Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы

Ежелгі Үнді философиясы. Ежелгі Үнді қоғамы төрт варнаға бөлінді: брахмандар, кшатрийлер, вай-шьялар және шудралар. «Варна» сөзі «түс, қабық, бояу» дегенді білдіреді және әрбір варнаның өз түсі болды. Варна – тұйық жүйе, адамның варнадағы орны және әрбір варнаның қоғамдағы орны қатаң сақталынды. Мысалы, некелік қатынастар тек бір варнаның шеңберінде ғана жүзеге асырылуы тиіс, бір варнадан екінші варнаға өтуге болмайды және әрбір варнаның өкілдері кәсіптің белгілі бір түрімен ғана айналыса алады. Брахмандар – ой еңбегімен, кшатрийлер – әскери істермен, вайшьялар – жер өңдеумен, қолөнермен және саудамен, ал шудралар – қара жұмыспен шұғылданды. Атап өтетін бір ерекшелік – варналарға қатаң бөліну қазіргі заманғы Үнді мемлекетінде осы күнге дейін қатаң сақталып отыр. Біздің ойымызша, қазіргі заманғы Үнді мемлекетінің дамуын тежеуші факторлардың бірі осы болуы да мүмкін.
Көне Үнді қоғамының осындай әлеуметтік жіктелуі, осы қоғамда өмір сүріп отырған адамдардың тұрмысының қиындығы оның философиясының негізгі тақырыбын да анықтады: ежелгі Үндінің философиялық пайымдау объектісі – жеке адамның өмірі, оның ішкі дүниесі, басқа адамдармен қарым-қатынасы мәселелері болды.
Көне Үнді философиясының басты ерекшеліктері:
1) ғылыми оймен байланысының аздығы;
2) жеке тұлғалық сипатының нашарлығы;
3) діни-мифологиялық оймен тығыз байланыстылығы;
4) философиялық ой ескерткіштерінің хронологиялық жағынан жүйесіздігі және белгісіздігі;
5) негізгі философиялық ұғымдардың мән-мағынасының күрделілігі және сантүрлілігі.
«Веда» сөзі «білім» дегенді білдіреді, бірақ бұл ерекше білім: гимндер, дұғалар, құрбандық шалу, садақа беру формулалары. Оларда дүние, адам, адамгершілік туралы алғашқы философиялық түсініктер бейнеленді. Ведалар 4 бөліктен түрады:
1) Самхиттер – құдайларға арналған гимндер жинағы; олардың ең көнесі Ригведалар құдайларға арналған 1028 гимннен тұрады;
2) Брахмандар – діни салт өлеңдер жинағы, философиялық маңызы аса зор болмаса да, Самхиттер мен Упанишадалардың арасын байланыстырып тұр.
3) Араньяктар – «Орман кітаптары» – қоғамнан бөлектенушілерге немесе орман кеңістігінде ақиқат пен табиғат туралы ойға берілушілерге арналған ережелер жинағы. Қоғамнан бөлектенудің өзі «іс-әрекет жолынан» «білім жолына», тереңірек пайымдау жолына көшу дегенді білдіреді, яғни Араньяктарда дүниетанымдық мазмұн басымырақ бола бастайды.
4) Уланишадалар – философиялық мазмұны терең, рационалистік сипаты басым негізгі бөлім, Ведаларды аяқтаушы болғандықтан кейде веданта («Ведалардың соңы») деп аталады. Алғашқы упанишадалар шамамен алғанда біздің дөуірімізге дейінгі VІІ-VІ ғасырларда қалыптасып, бұл дәстүр ХІІ-ХП ғасырларға дейін жалғасты. Uрапі-sаd ( «қасында отыру»), яғни ұстаздың аяғының жанында отырып, уағыз тыңдау, «жұмбақ білім» дегенді білдіреді. Упанишадалар – ұстаздың шәкіртпен диалог-әңгімесі, оның тақырыбы – болмыстың алғашқы бастауы, сол арқылы табиғат пен адамның бойындағы құбылыстар түсіндіріледі.
Махабхарата көне Үндінің философиялық ескерткіштерінің бірі бо-лыптабылады. Махабхарата – «Бхараттардың ұлы шайқасы туралы аңыз», діни, мифологиялық, философиялық ойлар жинақталған көне Үнді эпосы, буддизмнің қасиетті түпнұсқаларының бірі.
Көне Үнді философиясының негізгі мектептері
Г Жайнизм – көне Үнді философиясының маңызды бағыттарының бірі, аттары аңызға айналған 24 тақуа-тиртханкар дамытқан. Олардың соңғысы – біздің дәуірімізге дейінгі VI-V ғасырларда өмір сүрген, Джина (Жын), немесе, Жеңімпаз деген атқа ие болған ойшыл Махавира болды.
Жайн¬дардың көзқарастарында олардың өмір сүрген кезеңдеріне байланысты ерекшеліктер болғанымен, мынадай төрт тиым салуды олар бұлжытпай сақтады: ахимса – тірі мақұлықтардың ешқайсынының өміріне зиян келтірмеу; астейя – ұрлық жасамау; сатья – шыншылдық; апариграха – үйірсектікке (М.Әуезов өзінің «Будда» еңбегінде осы ұғымды «жабыспау» деп аударған) тиым салу. Махавира бүл тиымдарға бесіншісін – брахмачарья – некеден бас тартуды қосты. Жайн монахтары ұстанулары тиіс осы тиым салулар екі мың жарым жыл бойы қатаң сақталып отырғанын ескерте кеткен дұрыс.
Уақыт өте Махавираның жолын қуушылар екі бағытқа бөлінді: ди-гамбаралар («ауа киіндіргендер») және шветамбаралар («ақ кигендер»).
        
        Ежелгі Үнді философиясы. Ежелгі Үнді қоғамы төрт варнаға бөлінді: брахмандар, кшатрийлер, вай-шьялар және шудралар.  сөзі  ... ... және ... ... өз түсі болды. Варна  -  тұйық жүйе, адамның варнадағы орны және ... ... ... орны ... ... Мысалы, некелік қатынастар тек бір варнаның шеңберінде ғана жүзеге асырылуы тиіс, бір варнадан екінші ... ... ... және ... ... өкілдері кәсіптің белгілі бір түрімен ғана айналыса алады. Брахмандар  -  ой ... ...  -  ... ... ...  -  жер өңдеумен, қолөнермен және саудамен, ал шудралар  -  қара жұмыспен шұғылданды. Атап ... бір ...  -  ... ... ... ... заманғы Үнді мемлекетінде осы күнге дейін қатаң сақталып отыр. ... ... ... ... Үнді ... ... тежеуші факторлардың бірі осы болуы да мүмкін.Көне Үнді қоғамының осындай әлеуметтік жіктелуі, осы қоғамда өмір сүріп отырған адамдардың тұрмысының ... оның ... ... ... да ... ежелгі Үндінің философиялық пайымдау объектісі  -  жеке адамның өмірі, оның ішкі дүниесі, басқа адамдармен ... ... ... Үнді ... ... ... ... оймен байланысының аздығы;2) жеке тұлғалық сипатының нашарлығы;3) діни-мифологиялық оймен тығыз байланыстылығы;4) философиялық ой ескерткіштерінің хронологиялық жағынан жүйесіздігі және белгісіздігі;5) негізгі ... ... ... ... және ... сөзі  ... ... бірақ бұл ерекше білім: гимндер, дұғалар, құрбандық шалу, садақа беру формулалары. ... ... ... ... ... алғашқы философиялық түсініктер бейнеленді. Ведалар 4 бөліктен түрады:1) Самхиттер  -  құдайларға арналған гимндер жинағы; олардың ең көнесі ... ... ... 1028 ... ... ...  -  діни салт ... жинағы, философиялық маңызы аса зор болмаса да, Самхиттер мен Упанишадалардың арасын байланыстырып тұр.3) ...  -    -  ... ... немесе орман кеңістігінде ақиқат пен табиғат туралы ойға берілушілерге арналған ережелер жинағы. Қоғамнан бөлектенудің өзі  , тереңірек ... ... көшу ... ... яғни ... ... мазмұн басымырақ бола бастайды.4) Уланишадалар  -  философиялық мазмұны терең, ... ... ... ... ... Ведаларды аяқтаушы болғандықтан кейде веданта () деп аталады. Алғашқы упанишадалар ... ... ... ... ... ... ғасырларда қалыптасып, бұл дәстүр ХІІ-ХП ғасырларға дейін жалғасты. Uрапі-sаd ( ), яғни ұстаздың аяғының жанында ... ... ...  ... білдіреді. Упанишадалар  -  ұстаздың шәкіртпен диалог-әңгімесі, оның тақырыбы  -  ... ... ... сол ... табиғат пен адамның бойындағы құбылыстар түсіндіріледі.Махабхарата көне Үндінің философиялық ескерткіштерінің бірі ... ...  -  , ... ... ... ... жинақталған көне Үнді эпосы, буддизмнің қасиетті түпнұсқаларының бірі.Көне Үнді философиясының негізгі мектептеріГ Жайнизм  -  көне Үнді ... ... ... ... ... ... ... 24 тақуа-тиртханкар дамытқан. Олардың соңғысы  -  біздің дәуірімізге ... VI-V ... өмір ... ... (Жын), немесе, Жеңімпаз деген атқа ие болған ойшыл Махавира болды.Жайн-дардың көзқарастарында олардың өмір сүрген кезеңдеріне байланысты ерекшеліктер болғанымен, ... төрт тиым ... олар ... сақтады: ахимса  -  тірі мақұлықтардың ешқайсынының өміріне зиян келтірмеу; астейя  -  ... ... ...  -  ... ...  -  үйірсектікке (М.Әуезов өзінің  еңбегінде осы ұғымды  деп аударған) тиым салу. Махавира бүл тиымдарға ...  -  ...  -  ... бас ... ... Жайн монахтары ұстанулары тиіс осы тиым салулар екі мың ... жыл бойы ... ... ... ... кеткен дұрыс.Уақыт өте Махавираның жолын қуушылар екі бағытқа бөлінді: ди-гамбаралар () және ... ... ... ... ... олар заттарды санадан тыс және одан тәуелсіз өмір сүреді деп түсінді және бес немесе алты субстанцияны беліп көрсетті:1) джива  -  ... жан, ... ... ... саны шексіз көп; 2) зат; 3) кеңістік; 4- және 5) қозғалыс пен тыныштықты бейнелейтін дхарма мен ... 6) ... ... ... ... және ... ... олардың көріністері ғана, заттан басқа субстанциялар бөлінбейді және формалары жоқ, яғни, олар сезім мүшелері арқылы қабылданбайды, сезілмейді және ...  ... ... ... ... субстанциялар  жатады.Бұл субстанцияларды қысқаша сипаттасақ, барлық субстанциялар ... ... ... ... өмір ... ... үздіксіз, бірақ адам оны көз алдына елестете алуы үшін жайндар оны ... көп ... ...  -  ... ... деп түсіндіреді. Жайндар шексіз кеңістікті екіге бөледі: көрінетін әлем кеңістігі  -   (лока) және  (а-лока), соңғысына ... ... пен ... ... саны кіреді. Будднзм  -  көне Үнді философиясының басты ағымы, буддизм дінін: негізінде ... ... ... ...  -  ... ... дей: 560-480 жылдары Гималайдың бауырындағы Капилавасту мемлекетг өмір сүрген Сидхартха Готама (философиялық әдебиеттердің көбін Сидхарта Гаутама деп жазылып жүр). Жас ... ... төрт ... тең ... өмір сүрген Гаутама өмірдің кәрілік, ауру, өлім ... ... ... ... соң адамды азап-қасіретке толы мұндай өмірден құтқару керек деп шешті.Чарвака-локаята  -  ... ... Көне Үнді ... материалистік деп қабылданған бағыт (локаятиктер).  сөзінің мағынасы белгісіз. ... бір тобы ... ... ... ... ... деп болжамдайды, басқа бір ғалымдар бұл ағымның негізін салушы Брихаспати деп есептейді, ал ... ... ... ... ... деген пікір білдіреді. Бірақ Көне Үнді ескерткіштерінде бұл ағым туралы мәліметтер кездеседі, сондықтан да соңғы болжам негізсіз. ... ... ... оның таным теориясында айқын көрінеді. Таным-праманың негізі прамана ретінде локаятиктер логикалық түйін-тұжырымдарды ... ... ... ... туғызбайтын қабылдауды ғана мойындайды, оның негізі  -  туйсіктер. Олардың пікірінше, адамдар көбіне ой ... ... де, ... ал ... ... ... кездеседі, басқа сенімді адамның пікірі де біз үшін таным негізі бола алмайды.Чарвака-локаяталар о дүниеге сенбейді, бұ ... ғана бар және бұ- ... ... пен онда өмір ... заттар мәңгі және өзгермейтін төрт элементтен: жер, от, су және ауадан тұрады деп есептейді. Сана, ақыл және сезім мүшелерінің негізі де осы ... олар ... ... ... ... ... жанның, Құдайдың бар екендігін терістейді. Олар адам ... ...  -  осы ... ... ... ... ... аулақ болуға ұмтылу деп түсінді, яғни чарвака-локаята гедонизм принципін ұстанды.
Қытай философиясы - Қытай халқының дәстүрлі философиялық білімдер жүйесі. ... ... ... болу ... ... 1-мыңжылдықтан бастау алады. Қытай философиясы діннен гөрі дәстүр аясында дамыды. Ежелгі Қытайда Чжау әулеті тұсында аспан (Тянь) жоғарғы ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастырылды. Осыдан келіп ел, мемлекет мағынасын ... () ... ... Қытай философиясы екі мектеп (бағыт) түрінде пайда болды: даосизм (дао цзя) және ... ... (жу цзя). ... ... ... легизм (фа цзя), моизм (мо цзя), атаулар мектебі (мин цзя), ньян мектебі ... цзя), тағы ... ... Жаңа ... ... ... ... Махаяна буддизмі даосизммен бірігіп, Қытайдағы философия мен діннің үшінші тармағы болған қытайлық буддизмді (чань-буддизм) құрады. ... ... ... ... ... ... мемлекет басқаруға философтарды қатыстыру мен философтар академия құрудың өзі ... ... ... ... ... болғанын көрсетеді. Өзінің филосoфиялық ұстанымдарын алғаш ұсынғандардың бірі ... 6 - 5 ғ.) ... ... конфуцийшілдік ілімі Хань дәуірінде негізгі идеологияға, біртұтас жүйеге айналды. Буддизм мендаосизмнің қоғамдық рөлдерінің өсуі ... ... ... жаңа ... ... оның ... ... себеп болды. Конфуцийден кейін оның шәкірттері ұстазының этикалық, ... ... ... ... ... қарама-қарсы ілімді Мэн-цзы мен Сюнь-цзы ұсынды. Мэн-цзының пікірінше, адамның табиғаты о бастан қайырымды; адамгершілік, ... ... ... ... дене ... сияқты берілген. Сюнь-цзының ойынша, адам табиғатынан - ... яғни адам ... ... ... табуға, тән рақатына ғана талпынады, ал жақсы ... адам ... ... ... ... ғана ... Мэн-цзы () теориясын жасаса, Сюнь-цзы басқарушыны тамырмен, халықты жапырақпен салыстырып, басшының мақсаты өз ... ... ... деп есептеген. Конфуций ілімінің негіздерін, әсіресе әлеуметтік сатылаудың мызғымастығы жөніндегі ... ... ... ... ... ... 5 ғ.) болды. Ол дүниедегі бақытсыздық пен ... бәрі ... ... ... ... ... ... теңдікке жеткізіп, қоғамда әділеттілік орнатады деп уағыздады. Мо-цзы басқыншылыққа, ... ... ... ... ... сенуді жоққа шығарды, мемлекет басқару орындарына адамның ата-тегіне қарамай, оның іскерлігіне, даналығына байланысты тағайындаған дұрыс деп ... Ол ... ... ... ... ... өкімет пен халықты бірлікке, ортақ мүддеге шақырды. Қытайда даосизм стихиялы материализм ... ... Бұл ілім , атты ... ... ... ... ... тән объективті жалпы заңдылық () бар деп дәлелдейді. Даосизмнің негізін қалаушылар Дао-цзы және Чжан-цзы адамның іс-әрекетіне шек ... ... мен ... ... ... ережелері) қарсы шығады. Даосизм идеяларымен толықтырылған конфуцийшілдік б.з.б. 136 жылдан 1912 жылға ... ... ... ... ... ... ... мәдени-рухани өмірінің өзегіне айналды. Б.з.б. 1 ғасырда Қытайда буддизм діні таралып, төрт ғасыр ... ... ... ... ... ... филосафия дәстүрлердің қарсылығына кездесті. Буддизмді уағыздаушылар өздерінің қарсыластарымен пікірталас кезінде буддизм ... ... ... ... ... буддизмдік дәстүрлермен сәйкестігін сөз етті. Олар өз тұжырымдарының дұрыстығын дәлелдеу үшін Лао-цзы, Конфуций, Чжау-цзыға жүгінді. ... ... ... ... ... ... ... даосизм философиясының табиғилық, әрекетсіздік, барлық заттардың теңдігі туралы идеяларын қабылдап, өз ... ... ... пен ... ... ... тұрғанымен, оның кейбір элементтерін бойына сіңірді. Даосизм буддизмнің салт-жоралары мен әдет-ғұрпын қабылдауының нәтижесінде соңынан балгерлік пен сәуегейліктің бір түріне ... ... ағым ... мәнін жоғалтты (3 ғ.). Конфуцийшілдіктің буддизм философиясының идеалистік-рационалистік рухын ... ... ... ... ... ... (12 ғ.). Неоконфуцийшілдік ілімінің тууына Ван Тун, Хань Юй, Ли Ао идеялары себепкер болды. Бұл ілім ... ... 2 ... қойды: конфуцийшілдік ілімді қалпына келтіру және буддизм мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәселені бірінші болып шешуге тырысқан Чжоу Дуньидің идеялары жүз жылдан соң Чжу Си шығарм-нда шешімін тапты. Чжу Си ілімі 20 ... ... ... ... ... ... негізі болды. Кейін оның ізбасарлары дамытқан конфуцийшілдік ілімі жаңадан пайда болған мемлекет басқарудың ... ... ... ... ... негіз болып, мемлкет ресми идеологияға айналды. 17 - 18 ғасырлар философиясы ... мен ... ... ... ... Чжу Си мен Чжан Цза ... Ван Чуань-шань идеялары төңірегінде дамыды. 19 ғасырда Қытайда әлеуметтік ... мен ... ... идеологиясы пайда болды. Қытай реформаторлары (Кан Ю-вэй, Лян Ци-чао, Тань Си-тун) абсолюттік ... ... ... ... ... ... Олар мемлекет пен халық арасында жарасымды қатынасты орнату тұжырымдамасын ұсынды. Қоғамдық құрылысты революциялық жолмен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуді қуаттады. 20 ғасырда Қытайда саяси филосафия мен әлеуметтік ... ... ... Г.Спенсердің позитивтік эволюционистік идеялары) кең өріс алды. ҚХР-дың құрылуымен Қытай философиясында бірден бір ... ... - ... ... ... және ... ... тарала бастады.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгi Үндi және Ежелгi Қытай философиясы17 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы4 бет
Ежелгі дүние философиясы21 бет
Ежелгі философия3 бет
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Философия пәні мен қызметі173 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет
Шәкәрім еңбектеріне педагогикалық-психологиялық талдау149 бет
Эленизм дәуірі6 бет
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь