Публицистикалық мәтіндегі жалқы есімдердің аудару мәселелері

Кіріспе
1 Ономастика және аударма теориясы
1.1 Қазақ онимдері және оның түрлері
1.2 Транскрипция және оның түрлері
1.3 Транслитерация
2 Публицистиканың жанрындағы жалқы есімдердің аударма негіздері
2.1 Қазақ жалқы есімдерінің ағылшын тіліндегі транслитерациясы
2.2
2.3
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Зерттеу жұмысының жалпы сипаттамасы: Қазақстан тәуелсіздігін алып, шет елдермен әр түрлі саладағы дипломатиялық қарым-қатынастар нығайғалы бері еліміз жөнінде шетел баспасөз беттерінде түрлі тақырыптарда материалдар жариялана бастады. Алайда белгілі бір жазылу ережесінің болмауы салдарынан өзге тілдерге аударылмайтын қазақ онимдерінің өзге шет тілдерге транслитерациялануы әлі күнге дейін белгілі бір жүйеге түспей отыр. Мысалы, зерттеуші ғалым Н. Рсалиева өзінің еңбегінде Бұқар жырау «Көшпенділердің» орысшасында: Бухар-Жырау, Бухара –жырау, Бухар –жырау болып түрлі нұсқада, ағылшыншасы: Bukhara – Zhyrau, Buhar-Zhyrau, Bukhar Zhyrau,Bukhar - Zhirau, Bukhar-zhyrau,Bukahr – Zhyrau, Bukhar – Zyrau болып жеті түрлі нұсқада, Едіге батыр орысшада Едиге-батыр, ағылшыншада: Yedighe-Batyr, Yedgeh-Batyr, Yedigeh, Edige-Batyr, Edighe-uly болып бес түрлі нұсқада жазылғанын көрсеткен [ 1, 4б].
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ                       ... ... ... ... ... пайдалануға арналған

жалпы тіл білімі және шетел филологиясы
кафедрасының меңгерушісі,
ф.ғ.д., ... ... Г.Б. ... ...
5B011900 − Шетел тілі: екі шет тілі
Орындаған 4 курс ... ... ... ... ... ... ... _______________________ Г.Б. Мәдиева
Норма бақылаушы:
ф.ғ.к., доцент _________________________ Ж.М. Уматова
Алматы, 2015
Мазмұны
Кіріспе
1 ... және ... ... ... ... және оның түрлері
+ Транскрипция және оның түрлері
+ Транслитерация
* Публицистиканың жанрындағы ... ... ... ... Қазақ жалқы есімдерінің ағылшын тіліндегі транслитерациясы
2.2
2.3
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... сипаттамасы: Қазақстан тәуелсіздігін алып, шет елдермен әр түрлі саладағы дипломатиялық қарым-қатынастар нығайғалы бері еліміз ... ... ... ... ... ... ... жариялана бастады. Алайда белгілі бір жазылу ережесінің болмауы салдарынан өзге тілдерге аударылмайтын қазақ онимдерінің өзге шет тілдерге ... әлі ... ... ... бір ... түспей отыр. Мысалы, зерттеуші ғалым Н. Рсалиева өзінің еңбегінде Бұқар ... ... ... ... - ... Бухар - жырау болып түрлі нұсқада, ағылшыншасы: Bukhara - Zhyrau, Buhar-Zhyrau, Bukhar ... - Zhirau, ... - Zhyrau, Bukhar - Zyrau ... жеті ... ... ... ... орысшада Едиге-батыр, ағылшыншада: Yedighe-Batyr, Yedgeh-Batyr, Yedigeh, Edige-Batyr, Edighe-uly болып бес түрлі ... ... ... [ 1, ... ... ... тіл білімінің жаңадан зерттеле бастаған тың саласы ономастиканың ... ... ... ... ... отыр.
Әлемнің кез келген тілінің лексикалық қорының негізгі қабатын жалқы есімдер құрайды. Жалқы есімдерсіз ешқандай атау ... ... ... Жалқы есімдер жалпы есімдерге қарағанда едәуір көп. Бірақ, олар сөздіктерде барлық жағдайда келтірілмейді, көп зерттеле де бермейді, арнайы оқыту үшін де көп ... Ал, ... ... ... ... яғни филология факултетінде оқытылады. Оларға бұрыннан зерттеушілер көңіл бөлуде, ... ... ... ... ... сөйленістегі ерекше қызметіне қарай жалқы есімдер тілдің басқа да ... ... ... ... жылдары жалқы есімдерді басқа ғылым салаларынан, олардың табиғатын ашу үшін қолданатын арнайы ... - ... ... ... - заттарды жекелеп атайтын жалқы есімді зерттейтін тіл білімінің саласы. Ономастика білімі барлық салаға керек - ақ. ... ... ... ... орай оларды зерттеудің жаңа бағыттары мен атаулары да туындайды. Жалқы есімдер адамның барлық тұрмысына қатысты, сондықтан ономастиканың ... білу ... мен ... ... ... ... ... - топономист Э.М. Мурзаев . Бізге бұл атаулардың бәрі бізді қоршаған ұқсас дүниелерді ажырату үшін де керек.
Жалқы ... ... мен ... әр ... лингвистикадан тыс жатқан факторлар (географиялық, идеологиялық, тарихи, әлемге көзқарастық, әлеуметтік, мәдени, тілдік қатынас) әсер етеді.
Ономастика саласы бойынша орыс ... ... В.Д. ... ... ... ... ... айтуға болады. Ал, Қазақстандық белгілі ғалым - ономаст Т. Жанұзақовтың атты оқу ... мен атты ... ... ... [2, 3б].
Ономастиканы зерттеу қазіргі кезде Батыс Европа және Совет тіл білімінің ... ... ... саналып отыр. Ономастиканың негізгі ең басты бөлімінің бірі антропономиканы зерттеген, оның күрделі мәселелеріне арналған мақалалар, жеке ... ... де ... жылдары шыға бастады. Бұрын бұл мәселемен арнайы шұғылданушылар бірен саран болса, қазірді оны зерттеушілер саны артып ... ... оның ... ... болу ... ... мен ... жағы көп ізденіп, мұқият зерттеуді қажет етеді.
Ономастика құрамына енетін атаулардың бір тобы - ... ... ... ... ... ... ... публицистика стилінде де маңызды рөл атқарады. Кез келген газет, журнал, теледидар, радиодағы ақпараттар жалқы ... ... мән ... ие ... ... ... ... - қатынасқа деген ұмтылыстың дамуы, елдер мен халықтар арасындағы экономикалы, саяси, мәдени байланыстардың ... ... тек қана ... ... ... мен ... ... ғана қажет етіп қана қоймай, сонымен қатар тәржіма қызметінің көптеген зәру мәселелерін күн ... ... ... Заман талап етіп отырған тұрғыдағы тәржіма ісінің көкейкесті мәселелерін арнайы зерттеп оқытудың, ... ... ... ... - сөз, ... ... ... ажырамас бір бөлігі. Аударма адамдардың көне замандарға созылған тарихында тілі өзге ... ... ... құралы, олармен қарым - қатынас жасаудың делдалы болған. Аударма жұмысы - ... ... ... - мүддесі, тіршілік әрекеті бір адамзат қоғамындағы аса ... ... ... - ұшан - ... өмір ... ... ... ұштастыруға себепші болып отырған елеулі күштердің бірі.
Адамзат тарихындағы әрбір ұлттың, әрбір ... ... ... ... ... өмір ... алға жылжиды, өседі, өркендейді. Яғни, өзінде жоқты өзгеден алады, білмейтінін үйренеді, білгенін басқаға үйретеді. Осындай ауысудың тиянақты тірегі - ... ... ... А. ... > деген [3,3б].
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қазіргі кезде жалқы есімдер әртүрлі ғылыми пәндердің: ... ... ... психология, астрономия т.б зерттеу нысаны болып отырғанын айта ... жөн. ... ең ... ... ... ... болып табылатыны даусыз және тіл маманы ғалымдардың зерттеу нысанына айналғаны о бастан белгілі. Жалқы есімдердің ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың бірі В.А.Никонов: >, - деп атап көрсеткен. Бұл зерттеу жұмысының ең ... ... - ... ... қоршаған ортада кең етек алған публицистика стиліндегі оним создердің өзге тілдерде аударылуын терең ... ... ... ... ... ... өзге ... аударылған қазақ жалқы есімдерін анықтау.
Диплом жұмысының пәні: Публицистикалық мәтіндегі жалқы есімдерді аудару мәселелері.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеті: Зерттеу жұмысының негізгі ... - ... ... ... есімдердің ғылыми-теориялық негізін жасау.
Диплом жұмысының әдістері:
Диплом жұмысының дерек көздері:
Диплом жұмысының нәтижесі:
Диплом жұмысының құрылымы: Зерттеу жұмысы кіріспеден, 2 тараудан, ... және ... ... ... мен қосымша бөлімнен тұрады.
Ономастика және аударма теориясы
Қай ... қай ... ... адам ... ... ... кезден атаулар қоршауында болған. Ең алдымен адам өзін-өзі есімі арқылы танып, өзгеге танытып, туған жерін, шыққан тегін идентификациялап, ... мен ... осы ... арқылы түйсінген. Кез келген елдің қазіргі қалыптағы ономастикалық кеңістігіндегі атаулар жүйесі - сол ... әр ... ... ... ... мен ұлыстардың , түптеп келгенде, сол жерде қазіргі таңда мекендеп отырған негізгі ұлттың сан ғасырлар бойы жасалған ... ... ... ... ... ... туындысы және оның жалпы этникалық мәдениетінің құрамдас бөлігі ретінде танылып, сол халықтың тілі мен ... ... ... ерекшелігін айқындайды. Белгілі ғалым-топономист Э.М. Мурзаев былай деп жазған: . Бұл ойды ары ... ... кісі ... ... ... планеталар, әдеби және басқа ғылыми, өнер шығармалары, тағам т.б. атауларын қарастырып айтуға болады. Мұндай атауларды ғылым тілінде деп ... ... ... ... Бах ... , - деп ... ... болатын.
Қазақ ономаст-мамандары онимдік бірліктерді бөлгенде қалыптасқан Еуропа және орыс ғалымдары ... ... ... айту ... Осы орайда ұғынықты болу үшін қазақ ономастикасының басты тармақтары мен топтарын әлемдік ономастика, одан бері орыс ... Н.В. ... ... жүйе ... ... болады. Олар грек және латын тілдері негізінде ... ... ... ...
Қазақ ономастикасының негізін қалаушылардың алғашқыларының бірі, Республикадағы ономастикалық мектепті қалыптастырушы ұстаз - ғалым, ҚР ... ... ... академик, профессор, филология ғылымдарының докторы Телғожа Сейдінұлы Жанұзақтың жер-су, адам ... мен ... ... ... ... ... мен ... денелері және ғарыш кеңістіктері атауларының шығу, пайда болу және тек - төркіндеріне арналған еңбектері оқырман қауымға ... ... ... ... ... ұлттық тіл саясатының жетекші бағыттарының бірі ретінде тек ғылыми-тәжірибелік, мәдени тарихи ғана ... ... ... ... - саяси маңызға да ие болып отыр [4]. ... ... кез ... кезеңінде ономастикалық атаулардың тарихи маңызы зор болды. Қазақстанның көптеген ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық ономастика ... XIX ... ... ... бастап түбегейлi өзгерiстерге ұшырады және патша үкiметiнiң отаршылдық мүдделерiне, кейiннен кеңес жүйесiнiң тоталитарлық саясатына қызмет ... ... ... Отаршылдық пен тоталитарлық режимдердiң идеологтары ономастиканы қоғамның тарихи-мәдени санасына әсер етудiң саяси құралына айналдырды. Нәтижесiнде ... ... ... ... ұлттық ерекшелігіне, әсiресе оның топонимикалық және антропонимикалық жүйелерiне орасан зиян ... ... ... ... ... ұшырады.Қазақстан Республикасының тәуелсiздiк алуымен және халықаралық қатынастардың субъектiсi ретiнде қалыптасуымен ұлттық ономастика әлемдiк кеңiстікке белсене араласа ... ... ... ... ... ... ресми құжаттарда белсендi түрде көрiнiс тауып келедi.
Қазақ ономастикасы бүгінгі таңда өз нысанын кеңейтіп, өз алдына тіл ... бір ... ... ... ... ... ... Қазақ ономастикасына арналған ғылыми еңбектер саны жағынан да, ... ... да өсіп ... дәрежедегі зерттеулерге жетіп қалды деп айтуға болады.
Қазақ ономастикасының тек қана бүгінгі жайы зерттеліп қоймай, оның ... орта ... ... тән жазба ескерткіштердегі ономастикадағы ғалымдардың зерттеу объектісі болды. Бұл жөнінде тілші ғалымдар А.Әбдірахманов, Т.Жанұзақов, Ә.Нұрмағамбетов, Ә. Қайдар. В.У. Махбиров, ... т.б. ... ... ... атап ... ... Онимдер және оның түрлері
Ономастика - (грек ... - ат беру ... - тіл ... ... ... ... ... Жалқы есімдерге кісі, жануарлар аттары, халық, ұлт, ру-тайпа атаулары, жер-су, аспан денелері жатады. Ол ... ... ... ... ... ... ... зоонимика, теонимика, фитонимика секілді түрлерге бөлінеді. Ал осының ішінен, ономастиканың түрі топономика және антропономикаға тереңірек тоқталсақ. Топонимика географиялық атауларды ... ... ... ... ... ... бүркеншік есімдерін қарастырады [4].
Ономастика халықтың этнографиясымен ... ... ... ... ... ... ... мәдени қарым-қатынастың сыр-сипатын танытады. Ономастика қазақ тілінде ғылым ретінде соңғы 20 жыл ... дами ... (гр ... - ... -- ... өзіне меншікті есімдері, аты-жөнін, жалған, бүркеншік, жасырын аттарын, ру аттарын -- антропонимді ... ... ... ... ... ... әдеби шығармалардағы антропонимдер мен ауыз әдебиетіндегі кейіпкерлердің аттарын зерттейді. Антропонимика халықтық және канондык есімдерді, сол ... бір ... ... және ... ... және ... түрлерін ажыратып қарастырады. Әрбір этностың әр дәуірде өзіне тән антропонимиконы (есімдер тізімі) қалыптасады. Антропонимдердің жиынтығы а н т р о п о н и м и я деп ... [4]. ... ... ... ... есім ... ... бөлінеді, ал олар өз ішінен текті-түрлік қатынаста бірнеше кластарға ... ... ... антропоним адамды немесе бірнеше адамдарды атайтын есімдер жиынтығынан, соның ішінде жеке есім, әкесінің аты, тегі, лақап аты, ... аты, ... ... ... аты, ... аты немесе фамилиясымен атау), гинеконим (еркекті кейін фамилиясы болып қалған шешесінің не әйелінің атымен ... ... ... ... ... ... не ... тегіндегі атпен немесе лақап атпен атау) онимдердің бір түрі [2, 11б].
Топономика - (грек.topos-орын, мекен, onyma-атау) - ... ... бар ... атау. Ономастиканың жер-су, елді мекен атауларының шығуы мен пайда болуын (этимологиясы), мағынасын, құрылымының дамуын, таралу аймағын, қазіргі жағдайда грамматикалық, фонетикалық ... ... мен ... бір ... ... ... құрамдас бөлігі. Топонимдер, яғни жер-су аттары, негізінен үш бағытта зерттеледі:
* Семантикасы (мағынасы)
* Жасалу жолдары
* этимологиясы
Топонимика география, ... тіл ... ... ... деректеріне сүйеніп, өзара байланыста дамиды. Кез келген аумақта географиялық атауларының жиынтығы сол ... ... ... ... ... географиялық нысандардың көлеміне не мөлшеріне қарай макротопонимдерге (тау жоталары, үлкен ойпаттар, мұхиттар т.б.), мезотопонимдерге (жеке таулар, теңіздер т.б.), ... (көл, ... ... ... т.б.) ... Топонимика тіл тарихын зерттеуде маңызды дерек көзі болып саналады. Өйткені кейбір топонимдер архаизмдер мен диалектизмдерді тұрақты сақтайды, көбінесе олар сол ... ... ... ... тілдерінен бай мағлұмат береді. Топонимдердің халық берген дұрыс нұсқасын барлық жағдайда және басқа тілдерде дұрыс жазылуының маңызы зор. Қазақ ... ... ... ... ... т.б. ... зерттеген [4] .
Тарих, география, мәдениет саласындағы антропонимдер, сондай-ақ топонимдер аударма тілінде екі тәсілмен:
* транслитерация немесе ... ... ... - ... ... ... мен ... жалқы есімдерді аудару мәселелері
Аударма -- бір тілде бейнеленген мазмұнды екінші бір тілге әрі дәл әрі ... ... ... ... ... Тіл ғалымдарының деректерін негізге ала отырып, қазіргі таңда дүниеде 2796 тіл бар екенін ... ... ... қаншалықты маңызды екенін білеміз. Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар, халықтар арасындағы тәжірибе ... ... ... сөз, ... ... ... ... бір бөлігі. Әрі халықты рухани жағынан дамытудың ... ... ... халықтың мәдени өмірінің бір саласы, халықтар арсындағы ... ... ... ... ... арқылы араласып құралады [4].
Аударманы негізінен төмендегідей екі үлкен түрге бөлуге болады:1) Ауызша аударма - бұл тәржіманың жазбаша ... ... ... құбылыс; ақпараттың мазмұн межесін (план содержания) және құрылым межесін (план выражения) жазбай, ... ... ... Сөйлеген сөздер, баяндамалар ілеспе түрде ауызша аударылады, шетелдерден келген ... ... мен ... пікір алысуына аудармашылар көмектеседі. Ауызша аударманың екі түрі бар:- ... ... ... ... ... Ілеспе аударма - бастапқы мәтінді тыңдап қабылдай отырып, ілесе, ... бір ... ... ... бұл түрі ... ... айтылуымен қатар жүріп отырады. Арнаулы кабинеттерде ілеспе аударма түпнұсқаның мәтінін сөйлеушіге (мәтіннің ... ... ... оқу ... кей жағдайда сөйлеушінің ауызша баяндалған сөзін алдын ала дайындықсыз ... ... ... ... ... ... ... ілеспе аударманың күрделілігін танытатын төмендегідей белгілерді атап өтеді:а) бір мезгілде тыңдап әрі ... ... ... ... ... ... баяндамашы не жарыссөзге шығушының микрофондағы сөзінің қайталанбауына қатысты ... ... ... ... ... болмаса түсінбеген, не қалып қалған сөзін қайталап сұрауға болмайтындығы; б) аударманың қайталанбауына және үлкен ... ... ... ... ... Аудармада қателескенді қайта түзеуге болмайтындығы әрі кешірім сұрауға келмейтіндігі;в) сөз сөйлеудің жылдамдығына байланысты психофизиологиялық кедергі [6, 36 б.]. ... ...... ... ... ... ... ауызша аударманың түрі. Ізбе-із аударманы шартты түрде екіге бөлуге ... ... ... ... және абзацты-фразалы аударма. Ауызша аударманың бұл түрі жауапты келіссөздер, саяси, экономикалық-қаржылық, құқықтық және ... да ... ... ресми кездесулер кезінде, пресс-конференцияларда, семинарлар мен дөңгелек үстелдер кезінде жүзеге асады.2) Жазбаша аударма - ... ... ... ... ... ... ... жазбаша мәтінді екінші тілге жазбаша түрде аудару және бұдан алынған ... ... ... ... ... ... және көркем шығармалар жазбаша аударылады. Түпнұсқа мәтін алдын ала танысу, көру, ойлау, пайымдау, талдау, зерттеу, сөздіктерді, басқа да лингвистикалық және ... ... ... беретін анықтамалықтарға иек арту арқылы екінші тілге жазбаша түрде түсіріледі [7, 23б.]. ... түрі мен ... ... аударманың да қолданылатын әр алуан амал-тәсілдері бар. Мысалы, ресми құжаттарды аударғанда, түпнұсқаны қаз-қалпында бұлжытпай толық жеткізу көзделсе, ғылыми және техникалық ... ... ... ... ... ... дұрыс беру көзделеді. Жазбаша аударма өз ішінде екі түрге бөлінеді:1) Көркем аударма - ... ... ... яғни негізгі қызметі оқырманға көркемдік-эстетикалық әсер ету болып табылатын мәтіндерді аудару. Бұл процестің өтуі барысында аудармашының мүмкіндігі ... ол ... ... ... ... ... реттей алады. Әдеби немесе көркем аударма дегеніміз - бір тілде жазылған әдеби туындыны ... ... ... ... ... ... және ... стильдік, көркемдік ерекшеліктерін мейлінше нақты сақтап көрсету. Бұл жерде аудармадағы ең қиын ... - ... ... ... ол ... ... ... дұрыс жеткізу, яғни аудармашы туындының образдық әлемін, автордың идеясын, ... және ... ... дәл көрсете білуі. Көркем аударманың бүгінгі әдеби процестегі алатын орны үлкен [8, 150 б.]. Жақсы аударылған ... ... - сол ... төл ... ... өсіп, жымы білінбей біте қайнап сабақтасып кетеді. Ел мен елді таныстырады, жақындастырады, ұлттық мәдениетті байытады. Мұнда автор мен аудармашы өнер ... ... тіл мен тіл ... ... Бұл ел мен ... өнер ... ... аударма шығармалар ұлттың ұлылығын, елінің елдігін дәлелдеудің бір жолы [9, 40 б.]. Ғалым А.Алдашева көркем ... ... ... ... ... аударма - ойлаудың образдылық типінің жемісі; демек, мұнда индивидуалдық даралық, шығармашылық ізденіс бар; бірақә) ізденістің шеңберіне шек қойылады, ... ... ... ... ... ... мәтін шығармашылық еркіндікке жібермейді;б) көркем аударма да төл әдебиет сияқты эстетикалық қызмет ... ... ... аударма да төл әдебиет сияқты тұшымды, кедір-бұдырсыз оқылуы қажет;г) ... ... ... тілінің табиғи күйі, сөз қолдану, емлелік нормалары сақталуы тиіс [10, 26 б.].2) ... ... - ... да ... ... ... беру болып табылады. Ақпараттық аударманың өзі өз ішінде мынадай түрлерге жіктеледі:- ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... жатады. Әр саланың өзіндік қолданылатын қалыпты стилі, термині, мәтіндік құрылымы болады. Бұл саладағы шығармаларды аударуға сөздік те аздық етеді, ... ... ... ... де ... ... Ғылыми мәтіндер қатаң морфологиялық және синтаксистік құрылымға ие, сөздің бірыңғай орамдары, біркелкі стиль қалыптасқан. Ғылыми-техникалық ... ... көп ... білімді қажет ететіндіктен, бұған білікті кәсіби маман ретінде бейімделген жөн [11, 57б.].- ресми-іскери ... ... ... ... үлгілерінен (өтініш, арыз, мінездеме және т.б.) бастап күрделі түрлеріне (жарғы, жарлық, ... ... және т.б.) ... ... ... көрініс тапты және олар түгелдей дерлік аударма процесі арқылы жүзеге асырылады.- ... ... - жаңа ... тың деректерді, тосын оқиғаны оқырмандарға жеткізу. Мұндай мәтіндер әр алуан ... ... ... ... ... ... ... шағын және кең көлемді сұхбаттар, тақырыптық әрі белгілі бір мәселеге қатысты ... ... ... т.б. ... беріледі. Алайда газет-журналдың қалыптасқан өзіндік бірыңғай, дербес стилі болады. ... ... ... ... ... сөз қолдану үлгісі болса, мәдениет баспасөзі эстетикалық, өнер ғылымы мәтіндеріне негізделеді. Әр саладағы ... ... ... идеологиялық нысаны, тақырыптық бағыт-бағдары қалыптасады. Газеттік-ақпараттық аударма өз ... ... ... ... ... аудару. Түпнұсқаға деген дәлдік тұжырымын қатаң сабақтастыру негізінде жүргізіледі. Бұл көбінесе ресми ақпараттық хабарлар, саяси келісімдер, қаулы, жарғылар, қысқасы ... ... ... ... ... ... ... - қоғамдық өмірдің өзекті мәселелері мен құбылыстарына арналады. ... ... ... ақпараттық, сыншылдық-талдамалық, саяси пікірталастық болып келеді. Ғылыми-ақпараттық мәтіні процесті, шындық құбылысын сипаттайды, түсіндіреді, талдайды, алдын ала ... ... ... тұрғыдан дәлелдейді.- тұрмыстық аударма ─ тұрмыстық немесе іскери ауызекі сөйлеу тақырыптарына тіларалық және ... ... ... ... жағдайында туындайды. Мұндай жағдайларда негізінен қандай да бір мақсатқа қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... Жазбаша аударма процесіндегі ең басты құрал - сөздік. Қазіргі ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сонымен қатар, аудармашы арнайы терминдерді жылдам табуы үшін, алдымен, ақпараттың қандай дереккөздері бар екенін және оларды ... ... әрі ... ... ... ... қажет [4].
Қазіргі ғаламдану заманында интернет ресурстарын пайдалану бірінші кезекте тұр деуге болады. Қандай да бір ел тіліндегі онимдер ... өзге ... ... ... көбейген сайын, сол ел туралы мәліметтерге қол жеткізу мүмкіндігі де азая түсетіні айтпаса да түсінікті жайт.
Аудармадағы транскрипция дегеніміз - ... ... ... ... тіліндегі фонемалар арқылы фонемалық ресми қайта жаңғыруы, негізгі сөздің ... ... ... ... - ... ... ... аударма тілінің әліпбиі арқылы әріптік ресми қайта жаңғыруы, негізгі сөздің ... ... Бұл ... ... сөз ... ... аударма тіліндегі айтылу сипатына сай түрде беріледі.
Мәселен, Shakespeare - Шекспир есімінің қазақ тіліне аударылуы ағылшын тілі дыбыстарының оқылу ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда ішінара ұқсас түрлеріне түрлендіріледі. Мұндай транскрипция амалы ағылшын есімдерін қазақ тіліне аударуда қолданылады.
Қазақ есімдерін ағылшын ... ... ... ... орын ... ... ... тіліндегі ж, х, ю, я, і, ә, ң, ғ, ү, ұ, қ, ө ... ... мен ... ... тіліне аудару қиындық туғызады. Сонымен бірге патша есімдері мен титулдарын аудару ... ... ... ... ... да ... қиындықтар бар.
Мәселен, ағылшын каролі James I Stewart есімі әдебиеттерде Иаков I ... деп ... ... жылдары баспасөз беттерінде Яков I есімі кездеседі.
Зерттеуші Жетесованың түсіндіруі бойынша, аударма тәжірибесінде жалқы есімдердің аудармасы үшін ... ... және ... ... ... ... келеді. Егерде жалқы есімдер негізіне символдық қызметтер жатса, яғни ерекше объект есімі болса немесе есім орнына емес, қосымша есім ... ... онда олар ... ... ... ... есім тұлғаның тұлғалық қасиеттерін және белгілерін білдіреді.
Мұндай жағдайларда транскрипциядан басқа немесе оның орнына ... ... ... аударма үйлесімділігі қолданылады. Мысалы, ағылшын мәтіндерінде кездесетін Chief White Halfoat есімін қазақ тіліне әртүрлі тәсілдер арқылы жеткізуге болады: Чив Уайт ... ... ... Ақ Сұлы (семантикалық аударма), Қолбасшы Уайт Хафоут (аралас аударма: семантикалық аударма мен транскрипция ... ... ... Catch - 22 романында бұл есім аралас мағынада қолданылған: мұнда Chief ... ... ... ... ... есіммен бірге, тарихи қалыптасқан, ағылшын тіліне аударылмайтын ресми негізгі үндістердің жанұялық атауы болған White Halfoat тегі үйлескен.
Осы жерде қолдануға ... ... - ... ... ... ... ... half-bread, half-blood сияқты әдіспен жасалып Хеллердің сатиралық Halfoat есімі өз ... ... және есім мен ... ... ... тәуелділікті ұстанады: White Halfoat was handsome, swarthy Indian from Oklahoma with a heavy, ... face and tousled black hair, a half blooded Greek from ... ... ... ... ... үйлесімділіктер аясымен байланысты болады: өзге мәдениет атауларды ағылшын тіліне транскрипциялау қазақ тілінен өзгеше болуы мүмкін.Осындай атаулардың қазақ және ағылшын тілінің ... сай ... ... ... ... келеді.
Мысалы, ағылшын тіліндегі Шыңғыс хан нұсқасын ағылшын тілінде Genghis Khan (Jenghiz) деп аударуда екпін бірінші буынға түседі, ... ... ... атауын ағылшын тіліне аударғанда мүлдем өзгеше Beijing деп аударылса, Валтасар патша есімі ағылшын тілінде тануға қиын кейіпте Bel-shaz-ar (екпін ... ... деп, ... IV ... ... ... ... не Эхнатон болып өзгереді. Мұндай сәйкессіздіктер тізімі біршама үлкен болғандықтан, аудармашыдан тілдік және жалпы мәдени көрегендіктің ... ... етуі ... қиын ... бірі деп басты назар аударатын нәрсе - бастапқы мәтіндегі мәдениетке сай, бірақ аударма тілінің ... ... ... ... ... ... - реалийлер. Кең көлемді мәдениетаралық коммуникация жағдайында бұл атаулар үлкен топ құрайтындықтан, оларды аударуда транскрипция не ... ... ... ... мәтіндерін аударудың да өзіндік ерекшеліктері бар. Олардың ... ... өнер ... ... ... ... атауларын, т.б. аударуда қиындықтар туындайды. Бұл мәселелерді шешу жолы - транскрипция, ... ... не ... ... [5, ... ... транскрипция терминін қазақ тіліне деп аударып, оған (лат.transcription - қайта жазу) тіл білімінде ғылыми мақсатта қолданылатын арнайы ... ... ... орфографиялық нормаларға байланыссыз сөйлеудің ең нәзік реңктерін мүмкіндігінше дәл беруді көздейді, - деп анықтама берген. Оған мысал ретінде: құрұқ (құрық), ... ... ... ... ... деген сөздерді келтіреді де, қолданылу мақсатына қарай ... ... ... бөлінетінін айтып, екеуінің аражігін ажыратып көрсетпейді.
: Транскрипция (лат. transcription - қайта көшіріп жазамын) - ... бір ... ... дәл ... ... үшін пайдаланылатын шартты таңба. Транскрипцияның негізгі қызметі - сөздің дыбыстық ... ... ... дәл ... Бір ... ... ... әртүрлі әріптермен таңбалануы мүмкін, ал транскрипцияда ол ... бір ғана ... ... Транскрипцияның екі түрі бар: 1) фонематикалық (немесе фонологиялық) транскрипция, ол сөздердің дыбысталуындағы өзгерістерді ескермей, тек фонемаларды жазады. Дыбыс, сөз айтылуына ... ... ... ору ... күлу ... қи [қый], шикі [шійкі]; 2) фонетикалық транскрипция, мұнда тілдегі сөздердің айтылуындағы дыбысталу ... ... ... Мысалы, қазан қап [қазаңғап], ортан бел [ортамбел], сейсенбі [сейсембі], Аманкелді [Амаңгелді]. Фонематикалық транскрипция әрбір жеке тілдің фонемалық жүйесін ... ... үшін ... да, ... ... ... тілдердегі немесе тілдердің тобындағы дыбыстық ерекшеліктерді түгел қамтып көрсету үшін жасалады.
С. Мырзабеков атты кітабында: - деп ... ... ... К. ... >, - деп, ... ... мүлдем керағар пікір беріледі.
Орыс ғалымы А.А. Реформатский транскрипцияны мақсаттарына қарай фонетикалық, ... және ... деп үш ... ... қарастырады. Фонетикалық, фонематикалық транскрипция жөніндегі пікірі қазақ ғалымдарының ... ... ... ... Ал, ... ... жөнінде: - дейді. А.В Суперанская да фонетикалық транскрипция сөздің фонемалық құрамын анықтауға жұмсалатынын, ал ... ... ... нысанаға алған транскрипция практикалық мақсаттарда қолданылатынын айтады.
Сонымен, практикалық транскрипция бір ... сөз және сөз ... өзге ... ... ... Бұл ... бір тілдің фактілерін өзге тілдің құрамы мен жүйесіне енгізу үшін қабылдаушы тілдің лингвистикалық ... ... ... және ... ... толығымен қабылдайды.
Транскрипция (лат.transcriptio - көшіріп ... ... - өзге ... ... ... ... ... әріптерімен беру: Newton (ағылш.) - ... ... Beatles ... - Битлз (орыс.,қаз.), Қазақстан (қаз.) - Казахстан (орыс.), Kazakhstan (ағылш.).
Қате транскрипцияланған сөздермен салыстырсақ: Жетісу - ... ... - ... Өмірбек - Умирбек, Шымкент - Чимкент, ... - ... ... ... географиялық атауларды транскрипцияның көмегімен беру үрдісі бар, мысалы, тау ... ... - Хан ... - Хан ... Mont Blanc - ... ал тек ... ғана мәні бар атаулар кей жағдайда аударма ... да ... ... (Париждегі Champs Elisies - орыс тіліне Елисейские поля деп ... ... ... - Бейбітшілік көшесі. Алайда, бұл беталыстан шегінушілік те байқалады, мысалы, Берлиндегі Unter den Linden (Под липами) көшесі ... ... ден ... деп беріледі. Алматыдағы Достық даңғылы - ... ... ... проспект Достык. АҚШ-тағы белгілі қаланың аты Solt-Lake-City (Город ... ... ... қазақ тілдерінде Солт-Лейк-Сити деп транскрипция арқылы жазылады.
Географиялық атауларды транскрипцияланған кезде екпіннің орны да ... ... ... ... - ... ... - Вашингтỏн.
Тарихи тұлғалардың жалқы есімдеріне кірмейтін лақап аттары аударылады: Charlemagne (франц., лат. Тілінен өзгертілген) - Карл ... - Ұлы ... ... Красивый - Сұлу Филипп, Темірлан - Хромой Тимур (орыс.), Ақсақ Темір (қаз.).
Жалқы есімдер ... ... ... ... ... Бақыт), дегенмен, мәтінде олардың өзге тілдегі формасы көрсетілуі мүмкін: Лиз, Лизет, Аннет, Айнур, Жанар сияқты сөздердің өзгетілдік ерекшелігі аударма тілінің ... ... ... ... көмескіленуі мүмкін (мысалы, орыс тілінде женский родтың жалғауын қосу ... ... ... Анна,Айнура, Жанара). Ал көркем әдебиетте жалқы есімдер кей ... ... (бұл ... ... ... ... ... байланысты). Мысалы, А.П.Чеховтың белгілі () деп аталатын әңгімесінде аудармашы стильдік реңк жүктеп ... ... ... ... ... ... ... - Айғырбаев, Гнедов - ... ... - ... ... - Жүгенбаев т.б.[5, 162-163б].
Газет-журналдардың аттары, олардың анық бір ... ... ... ... ... ... арқылы беріледі (орыс тілінде: Юманите, Таймс (Время - алматылық ... ... ... Жалын, Ана тілі, т.т). Мұнымен олардың белгілі бір елге қатыстылығы белгіленеді. Қазіргі бұқаралық ... ... ... ... ... ... жиі қолданылады. Мысалы: (Мегаполис газеті); b,в--> v...), ... ... кей ... өзге ... екі ... одан көп әріптітіркестерімен алмастырылады (ж-->zh,ч--> ch, я-->ya...), ал кеңейтілген транслитерацияда кей әріптітіркестер ерекше жолмен ... ... ... ғалымы К.Аханов:
Аудармашылар іс-шара тәжірибе жүзінде бірнеше аударма тәсілдерді өндірген:
* Транслитерация
* Суреттеу аудармасы
* Калькалау
Калькирование - ... не жай ... ... ... ... Мысалы, New South Wales - Новый Южный Уэльс. Тұрақты сөз тіркестерінің калькированиесі өте кең ... ... People of good will - люди ... ... On the brink of war - на грани войны [4].
Жалпы аударма тәжірибесінде ... ойды бір ... ... ... жеткізудің бірнеше тәсілдері бар. Олар:
* Транскрипция, транслитерация
* Сипаттама
* Калька жолымен аудару
* Компенсация жолымен аудару
* ... ... ... ... ... ... ... транслитерация - бұл тәсіл бойынша сөздер тілдің артикуляциялық ережелеріне сәйкес аударма тілде фонетикалық жазу құралдарының ... ... ... сол күйінде енеді. Транскрипция арқылы фонетикалық дыбысталуы, транслитерация арқылы оның ... ... ... хан - Kasym Khan, ... - Orak Batyr, ... - Abulkhair, Қобыланды батыр - Kobylandy, Жәнібек пен Керей - Janybek and Kerei, ... мен Нұра - Tobol and Nura, ... - Irtysh, ... - ... ... - ... Мырза - Mirza, Сұлтан - Sultan ... - бұл ... ... ... шет ... лексикалық единицасы, оны суреттейтін сөз тіркесімен ауыстырылады. Аударма тілінде толық түсіндірмесі немесе анықтамасы беріледі. Сипаттама тәсілі арқылы ... ... ... ... болады.
Калька тәсілі - тілдік единицаның (сөздің, сөз тіркесінің) сыртқы нысанын, ішкі-мазмұнын нақпа-нақ, сол ... ... ... ... ... Қанішер Абылай - Ablai the Bloodthirsty, Әз-Тәуке - Wize Tauke, Сарыарқа - Yellow Back, Golden ... ... ... - бұл тәсіл түпнұсқа тілдегі ... бір ... ... ... ... баламасы болмауына бацланысты, аудармашының оның басқаша тәсілдермен және дәл сол ... ... ... ... ... бір ... ... сөзінің орнын толтыруға қызмет етеді. Бұндай жағдайда кейбір сөз суреттеме, сипаттама арқылы аударылуы мүмкін. Конкретизация, генерализация - ... ... кең ... ... ... ... тура келеді немесе керісінше түпнұсқадағы тар мағыналы сөзді аудармада кең мағыналы сөзбен береді.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Oнoмастика және аударма53 бет
Көркем мәтіндегі мәтінтүзуші фоносемантикалық және лексика-семантикалық факторлар354 бет
Саяси партиялар туралы3 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Абайдың ақындық танымы ( түсіну, пайымдау, аудару)97 бет
Алаш көсемдерінің құнды публицистикалық мұралары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь