылықтарын ашып айқындау;
2) бұл дамудың ортақ, жалпы бағытын таба білу; 3) негіз тілдің түпкі
құрылымының туыстас тілдердің ... ... ... ... сипатын
белгілеу; 4) тілдің белгілі бір элементтерін тұрақты, басқа ... ... ... себептері мен жайларын айқындау; 5)
әр түрлі туыстас тілдердегі өзгерістердің біркелкі болмауының себептерін
белгілеп ... және ... ... ... ... ... | ... тобы ... тілі |1,8 млн. ... ... 1,8 млн., ... 22.000 ... тобы ... тілі |жоғалуға |Литва 20, Украина

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орхон, Енисей, Талас ескерткiштерi және қазiргi қыпшақ тiлдерiндегi моносиллабтардың құрылымдық ерекшелiктерi232 бет
Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы негізінде)4 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
XIX ғасырдағы тіл білімі21 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Салыстырмалы-тарихи тіл білімі8 бет
Тілдер типологиясының негізгі ұғымдары30 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу6 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь