«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері

КІРІСПЕ
1 «ӨЗІН.ӨЗІ ТАНУ» КУРСЫН ОҚЫТУ БАРЫСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ РУХАНИ.АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру мәселелесінің зерттелу жәйі
1.2. «Өзін.өзі тану» курсы оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру әлеуеті және «Өзін.өзі тану» курсын оқыту практикасы
1.3. «Өзін.өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың құрылымдық.мазмұндық моделі
ІІ . ТАРАУ. «Өзін.өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру бойынша тәжірибелік.эксперименттік жұмыс мазмұны
2.1. «Өзін.өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруды педагогикалық диагностикалау
2.2 «Өзін.өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру әдістемесі
2.3. «Өзін.өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани.адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру бойынша тәжірибелік.эксперименттік жұмысының нәтижелері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Еіліміздің егемендігінің алғашқы сатылары - нарықтық қатынастар кезеңінен бастап, болашақта бүкіл әлемдік өркениет аренасында өз орны бар мемлекет деңгейінде дамуы халқымыздың ұлттық менталитетінің болмысына, әсіресе жас ұрпақтың сындарлы тәлім-тәрбиесіне тікелей байланысты.
Дегенмен, бүгінгі таңда ұлттық болмысымызға, өркениетті ел болуымызға кереғар, келеңсіз құбылыстардың жастар арасында кең етек алуы жас ұрпаққа қажетті заман талабына сай тәлім-тәрбие жүйесін жаңартуда – мемлекеттің, ұстаздардың алдына аса маңызды міндеттер қояды.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы заңы» Алматы, 2011
Аристотель.Этика.Плитика.Поэтика//Собр. соч.: В4-х т. – М., 1984. 34с.
Әл-Фараби. Әлеуметтік трактаттар. –Алматы: Ғылым, 1973. – 320 б.
Баласағұни Ж. Құт негізі – білік. / Көне түркі тілінен аударған және алғы сөзі мен түсінігін жазған А.Егеубаев/, Алматы: Мұратас, 1993. – 315 б.
Қожа Ахмет Йассауи. Диуани хикмет (Ақыл кітабы). //Қазақшаға аударғандар Жармұхамедұлы, С.Дәуітұлы, М.Шафиғи. – Алматы: Мұраттас, 1993. – 262 б.
Махмұт Қашқари. Түрік тілінің сөздігі: (Диуани лұғат-ит-түрк): 3 томдық шығармалар жинағы // Қазақ тіліне аударған, алғы сөзі мен ғылыми түсініктерін жазған А.Егеубай. – Алматы, 1998. – 125 б.
Уәлиханов Ш. Таңдамалы, 2-басылым. – Алматы: Жазушы, 1985. – 348 б.
Алтынсарин Ы. Қырғыз хрестоматиясы. – Орынбор, 1897.
Құнанбаев А. Шығармалары. Екі томдық. – Алматы: Жазушы, 1968. – 345 б.
Құдайбердиев Ш. Шығармалары. Алматы: Жазушы, 1988 – 560 б.
Байтұрсынов А. Ақжол. Өлеңдер мен тәржімелер және зерттеу. – Алматы, 1991. – 460 б.
Аймауытов Ж. Танымалы шығармалары. –Алматы: Жазушы, 1989. – 372 б.
Дулатов М.Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1991. – 384 б.
Жұмабаев М.Педагогика. – Алматы: Рауан, 1992. – 112 б.
Коменский Я.А.Избранные педагогические сочинения. – М., 1982. -570с.
Руссо Ж.Ж. Эмиль или О воспитании. СПб, 1915, 151 с.
Ушинский К.Д. О народности в общественном воспитании. Собр. соч. –М.: «Педагогика», том-2, 331 с.
Сухомлинский В.А. Как воспитать настоящего человека. –Минск. 1978.-288с.
Макаренко А.С. Педагогические сочинения. //В 8 т. - М, 1986. -*138 с.
Щуркова Н.Е. Диагностика воспитанности: педагогические методики. – Краснодар, 1993. – 500 с.
Титаренко А.И. Нравственные основы общения. - Москва, Знание 1979. -64 с.
Богданова О.С., Нравственное воспитание старшесыныпников: Кн.для учителя. – М.:Просвещение, 1988. – 206с.
Караковский В.А., Новикова Л.Н., Селиванова Н.Л. Воспитание? Воспитание...Воспитание! - Москва, 2000. – 76 с.
Нұрмұратов С.Е. Рухани құндылықтар әлемі: әлеуметтік философиялық талдау. – Алматы, 2000. -255 б.
Әлтасов Т.М. қазақ хандығы тұсында тәлімдік ойлардың дамуы (ХV-ХVІІІ ғ.ғ.) – Алматы: Ғылым, 1999. – 276 б.
Ерасов Б.С. Социология культорология., - Алматы, 2000. – 158 с.
Нұрғалиева Г.К. Психолого-педагогические основы ценностного орентирования личности: дисс.доктор. пед.наук. – Алматы, 1993. – 336 с.
Қаплиева А.К. мектеп оқушыларына рухани – ізгілік тәрбие беру. – Ақтөбе, 2000. – 56 б.
Тілеуова С.С. Болашақ ұстаздарды оқушылардың құндылық бағдарын қалыптастыруға тәрбиелеу: пед.ғыл.канд.ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған дисс... – Алматы, 1994. – 187 б.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Еіліміздің егемендігінің алғашқы сатылары - ... ... ... ... болашақта бүкіл әлемдік өркениет аренасында өз орны бар мемлекет ... ... ... ... менталитетінің болмысына, әсіресе жас ұрпақтың сындарлы тәлім-тәрбиесіне тікелей байланысты.
Дегенмен, бүгінгі таңда ұлттық болмысымызға, өркениетті ел болуымызға кереғар, келеңсіз құбылыстардың жастар ... кең етек алуы жас ... ... ... талабына сай тәлім-тәрбие жүйесін жаңартуда - мемлекеттің, ұстаздардың ... аса ... ... ... ... халқымыздың ғасырлар бойы ұрпақ өсірудегі ұлттық тәрбие дәстүрлер тәжірибесі негізінде адамгершілік ... ... ... ... бай, ... мәдениеті еліміздің болашағы үшін ұызмет етуге дайын, азаматты қалыптастыру арқылы жетуге болады.
Бұл мәселеге байланысты Қазақстан Республикасының ... 8 ... , - деп ... ... ... , - деп ... ... Бiлiм туралы Заңы бiлiм беру саласының алдына үлкен ... ... 1. ... Н.Ә. ... , - ... ... Міне, сондықтан оқушылардың рухани және жан-жақты дамуының қайнар көзi бiлiм мен ... ... ... талабына сай дамыта отырып, жас ұрпақ бойында рухани-адамгершлік құндылықтарды қалыптастыру маңызды болып ... ... ... білім беретін мектептердегі тәрбие ісінің мазмұнын Отандық және шетелдік өркениетті елдердегі психология, педагогика және ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туындауда. Бүгінгі жеткіншетердің бойындағы рухани-адамгершілік құндылықтардың жетімсіздігі, ұлттық және ... ... ... ... бір-біріне кіріктіре отырып игеруге бағыттай білу балалар тәрбиесінің мазмұнын, құрылысын және нысандарын одан әрі жетілдірудің қажеттілігін ... ... ... ... әрбір қоғамда болып тұратын өзгерістер жеткіншектердің тәрбиесінің мақсаты мен мазмұнын өзгертуді, ... ... ... ... ... ... етеді.
Рухани-адамгершiлiк құндылықтар педагогиканың тарихы мен теориясында кеңiнен зерттелiп жүрген мәселелердiң бiрi. ... ... ... ... ... ... қоғам қайраткерлері, ғұламалар, ұлы педагогтар: Аристотель[2], Әл-Фараби[3], Ж.Баласағұни[4], Қ.А.Йассауи[5], М.Қашқари[6], Ш.Уәлиханов[7], Ы.Алтынсарин[8], А.Құнанбаев[9], Ш.Құдайбердіұлы[10], А.Байтұрсынов[11], Ж.Аймауытов[12], ... ... өз ... ... ... ... ...
Тұлғаның рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырдың теориялық-практикалық негіздері Я.А.Коменский[15], Ж.Ж.Руссо[16], ... ... ... ... ... О.С.Богданова[22], В.А.Караковский[23], т.б. еңбектерінде жалғасын тапты. Рухани құндылықтардың әлеуметтік-философиялық негіздері С.Нұрмұратов[24], Е.Әлсатов[25], Б.С.Ерасов[26], құндылыққа бағдарлау негіздері Г.К.Нұрғалиева[27], А.Қ.Каплиева[28] ... ... ... [31], ... тәрбиесін жетілдіру А.А.Калюжный[32], Ж.С.Хасанова[33], адамгершілік тәрбиесін жетілдірудің этнопедагогикалық негіздері Г.К.Ахметова[34], К.Ж.Қожахметова[35], С.А.Ұзақбаева[36], Р.К.Төлеубекова[37], Ж.Б.Сәдірмекова[38], А.К.Қисымова[39] т.б. педагогтар еңбектерінде ... ... ... ... ... Ш.М.Майғаранова[40], Ж.Ж.Нұржанова[41], Ж.Ембергенова[42], С.Қ.Әбілдина[43], Э.А.Урунбасарова[44], Б.Ж.Тұрсынов[45], Г.А.Ерғалиева[46], С.Нұрмұратов[47], Г.А.Аңламасова[48], К.Нұғыманова[49], адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, Ж.Әбдіжаппарова[50], ... ... және т.б.; ... ... әлеуметтік-философиялық негізі және т.б. еңбектерінде қарастырылған.
Өзін-өзі тану мәселесін А.Н.Нысанбаева[53], Г.Г.Соловьева[53], жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу мен өзін жетілдіру мәселесі ... ... ... ... С.Б. ... және т.б. ... ... көруге болады.
бағдарламасының педагогикалық-психологиялық мәселелерімен соңғы жылдары С.А.Назарбаева[59],Қ.Қ.Жампейсова[60], У.И.Ауталипова[61], Г.М.Касымова[62], Х.Т.Шерьязданова[63], М.Ж. Жадрина[64], Б.К.Кудышева[65], ... ... А.С. ... Р.О. ... Ұ.М. ... Ж.Ж. ... Ғ.З. ... Б.А. Әрінова[73], Ж.Б. Қажығалиева[74], т.б. айналысуда.
Бүгінгі таңда, жеткіншектерге мектеп аясында рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру қарқынды жүргізілуде, дегенмен, әрбір қоғамда болып туратын ... ... ... ұрпақ тәрбиесінің мақсаты мен мазмұнын өзгертуді, тәрбиелік-әдістемелік технологияларын жаңартып, толықтырып отыруды талап етеді.
Демек, ... ... ... ... ... сай оқушылардың курсында рухани-адамгершілік құндылықтар қалыптастыру мәселесі теориялық тұрғыда негізделгенмен, практикалық және әдістемелік айқындалуының жеткіліксіздігі ... ... орын алып ... ... толық негіз бар.
Сондықтан, диссертация жұмысының тақырыбы деп ... ... ... жалпы білім беретін мектептердегі біртұтас педагогикалық процесі.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... тану ... арқылы рухани-адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу.
Зерттеу мақсаты: курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық негізін қарастыру, оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру ... ... және оны ... ... ... ұсыныстар жасау.
Зерттеу міндеттері:
* курсын оқыту барысында оқушыларда ... ... ... ... ... ... талдау, жүйелеу;
* курсын оқыту барысында оқушылардың ... ... ... ... ... жасау;
* курсын оқыту барысында әдістемелер қолдана отырып оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың әдістемесін даярлау және оны тәжірибелік ... ... ... ... ... ... болжамы: егер, мектепте курсын оқыту барысында оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастырудың ... ... ... және ол ... ... ... ... ұлттық сана-сезімі мол рухани-адамгершілік құндылық деңгейі жоғары ... ... ... ... өйткені, оқушылардың рухани-адамгершілік құндылық деңгейлері теориялық-әдіснамалық білімнің сапалы жасалынуы мен оның практикада жүйелі әрі үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... психологиялық, педагогикалық әдебиеттердегі құндылық, рухани-адамгершілік құндылық теориясы, зерттеу проблемасы бойынша жазылған әдістемелік еңбектер, сонымен қатар оқушылардың ... ... ... қалыптастыру теорисы, курсы туралы еңбектер, тұжырымдамалар алынды.
Зерттеу әдістері: тақырып ... ... ... әлеуметтік әдебиеттерге талдау жасай отырып, ғылыми зерттеу тақырыбына байланысты теориялық ... ... ... ... саралау, салыстыру; мектептегі оқу-тәрбие үдерісін бақылау; мектептегі курсының құжаттарына (стандарт, жоспарлар, типтік бағдарлама және т.б.) сауалнама, тест, SWOT ... ... ... ... көздері: философтардың, педагогтардың, психологтардың рухани-адамгершілік құндылық туралы ғылыми еңбектері, өзін-өзі тану ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар, оқу құралдары; ҚР заңы, ҚР-ның 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді ... ... ... стандарты, бағдарламасы.
Зерттеу базасы: Алматы қаласы №152 орта ... 10 , ... ... ... жаңалығы мен теориялық маңыздылығы:
* курсын оқыту барысында оқушылардың бойында ... ... ... ... ... негізделді.
* курсын оқыту барысында оқушылардың бойында рухани-адамгершілік құндылықтар қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі ... ... ... ... оқушылардың бойында рухани-адамгершілік құндылықтар қалыптастырудың әдістемесі даярланды, тәжірибелік-эсперименттік жұмыстар жүргізілді.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
* курсын оқыту барысында оқушыларда ... ... ... ... ... айқындалып, әдістемесі жасалынды;
* атты арнайы курс құрастырылды;
* курсын оқыту барысында оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтар қалыптастыру ... үлгі ... ... ... құрылымы: курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшадан тұрады.
Кіріспеде зерттеу тақырыбының өзектілігі негізделеді, ... ... ... ... теориялық-әдіснамалық негіздері, зерттеу әдістері, теориялық және практикалық маңыздылығы, ғылыми жаңалығы айқындалады.
курсын оқыту барысында ... ... ... қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері>> атты бірінші бөлімде философиялық, психологиялық-педагогикалық зерттеулер талданды. курсы арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... ...
курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру бойынша тәжірибелік-эксперименттік жұмыс мазмұны>> атты екінші бөлімде курсы ... ... ... ... қалыыптастырудың бастапқы деңгейі анықталды. курсын оқыту барысында ... ... ... ... әдістемесі жасалды; тәжірибелік-эксперименттік жұмыста сынақтан өткізілді.
Қорытындыда жүргізілген жұмыс нәтижелері талданып, қорытынды жасалынды; тәжірибелік-эксперименттік жұмыс нәтижелері бойынша теорилық және практикалық сипатта ... ... ... ... ... қалыптастыруға қолданылатын сауалнамалар, тестер берілді.
1 КУРСЫН ОҚЫТУ БАРЫСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... ... ... ... ... ... мәселелесінің зерттелу жәйі
Жаңа кезеңдегі білім берудің өзекті мәселесі жас ұрпаққа - рухани-адамгершілік тәрбие беру. Құнды қасиеттерге ие ... ... бай ... ... оның туған кезінен басталуы керек.
Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылға ... ... ... бар ... орта ... ... ... қоғам дамуының қазіргі заманғы талаптарына және әлемдік білім беру кеңістігіне ... ... ... жаңғыртуды талап етілетіні туралы айтылып өтеді [75]. ҚР-ның Заңында білім беру ... ... ... принциптерінің бірі білім берудің ізгіліктік және дамытушылық ... ... ... адам ... мен ... жеке адамның еркін дамуының басымдылығын белгілейді. Білім берудің басты құндылығы ретінде ... ... ... ... ... ... ... өзара ықпалдастық және төзімділік бекітілген. Оқушы тұлға мен қоғамды қалыптастыратын мәдениетті түсінуі және бағалай білуі үшін адамдармен ... ... ... ... алуы ... Осы ... жүзеге асыру ізгіліктік тұжырымдамасына негізделген, мақсатты ұйымдастырылған, өзара байланысты әрекеттер және мұғалім мен оқушының өзара ынтымақтастығы үдерісін қажет етеді [1].
Қазіргі ... ... ... - оның ... ... ... ... құндылығына қайта оралуы. Педагогика мен практиканың адамға, оны дамытуға, ізгіліктік дәстүрді қайта жаңғыртуға бағытталуы - өмірлік мақсат ретінде танылады. Бұл ... қол ... үшін ... әдіснамасы болып табылатын білім берудің ізігіліктік философиясы қайта жандандырылуда. Осы талапқа ... ... ... - бұл ... беру философиясының ізгіліктік мәнін белгілейтін педагогикалық таным мен ақиқат шындықты өзгерту жайындағы теориялық қағидалардың жиынтығы.
Оқушыларға рухани-адамгершiлiк тәрбие беру - ... ... ең ... ... бiрi. Бұл ... да, өйткенi бiздiң қоғам өмiрiнде адамгершiлiк бастамаларының ролi барған сайын артып, моральдық фактордың ықпал аясы кеңейiп келедi. Ұлттық ... ... ... ... ... ... рухани мұрасы мен дәстүрлерін қастерлеу - оның дүниежүзілік өркениеттер ... ... ... ... Осы ... ... оны дәріптеп, дамытатын адам болып табылады.
Құндылық проблемасының ең басты өзегі - Адам. Адам үшін ең басты құндылық - өмір ... ... ... ... ... өз бойынан іздеп, өмірді рухани толықтыру. Адам өмірінің мән-маңызды іс-әрекет, мақсат, мұрат, күш-қайрат және өмір сүру ... ... Адам ... ... ... арқылы орындалып, рухани қасиеттер арқылы жүзеге асады. Демек, еліміздегі қоғамымызды ізгілендіру жағдайындағы ең басты мәселе-адамды құндылық ретінде бағалау. ... - ... ... ... оның жақсылыққа талпынысы, өзге адамға жанашырлығы, айналадағы адамдарға қайтарымы, өмірді жақсартуға ұмтылысы, өмір сүру ... ... әр ... орны мен ... қасиет.
Құндылық ұғымы XXI ғасырда жер бетіндегі бүкіл адамзаттық тұтастық идеясына айналуда. Адамдарға өз өмiрiне қанағаттануы үшiн тек ... ... аз, одан адам өзiн адам деп ... ... Өзiн шын адам ... ... үшiн, толық адамдық қанағаттанғандық көңiл-күй үшiн ол биологиялық қажеттіліктерден жоғары жатқан әлемде тiршiлiк ... ... ... шығу көзi ... Адамзаттың рухани кемелденген, рухының ең жоғарғы үлгiлерiн туғызған дәуiрлерi олардың ең тойынған ... ... келе ... ... ... ... алып жүретiн дағдарыс кезеңдерде, күнкөрiс мәселелерi ең қиын болып тұрған кезде рухани мұқтаждықтар күте тұру керек - ... ... ... ... ... ... да, ... iшiнде күн көрудiң қиындықтарын да ең алдымен рухани жiгерден, рухани асылдардан айрылмау ғана алып шыға ... ... ... өзегін құрайтын және зерттейтін саланы аксиология деп атайды. Аксиология ("ахіа" - грекше "құндылық", ... - ... ... ... ұғымына тұңғыш анықтаманы философтар (Лотце, Коген) берген. Аксиологияның ғылыми тұрғыда дамуына үлес ... ... ... Кант, Ницше, Кассирер және т.б. Мәселен, Э.Кассирер ... - бұл ... ішкі ... тыс, ... ... ... - деп ... Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігінде: "Құндылық - нарқы жоғарылылық, қымбаттылық, бағалылық" - ... ... ... Қазақ совет энциклопедиясында: "Құндылық-обьектінің жағымды немесе жағымсыз жақтарын білдіретін философиялық-социологиялық ұғым",-деп атап ... ... ... адам үшін ... ... ... ... екі компоненттен тұрады: пәндік және саналық[76].
Пәнділік құндылықтарға - заттардың табиғи қажеттілігі, еңбектен шыққан өнімнің ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан мұра, ғылыми ақиқаттың теориялық маңызы және практикалық пайдасы, адамдардың іс-әрекеттеріндегі жамандық пен жақсылықтың іске ... ... және ... ... ... ... жатады. Санадағы құндылыққа - қоғамдық ой, баға беру, мақсат, оған жетудің жолдары, түрлі нормалар ... ... ... - баға ... ... ... ... - олардың өлшемі әрі әдісі. Орысша-қазақша аударма сөздікте: "Құндылық" - ... зат, ... ... ... - ... байлық>> делінген. Құндылықтың қалыптасу негізі - адам ... ... ... ... ... бүгінгі күннің мәселесі деуге болмайды, бұл адамзат тарихындағы сонау ұлы ... ... ... Ж.Баласағұн, Қожа-Ахмет Иассауи, Ахмет Иүгенеки, М.Қашқари, Ө.Тілеуқабылұлы т.б.) мен ағартушылар (Ш.Уәлиханов, ... ... ... ... ... М.Жұмабаев, М.Дулатов, Ш.Құдайбердиев т.б.) еңбектеріндегі рухани-адамгершілік ойларын уағыздап, қазақ ... ... ... ... ... орын ... мұрат тұтты.
Сократтың "игілік" деген ұғымды жеке бөліп, оған ерекше мән беруі құндылықты болмысқа ... ... ... ... ... ... мәселесі ғасырдың екінші жартысынан бастап ғылым ретінде дараланып, көбіне философиялық сипатта қарастырылып келеді. Ал Аристотель , ... ... ... ... ... бейнелеуде қолданылды. Құбылысты, затты жағымды бағалау адам үшін ... ... ... ... сөзі салыстырмалы мағынада белгілі бір жағдайдағы адам үшін жақсылық, пайдалы нәрсе деп түсіндіреді. Рухани-адамгершілікке тәрбиелейтін ғылым ретінде этиканы ... ... ... - ... ... және ... немiстiң ұлы пәлсапашыларының танымдары бойынша құндылықтар ұғымына зейiн қойып, талдаулар жүргiзген. Мысалы, И.Кант аксиологиялық ... ... үшiн ... ... ойша ... және ... деп екiге бөлген. Адам алдына қойған мақсатына жету үшiн ол Факторлардың ... ... ... ... деген ойларда болған[77].
Шынайы дүниедегi кез-келген құбылыстың, заттың өзiндiк қайталанбас құндылығы болуымен қатар құндылықты феномен есебiнде қарастыратын ... ... - ... ... ... ... ... өкiлдерi құндылықтарды адамдардың биологиялық және жантану тұрғысынан байланыстырып, қайнар көзi есебiнде ... ... ... ... ... рухани әлемнiң құндылықтарын табиғи әлеммен байланыстыра қалыптасуымен бiрге нақты әсерлермен түсiндiруге ұмтылғандар, екiншi тип - аксиологиялық ... ... тыс, ... ... ... ... ... деген идеалистiк пәлсапа ағымы едi. Трансцендентализмнiң өкiлдерi В.Виндельбант, Г.Риккерт сананың қатпарларындағы туындаған ... ... ... ... ... [78].
Келесi, үшiншi тип - әрбiр құбылыстың көпжақты құндылығы болуы, оның салдары, жалғасы сияқты бағдары болатындығын мойындауда. Оны ... ... ... ... кезеңде мәнi артуы мүмкiн деген бағыттың өкiлдерi ... ... ... [79].
Әлеуметтiк тип - құндылықтардың әлеуметтiк қажеттiлiгi бар, маңыздылығы айқындалған қалып деп ... Бұл ... ... ... ... ол ... тип деп айтылуда . Сонымен аксиологияның iлiм есебiнде қалыптасуына үлес қосқан Ф.Ницще өзiнiң ... ... атты ... ... ... және ... "игiлiк пен зұлымдық" тәрiздi түсiнiктердi, қарама-қайшылық, қарсы пiкiрге бөлiп, болмыс пен құндылықты бiрiмен-бiрiн қатар қарастырып салыстыру пәлсапашылардың ... ... ойды ... ... Ф.Ницще құндылықты мәндiк категория емес, тек бағалау немесе субъектiнiң әлемдi таңдауындағы iшкi тәжiрибесi деп ... ... ... ... ... ... ... мағынасын өткен және қазiргi бiртұтас дүние деп есептеу арқылы жалғасын тауып отырады. ... ... ... ... ... әмбебап пәлсапасы деп ойласа [81], Х.Гадамердiң пайымы бойынша құндылықтарды түсiну үшiн жеке ... ... ... түсiну жеткiлiксiз, олардың даму, қалыптасу, өзгерулер себептерi, жалпы тарихына терең зер салу қажеттiлiгiн айтып, "ақиқат" деп сонда айта ... ... ... ... ... ... мен бiлiм, тәрбие мәселелерi тиiмдiлiктi, өсудi, байлық жинауды көздеу деңгейiнде ғана болмауы керек. Себебi, адам жасампаз және ... ... иесi ... ... ... жалпы мәселелер жөнiнде ойланып, толғануы, өзiнiң мақсаты мен тiршiлiгi, құндылықтар мен мүдделерi жалпы адамзатқа тән сипатта болуы тиiс екендiгiн жазған.
Қоғамда ... ... ... ... ... ... пайда болған, әрбiр әлеуметтiк қауымдастық үшiн маңызды құндылықтар өмiр сүрдi. Этникалық қауымдастықтар өзiндiк ұлттық құндылықтарды түзесе, жалпы адамзатқа ортақ ... ... ... бiрiктiредi. Қоғамда даму, жылдардың өтуi, ғасырларға ұласуына сәйкес құндылықтар қоғамда адамға маңыздылығы жағынан өзгерiп, орын ауыстыруы тарихтан белгiлi. Қоғамдағы үрдiстердiң даму ... ... ... ... құндылық мәнiн жоғалтуы мүмкiн емес, тек мән берiлмеуi ықтимал. Құндылық өте сирек кездесетiн құбылыс, ол парасаттылықтан ... ... ... биiк ... ... адамдардың қасиетi.
Мысалы, мақсатты құндылық, яғни құрал бойынша деп екi құндылықтарға бөлген пәлсапашы Р.Вильмс болған. Ол мақсат құндылықтарға бөлген ақиқат ... ... ... ... ... құндылықтарға, яғни құрал-құндылықтарына: әлеуметтiк, саяси, экономикалық құбылыстарды жатқызған. Мақсат құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... құндылық кеңiстiгiнде алға қойған мәселелермен байланысты құндылықтар деп есептеледi.
"Құндылық объектiнiң ... ... ... ... ... ... ... - деп құндылыққа Қазақ Кеңес энциклопедиясында анықтама берiлген. Нысанның адам үшiн ... ... ... ... - ... ... екi құрамдастан тұрады, бiрiншiсi - заттық құндылық, екiншiсi субъективтiк құндылық. Заттық құндылық - оның табиғи ... ... ... өнiмнiң құны, әлеуметтiк игiлiк, ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени мұралар, ғылыми ақиқаттық, теориялық маңызы, iс-тәжiрибелiк ... ... ... ... пен жамандықтар, табиғи және қоғамдық нысандардың тамаша көрiнiс беретiн түсi, симметриясы сияқты қасиеттерiн айтамыз.
Санадағы құндылық алға қойылған мақсат және оған ... ... ... ... ... ... Заттық құндылық баға берудiң объектiсi және адамның дүниеге қатысын бiлдiредi, ал субъективтiк - санадағы құндылық олардың ... мен әдiсi ... ... ... ... - ... қабiлетi мен мүмкiндiктерiнен шыққан әрекеттердiң қажеттiлiгi. Сондықтан ол адамдардың әлеуметтiк әрекеттерiнiң сыртқы қоғам үшiн керектi жақтарын қамтиды. Субъективтiк құндылық адамдардың ... ... ... ... нормативтiк Формаларға бағындырып отырады" делiнген [46].
ҚР ҰҒА-ның әлеуметтiк зерттеулерiнiң нәтижелерiне қатысты негiзгi тұрақты деп есептеуге ... 14 ... ... ... өмiр, адам ... еркiндiк, адамгершiлiк, отбасы, жеке бақыт, ұрпақ көбейту, қарым-қатынас, күнкөрiс көзi ретiндегi жұмыс, игiлiк (кiрiс, ... ... ... ... мәнi, ... ... (дәстүрдi құрметтеу) [48].
Философия, әлеуметтану, психология, педагогика салаларына қатысты күрделi мәселелердiң бiрi, әрине құндылықтар категориясы. Зерттеу жұмысына байланысты ... ... ... және ... ... Ол ... да бiр объектiнiң сапалық сипаттарымен салыстырғанда оң және терiс маңыздылығын көрсетедi, бұл ... ... ... ал ... ... ... сананың құбылысы қалыптылық, ұйғарымдық, бағалаушылық, мәндiлiк бiлдiретiн философиялық және әлеуметтiк түсiнiк (ұғым) ... ... ... ... ... ... мен ... және табиғи құбылыстарды бағалайтын адамзаттық және әлеуметтiк категория деп ... ... ... ... ... ... және оның пiкiрiн қиялдаушылар құндылықтарды рухани және материалдық қажеттiлiктердi қанағаттандырудағы пайдалылық, "мағынашылық", әдiс-тәсiл деп қарастырады. Келесi философ У.Хатгер және ... ... ... зерттеушiлер ойынша "құндылықтарды" идеал деп түсiнiп, амал-тәсiл емес, мақсат қажеттiлiк, тиiстiлiк көзқарасында кеңiнен қарастырады [46].
Д.А.Леонтьев ... ... - ... пен ... ... ... ... көрiнiс табуы" деп жазады [28]. Бұл түсiнiк бойынша құндылық бiздiң санамыздан тыс мәдениеттiң заттық әлемiне ғана тиесiлi, өз бетiнше ... ... ... ... ... жағдайдарда өзiнiң қажетiне қарай жасалған мәселесi.
Сонымен, осы айтылған пiкiрлердi тұжырымдай келiп, қорытындысын шығарсақ: ... зат та, ... де, ... де ... ... ... де ... ол адам ойының қандай да бiр жоғары түрi екендiгiн анықтадық. Құндылықтар дегенiмiз - ... ... мен ... қол ... ... ... қорытындылаған, белгiлi көзқарастар, орнықты ойлар, оларда объектiнiң озық ... ... ... ... ... ... анықтайды. Келесi бiр авторлар, мiнез-құлық құндылықтары мәдениетiнiң түрлерi мен байланыстарына ерекше назар аударады.
В.Супредин ... және ... ... атты ... ... дегенiмiз - мiнез-құлықтар әрекеттердiң бiр түрi, ол ... ... бiр ... ... орын алады деген ойды бiлдiредi. Құндылықтар әлеуметтiк санада өмiр сүредi және жеке адам арқылы iске асырылады", - дейдi [42].
"Құндылықтар - ... өз ... ... ... мен қалпы туралы талдап, қорытындылаған түсiнiктерi, онда адамзаттық тарихи тәжiрибесi жинақталып, белгiлi бiр этностың немесе адамзат мәдениетiнiң мәнi жатыр" ... ойды ... да ... [42]. ... сөзi ... ... қатар пiкiрлерге де қатысты айтылған. Бiрiншi топқа табиғи ... ... және ... ... еңбек өнiмдерiнiң тұтынушылық бағасы алынады, адамдардың iс-әрекеттерiнiң адамгершiлiк сипаттамалары, ... және ... ... көркем өнер туындыларының эстетикалық сипаттамасы сияқты заттық құндылықтар жатады.
Екiншi топқа адамзаттық жақсылық пен ... ... пен ... сұлулық пен кейiпсiздiк сияқты қалыпты түсiнiктерi, оларды түрлiше бағалаулар, тиымдар мен келiсiмдер, мақсаттар мен ... ... ... мен ... да ... ... және жай ғана түсiнiктерiн, құндылықтарын жатқызады.
"Құндылық" мағынасына ғылыми әдебиеттерде қоғамдық сана деңгейiндегi адамдардың iс-әрекеттерiне, оның ... және ... ... оң, ... ... ... ... анықтама бередi. "Адамдардың қоғамдық жүйеге енуi нәтижесiнде қалыптасатын бұл "ойларды" нағыз құндылықтар деп есептейдi. Олар адамның тiршiлiк әрекетiнiң қозғаушы күшi ... ... Бұл ... "түйiндердiң" жиынтығы адамзат дамуының тұтастығы мен сабақтастығын қамтамасыз ететiн жеке тұлғаның "өзегiн", "негiзiн құрайды" деп қорытындылайды.
О.И.Генисфретский өзiнiң ... ... және ... орта ... ... ... атты еңбектерiнде [205] жоғардағы ойды қолдаса, осы пiкiрге А.Н.Леонтьев те әр түрлi iс-әрекеттерде тұтастай жеке тұлғалық құрылымдарға бiрiктiретiн өзiндiк ... ... ... ойын айтады.
Құндылықтар арман-мұрат ретiнде тек жеке адамға, жеке ... ғана тән ... ол жеке ... ... өз ... белгiлейтiн шарты болып есептеледi. "Арман-мұрат дегенiмiз - жоғары деңгейдегi құндылықтар, оларға тек ... ғана ... ... ... енгiзуге әрекеттенетiн бұл арман-мұраттардың күрделеуiне әкелуi мүмкiн" [28].
Құндылыққа қатысты ... ... ... ... ... бiз өз ... түйiнге айналдырсақ: құндылықтар дегенiмiз санаға қатысты айтылатын құбылыс. Заттар мен құбылыстар сипаттамалары адамдағы, қоғамдағы, табиғаттағы үрдiстердiң ... және ... ... ету үшiн қажет. Құндылықтар дегенiмiз - жекелiк (жеке туындау), әлеуметтiк құбылыстар, қатыстық (субъективтi және ... ... ... олар тарихпен айқындалады. Олар адамның өзiнiң өмiрлiк әлемiне деген ... ... ... өзiндiк мәртебесiн, өзiн-өзi тануы құндылық құрылымын айқындайды.
Құндылықтар мәселесін зерттеген ... ... ... С.Ф.Анисимов, Ю.В.Салов, Л.М.Фридман, Н.Ю.Кулагина, В.А.Сухомлинский, Х.Маданов, Э.А.Урунбасарова, бұл еңбектерде құндылық мәселелерінің мәні мен ... және ... ... ... көп ... ... философиялық көзқарастарымен қатар бүгінгі күні әлеуметтік, педагогикалық жіктелуін келесі ғалымдар еңбектерінен көруге болады: әлеуметтік ... ... ... ... (С.А.Смирнов, И.Б.Котова, Е.Н.Шиянов, Т.И.Бабаева, В.П.Тугарин) [28] еңбектерінен көруге болады.
К.Ж. ... ... ... - ... ... құндылықтардан да жоғары, өмірде аса маңызды да биік ... бар ... ... ... немесе саналы емес бағдар. Ол адамның шындыққа, мейірімділікке, сұлулыққа деген табиғи, үнемі қажетті іңкәрлігі мен құштарлыққа ұмтылысынан көрінеді. Ол көзге ... ... ... ... ... [35].
Л.П.Буева: , - деп көрсетеді [35].
Б.П.Битинастың айтуы бойынша, адамдағы руханилық туғаннан және тәрбие үдерісі арқылы жинақтаған өз ... жеке ... ... ... ... көрінеді. Бұл тұлғаның қалыптасу үрдісі, ол өз еркіндігімен ерекшелене ... және ішкі ... ... ... білу қабілетімен байқалады. Адам өзінің руханилығына байланысты - сыртықы әлем - макрокосмостан бөлінетін - ... деп ... ... ... - ... [40]. ... құндылық - қоғамдағы мәдени тұтастық, оның ішкі ... ... ... ... ... ... пен ... қасиеттері арқылы көрінеді.
XVI ғасыр мен XVII ғасырдың аралығындағы жаңа педагогиканың негiзiн қалаушы, ұлы чех педагогы Ян Амос Коменский ... ... ... үлкен қызмет атқарды. Оның дүние жүзiне танымал еңбегiнде ... ... ... ... ... ... ... жаңа бағыттарына қайта өркендеу дәуiрiндегi ізгіліктіктің әсерi күштi болды. Ол орта ғасырлық мектеп тәртiбiне қарсы ... ... ... ... адамгершiлiк жақсы қасиеттердi тәрбиелейтiн болуға тиiс деген көзқарасты ұсынды. Я.А.Коменский: , дей келе, деген құнды пiкiрiн қалдырды. ... ... мен ... мiнезiнде ерлiк, өзiн-өзi билеу, кiшiпейiлдiлiк, сыпайылық, еңбек сүйгiштiк сапаларды тәрбиелеудi талап ... ... өз ... мектеп тәртiбi және оқушылар мен мұғалiмдердiң арасындағы адамгершiлiк қарым-қатынас жөнiнде жаңа пiкiрлер ... Ол, ... ... берiп, ұстаздың көрсететiн мұғалiмдердi өте жоғары бағалай отырып, оқушыларға гуманистiк және оптимистiк көзқараспен қарап, адамгершiлiк қарым-қатынаста болғанда ғана тәрбие ... ... деп ... ... ... ... Қ.Қ. ... > деген мақаласында > ұғымын алты бағытқа бөледі.
Танымдық бағыт- ( таным мәдениеті, интеллект, білім, ақыл-ой ... ... ... ... ... ... кеңдігі және т.б.).
Әлемдік бағыт - (азаматық, ... ... ... ... адам ... және т.б.).
Салауатты өмір салты- ( экологиялық мәдениет, спорт, санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау, жағымсыз қылықтардан арылу, денешынықтыру және т.б.) ... ... ( жеке ... құндылық қасиетері, сыйлау, мейрімділік және т.б.).
Ұлттық бағыт - ( салт-дәстүр, діни ғұрыптар, ұлтжандылық, жерін, елін сүю және ... ... ( ... ... ... ... ойтолғаныс, және т.б.).
Философ С. Нұрмұратов: руханилықтың тағы бір келбеті - адамдардың өз бойындағы барлық жақсы қасиеттерін ... ... ... яғни ... дарынын, қабілетін, шеберлігін, ішкі нұрын, жүрек жылуын адамдарға, табиғатқа, ғаламға, беруге ұмтылысы. Осындай ұстанымдар басымдық танытқанда ғана адам ... ... ... түсті деуге болады [47] - деп түсіндірді.
Қазақ жазушысы Б. ... ... ... руханилық адам болмысының ерекше бір белгісі дей келіп, бұл адамның ... ... ... ... және ... ... мазмұнын шығармашылығы арқылы қалыптасады.
Сонымен қатар, А.Г. Косиченконың > [105].
Оқушының өзін-өзі тәрбиелеуде өзін-өзі құптаудың маңызы зор. Әр ... ... ... ... жетістіктерге жеткен кездері жақсы сақталып қалады. Оқушының жетістіктері оған рухани, интеллектуалдық, күш-жігерлік қорларының ішкі ... ... ... жаңа ... жеңе ... сенімділік тудырады. Кейбір өмірлік жағдайларда адам осындай жағдайдан қалай жол тауып шыққанын еске түсіргені ... ... - ... өз ... ... процесстер мен көңіл-күйлерін түсінуі, бағалауы және реттеуі. Бұл тәсіл ... ... ... ... болу ... ... ... кемшіліктеріне, әлсіздіктеріне, қателіктеріне шыдамды болуды үйретеді. Аталған тәсіл көмегімен адам ... ... ... ... ... ... байсалдылық, сабырлық сақтауға үйренеді.
Өзін-өзі түзету оқушыға өз мінез-құлқын, кемшіліктерін, қателіктерін және ... ... ... ... ... ... береді. Өзін-өзі түзету оқушының өзіне сын тұрғысынан қарауына байланысты болады.
Өзін-өзі тану ... ... ... оқу ... ... ... сай ... бағдарын дүниетанымдық жаңа ұстанымдарын қалыптастыру білім беру жүйесіндегі ... ... беру ... ашу ... ... ... Осы орайда С.А.Назарбаева атап өткендей бүгінгі білім беру жүйесінде басталуда. ... өз ... ... ... беру ... ... ... ... деген сұрақтардың төңірегінің мәнін ашуға бағытталуы тиіс. Білімнің мазмұнын, оның құрылымын тұлға ... ... ... екендігін сезінген уақытта ғана білім беру мақсатына жетеді>> - деп саралап өтті [106].
Қазіргі өзін-өзі тану мәселелері тұлғаның ... ... ... Г.А.Ковалев, А.А.Леонтьев және т.б.) зерттеу еңбектерінде сонымен қатар, өзі мен өзгелер туралы білімге адам ... ... ... ... бар ... ... идея нақтыланады. (И.А.Вишняков, Л.Н.Суетова, Л.К.Көмекбаева, А.А.Сайпова, Н.Б.Жаманқұлова және т.б.) өзін-өзі тану деңгейі ортаға кері әсер етуі мүмкін екендігі жөнінде де ... яғни ... ... ... мен ... әсер етеді. Дегенмен мәселенің бұл жағы жеткілікті түрде зерттелмеген.
О.А. Анисомова өзінің психология ғылымдарының кандидаттық қорғауға арналған афторефератында: [166].
Олай ... бұл ... ... ... тани ... өзінің рухани дүниесін шыңдап байыта түсері сөзсіз.
Ал Н.Е.Ведерникова психология ғылымдарының ... ... ... ... - деп ... негізгі әдістері мен даму деңгейлерін ұсынады. Осылай ғалымдар өзін-өзі тану барысының даму деңгейлерінің мәселесіне ... ... ... ... В.С. ... бұл дамудың төрт сатысын ұсынады: Өзін өзгелерден бөлектеп қарастыру (туғаннан бір жасқа дейін); сезіну (2-3 жас) өзін ... ... ... ... өзін-өзі бақылау нәтижелерін сана таразысынан өткізуден шығатын өзінің психикалық қабілеттерін түсіну; өзін рухани әлеуметтік тұрғыдан бағалау ... ... Өзге ... бұл сатыларға өзге де процестерді қойды: өзгелердің көзқарастарын өзіне қабылдау, өзгелердің өзі туралы пікірін сараптау, ... ... мен ... ... ... ... ... ананың тікелей тәрбиесі мен ықпалынан , өзінің отбасының тегін сезінуі, жыныстық және рөльдік ерекшеліктерді түйсіне бастауы, ... шақ, ... кез, осы шақ ... ... ... және т.б. ... - ... өзінің іс-әрекет субъектісі ретіндегі өз тұлғалық ерекшеліктерін біртіндеп түсіну үдерісі. Бұл үдерістің нәтижесі - ... ... ... ... ... ... ... мәселе, рухани бай тұлғаны қалыптастыру мәселесі өзекті сипатқа ие болып отыр. Жас ұрпақтың бойына адамгершілік-рухани қайнарын сіңіріп, мінез-құлқын тәрбиелеу үшін, ... ... ... ... ... ... пен ... көмекті ғұмыр бойы мұрат тұтуға бет бұруы қажет.
Ю.Н.Кулюткин өзін-өзі түсіну - қол ... ... ... өзіндік өсіп-жетілу бағыттарын жоспарлап, оларды жүзеге асыру жолындағы іс-әрекеті деп керсетеді. ... ... мен ... ... ... өзін-өзі танудың басты тәсілдері мен мазмұны
Өзін-өзі тану тәсілдері
Мазмұны
Тұлғалық өзін-өзі сараптау
Тұлғаның жетістіктері мен ... ... ... ... көмектеседі. Өзін-өзі сараптаудың қай бағытта өрбуі тұлғаның өз бойында рухани-адамгершілік қадір-қаситтердің қаншалықты тереңдігі оның тұлғалық шығармашылық потенциялының дамуын, ... ... ... ... ішкі ... жұмыс аналитикалық ойлау қабілетін дамытады, тұлғалық рөлдік мінез-құлқына дер кезінде түзету енгізуді қамтамасыз етеді.
Педагогикалық рефлексия
Тұлға ... ... ... ... оның өз ... үңілуі, болашақ педагогтың қызметі туралы ұғымдарын ескеру. Бұл тұлғаның белгілі бір ситуация туралы пайда болған ... ... өз көз ... ойша ... ... ... өзі туралы ұғымды нақтылау қабілеті. Өзінің әрбір іс-әрекетін оның мақсатқа сәйкестігі тұрғысынынан ... ... ол өзін ... ... отырады. Рефлексияның негізінде осындай үздіксіз өзін-өзі түзеу процесі жатыр. Онсыз болашақ педагог студент ... ... ... ... мүмкін емес.
Өзін-өзі бақылау
Оқу барысындағы белгілі бір ситуациядағы өз қалпын көз алдына елестетуге тырысуы. Өзін-өзі бақылаудың ... ... - ... құндылық бағдарын жан-жақты сараптау қабілеті мен осы ... ... ... мүмкіндіктерін дайындау, сонымен қатар іс-әрекеттің алдағы мүмкін нәтижесін алдын-ала көру.
Өзін-өзі қабылдау
Бұл ... ... ... ... ... өзі және өз мінез-құлқының жекелеген бейнелері, қалыптасады.
Өзін-өзі қадағалау
Түрлі ситуациялар кезінде өзін-өзі саналы немесе еріксіз түрде ... ... ... ... бір айтарлықтай тұрақты өзінің туралы ұғым қалыптасады.
Жас ұрпаққа тәрбие мен білім беруде уақыт талабына сай болуы және 2001-2006 ж.ж. ... ... ... беру ... ену ... ... ... сынды жаңа пәннің қалыптасуының негіздері бөліп алуға мүмкіндік береді.
оқу пәні ... ҚР ... орта ... ... ... оқу жоспарының мемлекеттік компонентін құраушылардың бірі болып табылады. Базистік оқу жоспарында білімінің саласындағы ... пән ... ... ... ... жалпы орта білім беру деңгейлерінде оқыту көрсетілген.
Балалар мен жастарға рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... 2001 жылдан бастап еліміздің 295 білім беру ұйымдарында эсперимент ... ...
... ... ... және ... байланысты тәжірибелік алаңдардың саны (8-кесте).
Жылдар
Балабақша
Мектеп
ЖОО
Колледж
Интернат
Барлығы
2001-2002 жыл
3
5
1
9
2002-2003 жыл
19
21
23
63
2003-2004 жыл
36
43
24
2
105
2004-2005 жыл
36
43
28
2
9
118
2001-2005 жылдар
94
112
76
4
9
295
курсын тәжірибеден өткізу мен ... ... ... саны ... ... ...
ЖОО
Колледж
Интернат
Барлығы
2001-2002 жыл
6
21
9
36
2002-2003 жыл
38
85
64
187
2003-2004 жыл
120
129
80
3
332
2004-2005 жыл
132
152
87
3
10
384
2001-2005 ... ... ... ... ... оқушылар саны (10-кесте).
Жылдар
Балабақша
Мектеп
ЖОО
Колледж
Интернат
Барлығы
2001-2002 жыл
150
1375
298
1823
2002-2003 жыл
950
1775
9479
12204
2003-2004 жыл
2717
8586
9617
265
21185
2004-2005 жыл
2717
8586
9807
265
204
21579
2001-2005 жылдар
6534
20322
29201
530
204
56791
білім бағдарламасы бойынша жүргізілген ... ... ... ... ... беру және ... ... жетіспей жатқан буындарды анықтауға мүмкіндік берді, мектепалды, мектеп және жоғарғы оқу орныдарындағы дайындық құрылымында белгілі бір ... ... ие ... Ол ... ... алмастыра алмайды, керісінше олардың мазмұнын толықтырып, отандық білім назарынан қағыс қалған ізгі әлеуетті ... Жас ... жеке ... ... ... және ... ... жаңа азаматтықты қалыптастыруға арналған заманауи білімнің міндеттерін терең түсінуге ... ... мен ... ... ... ... және жаңа ... мазмұнын саралауға, педагогикалық теорияның заманауи ұстанымдары жүйесін нақтылауға, дидактикалық материалдарға қойылатын жаңартылған критерийлер әзірлеуге ықпал етті;
* Оқушылар мен ... ... ... ... ... ... ... өзін және өзгені танудағы қиын да күрделі мәселелерді шешуге көмектесетін заманауи тәрбиешілер мен мұғалімдердің жаңа типін анықтап берді.
ҚР Білім және ... ... ... 2010-2011 оқу жылынан бастап балабақшалар, жалпы білім беру мекемелері және ... оқу ... ... енгізуге шешім қабылданды.
Бағдарламаның мәні адамның ешкімге еліктемей, өзіндік тұлғасын сақтап қалуға, өз мүмкіндіктерін, табиғи ... ... ... ... ... мен ажырата білуге; өзінің ниетіне, ... және ... ... ... өзімен, өз отбасымен және қоршаған ортамен жарасымды өмір сүруге; адамдарға әрқашан қолынан ... ... ... өмір сүруге; қоғам игілігі үшін еңбек етуге, үнемі кемелденіп отыруға үйрету. Мұның барлығы - үйлесімді ... ... ... өмірлік ұстанымдары, яғни білім бағдарламасы болып табылады.
рухани-адамгершілік білім берудің жалпы мақсаттары:
* өзінің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес сындарлы түрде шешу;
* өзіне, адамдарға және қоршаған әлемге ізгілікті қарым-қатынас жасау;
* ... ... ... ... және жақындарына мейірімді, қамқор болу;
* өзімен-өзі үндестікте өмір сүру, ойы, сөзі және іс-әрекеттерінде шынайы болу;
* жасампаздық пен белсенділік, ... және ... ... өз ... сөзі мен ісін ... тұрғысынан таңдауға дайын болу және оған жауапты болу;
* қоғамға қызмет ету ... іс ... ... Мектеп бітірушілердің негізгі біліктері білім беру үдерісіне ... ... ... ... ... үшін ... береді және өзін-өзі тану пәнінің мазмұнын анықтауға, сол сияқты рухани-адамгершілік білім беруді ұйымдастыруға негіз болады.
* Білім ... ... ... және ... сатылары үшін өзін-өзі тану бойынша ұсынылып отырған бағдарламада қарастырылған міндеттер, атап айтқанда:
* оқушылардың өз-өзіне, адамдарға және қоршаған ... ... ... қарым-қатынастарын, айналасындағы адамдарға деген сезімталдық және кішіпейілдік таныту қабілеттіліктерін ашу;
* өзін, өзгелерді, әлемді және ... ... ... ... ... ... ... және басқаларға жақсылық пен сүйіспеншілік таныту ниеттерін дамыту;
* өзін ... ... ... өз ойы, сөзі және ... үшін ... ... дарыту;
* адам мен ішкі және сыртқы ортаның өзара байланыстылығын, оның табиғатпен біртұтастығын, тән және жан саулығының бір-бірімен тығыз байланыстылығын ... ... өмір ... негізі ретінде өзінің дене және психикалық күйін реттеу ... ...
* ... ... мен ... көп ... тұрғысынан өзінің әрекеттері мен мінез-құлықтарын реттеуде терең ... ... білу ... ... ... бір мағынадағы ақпараттарды жинау және оған талдау ... үшін ... ... ... және ... қолдана білу; жағдаятты бағалау; жалпы адамзаттық және этно-мәдени ... ... ... жеке ... ... үшін ... көзқарасын білдіру қабілеттіліктерін дамыту;
* күнделікті өмірде нақты мәселелерді ... ... ... ... адамгершілік нормаларына сәйкес алға қойылған міндеттерді сындарлы шешу үшін ұжымда бірлесе ... ету және ... ... ... ... ... ... бұл мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік береді.
* Өзін-өзі тану пәнінің құрамы мен құрылымы аталған міндеттерді орындауға бағытталып, 1-11 ... ... ... базалық мазмұнын анықтайды.
* Өзін-өзі тану пәнінің ... ... ... негіздемелерге сәйкес іріктелді:
* рухани-адамгершілік білім берудің жалпы мақсаты адамның қабілеттіліктерін ашуға, оның дене, психикалық, ... ... және ... ... ... ... бағытталған;
* өзін-өзі тану пәнінің білімдік мақсаттары оқушылардың бойында зияттылық, ақпараттық, коммуникативтік және ... ... ... ... ... қарастырады;
* күтілетін нәтижелердің көп деңгейлі жүйесі жалпы орта білімнің жинақтап келгенде оқушылардың оқу жетістіктерінің алты кезеңіне ... және ... оқу ... ... мен ... ... ... әр сыныптан соң (1,2,3, 4,5, 6, 7,8, 9,10, 11 сыныптардан кейін) қойылған ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды көздейді.
Бағдарлама өзін-өзі тану пәнінің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандартындағы күтілетін нәтижелер деңгейлеріне сәйкес пән мазмұнын сыныптар ... ... ... ... ... ... ... тәжірибенің құрамдас бөлiктері: әлемдік мәдениет, халықтар даналығы, білім мен ... ... ... ... ... ... Адам және ... Адам және қоршаған орта
* Адамзаттың рухани тәжірибесі
тәрізді төрт тарауды қамтитын базалық мазмұн Өзін-өзі тану, өзгелерді тану, әлемді ... ... ... құралған мазмұндық желілерді нақтылайды.
Бұл бағдарлама - жеке тұлғаның өзін-өзі тануына және ... ... әсер ете ... ... тұлғаның өзгеруіне мүмкіндік береді. Балаларды сүйетін және өзінің ісіне берілген маман тәрбиеші ғана мейірбан, рухани жандүниесі бар адамның қалыптасуына ықпал ... ... ... арқылы жан-жақты дамыған, рухани адамгершілігі мол, бір-біріне сүйіспеншілікпен, құрметпен қарайтын, өмір сүруге деген құштарлығы ... жеке ... ... аламыз.
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 2006 жылғы 28 тамыздағы № 462 бұйрығына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... ұстаздары дайындаған, пәнінің Қазақстан Респу - бликасы білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты пәнді оқытуға толықтай негіз бола ... ... ... ... ... ... және ... орта білім беру жүйесінде рухани-адамгершілік білім беруді ұйымдастырудың талаптарын жан-жақты анықтайды.
Қазақстан Республикасы Білім беру ... ... оқу ... ... ... оқыту-тәрбие беру курсын жаппай ендіру модельдері:
I - ересектер мен мектепалды даярлық топтары және бірінші сынып оқушылары;
II - ... ... және ... ... ... үшін (1-4 ... - мектепке дейінгі ұйымдар мен жалпы білім беретін мектептердің барлық деңгейі үшін (1-11 сыныптар).
пәні бойынша 2006-2007 оқу ... ... беру ... ... ... үшін ... ... қамтамасыз ету қажеттілігі
І-модель
МДБ+1 сыныптар
ІІ-модель
МДБ+1-4 сыныптар
ІІІ-модель
МДБ+1-11 сыныптар
2000
2000
2000
14000
57000
77000
Кадрлар дайындау (11-кесте).
ҚР Білім және ғылым министрлігі
ҰҒПСББО
БАҰО филиалдары
Мектепке дейінгі білім беру ... ... ... ... ... интернаттардың тәрбиешіліері
курсы жеке пән ретінде оқу жоспарына ендіру қажеттілігі туралы ... ... ... ... ... ... негізіне талдау жасауды талап етеді. Осыған орай К.Ж.Қожахметованың тұжырымдамасында аталған мәселеге жаңа тұғырлар призмасы арқылы рухани-адамгершлік тәрбие ... ... ... талпыныс жасалынды. Бұл тұжырымдамада:
* рухани-адамгершілік тәрбие үдерісінің өзіндік ... және оның ... ... беру ... айырмашылығы;
* әлеуметтендірудің көптеген факторлары жүйесіндегі рухани-адамгершілік тәрбие үдерісінің орны мен қызметтері;
* ... ... мен ... айналған рухани-адамгершілік тәрбиенің құралдары қарастырылған [6].
- ол өзін-өзі тану ... ... ғана ... ... ... жеке ... ретінде қоғамдағы қарым-катынас, қоғамдық қатынас жүйесінде өзін-өзі меңгеру болып табылады.
Өзін-өзі танудың пәндік саласы әр оқушынын ішкі жан-дүниесін байытуы және өзіндік ... жеке ... ... ... табиғи қабілеттіліктері мен жасампаздық әлеуетін ашуға бағытталған мақсатты білім беру үдерісін ұйымдастыруды көздейді. пәнінің ... ... ... ... және ... ... ... бағытталып, олардың жасампаздық белсенділігін танытуға мүмкіндік беретін өмірлік маңызы бар, кең ауқымды ... ... ... ... ... ... КР ... жалпыға міндетті бастауыш, негізгі, жалпы ортабілім беру стандартына (2.3.4.01-2010), ҚР Білім және ... ... ... ж. №367 ... ... жүзеге асырылады.
пәнін оқытуға аптасына 1 сағаттан, оқу жылында 34 сағат бөлінген. пәнін бастауыш ... пәні ... ... ... және ... ... ... өткен бастауыш сынып мұғалімдері жүргізеді.
курсын құрастырудың әдіснамалық негізіне: рухани-адамгершіліктік тәрбие процесіне деген философиялық көзқарастар, тұлға дамуының ... ... ... ... және ... ... педагогика алынды.
курсын жүзеге асырудың жағдайлары қазіргі заманғы білім беру ... ... ... ... ... ... жалпы адамдарға тән құндылықтардың негізінде қалыптасады. Алайда, қүндылықтар мазмұнына адамның мінез бітістері, моральды ережелердің тізбегі ... ... ... ... ... - ... ұғым емес, ол адамда оянған руханилықтың жарығымен сәулеленуі тиіс. Курстың қисыны өте анық ... жеті ... ... өмір ... ... адамгершілік мінез-құлық, әлемтану, махаббат -- адам өмірінің жоғарғы мәні, тұлғаның үйлесімділігі, азаматтылық, адамның жоғарғы міндетін ... ... ... ... ... ... ... тақырыптары бойын - ша біртіндеп күрделеніп отыратын мәселелерге толы. Оқытудың әрбір сатысында "Адам-әлем" арақатынасының ... ... ... ... ... ... олар ... жас ерекшеліктеріне сәйкес қайта жанданып, әркез жаңарып отырады. ... ... ... ... ... ... ... ғаламдық құндылықтарға жетудің әртүрлі деңгейлері көрінеді:
+ қалыпты деңгей: білімдер мінез-құлықтың жалпыға ортақ үлгілерінің негізінде ... жеке - ... ... білімдер ақиқатты, салыстырмаларды іздеу, моральды ұстанымдарды әрекеттермен, қылықтармен сәйкестікке келтірудің, идеалдардың жалғандығының немесе дүрыстығын дәлелдеудің өмірдегі адами-рухани бағдарларды қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... түсінуінің, өзін-өзі танудың негізінде, тұлғаның рухани үйлесімділікке, адами-рухани жетілу ұмтылысының негізінде иеленеді.
курсы төрт модульден тұрады , , .
атты ... ... ... ... мен ... ... ... өйткені жеке тұлғаның тұтастай даму процесі адамды басқа адамдардан бөлек қоғамдық қатынастардың жүйесінде ерекшелінетін ағза ретінде сезінумен анықталады. Адамның ... ... ... ... ... Тұлға жағдайды бағалауда, шешім қабылдауда белсенді әрекет етіп, әрекеттесетін әлем жайлы білімге негіделеді. Әлем жайлы білім, ол жайлы ойлану және оны тану ... ... ... ... құрайды.
атты бөлім студенттердің басқа адамдармен өзара қатынас мәдениетінің жағымды тәжірибесін қалыптастырады. Студенттер вакуумда өмір сүрмейді, олар ... бір ... ... ... ... - адамның нормаларды, құндылықтарды, мәдениет жайлы білімдердің нақты жүйесін меңгеруі болып саналады.
атты үшінші бөлім студенттерді адами категориялардың ... ... ... ... ... ... ... құндылықтар жайлы білімдермен қаруландырады. Өтілген сабақтардың нәтижесі ретінде студенттердің өздері жасаған игілікті ... ... ... ... ... ... тақырыптары ІV Модульде деген атаумен беріліп отыр.
сабақтарында қолданылатын интерактивті әдістер тек интеллектілі, танымдық қабілеттердің белсендірілуіне ғана ықпал етіп ... ... ... ... ... ... баса ... аударудың және коммуникативті мүмкіндіктерді, ашық - жарқындылықты, ортақтықты, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әлемге енуге даярлайтындай жұппен, топпен біріге еңбек етудің қажеттіліктері мен дағдыларының дамуына ... ... курс бала ... ... ... ... ... педагог үшін тиімді. курсы әр баланың ашылуына, оның өзіне ғана тән қасиеттерінің ... ... ... Баланың бойында өзіне деген сенім, құрмет, өзі жасаған қылықтарына деген жауапкершілік сезімдері пайда болады. Оқушылар әрбір сұрағына жауап тапқаннан кейін, оның ... ... ... ... ... өзін жеке ... ретінде сезіне бастайды. Ол өз ортасында өзінің орнын, рөлін сезінеді.
Қоғамдық өндірістің негізгі аумағы білім беру екені белгілі. Дәл осы ... ... ... және оның ... - ... ... ашылады, дамиды. Алайда Қазақстан Республикасындағы білім беру рационализмнің еуропалық дәстүріне, батыстағы педагогтық үлгілер мен ... ... ... жоқ. Осы ... сәйкес, білім берудің негізгі міндеті білімдердің жиынын меңгеру, кәсіби іс-әрекетке даярлану ретінде қалыптасады. Уақыт талап етіп ... ... ... ... - ... ... және ... махаббаттың сәулесін әкелу, адамгершіліктік - рухани ағарту екінші ... аса ... жоқ ... ретінде түсінілуде.
курсы білім беру процесіндегі екі ... ара ... ... ... ... ... бағдарды сақтай отырып, ақиқат, мейірім, махаббат пен күш ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру міндетін алға қоюды көздейді.
курсы осындай жауапты міндетті шеше отырып, ізгілендіруші және ... ... ... оқу, ... ... ... және ... мұғалім - оқушы - ата-аналардың өзара қатынастарының ... - ... ... беру ... жағымды ықпал етуді көздейді. Жаңашыл инновациялық курсының негізінде Қазақстан Республикасындағы білім ... ... ... трансформациясын жүзеге асыруға, жаңа мыңжылдықтың күн тәртібінде тұрған және уақыттың сұраныстарына жауап беретін руханилықтың беделіне негізделген құндылықтардың жаңа жүйесіне көшіруге ... ... ... көп ... қоғам үшін едәуір тұрақты болашақты құрудың жолдарын іздестіруде. Үздіксіз білім берудің жүйесі адамдардың адамгершіліктік рухын және тарихи жадын қолдай отырып, ... ... ... ... бағдарлайды. Қазіргі заманғы жастардың қоғамды біріктіретін ортақ идеяны жоғалтуларымен байланысты жағымсыз бетбұрыс қоғамды мазалап отыр. Бұл - жас ... ... ... ... ... - ... ... жеткілікті негіз және оның құнды ұмтылыстарын мемлекеттік тұрғыда қамтамасыз ету жүйесі жасалынбағанын көрсетеді.
Тұлғаның ... ... ... уақыттың рухани жағдайының қалыптасуында, бірыңғай мағынаның болмауымен, рухани азғындау мен рухани вакуумның орын алуымен, түрлі мәдениеттердің, ... және ... ... ... ... Сондай-ақ, тұлғаның рухани-адамгершілік тұрғыда қалыптасуы, жас тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуында ерекше маңызға ие болуда. Жаңа әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік саяси іс-әрекетке адами сипатты табыс ететін ... ... ... ... мен реттегіштерді ұстануда құндылықтар жүйелерін қайта ойластыру қажеттілігін тудырады.
рухани - адамгершілік ... беру ... ... ... ... ... ... маңызын танытатын теориялық тұрғыны сипаттайды. Ол Қазақстан Республикасының Заңындағы халықаралық конвенциялардағы, сондай-ақ ... және ... ... білім және ғылым министрлігінің басқа да нормативтік құжаттарындағы, Қазақстан Республикасы президентінің атты ... ... ... ... ... ... беретінімен міндеттелінген. Сонымен бірге тұлғаның адамгершіліктік-рухани сауатын ашуға бағытталған мүлдем басқа бағдары, ұстанымдары, теориялық тұрғылары мен әдістемелері бар жаңашыл курс бола ... ... ... ... асып ...
Білім беру үрдісін құрудың жалпы әдіснамалық тұрғылары гуманистік психологияның, ... ... және ... ... трансперсоналды психологияның теориялық постулаттарына сүйенетін білімнің ғылыми-теориялық негіздерінің бірлігімен міндеттелген, ал біз теориялық бағыттың ... ... ... ... ... ... деп есептедік.
Гуманистік психология, адам жаратылысынан өзін-өзі жетілдіруге қабілетті, деп есептейді. Психологияның бұл саласы, адамның және ... ... мен ... толықтай немесе жартылай теңдестірілген дейтін тұжырымдамаларға қарама-қарсы бағыт ретінде пайда болған. Осындай типтегі ... ... ... және ... ... ... ... ішкі тәжірибесі, құрылымы мен дамуын, оның өзінің сана сезімі мен ... ... ... ... ... жайлы гуманистік теориялардың жақтастарын ең алдымен адамның өзінің ... ... ... ... ... түсінетіні және түсіндіретіні қызықтырады. Олар тұлғаның түсіндірмесін іздегеннен гөрі, оның феноменологиясын сипаттағанды ... ... ... ... кейде феноменологиялық деп атайды. Тұлғаның және оның өміріндегі оқиғалардың сипаттамасы негізінен өткен немесе болашақтың ... осы ... ... ... ... олар , , және т.б. терминдермен түсіндіріледі. ... беру ... ... қажеттіліктерге сай өзгертуге деген ұмтылыс жаңашыл "Өзін-өзі тану" бағдарламасын жасауға итермеледі, бұл жерде білім беру ... ... ... ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтармен сусындаған тұлғаны қалыптастыру шығады.
"Өзін-өзі тану" курсын құрастырудың әдіснамалық негізіне: ... ... ... ... ... көзқарастар, тұлға дамуының психологиялық негіздері, дәстүрлі, халықтық және қазіргі кездегі ... ... ... тану ... 10-15 ... ... топтарда арнайы үнтаспалармен, бейнетаспалармен, көрнекіліктер және дидактикалық материалдармен жабдықталған кабинеттерде өткізіледі.
Өзін-өзі тану сабақтарын өткізудің әдістері мен формаларының кең ... ... ... кабинеттерде ғана емес, концерт залдарында, мектептің сыртқы алаңдарында табиғат аясында, мұражайда, сурет галереясында, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... процесінде пәннің өзіне тән ерекшеліктеріне сәйкес мынадай әдістемелік тәсілдерді қолдану ұсынылады:
... ... ... ... ... бағытталған сабақтың бас кезеңінде қолданылатын әдістемелік тәсіл. Мұғалім балалармен бірге құрған шеңберде олар ... ... ... ... әр ... әндер мен өлеңдер айтады. педагогикалық тұрғыда маңызы зор. Өйткені мұнда әрбір бала өзіне жылы үлкен достық шеңберіне қабылданғанын ... ... ... ... және ... де сеніміне ие болады.
─ релаксация тұрғысындағы әдістемелік тәсіл. Толық тыныштықта баланың ... соғу ... мен ... алуы ... ... ... Ол өз ойын жинақтай алу мүмкіндігіне ие ... ... ішкі ... ... алады, өзінің сезімі мен көңіл-күйін жақсы сезінеді. Мұғалім балаларға осы жаттығуды орындату барысында олардың дене қалпына, тыныс алуы мен ... бос ... ... баса ... ... ...
─ бұл тәсіл баланың өзін және ... ... ... ... ... ... Ол ... сезімі мен эмоциясын, жалпы рефлексияға қабілеттерінің дамуын ынталандырады. Осы тәсіл балаларға жайлы әсер етеді, олардың ... ... ... ... ... ықпал етеді және әдетте, материалды жаңадан түсіну барысында пайдаланылады. Осы мақсаттарды жүзеге асыру барысында мұғалімнің сөйлер сөзі, сондай-ақ ... ... ... ... тыңдау, бейнефильмдер мен мультфильмдер көру және т.б.) қолданылады.
─ оқушылардың білімін және адамгершілік қасиеттер мен құндылықтар туралы түсініктерін ... оқу ... ... ... ... ... ... құштарлығын арттыру мақсатында үлкендермен бірге және өз бетінше көркем шығармаларды оқу ... Бұл әдіс ... ... ... эмоционалдық-еркіндік күйін дамытады.
─ оқушылардың танымдық белсенділігін ... оқу ... ... ... қабылдауға ықпал ететін өзін-өзі тану сабақтарының міндетті элементі болып табылады. Сабақтың дәйексөзі ретінде халық даналығы, халық мақалы, ... ... ... ... ... ... алынады.
─ оқушылардың әңгіме, ертегі, өсиет әңгіме, өлеңдерді ұжым болып тыңдауына жақсы жағдайлар ... ... және ... ... ... түрі. Балалар осы әдіс арқылы әңгімені тыңдай және ... ... ... алу және ... қабылдауды, ойдан өткізу мен талдай алуды үйренеді. ... ... әр ... ... ... ... ... сахналық элементтер бірлігінде жүзеге асыру.
Әңгімелеу - 1-2 ... ... ... ... ... ... ... ал 3-4 сыныптарда мұғалімнің және оқушылардың әңгімелеуі арқылы жүзеге асырылады.
Әңгімелеуге арналған мәтіндер оқулығында беріледі. 3-4 сыныптарда сабақта ... ... ... (әр сабақта әр оқушыға) алдын-ала тапсырылады немесе оқушы сол тақырыпқа өзі ... ... ... (өсиет әңгіме, өлең, әңгіме, немесе ертегі) айтып беруіне болады.
─ бұл ... ... ... түсінуіне мүмкіндік беретін дидактикалық тәсілдің сұрақтар мен жауаптар түріндегі қарым-қатынас формасы. Әрбір бала өзінің пікірін айта алады, тақырыпқа өзінің ... ... ... өзін ... сұрақтарды қоя алады. Мұғалім балалардың өз пікірлерін айтуын қолдап отырады, оларға ойлана алуды, жағдаяттар мен іс-әрекеттерге адамгершілік ... баға бере ... ...
, ─ ... ... ... ... мен жаңа игерілген түсініктері мен іскерліктерін бекітуге арналған оқыту әдісі. Ойын әрекеттері мен жаттығулары арқылы баланың жеке ... ... оқу ... ... ... ... Балалар ойындар мен жаттығулар нәтижесінде құрбыластарымен жағымды ... ... ... ие ... ... ... меңгереді.
─ өзін-өзі тану сабағының маңызды бөлігі. Шығармашылық жұмыс сурет салу, макеттер, коллаждар құрастыру мен ... ... ... және т.б. түрінде жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл тәсіл шығармашылық шабытты аша ... ... ... мен әрекеттерді ұғыну арқылы өзіндік "Менін" көрсете ... ... ... ... шығармашылық әрекет оқушылардың ынтымақтастық, шыдамдылық, ынталылық сияқты адами қасиеттерді ұғынуына, өзінің пікірін айту мен басқалардың пікірін құрметтей білу ... ... ... ... балалардың өз күшіне сенімділігін, өзінің қабілеттері мен шығармашылық мүмкіндіктеріне сенімдерін қалыптастырады, жауапкершілікке, ... ... - ... ... ... ... мәнін ұғына білу мен нақты өмірлік жағдаяттарды бағалай білу іскерліктерін дамытуға, өзінің ойы мен ... ... ... ... ықпал ететін әдістемелік тәсіл. Жаттығу-ойлану тапсырмалары болып нақты өмірлік жағдаяттар, мақал-мәтелдер, тәлімдік-танымдық мәні бар өлең қатарлары табылады. ... ... мен өлең ... тәлімдік, өмірлік мәнін талдауы мен жағдаяттарды талқылауы арқылы ... ... ... өзін және ... ... алуға икемділігі артып, адамдармен, айналасымен жағымды қарым-қатынас жасау іскерліктері қалыптасады.
Жаттығу-ойлану жұмыстарын орындау барысында ойлануға берілетін уақытты тапсырмалардың күрделілігіне қарай ... өзі ... - оқу ... ... ... ... түсіндіруге мүмкіндік беретін әдістемелік тәсіл. Айқын көркем көріністер балаларға оқу материалының мазмұнын түсінікті қабылдауына және жете ... ... ...
... ... үстінде шаршағандығы мен жалығушылығын ұмыттыруға, бойларын сергітуге қажетті өзін-өзі тану сабақтарының құрамдас бір ... ... ... бір ... ... екіншісіне ауысатын сәтте қысқа ойындар, қимыл-қозғалыстар түрінде қолданылады. Осы тәсіл топтың жақсы көңіл-күйін көтереді, оқуға, білуге ынтасын дамытады, жылдам назар ... ... ... ... ... ... ...
- бұл тәсіл өзін-өзі тану сабақтарында оқу материалының мазмұнын эмоционалдық-сезімдік күймен тиімді қабылдау мақсатында әр түрлі ... ... ... ... орындауы арқылы ұйымдастырылады.
- сабақ барысында айтылған ойларды мұғалімнің өзі немесе балалармен бірге жинақтап қорытуға бағытталған әдістемелік ...
... - ... аяқталу кезеңінде қолданылатын, бір-бірімен пікір алмасуды, бір-біріне ... ... ... бәрі ... ... негізгі ойын қорытатындай ән не өлең орындауды қамтитын және мұғалімнің әрбір баланың эмоционалдық күйін, олардың сабақ мазмұнын түсіну деңгейін ... ... ... ... ...
- баланың сабақ тақырыбына және сабақта меңгерген ... мен ... ... ... ... ... ... тәсіл. Балалар үй тапсырмасын дәптерлеріне өз бетінше немесе үлкендермен бірге орындайды. Бұл балалар мен үлкендердің бірін-бірі жақсы түсінуіне септігін тигізеді. ... үй ... ... ... ... ... үшін дәптерге олардың көмекшілері - ... ата, ... ұл мен қыз ... ... ... ботасы - Ақбота сияқты ертегі кейіпкерлері енгізілді.
Сабақ барысында әдістемелік ... ... ара ... ... ... мазмұнымен сабақтастыра отырып үй тапсырмасын сұрап, балаларға ризашылық сезімін білдіру мұғалімнің шығармашылық шеберлігіне байланысты.
Өзін-өзі тану пәнінің ... ... ... осы аталып өткен әдістемелік тәсілдердің педагогикалық тұрғыдан тиімді екендігін эксперименттік-тәжірибе нәтижелері көрсетті. Оқу-әдістемелік кешеннің ... рет ... ... ... ... , , , ... енгізілді.
Мұғалім әрбір оқушының ерекшеліктерін ескере отырып, балалардың қоршаған ортада ... ... жете ... ... Ол ... ... жеткізуші емес, балалардың өмірдегі маңызды іскерліктері мен дағдыларын игеруге жетелейтін өзін-өзі тану процесінің жетекшісі. Ол балалармен бірге ... ... ... ... ... ... ... бірлестік әрекеттерде қызығушылықпен өмірдің ақиқатына көз жеткізеді, сыныпта жағымды жағдай туғызады.
Кіші мектеп жасындағы оқушыларды өзін-өзі тануға үйрету мұғалімнің ... ... ... ... ... ... талап етеді. Мұғалім - ерікті немесе еріксіз - баланың жанына әсер етеді. ... ... ... мен ... ... тең құқықтылық сақталатын ынтымақтастық, серіктестік ұстанымдары бойынша құрылады. ... ... ... ... ... бала ... ... адамгершіліктің нұрын себеді. Кіші мектеп жасындағы оқушылар өзін-өзі тану сабағында үйренгендерін өмірде ... алуы үшін ... ... үшін ... ... ... шыдамды және сезімталды болуы тиіс.
Көрнекті гуманист және педагог Януш Корчак өзінің ... ... ... деп айтқан болатын. Өзін-өзі тану мұғалімі де дәл солай болуы тиіс.
Осыдан төрт жүз жыл бұрын өмір ... ... ... салушы, педагог-гуманист Ян Амос Коменский деген болатын Баланы кішкентай күнінен ... ... ... ... махаббат пен сыйластық адамның ішкі дүниесінде және қоршаған ортасында да тыныштық пен ... ... ... ... ... жаңа ... өз айналасына мейірімді, жағымды жағдай тудыратын жымиюдан бастауы өте ... ... ... ... ... ... ақпараттар негізінде қорытындылау мен бағалау үшін оқушы портфолиосы жинақталуы мүмкін.
Портфолио құру және оқу жетістіктері туралы жинақталған ақпараттарды қорытындылау ... тану ... ... ... және ... ... ... мен дамытуға, сондай-ақ білім беру мекемелерінің іс-әрекеттерінің тиімділігін жоғарылату үшін өз уақытында шешімдер қабылдауға мүмкіндіктер туғызады.
Оқушы портфолиосы оқытудың ... ... ... ... нысаны. Портфолионың міндеті - баланы өз тәжірибесін қорытындылауға, білімін жинақтауға, ... ... ... ... ... ... мен оның дербестігін мадақтау, оларды оқыту мен бетінше оқу мүмкіндіктерін кеңейту, өзінің білімдік нәтижелерін жоспарлау, рефлексивті-бағалау дағдылары мен ... ... ... дамыту.
Портфолионы құру бойынша ұсыныстар
Адам жетіле түсу үшін кез-келген іс-әрекет бағалауды қажет етеді.
Бағалау - өте көлемді ұғым: ол ... және ... ... ... ... ... ... әртүрлі іске асырылуы мүмкін:
* Сандық көрсеткіш түрінде:
* баға;
* балл;
* Сапалық көрсеткіш ... ... ... мен оның ... ... ... баға беру;
* эмоционалды реакция.
Осылайша, бағалау тек баға қоюмен шектелмейді. Қазіргі ... беру ... ... ... бола ... және ... білім нәтижелерін бағалауда жаңа әдістерді талап етеді. Сондықтан портфолионы ... осы ... ... қажетті жағдай болып табылады.
Портфолио (франц. porter - баяндау, айту, folio - бет, ... - ... ... ... ... ... бізге Батыс Еуропадан XV-XVI ғасырлары келген. Қайта жаңғыру дәуірінде сәулетшілер деп аталатын ерекше папкадағы өздерінің құрылыс жобаларының әзірлемелері мен ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта бизнес саласында портфолио фирманың жетістіктерін көрсету үшін ... ал ... мен ... ... ... ... ретінде пайдаланылады.
Білім беру саласында портфолионы пайдалану идеясы АКШ-та 80-жылдардың ортасында пайда болды. Өткен ғасырдың ... ... ... пайдалану бүкіл әлемде әйгілі болды.
Портфолио - бұл ... жеке ... ... ... және бағалау тәсілі, ол бағалау үрдісіне ғана емес, өзін-өзі бағалау үрдісіне де бағытталған [1].
Портфолионың ... ... - ... ... ... ... алу ... дамытуда көмек көрсету, оны жалпы қабылданған стандарттармен салыстыру және оның негізінде ... ... ... ... ... қайт ... жетістікке жету үшін бастаманы қолға алу.
Портфолио бағалаудың қазіргі тиімді түрі ғана ... ... ... ... ... ... көмектеседі:
* оқушылардың жоғарғы оқу мотивациясын қолдау,
* олардың белсенділіктерін және дербестіктерін ынталандыру, оқыту және өзін-өзі оқыту мүмкіндіктерін кеңейту;
* оқушылардың рефлексивті және ... ... ... ... ... ... оқу, ... қою, өзінің іс-әрекетін жоспарлау және ұйымдастыру іскерлігін қалыптастыру;
* оқушыларға білім беруді жеке-дараландыруға ... ... ... ... үшін қосымша алғышарттар мен мүмкіндіктердің негізін қалау.
Бағалаудың аталған түрі тек негізіг мектептеде ғана ... ... ... ... және ... ... ... пайдаланылады [3].
Портфолионың мәні:
* оқу, жеке жетістіктерді және бағалауды кіріктіреді;
* алуан түрлі іс-әрекеттердің нәтижелерін талдау арқылы оқушылардың қабілеттерін, олардың ... ... ... және ... ... ... ... өзін-өзі бағалауды, өзара бағалауды, өзін-өзі талдауды және өзін-өзі бақылауды ынталандырады;
* педагог пен оқушыны әріптестікке бағыттайды;
* үздіксіз білім беру үрдісінде үздіксіз ... ... құру ... ұсыныстар
* Портфолионы рәсімдеу және материалдарды жинақтау кезінде тек (ең ... ... ... ... ... пайдаланылуы керек. Өзінің портфолиосына материалдар жинақтайтын оқушы жеке жетістіктер папкасына қандай құжаттар мен материалдарды салатынын өзі шешеді.
* Портфолионы ... және ... ... ... ... және басқа үлкендердің көмегі мен қолдау қажет, алайда бұл ... ... ... ... ... ... Баланың өзі белгілі бір күш-жігер салу керек, ... ... ... ... тек ақырғы нәтиже ғана маңызды емес, сондай-ақ оқушы өзінің жетістіктерін ұғынуы, қол жеткізген нәтижелеріне жеке қарым-қатынасын ... ... Бұл ... ... ... ұғынуға көмектесетін маңызды педагогикалық талап.
* Оқушы өзінің ... ... өз ... ... ... ... ... үлкендер белсенді көмек көрсеткені жөн. Ең алдымен, портфолио үшін материалдарды жинақтау мен ... ... ... ... ... отыру арқылы. Оқушыға өзінің жетістіктерін көрсетудің түрлі ... ... ... беруге, оқушылардың ғылыми конференцияларына баяндама немесе хабарлама дайындаудың мүмкіндігі және орындылығын көрсетуге болады. Осындай жұмыстарды кез-келген педагог, өзінің ... ... ... ... сонымен қатар бағалау оқушылардың белсенділіктерін ынталандырады. Мысалы, оқушыға қызықты әлеуметтік жобамен айналысатын топтың ... ... ... ... ... ... материалдар жинақтау туралы мәселені өз бетінше шешу құқығынан айыруға болмайды, сондай-ақ оны қажетті психологиялық және практикалық қолдаусыз да ... ...
* ... ... ... ... және ... білім беру ұйымдарына, балалардың қоғамдық ұйымдарына жиі бару керек, оқушыны олар өткізетін шараларға қатысуға ынталандыру қажет. Бұл мектептер ... ... ... және ... тар ... ... ... береді. Өйткені бұл шараларға пәндерге деген қызығушылықтары бар болса да, әрбір оқушы қатыса алмайды. Сондықтан аталған әлеуметтік орталарға бару оқушының ... үшін ... ... мен жеке жетістіктерін көрсетуде мүмкіншіліктерін кеңейтеді.
* Портфолионы әзірлеу кезінде материалдарды көптеп ... және ... ... деген ұстаным бойынша жарысумен елігуге болмайды. Портфолио үшін құжаттар мен ... ... ... ... болу ... Өйткені олардың саны емес, сапасы маңыздырақ.
Портфолионың құрылымы
* Алғашқы бет (түсқабы);
* мазмұны;
* бірінші бөлім: ;
* ... ... ;
* ... ... ;
* ... бөлім ;
* бесінші бөлім: (жадынамалар, нұсқаулар, пайдалы ақпараттар).
Бөлімдер
* ... ... - жеке ... ... және ... мінезін, қабілеттерін талдауға, өзін-өзі дамыту, өзін-өзі тану, өзін-өзі талдау әдістерін, мақсат қоюды ... осы ... қол ... жолдарын айқындауға көмектесетін психологиялық диагностиканың нәтижелерінен тұрады.
* Құжаттар портфолиосы - ... ... жеке ... ... ... ... беруге болады.
* Жұмыстар портфолиосы - ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттері көрсетілген), қысқаша сипаттамасы бар модельдер мен макеттердің, тізімі көрсетілген шығармашылық жұмыстардың жинағы, сондай-ақ ғылыми конференцияларға, оқу ... ... ... шараларға қатысу.
* Пікірлер мен ұсыныстардың портфолисы - оқушының мұғалім ұсынған іс-әрекеттің әлуан түріне қарым-қатынасының сипаттамасы, оқушының ... ... ... мен оның ... ... өзіндік талдауы. Бөлім оқушының адамдарға, оқиғаларға, іс-әрекеттің түрлеріне қарым-қатынасының сипаттамасынан тұрады (БАҚ мақалалары, мақалаға ... ... ... достарының пікірлері) [1,4].
Адамгершілік-рухани тәрбие беру үрдісінің мониторингі
Барлық ғасырларда адамгершілік-рухани тәрбиелік жоғары бағаланған. , - деп ... ... ... оқу пәні ... ... ... әлеуметтенуіне ықпал етеді, тұлғаның адамгершілік негіздерінің қалыптасуы, ... ... ... ... ... асыруы үшін жағдайлар жасауда негізгі рөлді орындауға бағытталған. ... тану ... ... ... байланысты.
пәні бойынша сабақты ұйымдастыру үшін оқытудың психологиялық ... ... ... ... ... ... ... дағдылардың психологиялық ерекшеліктері, тапсырмаларды орындау, мәселелерді шешу кезіндегі балалардың психологиялық жағдайы, психологиялық жағдайын өз бетімен реттеу, ... ... ... ... білу, сыныпта әлеуметтік-психологиялық климатты орната алу қажет.
Тәрбиелік деңгейі дегеніміз - тұлғаның барынша тұрақты қасиеттері мен ... ... ұжым мен ... ... ... мен ... жиынтығы деген қорытындыға келеміз.
Тәрбиелік - оңды тұлғалық және әлеуметтік маңызды қасиеттердің жиынтығы [2,8].
Өзін-өзі тану сабағында тұлғаның өзінің ... және ... ... ... өзін-өзі ұғынуы іске асырылады.
Бала тұлғасының адамгершілік-рухани қалыптасу үрдісінің мониторингі тәрбие беру сапасын ... және ... ... негізгі беталыстарын болжауға бағытталған [4, 6, 7].
Мониторинг үрдісінде оқушылар тұлғасының ... ... ... ... ... ... мотивациялық ортасы, дағдылардың психологиялық ерекшеліктері, қарым-қатынас жасау үрдісінде, оқу іс-әрекетінде, мәселелерді шешуде, көшбасшылықта баланың психологиялық жағдайын ... ... ... өз ... ... ... ұжымның әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктері, топтағы, сыныптағы әлеуметтік-психологиялық климат зерделенеді ... ... баға беру ... - ... ... өзі-өзі тәрбиелеу және өзін-өзі дамыту үрдісін ынталандыру, әрбір оқушының өзін-өзі барабар ... ... Бұл, В.А. ... пікірі бойынша, тәрбие берудің басты мақсаты болуы керек.
Міндеттер: 1. Өзін-өзі басқара алатын, мінез-құлқын ... ... ... ... ... - ... ... өзінің саналы талап-ойын жетекшілік ететін тұлғаны қалыптастыру.
2. Іс-әрекет пен мінез-құлқында өзін жүзеге асыру үшін ... жеке ... ... ... ... міндеті - құндылықтарға, қоғамда оңды қабылданатын нормаларға сәйкес баланың мінез-құлық әдісін саналы ... ... ... ... беру мақсаты ретінде тұлғаның өзін емес, оның жүзеге атқаратын рөлдерін қарастырады [9]:
* оқушы;
* отағасы;
* еңбекқор;
* ... - ... ... ... ... ... туралы терең білім негізінде тұлғаның қалыптасуына дұрыс бағыт беру [10].
Тәрбие іс-әрекетіндегі мониторинг - бұл ... беру ... ... және тұлға дамуындағы негізгі беталыстарды болжау [6].
Адамгершілік-рухани тәрбие үрдісінің мониторингі - бұл бала ... ... және ... ... бар ... ... ... меңгеру үрдісін үнемі бақылап отыру [4].
Мониторинг мақсаттары.
1. Тұлғаның тәрбиелік деңгейін, адамзаттың ... ... ... ... Тәрбие жүйесі іс-әрекетінің оның ақырғы нәтижелеріне сәйкестігін айқындау.
4. Мониторинг мақсаттар мен жоспарларды жүзеге асыруды бағалаумен байланысты. Мониторинг міндеті - ... ... мен қол ... ... ... ... Тәрбие беру сапасының, шұғыл талдаудың, тәрбие іс-әрекетін болжаудың қарқыны бақыланады.
11-кесте. Мониторинг құрылымы
Әдістер
Бағалау
Анализ
Болжам
Тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... диагностикасы:
сауалнама, бақылау, тест, әңгімелесу.
2. тиімділікке аралық бақылау (пікірталастар, сауалнама, әңгімелесу)
3.Шығыс ... ... ... ... ... құралдарының тиімділігін анықтау, олардың мақсатқа жетуге тигізетін әсері [5].
1. Оқушы тұлғасының дамуындағы қозғалысының психолого-педагогикалық көрсеткіштері.
* Балалардың ... ... ... ... ... ... бағыт.
* Оқытуда, еңбекте және қоғамға, адамдарға, ... ... ... Іс-әрекетті өзіндік ұйымдастыру мен мінез-құлықты өзіндік реттеуге қабілеттілік.
* Мұғалімнің шығармашыл, тиімді іс-әрекетінің көрсеткіші.
* Мұғалімнің оқушылардың мінез-құлқын өзіндік реттеуге баулу қабілеті ... ... ...
* ... әсер ... ... ... (цветограмма, символдық бағалау - суреттер, оқушылардың эмоционалды жағдайы).
* Жеке баға (істі жүргізуді еске түсіру).
* Кейінгі әрекет (соңында жаңа идея ... мен ... ... ... ... ... ... анализ, пікірталас).
1 Тәрбие жұмысы тиімділігін есепке алу, түзетулер енгізу.
2. Тәрбие ... ... ... ... ... - ... ... нәтижесін алу болашағына баға беру (тәрбиелі оқушы ... ... ... ... ... ... Тәрбие үрдісінде келеңсіз құбылыстарды болжау.
Оқушылардың тәрбиелік деңгейін бағалау көрсеткіштері
* Критерий (греч.)- бағалау ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру тиімділігін өлшеудің ең үлкен бірлігі және ... ... ... көрінеді. [4, 7].
* Көрсеткіштер - тәрбие үрдісінің қайсыбір ... ... ... ... ... ... оның ... бірі және қайсыбір белгілер, қандай деңгейде дамығанын көрсетеді [4].
* Тәрбиелік - жинақталған ... ... ... қарым-қатынастарының жүйесін бейнелейтін тұлға сапаларының жиынтығын сипаттайтын тұлғаның кіріктірілген қасиеттері [2,3].
Тәрбиелік көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, әлем, азаматтық-саяси даму туралы білімді жинақтай алу.
* Адамгершілік-эстетикалық ... ... ... нормалар, ережелер, сенімділік, ізгілік сана, түсіністік, эмпатия.
* Тұлғаның бағыттылығы, бала іс-әрекеті мен ... ... ... ... ... ... өзіне, қоғамға деген қарым-қатынасының бағытталғандығы, іс-әрекетін өзіндік ұйымдастыруға және мінез-құлқын өзіндік реттеуге қабілеті, әлеуметтік толыққандықтың көрінуі, тұлғаның өзінің моральдік санасы, ... ... ... ... ... ... ... мектепке, ата-анасына қарым-қатынастарының нақты өзгеруі, яғни балалар бір-біріне қайырымды бола ... ... ... досы ... ... ... ... баланың өзіне деген сенімі нығаяды.
Диагностика үрдісне қойылатын талаптар [4,8,9]
1. Бала тұлғасы сапасының диагностикасының негізінде ... да бір ... ... бар ... құбылысты салыстыру емес, оның қазіргі және бұрынғы жағдайын сипаттайтын нәтижелерді салыстыру ... ... мен ... жыл сайын қолданылады, өйткені салыстыру әдісі арқылы тәрбие берудің нәтижесі мен даму қарқынын бақылауға болады.
2. Диагносткалық әрекеттің тәрбие сипаты болуы және ... ... ... ... етуі өте ... ... ... мен өзін-өзі талдау оқушылар үшін өте қызықты және пайдалы, сондай-ақ тәрбие үрдісінің жағдайы туралы ... ... ... ... бірін-бірі толықтырып, зерттеу нәтижелерінің объективтілігін, шынайылығын дәлелдейтін зерттеу әдістемесінің ... ... ... ... ... жүйелігі қажет.
5. Мониторингтік қызметтің ұсыныстарын ... ала ... ... ... ... ... ... зерделеу қажет.
Тәрбиелік деңгейін бағалау оқушыларға өзін-өзі тәрбиелеуге, өзін-өзі жетілдіруге, өзін-өзі дамытуға бағыт ... ... пәні ... ... баға ... ... қажет. Жартыжылдықта сабақтарға қатысу, үй тапсырмасын орындау ... ... ... ... ... ... материалдар қатары педагогтарға оқушылардың тәрбиелік деңгейін анықтауға және оның негізінде оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... мекемесінің түрін, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, диагностикалық карталар, сауалнамалар әзірленеді, сәйкес көрсеткіштер анықталады. Бала тұлғасының даму картасын (портфолио) дидактикалық ... ... ... ... Педагогикалық әдепті сақтай отырып, нәтижелерді оқушының өзімен талқылау қажет.
Өзін-өзі бағалау мен жалпы бағалауды ... ... ... ... ... ... ... өзін басқаруға, өзін-өзі тәрбиелеумен айналысуға мүмкіндік береді.
... оқу ... ... ... ... жұмысының мазмұны, оларды безендіру мен жабдықтауға қойылатын жалпы әдістемелік нұсқаулар негізінде ... ... ... ... кабинеттің болуы және оның жабдықталуы пәні бойынша оқу-танымдық әрекетті ұйымдастырудың сапасы мен нәтижелілігіне айтарлықтай әсер етеді.
... оқу ... - ... ... ... ... атап айтқанда пәннің бағдарламасын іске асырудың құралы болып табылатын, сонымен қатар ... беру ... ... ... ... да ... ... қамтамасыз ететін оқу-тәрбиелік бөлімшесі. Бұл жағдайлар:
* оқу материалын эмоционалдық-құндылық ... ... ... ... ... ... ... әрекетін белсендіруге;
* оқу сабақтарының дәстүрлі емес түрлерін ұйымдастыруға;
* ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Өзін-өзі тану оқу кабинетіне қойылатын жалпы талаптар
* Сабақ жүргізілетін ортаға ... ... ... де ... қабілеті мен эмоционалдық көңіл күйін көтеретін эстетиканың, көркем дизайнның элементтерін енгізу арқылы қолайлы психологиялық қалыпты жағдай жасау.
* Гүлдер мен ... ... ... ... ... немесе жалюздердің, еденде кілем немесе паластың болуы.
* Кабинетті эргономикалық, физиологиялық, санитарлық-гигиеналық, эстетикалық, ... және ... ... сәйкес келетін жиһазбен жабдықтау.
* Кабинетті оқытудың мульти-аудио-бейнеқұралдарымен, оқу-анықтамалық әдебиеттермен және қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз ... ... ... ... мен бастауыш мектепте сабақтар үшін балалар ойыншықтарының болуы.
Өзін-өзі тану кабинетіне қойылатын ... және ... ... тану ... ... 36 ... метрден кем болмай және 10-15оқушы емін-еркін ... ... ... ... 2-3 ... зонаға, мұғалімнің және оқушылардың жұмыс орнына ... тиіс ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ жобалық шығармашылық жұмыстарды орындау аумағы);
* заманауи санитарлық-гигиеналық нормаларға сәйкес болуы керек (жарық, жылу, желдеткіш, оқушылардың жасына сәйкес келетін ... ... ... үйлесіміне және дизайнына (көркем безендірілуіне) сәйкес болуы ... ... тану ... ... қойылатын талаптар
2.1. Өзін-өзі тану кабинетін безендіру үшін мыналар болуы тиіс:
2.1.1. Рухани-адамгершілік ... беру ... ... ... ... ... ... стенд;
2.1.2. Қабырғаларда - балалардың суреттері немесе туған өлке табиғатының көріністері;
2.1.3. Балалардың өзін-өзі тану ... ... ... ... ... күн иелерін құттықтаулар үшін сынып бұрышы.
2.2. Өзін-өзі тану ... ... ... жас ... және пән ... тақырыптық-оқу жоспарының бөлімдеріне сәйкес тақырыптық безендіру қажет:
2.2.1. Мектеп жасына дейінгі және мектепалды топтары үшін ... ... ... ... мен панноларда бейнеленуі тиіс;
2.2.2. Бастауыш сынып оқушылары үшін сонымен қатар балалардың шығармашылық ... ... ... және ... болуы керек;
2.2.3. рухани-адамгершілік білім беру контексінде ата-аналармен жұмысты ... жеке ... ... Кабинетте міндетті түрде:
2.3.1. Оқушылардың жұмыс істеуі және олардың шығармашылық жұмыстарын көрсетуге ... ... ... мен ... Белсенді жұмыс аумағында 4-6 адам үшін дөңгелек немесе ұзынша келген үстелдер;
2.3.3. Мектеп жасына дейінгі балалар үшін ... ... ... ... ... оқушылары мен студенттер үшін жартылай жұмсақ кеңсе орындықтары;
2.3.5. Рухани-адамгершілік білім беру бойынша кітапхана қорын, шығармашылық ... ... және ... материалдарды, аудио және бейнематериалдарды, кеңсе бұйымдарын сақтау үшін шкафтар ... ... ... орталығы, бейнемагнитофон және бейнепроектор, компьютер, сандық фотоаппарат мүмкіндігінше болуы қажет.
2.4. Түстерді ... ... ... ашық және ... ... ашық - ... болуын ескеру керек.
Өзін-өзі тану кабинетінің оқу-әдістемелік жағынан қамтамасыз етілуіне қойылатын талаптар
Кабинеттің оқу-әдістемелік жағынан қамтамасыз етілуі ... ... ... (ҚР БжҒМ ... ... білім беру стандарты, тақырыптық жоспарлар);
* көрнекі құралдар (карталар, плакаттар, портреттер, картиналар, т.б.);
* рухани-адамгершілік білім берудің барлық деңгейлеріне ... ... ... ... өңдеулерінің папкалары;
* үлестірме дидактикалық материалдар;
* диагностиканың нәтижелері бойынша аналитикалық есептер;
* ғылыми семинарлар, конференциялар және ... ... ... дамыту бойынша озат тәжірибе материалдары;
* бейне- және аудиокассеталар, компьютер ... және ... ... ... беру ... және ... ... болуы және жүйеленуі тиіс.
Кабинетте сабақ өткізу үшін өзін-өзі тану ... ... ... ... ... оқу ... ... кестесі;
* жеке өткізілетін сабақтар, консультациялар, т.б. кестесі.
Төмендегі құжаттардың болуы маңызды:
* кабинеттегі жабдықтар, әдістемелік ... ... ... т.б. ... ... ... кабинетте жұмыс істеу қауіпсіздігі техникасының ережелері;
* әдістемелік бірлестіктің өзін-өзі тану кабинетінің нақты оқу жылына даярлығы жөніндегі шешімдерінің хаттамалары.
Кабинет қызметін бағалау:
* ... тану ... ... пәндер кабинеттерімен бірге кабинеттер байқауына қатысады (білім беру ұйымының жоспарына сәйкес);
* Байқау нәтижелері бойынша қорытынды шығарылып, үздік кабинеттер анықталады.
1.3. ... ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық моделі
Қазіргі қоғам өмірінің бар саласындағы қарқынды ... мен ... ... ... ... ... ... жаңаша талаптар қоя бастады. Оларға осы заман ағымына лайық тұлға болу үшін бейімделу емес, алдымен өзін-өзі тану, өзгерту және дамыту, сол ... ... ... әрекеттерді жүзеге асыру өзекті мәселе болып отыр. Сондықтан оқушылардың зор мүмкіндіктері мен шектерінің, тағдырын өз ырқымен билеуге және қоғамға ықпал ... ... ... ... алғышарттарын анықтау, дамыту қажеттігі шығады. Бұл контексте орта мектепте білім берудің маңызды бір құраушысы болып табылатын педагогикалық дайындаудың және адам ... ... ... ... ... ... ... белсенді әрекетті түсіндіретін өзін-өзі тану пәнінің маңызы мен мәнділігі артады.
Арнайы ұйымдастырылатын педагогикалық, ... ... ... ... және ... ... ... болуын, олардың игілікті, ізгілікті сипатын қамтамасыз етеді әрі тұлғаның кез келген психологиялық проблеманы дәлме-дәл ... ... ... ... ... ... ... болуын бәрінен бұрын тұлғаның өзіндік әрекеті - ішкі ахуалдың өзін-өзі өзгертуге, өзін-өзі жетілдіруге бағытталуы анықтайды. Осыған орай балалардың ... тану ... ... ... мен формаларын жаңаша құру қажеттігі шығады. Сондықтан өзін-өзі тану және өзін-өзі жетілдіруді дайындау оқушыларды тұлға ретінде танылуымен, дамуымен ... ... ... білім беру жүйесінде аса көкейтесті мәселе болып табылады. ... ... ... жұмысы нәтижесiнде оқыту үрдісiнде этнопедагогика арқылы адамгершiлiк тәрбие берудiң төмендегiдей өлшемдерiн анықтады:
- оқушылардың жалпы адамгершiлiк ... ... ... ... ... мен ... ... арасында қалыптасқан туыстық, адамгершiлiк қатынасты қадiрлей бiлуi;
- өзiн қоршаған ортада оқушының өзiн-өзi ұстауы және өз ... ... баға бере ... ... ... халықтық мол мұраның тәрбиелiк мүмкiндiктерiн түсінуi және оны күнделiктi өмiр сүру барысында пайдалану.
Осындай өлшемдер негiзiнде төмендегi көрсетiлген үш түрлi (жоғары, ... ... ... ... ... ... тән ... туралы бiлiмi жетiк, өзiн қоршаған ағайын-туыс, көршi-қолаң, жора-жолдастары арасындағы моральдық қарым-қатынас қағидаларын терең түсінiп, жоғары бағалайды, өзi де, олармен жоғары ... ... ... ... ... ... жетiк түсінiп, оларды iс жүзінде пайдалана алады.
Орташа деңгей: адамгершiлiк тәрбиесi туралы бiлiмi бар, дегенмен толықтай емес; өзiн қоршаған ағайын-туыс, көршi-қолаң, ... ... ... ... қатынасты бағалай алғанмен, олармен еркiн қарым-қатынас жасай алмайды; халық ... ... ... ... ... бағаламайды, әрi оны iс-жүзiне толық пайдаланбайды.
Төменгi деңгей: адамгершiлiк ... ... ... таяз, өзiн қоршаған ағайын-туыс, көршi-қолаң, жора-жолдастары арасындағы қалыптасқан адамгершiлiк қатынасты бағалай алмайды және өзi де олармен ... ... ... ... ... ... тәрбиелiк мүмкiндiктерiн түсінбейдi, түсінуге ықыласы жоқ, әрi оны iс-жүзiне пайдалана алмайды.
Осы сияқты ... шешу ... да ... ... мәселелерінің бірі. Оған дәлел ретінде ТМД елдерінің адамгершілік ... ... ... жоғарыда (1.1 тарауда) қысқаша тоқталып кеттік. Олардың оқушыларды рухани-адамгершілікке тәрбиелеуде қосып отырған ... мол ... көз ... мақсатында Г.П.Савкина, Т.Н.Демина және басқалардың толық талдау жасадық.
Е.В.Бондаревская, О.С.Газман, В.А.Караковский және тағы басқалардың еңбектеріне сүйене отырып, тұжырымдама ... ... ... мазмұнының негізгі компоненттері ретінде ұсынады:
- баланың жалпыадамзаттық құндылықтарды игеруі: адамзаттың шығу тегі ... және өзін оның ... ... ... білуі, әр түрлі мәдениет пен халықтар арасындағы қатынас, ... ... ... ... ұрпақ алдындағы жауапкершілік;
- адамдар арасындағы қарым-қатынас пен жеке тұлғаны гумандандыратын қазіргі қоғам адамының өмір әрекеттерінің негізгі аяларын баланың меңгеруі: ... және ... ... ... пен ... қамын ойлау, табиғат пен қоршаған ортаны қорғау, ... және ... ... және т.б.;
- жалпыадамзаттық пен ұлттық мәдениеттің материалдық және рухани ... ... ... ... ... ... азаматтық шараларға қатысу, азаматтық сезім білдіру және т.б.;
- ... ... ... ... ... тәжірибе жинақтау: балалармен қайырымдылық акцияларын ұйымдастыру, жақын-жуықтары мен өзгелердің қамын ойлау, табандылық, адамдардың жеке басына және олардың құқықтарына деген ... ... және ... баланың жауапкершілікті, өзбетінділікті, шешім қабылдай білуді, мінезін ... алу ... ... жетілдіру жолдарын, психокоррекцияны және т.б. үйрену.
Демек, бұл тұжырымдаманы талдауымыз көрсеткендей, тәрбие ... ... ... бірі ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады.
Бұл тұжырымдамадағы рухани-адамгершілік тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына байланысты рухани-адамгершілік тәрбиесінің мақсаты мынадай міндеттерді шешу барысында жүзеге асырылады:
- әр балада рухани-адамгершілік сезімді дамыту;
- жеке ... ... ... жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде қалыптастыру;
- мектеп оқушыларын ғылым, мәдениет, өнер салаларындағы қоғамдық құндылықтарға тарту.
Сонымен бірге оқушылардың ... ... ... және ... ... жүйелеп көрсетілген.
Осы тұжырымдаманың теориялық ережелеріне сүйене отырып, біз рухани-адамгершілік тәрбиесінің негізін рухани-адамгершілік білім, рухани-адамгершілік сана, рухани-адамгершілік ... ... ... ... даму және ... ... мақсатындағы педагог пен тәрбиеленушінің мақсатқа бағытталған жүйелі қарым-қатынасы деп анықтаймыз.
Білім және ... ... 16 ... 2009 жылы №521 ... ... республиканың үздіксіз білім беру ұйымдарына ұсынылды.
Бүгінгі күні үздіксіз білім беру жүйесінде тәрбие мәселесінің жағдайына сай келетін білім алушыларды ... жаңа ... ... қажеттілігі туып отыр. Тұжырымдама Қазақстандағы тәрбие саясатының ҚР Конституциясы, , ҚР туралы Заңы, ҚР , ҚР ... ҚР ... ҚР ... ... ҚР ... денсаулығын сақтау туралы Заңы, ҚР туралы Заңы, ҚР Темекі шегушіліктің алдын алу және оны шектеу ... ... ҚР Заңы ... ... ... ... ҚР дамуының 2010 жылға арналған Стратегиялық жоспары, 2015 жылға ... ҚР ... ... ... ... ... негізгі қағидаларын дамытады және т.б. Тұжырымдама тәрбиенің жалпы ұлттық басымдылық екендігін айқындайды. Ұсынылып отырған тәрбие ... ... беру ... ... жүйелі басқарудың құрамды жүйесінің элементі болады.Осы дайындалған Тұжырымдамаға сәйкес оны іске асыру жоспары әзірленеді.
Тұжырымдаманың мақсаты мен ... - жас ... ... ... ... ... ... Республикасында балалар мен жастарға тәрбие беру ... ... ... ... ... ... іс-қимылдарын келістіру және сабақтастықты қамтамасыз ету. ...
* жас ... ... ... ... мен ... қоғамның түсінуін актуалдандыру;
* тәрбие міндеттерін жүзеге асыруда ... ... ... ... әдістемелік және т.б. ресурстарды шоғырландыру;
* балалар мен жасөспірімдердің және ... ... ... ... ... ... ... жауапты шешім қабылдай алатын және өзіне жетекшілік рөл ала білетін, ... жеке ... ... ашық ... ... іскерлік жәнекоммуникативтік әлеуметтік кеңістік құруды ұйымдастыру;
* жас ұрпақтың ... ... - ... ... ... мен өз ... мен аман-есендігі үшін әлеуметтік құзыреттілік пен жауапкершілігін көтеруді ұйымдастыруға ... ...
* жас ... ... құндылықтар, келісімділік пен ұлтаралық ... ... ... тәрбиелеу;
* балалар мен жастардың ... ... ... ... оң көз-қарасн қалыптастыруға мүмкіндік туғызу, әлеуметтік-педагогикалық жағдай жасау;
* өмір бойы ... ... ... қалыптасуына және өзін-өзі табысты көрсетуіне қажетті жағдай жасау.
Тәрбиенің қойған мақсатынан және одан ... ... ... отырып тәрбие жұмысының мынадай бағыттары айқындалады:
+ Өзін - өзі тану мен ... ... ... ... Өзін - өзі тану жастарға қоршаған ортаны түсінуге, оған ... ... ... ... ... ортаға өзінің көзқарасын жалпы азаматтық құндылық ұстанымында жүйелеу, өзінің өмірлік ұстанымын анықтауға ... беру үшін ... Өз ... тану өзін дамытудың, жеке тұлғаның дербес белсенділік көрсетуінің, ... ... мен ... ... ... қажетті шарты болып табылады. Адам - ... адам - ... адам - ... адам - ... ... ... білім қалыптастыру; Өзін - өзі тану нәтижесінде адам өзінің дербес өсу және өзін - өзі жетілу қабілетіне ие болады. Сөйтіп, адам ... өмір ... мен оның ... жете ...
+ ... - ... және жеке ... қалыптастыру тұлғалық қасиет (әлеуметтік бейімділік, әлеуметтік белсенділік, әлеуметтік тұрақтылық) әлеуметтік қарым-қатынас ... ... тән ... ... ... пен ... ... қоғамдағы өзгерістерден дереу және тең әсер алу, белсенді өмір ұстанымында болуға ықпал жасайды.
Коммуникативті мәдениетті ... ... ... анықтайды, құндылықтар жүйесін, иделдарды, нормаларды айшық-тайды және шығармашылық қызметте өзінің дербестігін көрсетуде қарым-қатынасты ұйымдастыруға, байланысты орнатуға, оларды ... ... ... ... және ... ... береді.
+ Экологиялық тәрбие: рухани - адамгершілік құндылықтарды әсемдік арқылы, көркем мәдениет арқылы, ... мен ... ... ... ... ... ... және жалпы азаматтық құндылықтарын зерделеу арқылы қалыптастыруды көздейді.Адам бойында қазіргі кезең дамуының ... ... ... саналатын өнер құралдары арқылы анағұрлым жоғары сана-сезім, тұжырымдамалы ... ... ... тұтас бағамдай білетін, өзінің дербес шығармашылық қызметімен әлемдік құндылықтар туралы танымын толық іске асыратын, ұжымда жұмыс істеуге бейімді, ... ... және ... ... ... Дене ... мен ... өмір салтын және денсаулық қорғаушы орта қалыптастыру жастардың бойына психикалық тұрақтылықты және тиімді кәсіби қызмет қажеттілігін қамтамасыз ететін ... өмір ... ... мен жеке ... ... ... мақсатын қояды. Оны іске асыруға алдын алушылық білімі кіреді. Салауатты өмір салтын қалыптастыру адам ағзасының мүмкіндіктерін, оның қызметінің ерекшеліктерін болжау, ... ... ... және ... ... ... байланысы, сондай-ақ, тәрбиеленушілерді саналуан спорт түрлеріне тікелей қатыстыру жолымен ағартушылық және ақпараттық түсіндіруші жұмыс барысында жүзеге асырылады.
Тұжырымдаманы ... ... ... ... ... болып табылады:
+ балалар мен ... ... ... ... және әлеуметтік маңыздылығын өзектілендіру;
+ қоғамға, ... ... ... позитивті көзқарас қалыптастыру ықпал ететін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру:
+ тәрбиенің басымдығы мен маңызын ... ... оның ... ... ... ...
+ ... беру жүйесінің барлық деңгейінде тәрбиенің үздіксіздігін және ... ... ...
+ ... ... және ... ... жоғары деңгейіне жеткізеді;
+ салауатты өмір салтын ... ... ...
+ ... ... және адамгершілік деңгейі жоғарылайды;
+ барлық деңгейлі білім беру ұйымдарында ... ... ... ... жүйелерін қамтамасыз етеді.
Тұжырымдаманы іске асыру барысында жалпы адамзаттық және ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық үлгісі құрылады.
Өзін-өзі танудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының құрылымы
Негізгі қызметі
* Мектепке дейінгі және жалпы орта білім беру ... ... ... ... ... ... жалпы ережелері;
- нормативтік талаптарын анықтау болып табылады.
Стандартта:
* тікелей өзін-өзі тану пәні арқылы, сонымен қатар ... да ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік білім жүйесіне;
* өзін-өзі тану пәнінің күтілетін нәтижелеріне, оқушылардың оқу жетістіктерінің деңгейлеріне және базалық ... ... ... ... ... ... ... курстар, таңдау бойынша курстар);
* сыныптан тыс іс-шаралардың әр түрлі нысандарына және қосымша білім беруге қойылатын талаптар белгіленген.
Белгіленген талаптар:
* ... ... ... дейінгі және жалпы білім беретін орындарында өзін-өзі тану ... оқу ... ... ... ... тану ... ... мен оқу-әдістемелік кешендерді әзірлеу кезінде;
* өзін-өзі тану бойынша білім алушылардың оқу жетістіктерін қадағалау кезінде;
* ... ... ... ... ретінде қолданбалы курстар мен таңдау бойынша курстарды әзірлеу кезінде;
* қосымша білім беруде және мектептен тыс іс-шаралардың ... ... ... ... міндетті болып табылады.
Жалпы ережелері:
* Әлемдік білім беру кеңістігінің даму ... ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі тану рухани-адамгершілік білімнің түйінді идеясы
* Адамның өзімен-өзі және қоршаған ... ... ... ықпал ету.
Демек:
* Әлемді құндылық тұрғысынан ұғыну барысында өзін-өзі ... Өз ... ... ... ... ... түсіну;
* Жеке тұлғалық әлеуетін барынша ашу.
* ... ... ... ... компетенциялары:
* өзінің өмірлік позициясын анықтау;
* әр ... ... ... ... сәйкес конструктивті шешу;
* өзіне, адамдарға және қоршаған әлемге ізгілікті қарым-қатынас жасау;
* адамдарға қолдан келгенше көмек беру, туыстарына және ... ... ... ... өзі ... өмір ... ойы, сөзі және іс-әрекеттерінде шынайы болу;
* жасампаздық белсенділік, азаматтық және отан ... ... ... ... ... даярлығын таныту және өз ойы, сөзі мен ісіне жауапты болу;
* ... ... ету ... іс ... ... ... ... оқушылар:
* жалпыадамзаттық, этномәдени, ұлттық құндылықтардың өзара байланысын және арақатынасын түсінуі;
* жағымды қарым-қатынас жасау мәдениетін меңгеруі және оны күнделікті өмірде қолдана ...
* өз ... мен ... сондай-ақ өзге адамдардың көзқарастары мен қылықтарын талдай білуі және сыни тұрғыдан бағалай алуы, өз ойы, сөзі және ісіне жауапкершілікпен қарай ... ... ... және ... ... ... ... білуі;
* өмірлік жағдаяттардағы тамаша, көтеріңкі, мұңды, күлкілі жайларды айырып, анықтай алуы, ... ... ... және өз ... білдіре алуы;
* отбасындағы жағымды қарым-қатынас, ата-аналары, тәрбиешілері ... ... ... борыш құндылықтарын сезінуі, оларға сүйіспеншілік, сыйластық, шыдамдылық таныта алуы;
* өмір мен денсаулықты құндылық ... ... ... ... дене және ... даму ... анықтай алуы, салауатты өмір салты мен сауықтыру әдістемесінің пайдасы туралы білімдерін іс жүзінде пайдалана алуы, шылым шегуден, маскүнемдіктен, нашақорлықтан ... ...
* ... ... саналы түрде таңдай алуы, өзінің жеке уақытын тиімді ұйымдастырып, ... ... ... ... мен ... обьективті түрде салғастыра алуы, материалдық және материалдық емес қажеттіліктерді ажырата алуы;
* әр түрлі білім көздерінен алынған ақпараттарды салыстырып, ... сыни ... ... ... өз ... мен ... еркін, дәйекті түрде жеткізуі және оны негіздей алуы, өз пікірінен өзгеше айтылған пікірлерге ... ... ... ... ... ... көріністерін тани және бағалай алуы, жағымсыз ниеттерді тежей алуы, шиеленістерден ... ... ... ... бере алуы және ... зиян ... шешім таба алуы;
* белгілі бір жетістіктерге қол жеткізу үшін бірін-бірі қолдаудың мәнін ... ... ... жақындары мен достарына көмек, қолдау көрсете алуы;
* ... ... ... ... ... және өзге тілдерге, қазақтың ұлттық дәстүрлері мен өзге халықтар дәстүрлеріне құрметпен қарауы, қоғамға қызмет етудің практикалық дағдыларына ие болуы;
* ... ... мен ... ... олардың қоғамдағы орны мен ерекшеліктерін ескере отырып, құрмет пен шыдамдылық ... алуы ...
... ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру нәтижесін көру мақсатында ғылыми еңбектерге сүйене отырып, бізде өз тарапымыздан алдын-ала ... ... ... ... ... тұттық.
Педагогикалық әдебиеттерді талдау, педагогикалық үрдістің құрылымын анықтау үшін ... ... сай ... ... ... орта арқылы оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру үдерісінің құрылымдық-мазмұндық моделін жасау болып табылады.
Философилық сөздіктерде моделдеуді ретінде түсіндіреді [179]. Егер ... ... ... ... ... соқса, онда моделдеудің қажеттілігі туады. Философияда адами танымның бір жолын (амалдарын, ... ... ... ... ретінде көрсетіледі.
Психологияда модельдеу шынайылықты зерттеудің бір ғылыми әдісі ... ... және ... абстрактылы объектіні, зерттелініп отырған құбылыстың сызбасын құру ретінде қарастырылады. Бұл объект зерттеу моделі болып ... ... ... ретінде қарастырады [180].
Модельдеу әдісінің негізі В.Г. Афанасьев, В.А. ... Б.А. ... И.Б. ... В.А. ... және т.б. ... ...
В.А. Штофф модельдеу ұғымын ретінде қарастырады. Жалпы алғанда, моделдеу - бұл ... да бір ... ... ... ... ... ... моделін құру және қарастыру жолымен зерттеу. С.И. Ожиговтың сөзігінде сөзі ... ... ... ... дегеніміз - нақты объект пен жүйенің немесе түсінік пен идеяның шын мәнісіндегі қалыбынан ерекше ... ... ... ... ... жүйені анықтау, түсіну не жетілдіру үшін қолданылатын ... ... ... аян ... дәл ... болуы да мүмкін немесе объекттің кейбір қасиеттерін дерексіз түрде, мысалға математика үлгісінде ... ... ... ... ... зерттеуші жүйе дамуын алдын-ала біліп, алынатын нәтижелерді салыстыра алады. Міне, осылай моделдеу әркелкі іс-қимылдар салдарын ... ... ... ... нұсқаны таңдау керектігін жоғары дәлдікпен айта алады. Модель дәстүрлі түрде қолданылуы мүмкін (жеке-дара шешімге келу ... ... ... модель сипатында беріледі. Имитация (еліктеу, ұқсату) - модель көмегімен бір ... ... ... ... және ең ... оның оңтайлы шешімін табу. Имитациялық модельдеу күрделі жүйе немесе ықтимал теориясына және математика статистикасына негізделсе де, көп ... ... ... ... қала ... ... жетудің әрқашан бірнеше жолы болады, бірақ тек бір жолды ең жақсысын, ең сәттісін, ең оңтайлысын таңдай ... жөн. ... В.Г. ... - [182] ... Әрі ол ... үрдісі барысында танымның өзіндік тәсілінде бір жүйе (зерттеу объектісі) басқаға (модельге) өзгереді - деп түсіндіреді.
Модельдеу 70-80 жылдардан басталған. Ең ... ... ... ... А.В. ... ... 80-90 ... тұлғаның өзіндік дамуының модельін О.С. Газман жасады. Ал, соңғы жылдары жеке тұлғаның тәрбие арқылы құндылықтарының бағдарын қалыптастыруды модельдеуді Г.Қ. ... К. ... К. ... т.б. ... ... ... ... жеке тұлғаның моделін жасауда Б. Игенбаева, Ж. ... А. ... ... Осы ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиенің модельдеу жолдарын анықтауға көмектесті.
курсын оқыту барысында ... ... ... ... ... ... ... модель түрінде мазмұндық-құрылымдық үлгілер жасап курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық негіздерін айқындадық.
Жоғарыдағы модельдің құрылымдық компанентіне ... ... ... ... ... ... қолданылды - сауалнама, бақылау, этикалық әңгімелер, тренинг, пікірталас.
Модельдің бірінші кезеңі ұйымдастырушылық, бұл, нормативтік құжаттарды ... - ... беру ... ... беру ... ... тану ... тұжырымдамалар, бағдарламалар, адам құқықтары конвенциясы, әдістемелік құралдарды негізге алдық. Сонда ол жан-жақты жаңарған тәрбие жоспары ... ... ... ... ақпараттарды әізрлеу, бұл бағдарламасын қарастыру, бұл ... мәні ... ... ... ... ... сақтап қалуға, өз мүмкіндіктерін, табиғи дарынын дамыта білуге; міндетті түрде мен ... ... ... ... сөзіне және іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарауға; өзімен, өз отбасымен және қоршаған ортамен жарасымды өмір сүруге; адамдарға әрқашан қолынан келгенше ... ... өмір ... ... игілігі үшін еңбек етуге, үнемі кемелденіп отыруғаүйрету.
Сонымен қатар, әдістемелік нұсқалар мен теориялық ақпараттар қарастыру. Метептің ... беру ... ... ... ... құрылуы қажет.
курсын мектепте оқыту барысында 10 сыныптарға арналған оқулықтарды қарастыру, мысалға: Өзін-өзі тану. Оқулық. 10-сынып, Өзін-өзі ... ... ... әдістемелік құрал. 10-сынып, Өзін-өзі тану. Оқушы дәптері. 10-сынып.
Өзін-өзі тану маманының қызметі - эмоциялық қолдау көрсетуі, зерттеуі, фассилитаторлық қызметтерді ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Оқытушының эмоциялық қолдай жасай білуі оның тек қана білімі мен тәжірибесінің молдығын дәлелдемейді, ... ... оның ... ... ... ... бей-жай қарай алмайтын ішкі жан дүниесінің байлығын да қажет етеді. Әрине, мұнда оқытушы дара ... ... ... ... ... Ол жастардың өз қажеттіліктеріне деген құндылық бағдарларын тануға да мүдделік танытады. Студенттің жеке ... ... ... оқыту процесінде оқытушының өзін өте сыпайы ұстап, ... кез ... сөзі мен ... ... ... ... ... талап етеді. Әсіресе, студентпен қарым-қатынаста ең алдымен баса назар аударғаны тиімді. Студенттің жеке тұлғалық ... ... ... сай болу үшін ... ... ... бойында мынандай сапалық қасиеттер болуы шарт:
* эмпатия ... ... ... ... ... ... конструктивті тұлға ретінде бағалай алу);
* шынайылылық (өз сезімдерін ашық білдіре ... ... ... ... ... педагогтің адамды бірегей тұлға, құндылық ретінде бағалау деңгейі айқын аңғарыла мойындалуы болып табылады. Мұндай жағдайда студент те өзін ... ... ... ... дара ... ... мәнін сезінеді. Студенттерді сыйламау (немесе теріс қатынаста болуына), студенттердің эмоцияларына, сезімдері мен ішкі ... ... ... ... ... мүлде жат қасиеттер. Студенттердің әрекетіне, сөзіне, қылығына жағымды немесе жағымсыз қарым-қатынасын білдіруде педагог барынша адал да табиғи болуы қажет. ... ... ... ... ... ... шықпай, өз пікірін мүмкіндігінше студенттің жанын жаралап алмайтындай сөздермен жеткізгені абзал.
пәні оқытушысының зерттеу қызметінің үш ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын оқыту тәсілдері мен түрлерінің жасау түрлерінің немесе оқыту ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық сапаларының өсуіне, оқупроцесіндегі аудиторияның мотивациялық дайындықдеңгейіне талдау жасауы да осы кезеңге ... ... ... ... әдістерді қолдануы мен әрекеттерді орындауы жатады.Оларды пайдалана отырып оқытушы студенттердің даму процесін зерттеуші қызметін атқарады. Сол ... де ол ... ... жоғары кәсіби деңгейде анықтай алуға, зерттеу үрдісін ... ... ... талаптарды орындауға қабілетті болуы тиіс.
Зерттеу қызметінің үшінші аспектісі оқытушының өзін-өзі тану ... жеке ... ... ... жүзеге асыруыкезінде анықталады. Өзін-өзі тану бағытында жүргізілетін жеке тұлғаның ресурстарын ... мен ... ... ... жұмыстары кезінде байқалатын студенттің ішкі сезімдерінде болып жатқанелеусіз өзгерістер оқытушыдан нәзік сезімталдықты талап тетеді. Пән оқытушысыстуденпен тығыз қарым-қатынас жасай отырып, оның ... түзу ... ... міндетті. Ол осы әрекеті арқылы шын мәнінде студенттің дамуын үнемі қадағалап отыратын зерттеуші қызметін де ... ... ... ... ... ... мен шынайылылығына негізделген, студенттер тарапынан жағымды қабылданған қатынасының сапасынан ... ... және ... ... ... ... жеңілдету, көмектесу, қолдау деген мағынаны білдіреді) педагогикаға гуманистік психологиядан келген. К.Роджерстің айтуынша . Эмпатиялық ... ... ... реакцияны байқау, түсіну, сезіну қабілеті мен оқудың әрбір білім алушы үшін ... ... ... ... туралы жалпы мәліметтер:
* Қайда тұрады. Ата-анасы кім болып жұмыс істейді. Отбасының құрамы, оның материалдық жағдайы.
* Отбасыда тәрбие беру сипаты. Ата-анасы мен ... ... ... оқу әрекетіне тигізетін әсері. Қолдау мен жазалауды қолданулары.
* Оқушының ... Бос ... ... Үй ... ... ... ... және одан тыс достары. Олардың тигізетін әсері және өзара әрекеттесу сипаты.
* Оқушы денсаулығының ... ... ... ... бойынша).
Оқушы дамуының жалпы деңгейі:
* Оқушының жалпы дамуы, оның дүниетанымы. Сөйлеу мәдениеті, кітап оқуы, қызығушылықтарының кеңдігі және тұрақтылығы, театр, мұражайларға баруы, ... ... Оқу ... оқу ... ... ... назары қандай? Үй тапсырмасын қалай орындайды? Оқу еңбегін ұйымдастыра ... ма? Оқу ... ... мен ... қалай қарайды?
* Физикалық еңбекке қарым-қатынасы. Өзіне-өзі қызмет етуге қалай қарайды? Еңбек сипатындағы қоғамдық тапсырмаларға қалай ... ... тыс ... ... ма?
* Оқушының тәртіптілік деңгейі. Оқушы ережені біледі ме және ... ... ... ... дағдылары мен әдеттері бар ма? Сабақтағы жинақылығы. Үлкендермен және жолдастарымен ... ... ... ... мен ... Оқу ... ... өнер, техника саласындағы қызығушылықтары. Қандай үйірмелерге қатысады және қандай мектептен тыс мекемелерге барады? Қандай ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне қатысуы. Сынып өміріне қызығуы және қоғамдық жұмыстардағы белсенділігі.
* ... ... ... ... ... ету және ... бағына алу қабілеті.
* Оқушының сынып ұжымындағы орны. Сынып оқушыларының оған деген қарым-қатыныстары. Сыныпта беделі бар ма?
Оқушы тұлғасының негізгі ... ... ... Оның ... және оқу жұмысының мотивтері.
* Оқушының моральдік қасиеттері. Ағымдағы оқиғаларға қызығушылығы. Мектепке көмек көрсетуге дайындығы. Шынайылығы мен адалдығы. Ұстанымдылығы мен ... ... ... ... ... ... ... сипаты. Мақсатқа ұмтылушылығы және белсенділігі, дербестігі және ынталығы. Жинақы, төзімді, өзіне сенімді. Батыл, шешімді, өзін-өзі сынауға, ... ... ... ... ... ерекшелігі. Жүйке жүйесінің типі, байсалдылығы. Қандай үрдістер басымды: қозу немесе тежеуілдеу. Бір ... ... іске тез ... алады ма. Интеллектуалдық және эмоционалды үрдістердің ерекшеліктері: сөйлеуі, назары, ... ... - ... ... ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру бойынша тәжірибелік-эксперименттік жұмыс мазмұны
2.1. ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруды педагогикалық диагностикалау
Диссертацияның бұл бөлімі мектеп оқушыларына ... ... ... ... мәні мен ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиесіне; мектеп оқушыларын рухани - адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру мақсатына ... ... ... ... мен ... ... ... тәжірибелік-экспериментальді жұмысты сипаттауға арналған.
Педагогикалық эксперимент мақсаты, міндеті және болжамы теориялық бөлімдегі рухани-адамгершілік құндылықтарының мәні мен мазмұны және мектептегі оқу-тәрбие ... ... ... педагогикалық идеяны ескере отырылып жасалынды.
Педагогикалық экспериментті жүргізу барысына ғылыми-педагогикалық және психологиялық әдебиеттерге зерттеу ... ... ... ... әдістемелерінің мәнін айқындап эксперимент процедурасының дұрыс жүргізілуіне негіз болды. А.Д. Ботвинников [197], В.И. ... [198], А.И. ... [199], Н.В. ... [200], А.А. ... [201], А.М. ... [202], М.Н. ... [203] және т.б. еңбектерінде эксипериментті жүргізу әдістемесі бойынша ұсыныстар берілген.
Эксперимент (лат. experimentum) қазақ тіліне ... ... ... ... ... ... көптеген анықтамалар берілген. Педагогикалық сөздікте эксперимент педагогикалық мәселені шешудің жаңа, тиімді әдістерін іздеу мақсатында ғылыми қойылған ... ... ... [204].
Педгогикалық энциклопедияда эксперимент ұғымына келесідей анықтама беріледі, эксперимент - ғылыми танымның негізгі әдістерінің ... оның ... ... және ... ... ... ... зерттеледі [205].
М.Н. Скаткин экспериментті ең жағымды жағдайларда зерттеу мақсатында құбылыстарды жасанды өзгерту немесе қайта жаңғырту ретінде қарастырды. Оның ойынша, ... жай ғана ... ... ... ... ие:
* ... ... жағдайда кездеспейтін құбылыс, жағдайлар комбинациясын алуға мүмкіндік береді;
* жай ... ... ... ... ... анық ... эксперимент қандай да бір құбылысты жоюға немесе изоляциялауға мүмкіндік береді;
* эксперименттегі жағдайларды жасанды өзгеру зерттелініп отырған құбылысты бір ... ... ... және көп ... ... және ... ... нақты зерттеуге мүмкіндік береді [203].
Аталған анықтамаларға сүйене отырып, жұмыс барысында біз М.Н. Скаткиннің эксперимент ұғымына берген анықтамасына қосыламыз.
Біздің педагогикалық ... мәні ... ... мен ... ... ... ... барысында мақсатты бағытталған маңызды өзгерістер енгізумен сипатталады.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың бағдарламасын құру үрдісінде ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде қолданылған бірқатар қағидаларға сүйендік:
* ... ... ... ... ... ... ... мерзімдері, тәртібі, аяқталу процедурасы және т.б.).
* эксперименттік ситуация құру (объект іс-әрекетін берілген педагогикалық ... ... ... ... ... ... жағдайын кезеңдік бағалау.
Осы қағидалар және ұсыныстар негізінде біз зерттеу мақсаты, міндеттері және ... ... ... ... ... эксперименттінің мақсаты курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптасу ерекшеліктерін зерттеу
Зерттеу міндеттері:
* Зерттеу әдістемелерінің батареясын таңдап алу және ... ... ... ... Зерттеу нәтижелерін сапалық және сандық тұрғыда талдау, болжамдарды тексеру және қорытынды жасау.
Болжам:
Егер ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың мазмұндық-құрылымдық үлгісі жасалынып, оны практикада жүйелі ... онда ... ... - адамгершілік құндылықтары ұлғайады өйткені оқушылардың рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... қолдана білуіне тәуелді.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыста қойылған мақсатқа жету және ... ... ... үшін ... зерттеу әдістемелерінің жиынтығы пайдаланылды:
* Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарының деңгейін анықтауға арналған Н.Е.Щуркова құрастырған "Өмір тәжірибесі туралы ... Т.А. ... ... ... ... ... туралы білімін анықтауға арналған сұрау, сауалнама, бақылау.
* Мектеп оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу ... ... ... ...
* Бақылау жұмыстары нәтижелерін математикалық талдау.
Мектепте тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізу үдерісінде оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарының ... ... ... әдістер мен қосымша эмпирикалық материалдарды (бақылау, әңгімелесу, іріктеу, эксперттік бағалау) қолдану ... ... ... ... Алматы №152 мактеп гимназиясының 10 сынып оқушылырын эксперименттік және ... ... ... ... ... алдық.
Барлығы 52 оқушы зерттеуден өткізілді, 27-сі 10 сынып оқушылары яғни эксперименттік топ, 25-і 10 ... ... ... ... ... тобында ұлдар мен қыздардың тепе-теңдік деңгейін мейлінше ... ... ... ... ... ... ... де көңіл бөлдік. Барлығы 52 оқушыны құрайтын екі ... біз ... және ... тобы деп екіге боліп алдық, сәйкесінше эксперименттік және бақылау тобына біз алғашқы және қайталама диагностикалық ... ... ... ... ... ... көрсеткішіне әсер ететін қалыптастырушы жұмыстар ұйымдастырдық.
Экспериментке қатысу ... ... және ... ата-анасының рұқсатына негізделе, оқушылардың ерікті қатысуымен өткізілді. Зерттеу ... 2013 ... ... ... ... тыс және ... тану ... аясында жүргізілді. Зерттеу айына 3 күнді қамтитын ... ... ... ... бойынша жуықтап алғанда 1 сағатты қамтыды. Зерттеу жұмысы барысында зерттеу-анықтау, қалыптастыру-дамыту жұмыстары қазақ тілдерінде өткізілді.
Тәжірибелік-эксперименттік ... ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары "Өмір тәжірибесі туралы ойлау" п.ғ.д. Н.Е.Щуркова құрастырған тест арқылы анықталды (1-қосымша). Әдістеменің мақсаты: жоғары сынып оқушыларының ... ... ... анықтау.
1-сурет Н.Е.Щуркованың "Өмір тәжірибесі туралы ойлау" әдістемесінің көрсеткіші
Тест нәтижесі осы екі топтағы оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары ... ... ... жоқ ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасуы орта-төмен деңгейде бағаланды. Зерттелінуші екі топ оқушыларының көпшілігі құндылықтарға оң көзқарас танытты, бірақ ... ... ... 26,5% ... тобы ... 29% рухани-адамгершілік құндылықтары мен оның өмірдегі маңыздылығы туралы ойланбағандықтары, яғни біз ... ... ... ережесіне сәйкес рухани-адамгершілік құндылықтары төмен екені белгілі болды. Эксперименттік ... ... ... 73,5 %, ал ... ... сұралған оқушыларының 71% өздерінің рухани-адамгершілік құндылықтарын өмірде басшылыққа алу керек екенін және оны ... ... ... ... ... ... яғни ... әдістемесіне сәйкес рухани-адамгершілік құндылықтары жоғары. Рухани-адамгершілік құндылықтардың маңыздылығын түсінбеушіліктің ... бірі ... ішкі ... ( ... ... мән ... ... жалқаулық және басқалары) мен сыртқы себептер ( қиын материалдық және ... ... ... ... ... ... және басқалары) табылады.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың екінші диагностикасына ... ... ... ... ... ... рахани-адамгершілік құндылықтарының танымдық - бағдарлы, эмоционалды-бағалаушылық, рефлексивтік-мінез-құлықтық қасиеттерінің қалыптасу ерекшеліктерін анықтау.
Оқушылардың танымдық-бағдарлы көрсеткіші ... ... ... ... ала ... ... құндылықтарды жалпы адами бағалықтармен салыстыра, бірлестіре ала білуі, ол құндылықтардың адам өміріндегі ... ... ... ... ... және ... ... қажеттігін түсіну қабілеттері арқылы көрінді.
Білім маңызды болуы үшін және тұлға оны қабылдау ... ол ... ... ... аясына енуі керек, сол арқылы оқушылардың әлемге, басқа адамдарға, ... және ... ... ... қарым-қатынасын қалыптастыруға жағдай жасау керек. Сондықтан мектеп оқушыларында рухани-адамгершілік құндылықтардың қалыптасуының ... ... ... ... алушылардың рухани-адамгершілік мәселелеріне қызығушылығын, басқа құндылықтармен салыстырғанда рухани-адамгершілік құндылықтарды жоғары санайтындығын, құндылық қатынас негізінде әртүрлі өмір ... оның ... ... ... ... ... ... талаптық-мотивациялық аймаққа ауыстыру барысын көрсететін эмоционалды-бағалаушылық көрсеткіш саналады.
Білім және наным, сезім, эмоционалдық-бағалық қарым-қатынастар бірлесе отырып тұлғаға қарым-қатынас барысында өзін ... ... ... ... Бұл ... ... бөлініп шығуына әкеліп соқты, ол төмендегі белгілер арқылы сипатталады: рухани-адамгершілік құндылықтарды өз бетімен таңдау және ... ... ... ... ... ... ... барысында рухани-адамгершілік құндылықтарды басшылыққа алу.
Бұл құндылық белгілері оқушылардың өмірдегі әртүрлі жағдайларға байланысты іс-әрекеті, ... ... ... ... айта ... ... диагностиканы жасаудың жалпы қағидаларына сәйкес рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу деңгейлері дараланып, бөлінді: ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарының қажетті, жеткілікті және нашар деңгейлері болады, және олардың критерийлік сипаттамалары ... Ол ... ... 2 ... ... ... құндылықтарының қалыптасу көрсеткіштері
танымдық-бағдарлы
эмоционалды-бағалаушылық
рефлексивтік-мінез-құлықтық
ДЕҢГЕЙЛЕР (К-қажетті, Ж- жеткілікті, Н- нашар)
Қ
Ж
С
Қ
Ж
С
Қ
Ж
С
10 сынып
%
62,86
32,14
7
50
42,85
7,15
57,14
35,71
7,15
Адам
17
8
2
14
11
2
15
10
2
10 ... ... ... сапалыққа ауыстыру мақсатында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары қалыптасуының әрбір деңгейіне сәйкес ұпай ... ... ... - 3 ... жеткілікті - 2 ұпай, нашар - 1 ... Бұл ... ... байланыстар мен қарым-қатынастарды сипаттауға, оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу деңгейін салыстыруға, ... ... ... ... бойынша педагогикалық әрекеттерімізді оңтайландыруымызға мүмкіндік берді.
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстың екінші ... 10 ... ... 27, 10 ... ... 25 екі топ ... ... топтарды таңдау көп функционалды φ*Фишер критериясы негізінде ... ол ... ... ... пен осы ... ... болған екі таңдаманың пайыздық бөлігі арасындағы айырмашылықтың ... ... ... ... ... ... ... екі қатарын салыстыруға арналған. φ*Фишер критериясының сипаттамасы (Фишердің бұрыштық өзгеруі) қосымшада берілді.
Зерттеу барысында бізге әр топ оқушыларының ... ... ... деңгейін салыстыру емес, сол оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтардың қалыптасу деңгейінің сандық-сапалық ... ... ... ... маңызды болды.
Т.А. Кондратюктің сауалнамасы сауалнамасы нәтижесінде алынған бірінші бақылау жұмысының нәтижелері берілген. Эксперименттік топтарда тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың ... ... ... ... ... деңгейі олардың танымдық-бағдарлы көрсеткіштері бойынша әрбір оқу топтарында іс жүзінде бірдей болды. Экспериментте екі топтағы оқушылардың төртеуі ғана ... ... ... ... ... ... ал ... көпшілігінде осы құндылықтар туралы ақпарат пен меңгеру деңгейі жеткілікті және сынақ деңгейінде болды. ... - ... ... бойынша осыған сәйкес төмендегідей нәтиже көрсетті: Бұл көптеген оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарға оң эмоционалдық қарым-қатынас ... ... ... ... осы ... көрсеткіштер төмендегідей: оқушылардың 57,14% және 76% нашар деңгейін көрсетті. Бұл оқушылардың өмірде маңызды рухани-адамгершілік құндылықтар ... ... ... ... ... ... оң ... қарым-қатынас қалыптастыру шарты ретінде рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру бойынша мақсатты бағытталған педагогикалық іс-шаралардың қажеттілігін дәлелдейді.
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстарды қалыптастыру кезеңінде рухани-адамгершілік құндылықтарды ... ... ... ... бөлімінде белгіленген кезең бойынша жүзеге асыру арқылы жүргізілді: рухани-адамгершілік құндылықтарды түсіну мен қабылдау кезеңінен бастап, басымдық кезеңіне жету, содан ... ... ... ... ... өту. ... ... орындау зерттелу үрдісінің мақсатын айқындайтын педагогикалық әдістер, тәсілдер мен түрлерін қолдану арқылы жүргізілді.
Тәжірибелік эксперименттік жұмыста ... және ... ... рухани-адамгершілік құнгдылықтары жайлы алынған диагностикалық ақпараттарға сүйене, біз эксперименттік топтың оқушыларының рухани-адамгершілік ... ... әсер етуі ... ... ... ... Курс ... төрт модуль және 16 тақырыпшалардан тұрғанымен біз оның тек бірінші модуліні қарастырдық, сәйкесінше сол моддульдің тақырыптары аясында ... ... ... ... ... ұйымдастырдық.
2.2 курсын оқыту барысында оқушылардың ... ... ... ... тарапта тәжірибелік эксперименттік жұмыстың: арнайы курсын жүзеге асыру бағдарламасының ... ... ... курсын оқыту арқылы рухани-адамгершілік құндылықтарының мәні мен мазмұнын түсіндіруге бағытталған.
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстардың осы ... ... мен ... ... ... ... ... құндылықтары туралы білімді меңгеруі оларды басымды қағида ретінде қабылдауға, яғни оқушылардың осы құндылықтарды түсінуіне және содан ... олар оны ... мен ... ... ... ... ... Қойылған мақсат - мектеп оқушыларының өмірлік маңызы жоғары рухани-адамгершілік құндылықтар туралы ақпараттану деңгейін көтеру, өз тәртібін рухани-адамгершілік жағынан бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... және ... курсқа жатады, ол мектеп оқу жоспарына кедергісіз жүзеге асырылады. Пәннің бағдарламасы, тақырыптық жоспары жасалды, мазмұны мен ... ... ... ... ... ... сағаты), курстық пәнаралық байланыстары анықталды.
арнайы курсының бағдарламасы Сократ, Платон, Аристотель, әл-Фараби, Ибн-Сина, Л.Толстой, Ф.Достоевский, А.Құнанбаевтың, ... ... ... ... ... құндылықтардың пайда болу және дамуын айқындайтын мәдени дәстүрлерді оқытуды қарастырады. Бұл мәдениеттану білімдері рухани-адамгершілік құндылықтарын ... ... ... ... Адамзат нақты осылардан мыңдаған жылдар бойы өзіне қажетті құндылықтарды, жақсылық, ... ... ... бостандық, теңділік туралы мағлұматтарды алып, бойына сіңірген. Осылардың негізінде адамдардың бірлесіп өмір ... мен ... ... ... заманауи қағидалары қалыптасқан.
арнайы курсының бағдарламасын жасау барысында оны ... ... ... ... ... ... ... материал зайырлылық негізінде баяндалған, әдет-ғұрып пен дәстүрлерді орындауға емес, рухани-адамгершілік білім көзі болып табылатын ғұлама ... ... ... ... мен ... рухани-адамгершілік нормаларын мақсатты түрде пайдалануға бағытталған.
Курсты оқытудың зайырлылық қағидасы білім беру жүйесіндегі әр алуан көзқарастарды ... ... ... ... ... ... тұлғасын қалыптастыру мен рухани-адамгершілік тұрғыда дамытуда отбасы мен халықтың дәстүрлі мәдениетінің негізі ретінде түсіну үшін ... ... ... ... ... ... ... оқытушы курсты Қазақстан Республикасында білім берудің зайырлылық сипатын анықтайтын Заңын сақтауға ... ... ... өмірлік әдет-ғұрыптарға қатысты мәдени-тарихи дәстүрлерді оқыту керек, өйткені олар біздің еліміздегі халықтардың ... ... ... ... ... ... оның діни ... оқытатын абстракт пән емес, бұл рухани-адамгершілік тәртіп нормаларын меңгеруге ... ... ... ... ... ... тарихи бағыттылығы адамзаттың рухани дамуының барлық тарихын зерттеу, тану, білу және рухани-адамгершілік құндылықтарын анықтау және соның ... ... ... ...
Арнайы курстың бағдарламасының мақсатына сәйкес ... ... ... анықталды, олар:
* Мәдени-этикалық оқыту халықтың рухани-адамгершілік құндылықтарын, мәдени дәстүрлерін оқушылардың түсінігінде қалыптастыру.
* Оқушыларға әртүрлі ... ... ... даму ... ... ... ... санасы мен адамдардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыруға мүмкіндік беру.
арнайы курс төрт ... және он алты ... ... Енді сол ... ... мен ... ... қарастырып өтсек.
Бұл курсты оқушыларға оқыту бір жылға 24 сағат ... ... ... ... ... деп ... ... тараудың негізгі мақсаты оқушылардың рухани адамгершілік құндылықтар жайлы теориялық ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін төмендегідей тақырыптар жан-жақты қарастырылды:
Өзін-өзі тану теориясының негіздері>>, яғни бұл тақырып ... ... тану ... не? өзін-өзі танудың мәні, тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеу, реттеу, дамытуының алғы шарты ретінде, өзін-өзі тану кезеңдері ... ... ... ... соңына аз уақытты талап ететін оқушылар білімін тексеру және нақтылау мақсатында сергіту, дамытушы ойындар мен атты ... ... ... ... ... ... аясында адам, тұлға, индивид жайлы қысқаша теориялар, құндылық, рухани құндылық теориялалары, ... ... ... мыйға шабуыл әдісіне сүйене оқушылырдың білімдері шыңдалды.
тақырыбы аясында Рұхан-адамгершілік ұғымының мән ... ... ... ... рухани-адамгершілік жайлы аңыз әңгімелер тыңдалынды.
тақырыбында тренинг - тренинг мақсаты: әр оқушының өз рухани мәдениет деңгейлерін ... ... ... ... ... ұлғайтуға қызығушылықтары мен қажеттілктерін арттыру.
Ұйымдастырушы бөлім: Амандасу, оқушыларды тренинг ережелері және тренингтің жүргізілу жоспарын таныстыру.
Негізгі бөлім: Дамытушы, сергітуші ... ...
* ... есімін таңдайды және өз есімінің бірінші әріпіне сәйкес келетін рухани құндылыққа жататын қасиетті атайды)
* - әр оқушы өздері ... ... бері ... ең ... 3 ... және 3 ... іс-әрекеттерін алдын ала дайындалған сары және жасыл жапырақ беттеріне ... ... ... жасыл жапыраққа жазып, баяндап тренердің үлкен ағашына жабыстырады ал жаман іс-әрекеттерін сары жапыраққа жазып ерікті ... ... ... ... ... тастайды.
Қорытынды бөлім жүректен жүрекке ойыны.
Бірінші модульдің қорытындысы ... ... ... адамгершілік құндылықтар мәселесі жайлы алғашқы ғылыми-практикалық білімдері қалыптасуы және ... ... яғни ... ... білу және өз ... ... жеткізе білу дағдылары қалыптасуы керек.
Курстың екінші тарауы деп аталады. ... ... ... оқушылардың қарым-қатынас мәдениеттерін ұлғайту, оқушылыр бойында қазіргі таңдағы моральь нормалары мен қағыдалары жайлы ғылыми көзқарастарын қалыптастыру, дүниетанымын ... ... ... ... тақырыптар кеңінен қарастырылы:
аталған тақырап аясында мораль түсінігі, мораль мен адамгершілік ұғымдарының мәні мен ара ... ... ... ... ... бойындағы мораль мен адамгершілік көрсеткіштеріне қысқаша сипаттама беріледі. Сабақ соңында түгел топ бірлесе сабақ барысында берілген мораль нормаларына ... ... ... ... туралы, адамгершілік туралы өткен мен қазіргі жағдай арасында логикалық байланысты нақтылау мақсатында тірек сызба құрастырады.
тақырып аясында моралді-этикалық қоғам түсінігі, ... ... ... қарым-қатынас мәдениеті, жаңа қоғамның моральді-этникалық принциптері мәселелер ... ... ... ... ... ... ... оқыту технологиясна сәйкес оқушыларға деген сұрақ қойылып жауаптар тізбеггі тыңдалады. Бұл жұмыс оқушылардың мұғалім көзқарасынан бөлек өз спецификасы мен ... бар ... ... ... ... ...
тақырыбы аясында қарым-қатынас түсінігі, қарым-қатынас компоненттері, тұлғаның қарым қатынас мәдениеті, вербалды және вербалды емес қарым-қатынас ұғымдарының мәні ... ... ... сергітуші, дамтушы ойындар ұйымдастырылады.
атты тақырып аясында- рухани-адамгершілік тәрбие тарихи-мәдени ескерткіштерімізде бейнеленуі, рухани-адамгершілік тәрбие мәселелерінің ҚР ... ... ... ... ... ... ... модульдің нәтижесінде оқушылар бойында мораль түсінігі, мораль мен адамгершілік ұғымдарының мәні мен ара жігі ... ... ... ... қалыптасып, қазіргі қоғамдағы моральді жағдайды талдай білу біліктілітері нығаяды.
Курстың үшінші модульі деп ... ... ... ... ... ... ... ұлғайту, рухани-адамгершілік құндылықтардың адам өміріндегі маңыздылығын нақтылау, дүниетанымдарын ... ... ... ... ... тақырыптарды қарастырады:
атты тақырып аясында Ерік-жігер ұғымының мәні, , филімдеріндегі кейіпкерлердің ерік жігерлігінің көрсеткіштері, ерік - жігердің адам ... ... рөлі ... жан-жақты қарастырылады. , филіміннен үзінділер қойылып, филім кейіпкерлерінің оброзына сабақ барысында психологиялық ... ... ... ... ... мұғалім тарапынан алдын ала әзірленеді. Сабақ соңында адам ... ... ... орны ... ... ... жүргізіледі.
тақырыбы аясында адам баласының ... ... ... ... ... ... өзін ... Тұлғаның тарихқа және мәдени мұраларға деген құнды ... ... ... және ... ... даралығы. Өнер арқылы өзін тану. Адамдағы сұлулық сезімі. Адамның өмірді таңғажайып заңдылықтары бойынша ... ... ... қарастырылады. Сабақ барысында оқушылар білімдерін реттеу және шығармашылық жұмыстарды жазу мақсатында эвристикалық сұрақтар әдісі қолданылады.
тақырыбы аясында ... ... ... ... ... ойын ... ... үшін оқушының өз көзқарасын айта білу, оның саналылығы мен ... ала ... ... Бұл ... ... ... ... тереңдігін, әдемілігі мен жоғарылығын көрсету. Мәтінді оқу барысында ... ... ... ... ... ... оны ... өмірден мысал келтіруге, өзінше қорытынды жасауға үйрету. Осы бөлімді оқып біткеннен кейін оқушылар өз пікірлерін жазуы керек.
... ... ... және қазақстандық отансүйгіштік туралы түсінік. Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... келісім. Ортақ мекен сезімі және ұлтық теңдік түсінігі. Транспоренттілік конструктивті бірлестікке ұмтылу. Түрлі ұлт өкілдерімен жағымды қарым-қатынас ... ... кең ... ... ...
Курстың үшінші мордулінің нәтижесінде оқушылар бойында адамхзаттық құндылық, ізгілік жайлы ғылыми көзқарастары қалыптасып, адамзаттық құндылықтарды ... ... білу ... ... ... ... төртінші модулі деп аталып ғұламалардың этикалық ... ... Біз ... жалпы рухани-адамгершілік құндылықтардың қалыптасуына курсының әсерін көрсеттік. атты тақырыпта өткен сабақтың ... ... ... құндылықтар туралы өзіндік көзқарасын қалыптастыр.
Қорытынды сабақтарда арнайы курсының маңызы ... ... ... ... ... ... ата-аналары олармен ешқашан рухани-адамгершілік тақырыбында әңгімелеспейтіндігі туралы айтады. Оқушылар өз-өзіне сенуге, өмірге жаңа көзқарасы қалыптасуға көмектескені туралы ... ... өз ... ... ... кезде, осы сабақтар рухани-адамгершілік құндылықтарын түсінуге, руханилықтықтың мағынасын ұғуға мүмкіншілік бергендігін баса айтты.
Сабақтарда қолданылған негізгі әдістер: әңгімелесу, пікірталас, ... оқу ... ... ... ... отырды.
арнайы курсын оқу барысында рухани-адамгершілік құндылықтарын тиімді меңгеру үшін ... ... ... мен ... ... Мысалы, дәріс сабақтар, жағдайды құрастыру сабақтары ұйымдастырып өткізілді. Оқушылар сабақ арқылы рухани-адамгершілік туралы негізгі ақпараттарды алды.
Сабақта пікірталас әдісі ... ... оған ... ... оқушылар рухани-адамгершілік туралы білімін тереңдетті, өзінің көзқарасын қалыптастырды. ... ... ... ... ... олар өздерінің санасынан өткізіп, талдау жасады. Пікірталас барысындағы белсенді зияткерлі әрекет оқушылардың адамгершілік білімін ғана қалыптастырып қоймай, сонымен қатар ... ... ... өз әсерін тигізді. Әртүрлі мазмұндағы тақырыптар бойынша өткен ... ... ... ... барысында адамгершілік күйзеліс негізі болып табылады, олар ... ... ... ... ... ... . ... барысында оқушылар өз көзқарасын дәлелдеуге тырысты.
Рухани-адамгершілік туралы әңгіме өткізу барысында оқушылар өз көзқарастарын еркін жеткізе алды. Әңгіме ... олар ... ... ... ... ... ... жаңа білім алды, жолдастарының қатал дәлелдерін емес, қандай да болмасын ... ... оның ... көзқарасын білді.
Сонымен қатар, рухани-адамгершілік құндылықтарды меңгеруге жобалық сипаттағы жұмыстар көп ... ... ... ... ... ... жеке ... құндылықтары анықталады. Жобаны жасау барысында оқушылар қажет материалдарды өз бетімен ... ... ... ... ... ... яғни жобаға олар өздерінің білімдері мен күйзелістерінің бір бөлігін салады. Жұмыстың бұл түрі оқушының зияткерлік іс-әрекетін шығармашылық әрекетімен ұштастырады, ол ... ... ... ... ... ... мен ... мүмкіндік береді.
Оқушылар өз бетімен шығарма немесе эссе жазуы қажет. Шығарма жазу барысында оқушылар қандай да ... бір ... ... ... ... сипаттайды, оның тәртібін рухани-адамгершілік нормаларымен салыстырады, ол ... ... ... келе, өзі ондай жағдайда не істейтіні туралы өз ойын ... ... ... өз ... ашып ...
... курсы мазмұнында қарастырылатын мәселелерден басқа әдебиет, тарих, этика, валеология, курстары мазмұнының мәселелері де енгізілді. Пәнаралық байланыс ... ... мен ... ... ... және ... тыс іс-шараларында тәрбие міндеттерін шешу арқылы рухани-адамгершілік құндылықтардың мазмұны ашылып отырды.
Оқушылар әдеби және философиялық мұрамен, дүниежүзілік көркем ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен, ұлттық мәдениет және мәдени-тарихи мұрамен, рухани-адамгершілік құндылықтармен таныстыру. Бұл жасөспірімдердің ... және ... ... ... ... ұштастырады, жеткіншектерді көркем және әдеби мәтіндер арқылы берілген ата-бабаларымыздың тәжірибесімен таныстыру. Рухани-адамгершілік құндылықтар туралы оқушылардың білімі оған ... ... ... ... ... ... құндылықтар, пікірі, ұстанымдары мен қағидалары, өзінің тәртібі ... ... ... ... орыс және ... ... ... көзқарас оның әлемдік мәдениет құндылықтар қатарына енуге мүмкіндік береді. Сөз ... ... ... ... ... Ол ... ойлауға, сезінуге үйретеді, жас ұрпақты әдемілікке баули отырып, зияткерлік және эмоционалдық есте сақтау қабілетін байытады. Әдебиет эмоцияға ... ... ... ... ... ол ... ... бірі - сананы қалыптастырады. Бұл орайда сабақ немесе сабақтан тыс өтілетін тәрбие сағаты, әдеби-сазды ... ... орны ... болады. Ізгілік, өз жеріне, тарихына, халқына сүйіспеншілік - ... бәрі ... ... ... ... Мысалы, Абай атамыздың шығармашылығына арналған кеш өткізілсін. Ақынның өлеңдері мен қара ... ... ... туралы оқушылардың білімі кеңейтіледі, ақын туралы, оның ... мен ... ... ... ... ... ... жақсы адам қандай болу керек екендігі туралы ақын поэзиясы арқылы нормалар анықталады.
Абай шығармалары арқылы олар оқушылармен ұяттан ... ... ... ... ... ... оқушылардың көзқарасын қалыптастырады. Ұятсыз адамның күні неге қараң деген сұраққа оқушылармен бірлесе отырып жауап іздейді. Сонымен қатар ел ... ... ұлт, ... мақтанышына айналған кейіпкерлердің іс-әрекетін талдау арқылы жастарға рухани-адамгершілік құндылықтың қаншалықты маңызды екенін дәлелдейді, оларды жақсылық жасауға, ынтымақтастыққа, өзін-өзі ... ... ... әдебиет сабақтары оқушыларды рухани-адамгершілік құндылықтарды түсінуге мүмкіндік береді, оқушының адамгершілік санасы мен адамгершілік позициясын қалыптастырады.
Рухани-адамгершілік құндылықтары тарих ... ... ... да ... ... ... оқытушылары өткен жылдардың жарқын, нақты мысалдары арқылы оқушыларға Отан, ерлік, жауапкершілік, өз ісіне беріктік туралы айғақтарды паш етеді. ... ... ... ... ... ... тәуелдік, бостандық үшін құрбандыққа бару туралы түсінігін молайтады. Тарих адамгершілік қағидаларын бұзу, жақсылық, ізгілік пен шыншылдық заңдылықтарын бұзу үлкен қайғыға ... ... ... Мысалы, Ұлы Отан соғысын, елжандылық, Отан, халық деген ұғымдарды құндылықтарсыз түсіну мүмкін ... ... ... ... ... оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру осылай ұйымдастырылған.
Оқушыларды рухани-адамгеншілік құндылықтар туралы ақпараттандыру ... ... ... ... да ... болады. Бұл курстар балалардың танымдық-бағыттық мүмкіншіліктерін кеңейтуге көмектеседі, мысалы, валеология курсын оқу арқылы ... өз ... ... сезіну мүмкіншілігін алады, сонымен қатар салауатты өмір салты негіздерін анықтай алады.
факультативтік курсының оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарды дамытудағы маңызы - ... ... ... ... ... үшін ... сондай-ақ құқықтарын қорғау және өзіне берген міндеттерді заңға сәйкес орындау туралы білім алады.
курсының негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... негізі ретінде оқушыларға көмек көрсету, кәсіби қызметі мен өмірде өзінің деген бейнесін, рухани-адамгершілік құндылықтарын дамытуды ... Курс ... ... және ... ... ... ... үйретуге, өзінің өзі үшін және басқа қоршаған адамдар үшін құндылығын сезіндіруге бағытталған.
Мектеп ... ... ... тәрбие сағаттар жүйесі арқылы да жүзеге асырылды. Олар 5 ... ... ... , , , , . Тәрбие сағаттары Өзін-өзі тану маманы мен оқушылар арасындағы өзара ... ... ... ... ... әңгімелесу, тренингтер, білгірлер турнирі, практикумдар. Олардың тақырыбы № 4 кестеде берілген.
Кесте.

Тәрбие сағаттарының тақырыбы мен қысқаша ... ... ... ... ... сағаты;
2.
Тақырып . Жақсылық пен жамандық. Рақымшылық пен гумандық. ... ... ... ... нормалар мен адамдардың құндылығы. Қалай әділетті болуға болады? ... ... ... пен ... Еңбек ету қажеттілігі.
этикалық-психологиялық тренинг; пікірталас; адамгершілік диктанты және оны талдау; практикум; ойлау; рөлдік ойындар; ... ... . ... ... ... ... ... Өз тобымыздың дәстүрлерін жасайық. Адамның сырт бейнесі - оның айнасы. ... ... ... мен адамгершілік.
әңгіме; екеуара сөйлесу; пікірталас; рөлдік ойындар; практикум; әдебиет және өнер шығармалары бойынша пікірталас; білгірлер ... . Адам және оның ... ... Адам - ойшыл. Адам аты - жоғары құндылық. Адам және оның ... ... пен ... Адам - қоғам бөлігі (Аристотель).
практикум; тестілеу; пікірталас; ... ... ... ... ... . Достық пен дұшпандық. Шындық және жалған. Қалай тәртіпті адам болуға болады? Елінің лайықты ұлы. Қиын ... шығу ... ... ... ...
дөңгелек үстел; пікірталас; пікірталас;
6.
Тақырып . Табиғат пен адам өміріндегі әсемдік пен ұсқынсыздық. Өмір - театр. Кәсіби ... ... ... ... ... Сазды мәдениет. Менің өмірім кинолента тәрізді...
топта кәсіби шеберлік сайысын өткізу; ауызша журнал; ... ... кеш; ... ... картиналар; кинолар; әндер;
7.
Қорытынды. Адам өзінің тәрбиешісі.
әңгіме; пікірталас; пікір алмасу; тәрбие сағаты.
Сонымен, біз бүгінгі күні рухани-адамгершілік тәрбиесі тек қана діни ... ғана ... ... ... ... ... сипатта болуы керек және адамдарға этникалық ұғымдар арқылы келіп, мыңдаған жылдар бойы адамдар санасында қалыптасқан рақымшылық, гумандық, толеранттық сияқты ... ... ... ... ... ... келдік. Оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру бойынша мектепте жұмыстар жүргізу барысында адамгершілік нормалары негізінде сана ... мен ... ... ... міндетті түрде айқындалады.
+ курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын ... ... ... жұмысының нәтижелері
Біздің тарапымыздан жасалынған арнайы курстың бірінші тарауын эксперименттік ... ... ... кейін тәжірибелік эксперименттік жұмыстың бірінші бөлімінде пайдаланылған:
* оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарының деңгейін анықтауға арналған Н.Е.Щуркова құрастырған ... ... ... ... ... Т.А. Кондратюктің сауалнамасы;
* оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары туралы білімін анықтауға арналған сұрау, сауалнама, бақылау;
* мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... ...
* бақылау жұмыстары нәтижелерін математикалық талдау;
Осы әдістемелер эксперименттік және бақылау топтарына қайта жүргізілді. Оқушылардың ... ... ... анықтауға арналған Н.Е.Щуркова құрастырған "Өмір тәжірибесі туралы ойлау" әдістемесінің көрсеткіші ...суретте көрсетілген.
Тест нәтижесі осы екі топтағы оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары ... ... ... жоқ ... көрсетті, олардың көпшілінде рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасуы орта-төмен деңгейде бағаланды. ... екі топ ... ... ... оң ... танытты, бірақ эксперименттік топтағы сұралғандардың 79% бақылау тобы оқушыларының 74% рухани-адамгершілік құндылықтары мен оның ... ... ... ... белгілі болды. Эксперименттік топтың сұралған оқушылардың 21 %, ал бақылау тобының сұралған оқушыларының 25,5% ... ... ... ... басшылыққа алу керек екенін және оны өзінің іс-әрекетімен байланыстыру керек екендігін көрсетті. Рухани-адамгершілік құндылықтардың маңыздылығын түсінбеушіліктің себептерінің бірі болып ішкі ... ( ... ... мән болмау, енжарлық, жалқаулық және басқалары) мен сыртқы себептер ( қиын материалдық және әлеуметтік жағдай, пайдасыздық, практикалық айтылымдардың ... және ... ...
Т.А. Кондратюктің сауалнамасы бойынша көрсеткіш.
Кесте.
Эксперименттік топтар
Рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу көрсеткіштері
танымдық-бағдарлы
эмоционалды-бағалаушылық
рефлексивтік-мінез-құлықтық
ДЕҢГЕЙЛЕР (К-қажетті, Ж- жеткілікті, Н- нашар)
Қ
Ж
Н
Қ
Ж
Н
Қ
Ж
Н
10 ... ... ... ... ... ... ... мақсатында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтары қалыптасуының әрбір деңгейіне сәйкес ұпай баллдары белгіленді: қажетті - 3 ... ... - 2 ... ... - 1 ... Бұл ... сапалық байланыстар мен қарым-қатынастарды сипаттауға, оқушыларда рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу деңгейін салыстыруға, өзіміздің тәжірибелік-эксперименттік ұйымдастыру жұмыстарымыз бойынша педагогикалық әрекеттерімізді ... ... ... ... - ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарға оң эмоционалдық қарым-қатынас қалыптасқанын дәлелдейді. ... ... ... өмірде маңызды рухани-адамгершілік құндылықтар туралы ақпараттану деңгейін көтеру, рухани-адамгершілік құндылықтарына оң эмоционалдық қарым-қатынас қалыптастыру шарты ретінде рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... іс-шаралардың қажеттілігін дәлелдейді.
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстарды қалыптастыру кезеңінде рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру ... ... ... ... белгіленген кезең бойынша жүзеге асыру арқылы жүргізілді: рухани-адамгершілік құндылықтарды түсіну мен қабылдау кезеңінен бастап, басымдық кезеңіне жету, содан ... ... ... асыру кезеңіне өту. Әрбір шартты орындау зерттелу үрдісінің ... ... ... ... ... мен ... қолдану арқылы жүргізілді.
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстардың қорытындылау кезеңінде жұмыстар нәтижелерін салыстармалы түрде сараптау жұмыстары, рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру тиімділігін тексеру мақсатындағы эксперименттік көрсеткіштер ... және ... ... ... ... ... оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын анықтау және олардың қалыптасу деңгейлерінің ерекшеліктерін ашуға мүмкіндік беретін тесттік әдістемелерді таңдап, әдістемелер батареясын қалыптастырдық. ... ... ... ... валидтілігі мен сенімділігі, сонымен бірге нәтижелердің сандық және сапалық талдау жасау мүмкіндігі болды. Зерттеу ... ... ... ... ... ... SWOT ... жүргіздік.
SWOT талдау (ағылшынның SWOT - strength - күш, қуат, weak - ... ... - ... threat - ... - компанияның (фирманың) менеджері өзінің қызметін жүзеге асыратын экономикалық жағдайды, сондай-ақ қолда бар (немесе ықтимал) ... ... үшін ... ... сөз. ... ... ... "мүмкіндік", "қатер" (сыртқы ортаға қатысты) деген мағынаны беретін сөздерінің басқы әріптерінен құралған. Фирманың жай-күйі осы факторларды ... ... ... ... соң ... қойылып, мүмкіндікті пайдаланып, қатерге жол бермеу, қуатты еселеп, әлсіздікті жою ... ... ... ... ... ... беру мекемелерінің диагностика позициясын жалпылау мақсатында, сондай-ақ, мекеменің даму үрдісі мен ... ... ... нәтижелерін талдау барысы осы әдіс арқылы жүзеге асады.
SWOT-талдау әдiсі әдетте олардың бiр тұтас бүтiн ұйымның iшкi және ... ... ... салыстыруы үшiн қолданылады, бұл өз алдына барлық нақты болмысының ... ашып ... ... ... ... ... ... олар төмендегідей:
Білім беру мекемелерінің әлсіз және күшті тұстарын бағалау;
Нарық шарттарындағы нақты ашылатын мүмкіндіктері мен қауіп ... ... ... ... ...
* Күш - бұл ... қандайда бір салада болсын жеткен жетістігі, жаңа ... ... - бұл ... ... әлсіздігі не болмаса жағымсыз жағдайға қоятын қолайсыз жағдай.
* Мүмкіндік - білім жүйесіне жаңа технологиялар, келісім шарттар, жаңа ... ... және т.б. ... мүмкіндіктердің пайда болуы.
* Қауіп-қатер - бұл ... ... ... ... ... бар ... талдауы "миға шабуыл" көмегімен жүзеге асырылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ...
Артықшылықтары
Кемшіліктері
Мүмкіндіктері
Қауіпі
10-сынып
Өзін - өзі тану
Мектептің жоғары сатысындағы базалық мазмұн адам мен ... әлем ... ... тек ... ... ғана емес, өзекті сипатта яғни зерттеушілік ізденіспен, мәселені шығармашылық ... ... кең ... ... қорыта келгенде, белгілі бір білім, білік, дағдыларды меңгеруді ізгі және мейірімді адамды, сүйікті және қамқоршы бола алатын отбасы мүшесін, адал ... ... ... жауапкершілікті азаматты, денсаулығы мықты, толық жетілген жеке тұлғаны тәрбиелеуді қарастырады.
Өзін-өзі тану әдебиетінде қазіргі заман жас өспірімдерінің білім ... мен ... ... сай келетін практикалық сабақтар тізімінің аздығы.
Өзін-өзі тану әдебиеттерінің ... ... ... ... ... ... жасерекшелік категорияларына сай келмеуі.
Білім беру стандартында айқындалған міндеттерді жүзеге асыруға оң әсерін тигізеді. Оқушы ... ... ... әлемге, адамзат қоғамына ізгі қатынас орнатып, рухани құндылықтарының кеңеуіне оң әсерін тигізеді.
1-сурет. ... ... SWOT ... ... ...
Тәжірибелік-экспериметтік жұмыстардың қорытындылау кезеңінде жұмыстар нәтижелерін салыстармалы түрде сараптау жұмыстары, рухани-адамгершілік ... ... ... ... жұмыстардың тиімділігін тексеру мақсатындағы эксперименттік көрсеткіштер жүйеленді және статистикалық өңделді, қорытындылар нақтыланды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мектеп оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру жолдарын анықтау ... ... ... ескере отырып, осы зерттеуде оны шешудің педагогикалық жолдардың бірі ұсынылып отыр: мектеп оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарын оқу-тәрбие үдерісінде ... ... ... құру арқылы қалыптастыру.
Диссертацияда мектеп оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың теориялық ұйғарымдары талданып, оқушыларда осы құндылықтарды қалыптастырудың педагогикалық ... ... ... Диссертация бойынша негізігі қорытынды төмендегідей жасалды.
Біріншіден, рухани-адамгершілік құндылықтар адамның рухани және ... өмір ... ... ... айқындалатын базалық жалпы адами құндылықтарының сапалы жиынтығымен сипатталады. Олар адам өміріне жоғары және нәзік мән береді, рухани-адамгершілік құндылықтар туралы ... ... оның ... ... ... деген ерекше сезгіштігін білдіреді, рухани-адамгершілік құндылықтарда көрінеді. Рухани-адамгершілік құндылықтар құрылымында: Адам ... ... және ... тұрмысында өзіндік құндылық ретінде; Өмір - адамның адами қалыптасуының үздіксіз үдерісі; Әрекет адам өмірінің негізгі белсенді сипаттама екендігі ... ... ... ... құндылықтарын қалыптастыру біртіндеп жүргізілді: меңгеру кезеңінен басымдық кезеңіне өту одан әлі өзін-өзі тұлға ретінде жүзеге асыру кезеңіне жету. Меңгеру кезеңі ... ... ... ... оның мағынасын түсіну кезеңі болып табылады. Басымдық кезеңі осы құндылықтарды тұлға ретінде бағалап, оны өмірде ... ... ... ... ... ... ... асыру кезеңі өмір сүру үрдісінде оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарының анық ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарын қалыптастыруда негізгі педагогикалық шарт ретінде оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарының мазмұны мен мәнін меңгертуді қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік басымдылығын қамтамасыз ететін мектептің мәдени-демалыс ... ... ... волонтерлік әрекеттерге араластыру рухани-адамгершілік құндылықтарға сйкес олардың өзін-өзі жүзеге асыруына мүмкіндік ... ... ... ... осы бірлескен және өзара байланыстағы педагогикалық шарттар мектеп оқушыларының рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... Бұл эксперименттік топ оқушыларының тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың басы мен соңындағы рухани-адамгершілік құндылықтарының қалыптасу айтарлықтай оң динамикасының арқылы дәлелденеді. ... ... ... ұрпағын оқыту үдерісі мен тәрбиелеу кеңістігін құрастыру жолдарын іздеу бағыты болашақ зерттеулерде басымдылық бағытта болады деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... соч.: В4-х т. - М., 1984. 34с.
*
Әл-Фараби. Әлеуметтік трактаттар. - Алматы: Ғылым, 1973. - 320 ... ... Ж. Құт ... - ... / Көне ... тілінен аударған және алғы сөзі мен түсінігін жазған А.Егеубаев/, Алматы: Мұратас, 1993. - 315 б.
*
Қожа ... ... ... ... (Ақыл кітабы). //Қазақшаға аударғандар Жармұхамедұлы, С.Дәуітұлы, М.Шафиғи. - ... ... 1993. - 262 ... ... Қашқари. Түрік тілінің сөздігі: (Диуани лұғат-ит-түрк): 3 томдық шығармалар жинағы // Қазақ ... ... алғы сөзі мен ... түсініктерін жазған А.Егеубай. - Алматы, 1998. - 125 ... ... Ш. ... ... - Алматы: Жазушы, 1985. - 348 б.
*
Алтынсарин Ы. Қырғыз хрестоматиясы. - ... ... ... А. ... Екі ... - ... Жазушы, 1968. - 345 б.
*
Құдайбердиев Ш. Шығармалары. Алматы: Жазушы, 1988 - 560 ... ... А. ... ... мен ... және зерттеу. - Алматы, 1991. - 460 б.
* ... Ж. ... ... - ... ... 1989. - 372 ...
Дулатов М.Шығармалары. - Алматы: Жазушы, 1991. - 384 б.
*
Жұмабаев М.Педагогика. - ... ... 1992. - 112 ...
Коменский Я.А.Избранные педагогические сочинения. - М., 1982. -570с.
*
Руссо Ж.Ж. Эмиль или О ... СПб, 1915, 151 ... ... К.Д. О народности в общественном воспитании. Собр. соч. - М.: , ... 331 ... ... В.А. Как ... настоящего человека. - Минск. 1978.-288с.
*
Макаренко А.С. Педагогические сочинения. //В 8 т. - М, 1986. -*138 ... ... Н.Е. ... ... ... методики. - Краснодар, 1993. - 500 ... ... А.И. ... ... общения. - Москва, Знание 1979. -64 с.
*
Богданова О.С., Нравственное воспитание старшесыныпников: Кн.для учителя. - ... 1988. - ... ... В.А., ... Л.Н., ... Н.Л. ... Воспитание...Воспитание! - Москва, 2000. - 76 с.
*
Нұрмұратов С.Е. Рухани құндылықтар ... ... ... ... - Алматы, 2000. -255 б.
* ... Т.М. ... ... тұсында тәлімдік ойлардың дамуы (ХV-ХVІІІ ғ.ғ.) - Алматы: Ғылым, 1999. - 276 б.
*
Ерасов Б.С. Социология ... - ... 2000. - 158 ... ... Г.К. ... ... ... орентирования личности: дисс.доктор. пед.наук. - Алматы, 1993. - 336 с.
*
Қаплиева А.К. мектеп оқушыларына ... - ... ... ... - ... 2000. - 56 ...
Тілеуова С.С. Болашақ ұстаздарды оқушылардың құндылық бағдарын қалыптастыруға тәрбиелеу: ... ... алу үшін ... ... - ... 1994. - 187 б.
*
Нұрғалиева Д.А. тәрбие процесінде 5-9 сынып оқушыларының адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру: пед.ғыл.канд.ғылыми ... алу үшін ... ... - ... 2005. - 138 ...
Айдарбекова
*
Калюжный А.А. Теория и практика профессиональной подготовки ... к ... ... ... в ... ... процессе. -Алматы, 1994. -- 211с.
*
Хасанова Ж.С. Подготовка ... к ... ... ... в ... ... дошкольников: дисс... канд.пед.наук. - Алматы, 1997. - 205 с.
*
Ахметова Г.К. Образование дело моей ... ... г. 138 ...
Қожахметова К.Ж. Рухани-адамгершілік тәрбиенің этнопедагогикалық негіздері. Әдістемелік нұсқау,- Алматы, 2012.
*
Ұзақбаева С. Халықтық педагогикадағы эстетикалық ... пед. ... ... - ... - Алматы, 1993. - 63б.
* ... Р.К. ... ... ... ... ... халықтық педагогикада озықтық дәстүрлерін пайдалану: пед.ғыл.канд.дисс., - Алматы, 1994. - 162 ... ... Ж.Б. ... ... ... ... ... тәрбиелеу: пед.ғыл.канд.дисс... - Алматы, 1995. - 142 б.
* ... А.Қ. ... ... педагогикасы арқылы оқушыларға адамгершілік тәрбие беру. пед.ғыл.канд., дисс... - ... 1994. - 121 ... ... Ш.М. ... ... ... даму ... Ғылыми баспа орталығы/Алматы, 2002, 123 б. - 14 б.
*
Нұржанова Ж.Ж. Валеологиялық білім беруді ақпараттандыру процесінің ересек ... ... ... ... ... қалыптастыру: пед.ғыл.канд.автореферат.ҚР.-Атырау, 2002.-25б.
*
Ембергенова Ж. Жастарды салауатты өмір салтына халықтық педагогика құндылықтары негізінде ұрпақ сабақтастығымен ұштастыра тәрбиелеу. ... ... ... ... С.Қ. ... халқының ауызекі шығармашылығы арқылы бастауыш сынып оқушыларын ... ... ... ... ... қалыптастыру: Канд.дисс... - Алматы, 1999. -165б.
*
Урунбасарова Э.А. ... и ... ... ... воспитания школьников Казахстана (60-е г.г. ХІХ в. - 90-е г.г. в ХХ). - ... 1999. -270 ... ... А.Ж. ... ... - ... 1995. ...
Ерғалиева Г.А. Рухани-адамгершілік құндылықтар негізінде студенттердің өзін-өзі тәрбиеленуінің педагогикалық шарттары: дисс... пед.ғыл.канд. - Атырау, 2007. -142б.
* ... С.Е. ... ... ... әлеуметтік философиялық талдау. - Алматы, 2000. - 255 б.
*
Аңламасова Г.А. Мектеп ... ... ... ... ... пед.ғыл.канд. ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған дисс... - Алматы, 2005.-167б.
*
Нугманова К. ... ... ... общества: теорико-методологический анализ. - Алматы, 2002. - 96 с.
*
Әбдіжаппарова Ж. Мектеп оқушыларының адамгершілік қасиеттерін ... - ... ... 1969. -157 б.
*
Баширова Ж.Р., Бекмагамбетова Р.К., Әлқожаева Н.С., Жұбаназарова Н.С., ... ... ... ... тану ... оқу ... ... 2012 ж. 248 б.
*
Айтпаева А.Б.
*
Нысанбаев А.Н., Соловьева Г.Г. Изменимся вместе с детьми (философское обоснование предмета ... ... ... ... философии и политологии МОНРК. 2002. С. 7-13.
*
Аульханова-Славская К.А. Стратегия жизни. - М.:Мысль, 1997. -67с.
* ... И.И. ... ... ... в ... ... развития в психологии. - М.: Наука, 1978. С. 339-341.
*
Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. - Л., ЛГУ, 1968. - 256 ... ... И.Ф., ... В.Н. Творческая самореализация учителя: културологический подход. -М.: 1999. - 85 с.
*
Спиридонова С.Б. Особенности развития и формирования самопознания в младшем ... ... ... на ... уч. ... канд. пед. наук: 13.00.01. - Волгоград, 2001. 56 с.
*
Назарбаева С.А. "Өзін-өзі тану" Жоғары оқу орны ... ... ... ... ... "Бөбек" РОСО, 2004. Б. 18-26.
*
Кудышева Б.К. Предмет : на пути к внедрению//Журнал № 4, ... ... ... ... өзің тану - ... ... түп ... және адамгершілік құндылықтардың негізі
*
Р. О. Ізғұттынова. Адами қарым-қатынас жасау - адамгершілік белгісі// Өзін-өзі тану//№ 6, 2010
*
Джакупов С.М. ... ... ... ... // ... и ... ... социолизации личности: Межвузовский сборник научных трудов. Часть ІІІ. / Под.ред. С.М. Джакупов. - Алматы, 2002.
* ... А.А. О ... ... ... его акме и ... ... ними // Мир ... 2001. № 2.
*
А.А.Крылова. Психология. Учебник. / Под редакцией
*
Маралов В.Г. Основы самопознания и ... / В.Г. ...
* ... ... ... беруді дамытудың 2011 - 2020 жылдарға арналған МЕМЛЕКЕТТІК БАҒДАРЛАМАСЫ Астана, 2010 ж
*
Кант И. Основы метофизики нравственности, соч., в 6-ти т, Г.4 (1), - М., 1965. 380 ... ... А. ... ... ... -М.: Прогресс, культура, 1996, 606с.
*
Ницше Ф. Генеалогия морали // соч. 2-х т. - М. ... ... Г.Ж. Адам ... ... ... - ... - 238 б.
*
Қазақ кеңес энциклопедиясы. Бас редактор Қаратаев М. - Алматы, 1976. -500 б.
*
А.С.Сейтақов. Қазақ ағартушыларының ... ... беру ... рөлі мен ... тану ... № 2, 2010
*
Франкл В. Поиск смысла жизни и логотерапия.// психология личности тесты. - ... 1982. -288 ... ... Т.Қ. Философия. - Алматы: Раритет, 2005. - 400б.
*
А. Қ. Қаплиева. Рухани-адамгершілік құндылықтардың білім беру жүйесіндегі маңызы//№ 10, ... ... ... Г.Ж. ... ... беру ... ... тұрғыда сапалы мониторинг өткізу ережелері//№ 1, 2011

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
8 сыныптың бағдарламасына сай MS Windows-тың стандартты бағдарламаларын оқыту барысында қолданылатын оқыту бағдарламасын жасау86 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
«Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы элективті курсын оқыту әдістемесі61 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь