Қазақ тілді жарнамалардағы кемшіліктер мен қателіктер

КІРІСПЕ

І тарау. Отандық арналардағы жарнамалық роликтер және олардың адам санасына әсері

ІІ тарау. Қала көшелері мен газет жарнамаларындағы тілдік стильдік қателері

ІІІ тарау. Қазақша жарнамалардарғы кемшіліктермен күресудегі «Тіл сақшысы» (Алматы) бағдармасының рөлі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер

ҚОСЫМША
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Жиырмасыншы ғасырдың ортасында адамдардың өмірін жарнамасыз елестету мүмкін емес болатын, сондықтан оны жан-жақты, мұқият зерерделеу басталды. Біз жарнамамен кез келген жерде соқтығысамыз – үйде теледидар қарап отырғанда, радио тыңдағанда, жұмысқа немесе сабаққа бара жатып, яғни барлық жерде, біз қайда болмасақта жаңа тауарлар немесе қызметтерді ұсынған жарнамалық хабарландыруларды көреміз немесе естиміз. Жарнаманың рөлі журналистикада ғана емес ел экономикасының дамыуынада өз септігін тигізуде. Сол себепті бүгінгі таңда жарнамаға деген сұраныс арта түскен. Әсіресе қазақ тілді жарнаманың жәй-күйі бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналған. Сондықтан, біз Қазақ тілді жарнамалардағы кемшіліктер мен қателіктер тақырыбын зерттеуді жөн көрдік.
Тақырыптың өзектілігі. «Біз тыныс алатын ауа - азоттан, отттегіден және жарнамадан тұрады»
Л. Барден.
Американдық ғалымдар жүргізген статистикалық мәліметтерге сүйенсек адамзат күніне 1450-ге жуық жарнамалық хабарландырудың әсеріне түседі екен. Жарнама бұқараның «психосанасы» үшін, олардың жүйелік құндылықтарына әсер етуде шексіз күшке ие. Мәселен, АҚШ-та осыдан бірнеше жыл бұрын марихуанаға қарсы әлеуметтік жарнамаға 939 млн.$ жұмсалған. Алайда, әлеуметтік жарнама өз мақсатына жетпеген, керісінше марихуана пайдаланушылары көбейе түскен, яғни жарнаманың әдемілігі, жаңашылдығы соншалықты жасөспірімдердің қызығушылығы артқан. Нашақорлар саны 80%-ға дейін өскен. Жарнаманың құдіретін осыдан көруімізге болады.
Біз күнделікті көріп жүрген жарнамалық хабарландырулардың санамызға қалай әсер ететіндігі жөнінде ойлана бермейміз. Алайда оның адамға әсері нашаның әсерінен кем емес. Жарнаманың екі мақсаты бар. Бірі - тура, екіншісі – жанама. Тура жарнаманың мақсаты – тұтынушыға ұсынылған тауарды қалайда сатып алуына әсер ету. Жанама жарнаманың мақсаты – адамның қажеттілігіне сай мінез-құлқын қалыптастыру. Қазіргі экономикалық нарықта (рынок) үздіксіз Тұтынушылар ауадай қажет. «Үздіксіз Тұтынушының» керемет әрекеті нашақордың әрекетіндей болып саналады. Нашақор белгілі бір өнімге адалдық танытады (тауар маркасына адал), оны қолданғанннан ләззат алады (тауарды қолданғаннан қуану), ол өнімді идеал ретінде таниды (тауардың «имиджін» қалыптастырады), одан жедел әсерді күтеді (тауардың артықшылығы), тауардың өтімділігіне әсер етеді (тауар көлемінің артуына әсер етеді), пайдалану салдарын түсіндіреді (өзіне тигізетін кері әсеріне қарамастан, қолдану себебін дәлелдейді).
Жарнама туралы көптеген пікірлер бар. Оның негізгісі қоғамдық идеалогияны қалыптастыруда үлкен рөл атқаратындығы. Сондықтан, біз қазақ тілді жарнаманың кемшіліктері мен қателіктерін дәл қазір айтпасақ, ертеңгі ұрпақ үшін мұның кері әсер ететіні сөзсіз. Осы тақырыпты зерттеу арқылы, жарнамадағы кемшіліктерді көрсетіп, алдағы уақытта мұндай қателіктердің орын алмасы үшін не істеу керектігі турасында өз ойымызды ұсынғымыз келеді. Біздің бітіру жұмысымыз осы аталған дүниелерді өзінше зерттеп, зерделеп бақты.
1. Викентьев И.Г. Приемы рекламы: методика для рекламодателей и рекламистов. – Новосибирск. 1993.
2. Викепедия сайты, wikipedia.org
3. Оқу құралы. «Жарнама және оның түрлері»
4. Викепедия сайты, wikipedia.org
5. Викепедия сайты, wikipedia.org
6. Гуревич П.С. Приключения имиджа: типология телевизионного образа и парадоксы его восприятия. – М. 1991
7. Зазыкин П.И. Психология в рекламе. – М. 1993.
8. Картер Г. Эффективная реклама. – М. 1991.
9. Общая информация о рекламе на ТВ
10. «Жарнама тауралы» заң
11. «Заң» газеті
12. «Түркістан» газеті
13. «Айқын» газеті
14. «Жас қазақ үні» газеті
15. «Алаш Айнасы» газеті
16. http://kzdocs.docdat.com
17. http://zan.zanmedia.kz
18. Аbai.kz
19. http://thenews.kz
20. http://www.aktobegazeti.kz
21. www.оksh.kz
22. www.kinfo.kz
23. http://anatili.kz
24. http://www.kostanaytany.kz/
25. www.almaty.kz
26. www.ktk.kz
27. www.on.kz
28. www.massaget.kz
29. www.baq.kz
30. «Рух пен тіл» ұйымының мәліметтері
        
        ҚАЗАҚ ТІЛДІ ЖАРНАМАЛАРДАҒЫ КЕМШІЛІКТЕР МЕН ҚАТЕЛІКТЕР
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І тарау. Отандық арналардағы жарнамалық роликтер және ... адам ... ... ... ... Қала көшелері мен газет жарнамаларындағы тілдік стильдік қателері ... ... ... ... ... күресудегі (Алматы) бағдармасының рөлі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Жиырмасыншы ғасырдың ортасында адамдардың ... ... ... ... емес болатын, сондықтан оны жан-жақты, мұқият зерерделеу басталды. Біз жарнамамен кез келген жерде соқтығысамыз - үйде теледидар ... ... ... ... ... ... сабаққа бара жатып, яғни барлық жерде, біз қайда болмасақта жаңа ... ... ... ... ... хабарландыруларды көреміз немесе естиміз. Жарнаманың рөлі журналистикада ғана емес ел экономикасының дамыуынада өз ... ... Сол ... ... ... жарнамаға деген сұраныс арта түскен. Әсіресе қазақ тілді жарнаманың ... ... ... ... ... ... Сондықтан, біз Қазақ тілді жарнамалардағы кемшіліктер мен қателіктер тақырыбын зерттеуді жөн көрдік.
Тақырыптың ...
Л. ... ... ... ... статистикалық мәліметтерге сүйенсек адамзат күніне 1450-ге жуық жарнамалық хабарландырудың әсеріне түседі екен. Жарнама бұқараның үшін, олардың ... ... әсер ... ... ... ие. ... ... осыдан бірнеше жыл бұрын марихуанаға қарсы әлеуметтік жарнамаға 939 млн.$ жұмсалған. Алайда, әлеуметтік ... өз ... ... ... марихуана пайдаланушылары көбейе түскен, яғни жарнаманың әдемілігі, жаңашылдығы соншалықты жасөспірімдердің қызығушылығы артқан. Нашақорлар саны 80%-ға дейін өскен. ... ... ... ... болады.
Біз күнделікті көріп жүрген жарнамалық хабарландырулардың санамызға қалай әсер ететіндігі жөнінде ойлана ... ... оның ... ... ... ... кем емес. Жарнаманың екі мақсаты бар. Бірі - тура, екіншісі - ... Тура ... ... - ... ... тауарды қалайда сатып алуына әсер ету. Жанама жарнаманың мақсаты - адамның қажеттілігіне сай мінез-құлқын қалыптастыру. Қазіргі экономикалық ... ... ... ... ... ... керемет әрекеті нашақордың әрекетіндей болып саналады. ... ... бір ... адалдық танытады (тауар маркасына адал), оны қолданғанннан ләззат алады ... ... ... ол ... идеал ретінде таниды (тауардың қалыптастырады), одан жедел әсерді күтеді (тауардың артықшылығы), тауардың өтімділігіне әсер ... ... ... ... әсер ... ... ... түсіндіреді (өзіне тигізетін кері әсеріне қарамастан, қолдану ... ... ... ... ... ... бар. Оның негізгісі қоғамдық идеалогияны қалыптастыруда үлкен рөл атқаратындығы. Сондықтан, біз қазақ тілді ... ... мен ... дәл ... ... ертеңгі ұрпақ үшін мұның кері әсер ететіні сөзсіз. Осы тақырыпты ... ... ... ... ... алдағы уақытта мұндай қателіктердің орын алмасы үшін не істеу керектігі турасында өз ... ... ... ... ... ... осы ... дүниелерді өзінше зерттеп, зерделеп бақты.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жалпы, атты ... ... ашу ... біз бірінші кезекте шетелдік ғалымдардың еңбектеріне жүгінеміз. Себебі жарнама түсінігі біздің елімізге шет мемлекеттерден ... ... А. ... - ... 1993.), Тихонов А. (Реклама? Нет ничего проще. - Феникс. 2004.), Селиверстов. С. (Социальная реклама. Искусство воздействия словом. - ... 2006.) ... ... ... ... жазушымен оқылды. Отандық ақпарат көздері болып барлық бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... ... материалдар және қоғамдық ұйымының мәліметтері, сондай-ақ арнасында болып жатқан ... ... ... ... ... ... мен міндеттері. Бітіру жұмысының мақсаты - Қазақ ... ... ... мен ... ... ... зерттеу, анықтау, талдау, тұжырымдау. Осы мақсаттағы негізгі нысан мыналар:
Жарнаманың шығу тарихы;
Қазақстандағы жарнаманың ... мен ... ... ... ... тілдік қателері және адам санасына әсері;
Қала көшелеріндегі жарнамалардың қателері мен кемшіліктері;
бағдарламасының тигізген ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы. Жұмыста Қазақстандағы жарнаманың қалыптасуы мен дамуы анықталады. Олардың ... ... ... рөлі айқындалады. Сонымен қатар, жарнама туралы заң, этикалық ... сөз ... ... ... ... ... мәселелері мен оны шешу туралы ұсыныстар, ... ... ... ... және отандық жарнама саласы ғалымдарының тұжырымдамаларын негізге ала отырып, кешенді талдау әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының нысаны. ... ... ... ... мен ... байланысы. Жарнаманың санаға әсері және оны бір қоғамды қалыптастырудағы рөлі жөнінде. Сонымен бірге қазақ тілді жарнаманың неліктен ... ... ... дәлелдеу және сол мәселелерді шешу жолдары.
Жұмыстың теориялық және әдіснамалық негізі. Бітіру жұмысын жазу ... ... және ... ... ... зерттеу еңбектері пайдаланылды. Сонымен бірге БАҚ жарияланған материалдар, жарнама туралы жазылған ғылыми еңбектер қолданылды.
Дисертация құрылымы. Жұмыс ... үш ... ... ... және ... ... ...

Альберт Ласкер
Тауарды нарыққа шығару жүйесінде маркетингтің классикалық тұжырымдамасында жарнаманы ең ... ... ... Ол ... сатып алушының назарына тауарлар мен қызметтер туралы маңызды фактілер мен ... ... үшін ... ... ... ... және нұсқа түрде ұсынады. Жарнаманың қоғамдық рөлі оның адамдардың көзқарасы, пікірлері мен мінез-құлқының қалыптасуына әсерін тигізуінде. Жарнама сұраныс пен ... ... ... ... ... ... өткізу нарығының кеңеюі мен сайып келгенде, жалпы экономиканың және оның әр түрлі саласының дамуына әсерін тигізеді. Бұл жарнаманың экономикалық рөлін ... ⦋1⦌. ... ... reclame, лат. reclamo -- жар ... ... деген мағынаны білдіреді) -- тауарлардың, қызмет көрсетудің тұтынушылық қасиеті туралы ақпарат беру және оған ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ белгілі бір адамдар, ұйымдар, әдебиет пен өнер ... ... ... ... оларды әйгілеу ⦋2⦌.
Қазіргі қазақ жарнамалары таралу жолдарына, қамтитын тақырыптарына, түрлеріне қарай әр түрге бөлінеді:
Баспа жарнамасы - ол тек ... ... ... ... ... - ... ... (каталог, проспект, буклет, плакат, парақшалар) және жарнамалық силықтық басылымдар, үстелге қоятын және қабырғаға ілінетін фирмалық ... іс ... жазу ... ... ... т.б. жатады. Баспа жарнамасының мақсаты - болашақ сатып алушыны ... ... ... ... ... ... ... Бұл хабарландыру және шолу жарнама сипатындағы баспасөзде жарияланған әр түрлі жарнамалық ... ... ... шолу т.б.). ... Негізгі түрлері - радиохабарландырулар, радиожурналдар, радиорепортаждар, радиороликтер.
Тележарнама. Ең ... ... ... ... ... бағдарламалар, бағдарлама арасындағы телезаставкалар.
Аудиовизуальдыжарнама. Бұл - жарнамалық роликтер, жарнамалық техникалық фильмдер, бейнефильмдер және ... ... ... Бұл - көру сезімі арқылы қабылданатын жарнама. Негізінен аталмыш жарнама тұтыну ... үшін ... ... ... ... Оның түрлері: жарнамалық тақталар, афишалар, транспарттар, түрлі-түсті жазбалар, электронды табло, экрандар, ... ... ... жазулар.
Көліктегі жарнама. Бұл - автобус, троллейбус және т.б. көлік түрінде орналастырылған жарнамалық ... ... ... ... ... ... ... және таратылу ауқымдылығына байланысты баспасөздегі жарнаманың ең тиімді құралы болып табылады ⦋3⦌.
Сұранысты қалыптастырып және ... ... ... түрі ... жарнама Қазақстан аумағында ерте кезеңдерде пайда болған. Қазіргі заманғы Қазақстанда қалалық өркениет жедел дамыған ІХ-ХІІІ ғасырларда кент тірлігін ұйымдастырудың өзіндік ... ... ... ... Жетісуға дейін созылып жатқан ұлан байтақ өңір шаһарлары Шығыс ... ... ... ... оларда Батыс мәдениетінің нышандары да молынан кездесетін. Бұған осы қалалар тізбегінің Ұлы ... ... ... ... зор ... ... Мәселен, кез келген қалаға ортақ шахристанда билік мекемелері орналасса, рабадта қолөнершілер тұрды. Көне Түркістан, ... мен ... ... да ... ... ... деректерде әмірлер мен хандардың жарлықтарын орталық майданда (алаңда) жаршылар дауыстап жария ететіні баяндалады, сондай-ақ бұл пәрмендер мешіт қабырғаларына ілінетіні де атап ... ... шығу ... ... оңтүстік өңірінде ислам өркениетінің гүлденген дәуірі - ІХ-ХІІ ғасырларға барып тірелетіні де сондықтан (мұсылман Ренессансы Еуропаның орта ғасырынан әлдеқайда ерте ... ... бір ... - ... дегенді білдіреді. Ал, -парсыша деген мағынада. Сөйтіп, дегеніміздің ежелгі мәні- ... ... Бір ... осы сөз ... ... ... ортағасырлық Еуропа қала мәдениетіне тікелей ұштасып жатуы. Капитализмге дейінгі кезеңде жарнама саласының анағұрлым жандануы орта ғасырларға тұспа-тұс келеді. Бұл ... ... ... жері арқылы көптеген сауда жолдары өткен, Жібек Жолы солардың бірі болып ... Осы ... ... өн ... ... атап өтілген Түркістан, Жент, Отырар, Сайрам сияқты ірі қалалар Шығыс пен Батыс арасындағы өркениеттік байланыстардың маңызды нүктелері болды. Жәрмеңкелер пайда ... ... ... ... Алматы облысы Кеген кентінің маңындағы Қарқара, Арқадағы Қоянды жәрмеңкелері күні ... ... ... ... ... сан ... адамның басы қосылып, сауда-саттық қара күзге дейін ... ... еді. ... мен ... ... мен ... ... сапырылысқан сауда алаңдарында жаршылар өз өнімдерін, бар өнерін жан сала жарнамалап жататын. Алармандар негізінен қазақ жұртының ... ... ... елдердің саудагерлері қазақша тақпақтап сөйлеуге тырысатын. Алайда, бұл жарнама бүгінгі ұғымдағы жарнама ауылынан әлі де алыста еді ⦋4⦌. ... ... ... ... ... ... безендіру (дизайн) экономикасы дамыған елдерде ғылым мен тәжірибенің тығыз тоғысуынан туындаған өнердің жаңа саласы болып ... ... ... ... бір ... ... атап ... ұрпақтар ауысатын 10-12 жылдан соң өзгерістерге ұшырап отырады. Мәселен, айқын ерекшеленетін: модернизм (ХХ ғасырдың ... ... (20-30 ... ... ... (40-50 ... ... және тақырыптар (60-70 жылдар), ағым (80-жылдар), авангар (80-90 жылдар) сияқты безендіру ағымдары бар ... осы ... ... ... идеологиялық шекарадан тыс шығарған жоқ. Тауарларға соғылатын белгілерде кеңестік насихат (орақ пен балға, бес ... ... т.б.) ... ... ... ... монополияға айналуы КСРО-дағы жарнама ісіне де өз әсерін тигізді. Атап айтқанда социалистік тұтыну нарығында көпшілік қолды тауарлардың зәрулігі ... ... ... ... ... ... осындай жағдайда жарнама өнім өткізуге еш әсерін тигізбейтін жанама құралға айналды, яғни өндірісшілер тарапынан алармандарды әрекетке итермелейтін қозғау салынбады, ... ... ... ... ... ... Сол ... жарнамалық хабарландырулардың үлгілері: ұшақтарымен ұшыңыздар>>, темекілерін сатып алыңыздар>>, , т.б тәріздес ... ... ... ... мен ... ... ... ешқандай ақпарат бермейтіндіктен, тұтынушыларға ассоциативтік әсер етпейтін. Өйткені, мемлекеттік монополизм жағдайында салаішілік және салааралық ... ... да, ... ... құралы ретінде пайдаланылмайтын. Рас, Кеңес билігі кезінде жарнаманың кәдеге асқан бір ... ... Ол - ... ... пен үгіт (, , ... ... ... социалистік экономика жағдайында жарнама нарықтық шаруашылық тұсында орындайтын атқарымдарын жүзеге асырған жоқ, өндіріске, тұтынуға өз ... ... ... Бұл тұжырым КСРО-ның ішкі нарығына ғана қатысты еді, ал шетелдерде Кеңестің сыртқы сауда өкілдіктері отандық ... ... үшін ... дүниеде қолданылатын жарнаманың алуан әдістері мен тәсілдерін пайдаланды. Бұрынғы Кеңес Одағында социалистік экономика негіздеріне қайшы келетін буржуазиялық ... ... ... ... ... ... атап ... керек. деген сыңаржақ пікір салдарынан экономика мен әлеуметтік психологияның осы бір маңызды саласына мән ... ... ... ... жүргізілмеді. Шынтуайтына келсек, нарық қатынастары қанат жайған қазіргі кездің өзінде бұл тақырыпқа жазылған төлтума іргелі еңбектер жоққа тән ⦋6⦌.
Қазіргі ... ... ... 1920 ... жаңа ... ... (ЖЭП) ... пайда болды. ЖЭП экономиканы директивалық басқару тәсілдерімен қоса капиталистік еркін бәсекеге де жол ашқаны белгілі. Бұл кезеңде ... ... ... ... молығып, жарнама жаңа саяси және әлеуметтік жағдайда дами бастады. Одақ көлемінде В.Маяковский, В.Лисицкий, А.Родченко, А.Мандрусов сияқты белгілі тұлғалар жарнаманы саяси ... ... ... білді. деген слоган-ұрансөз де осы тұста пайда ... ... ... бұл ... бір ... ... ... тұтынушының төлеу қабілеттілігі төмендеді. Жарнамада стилі кеңінен етек жайып, шынайы болмыс әсіреленіп бейнеленетін-ді. Өкінішке қарай, осы ... ... ... ... ... ... ... ешбір дерек сақталмаған. Біздіңше, экономика мен әлеуметтік-саяси өмірді ... ... ... ... ... алынғандықтан, Қазақстанға және басқа шет аймақтарға жарнама өнімдері КСРО-дағы өнеркәсіптік тұрғыдан дамыған Мәскеу мен Ленинград қалаларынан (қазіргі ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін Қазақстан дамыған өнеркәсіптік базасы бар елге айналғандықтан, жарнаманың өркендеуіне кең жол ашылды. ... ... ... ... ... ... 1951 жылы ... келгендігі ресми құжатта тіркелген. Ол деп аталған. Кейіннен ол деген атауға ие ... ... () ... ... ... ... ... 1981 жылы ол республикалық бағыныстағы ұйымға айналған. Бүгінде елімізде жарнамамен айналысатын ... мен ... саны ... ... елімізде арнайы Заң 2003 жылғы 19 желтоқсанда қабылданған. ТМД ... ... ... мен ... ... бойы ... ... оқу орындарында жарнама, көпшілікпен жұмыс істеу мамандықтары бойынша білім беріледі, ірі кәсіпорындарда, әсіресе біріккен фирмаларда жарнама орталықтары құрылған. Жекелеген отандық ... ... ... ... ... ... араласа бастауы бұл саланың елімізде өріс алатынын байқатса керек. Негізінен алғанда тауар түрлерін жарнамалауға бағытталған баспасөз ... ... ... ... ... - өнім ... ... ұлғайтуға жәрдемдесу болып табылады. Сондай-ақ халық алдындағы ... ... ... ... үшін ... ... ... фирмалар, кәсіпорындар бар ⦋7⦌.
Жарнама экономиканың ғана емес, сонымен қатар қоғамдық ... де ... ... ... бастаған әлеуметтік құбылыс болғандығы себепті ғалымдар назарын өзіне аудара бастады. Жарнама мәселелеріне қатысты алғашқы ... ... ... ... ... ... Жарнама туралы арнайы әдебиетті жазған тұңғыш авторлар америкалық психологтар болатын. Олардың ішінде Чикагодағы Солтүстік-Батыс университеттің оқытушысы Уолтер Дилл Скотт бар. Оның ... 1903 жылы , 1904 жылы атты ... ... келді. 1912 жылы Берлинде доктор Х. Хартунгеннің атты еңбегі ... ... ... даму тарихына қатысты тұңғыш іргелі еңбекті 1874 жылы ағылшын ғалымы ... ... ... ... 1894 жылы П. ... атты ... бір бөлігі жарияланды (өкінішке қарай, еңбек аяқталмаған). Октав - Густав Жерэннің 1911 жылы ... ... 1927 жылы ... ... атты кітабы жарнамашылардың бірнеше ұрпағының қолдан түсірмейтін кітабына айналды. Парижде жарнама кәсібімен 1904 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... Жарнамалық және коммерциялық журналдарда мақалаларын жариялай, конференцияларға ... ... ол 1916 жылы ... ... ... оқу курсын жүргізеді. Бұл оның маман ретіндегі танымалдығын арттыра түседі. Осы кезеңде жарнама туралы ғылыми білімдер еселене көбейіп, зерттеушілер ... ... ... ... ... ... арттыруға қатысты проблемалар көтереді. Мәселен, неміс ғалымы доктор Х.Хартунген жарнаманың мәдениетаралық қырларын қарастырады. Сөйтіп, ХХ ғасырдың алғашқы ... ... ... ... түсінік қалыптасып, жарнама туралы дербес ілім дами түседі. Жеке пән ретінде жарнама ХХ ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Халықаралық жарнама өткен ғасырдың 80-90 жылдарының айшықты белгісі ретінде қарастырылады, бұған экономиканың жаһандастырылуы, белді фирмалардың шет елдердегі операцияларының кең ... жаюы ... ... ... ... индустриясы әлемнің барлық елдерінде дерлік қауырт дамыды. Әсіресе, ұлтаралық корпорациялардың тамыр жаюына орай ... ... ТМД, ... ... ... елдерінде және Латын Америкасында өркендей бастады. Қазіргі таңда ұлтаралық корпорациялар (ҰАК) әлемдік сауданың жартысына жуығын иеленіп отыр, олардың ... ... зор ... өндірістік және ғылыми-техникалық әлеует шоғырланған, дамушы елдер экономикасын ҰАК ықпалына қарсы тұру үшін жергілікті жарнамашылар өз қызметін жандандыруға мәжбүр. ... ... ... ... ... аймақтарға бөлінуі де себепкер болуда. -АҚШ, Жапония мен Батыс Еуропаның корпорациялары өткізу нарықтары үшін тайталасуда. Жаңа өнеркәсіпті алпауыттар - ... ... ... ... Гонконг, Таиланд, Бразилия, Түркия бұл күресті қыздыра түсуде. Бірлескен Германияның экономикалық ... ... ... қолданыс табар өңір іздеуде. Ұлтаралық корпорациялардың жарнамалық қызметін әлемнің жетекші халықаралық жарнама агенттіктері атқарады. Көпшілікке кеңінен танымал ... бар ... осы ... ... ... ... бірнеше жарнама агенттігіне табыс етеді. Бір ғана өнімнің жарнамасымен бірнеше агенттік айналыса алады, мәселен, бір компания ... ... ... тұрғыдан дамытса (баспа өнімін шығару, сценарий жазу), келесісі осы ... ... ... құралдарында орналастырады. Жаңа ұлттық нарыққа шыққан ұлтаралық корпорациялар өздерінің тұрақты жарнама ... осы ... ... ... ... ... сондықтан да дамыған елдердің дегені жүріп тұрған компаниялары мен ... ... ... банктері жарнамадан қаржы аямайды. Мәселен, АҚШ-та бұл мақсатқа жұмсалатын қаржы бүгінде қарулануға бөлінетін қаржының тең жарымына жуығын құрайды (160 миллиард АҚШ ... ... Ал, Дабл ... ... ... ... энд ... Денцу, Омникам Групп сияқты жарнама-телекоммуникация концерндерінің әрқайсысының халықаралық қызметінің көлемі 10 миллиард ... ... ... асып жығылған. Бұлар-Американың, Еуропа мен Жапонияның жарнама алпауыттары. Өзге елдер, соның ішінде Шығыс Еуропа мен бұрынғы Кеңес ... бұл сала ауыз ... ... ... жете ... ...
Яғни, ғана емес, жалпы даму дәрежесінің де бірегей көрсеткіші саналады. Мәселен, екінші дүниежүзілік соғыста күйрей жеңілген Жапонияның өнеркәсібі тоқырауға ... ... тым ... ... ... ... ... әлемдегі ең сапасыз бұйымдар қатарына жататын. Оларға басылатын таңбасы қарғыс таңбасындай қабыл алынатындықтан, жапон фирмалары өз тауарларын елдің атын ... - ақ ... ... ... Ал, ... Жапонияда жоғары сапалы тауар шығару мақсаты мемлекеттік саясат деңгейіне көтерілген: Күншығыс өлкесі бастамасы ... ... ... ... ел болып табылады. Жапондықтар, сонымен бірге өнеркәсіптік жетістіктерін дабыра-даңғазасыз-ақ жарнамалай біледі. Мәселен, машина ... ... ... ... өзек етіп ... ... ... Жалпы, жарнамалық - насихаттық науқандарды жүргізу кезінде жапон фирмалары өнім өндірісінің сандық көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... баса мән ... айырықша атап көрсетуге ұмтылады. Жапония маркетологтары сияқты, америкалық ... ... да ... ... ел ... ... ... ғана емес, мемлекеттің сипатты белгілеріне де аударуға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... өнімдер болғандықтан, еліміздегі жарнамалық хабарландырулардың дені шетелдік тауарлар жарнамасы болып табылады. Бұл жарнама да сөйтіп, жанама түрде алғанда ... ... ... ... ... ақпарат құралдарындағы жарнаманы зерттеу барысында отандық тауарлар жарнамасы газет жарнамасында жалпы ... 40 ... ... теледидар жарнамасының 25 пайызынан кемін құрайтыны анықталды. Қазақстанның ... ... ... ... екі ... бөлуге болады: - шетелдік өндірісшілердің қазақстандық тұтынушыларға бағытталған халықаралық жарнамасы. Мұндай жарнамаға , , ... ... ... ... ... ... болады; - қазақстандық коммерсанттардың белгілі бір дүкеннен, белгілі бір саудагерден, ... ... ... ... ... ... жарнамасы. Мұндай жарнамаға , , компанияларының, туристік фирмалардың жарнамаларын жатқызуға болады. Жарнаманың бұл түрі де ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. ОТАНДЫҚ АРНАЛАРДАҒЫ ЖАРНАМАЛЫҚ РОЛИКТЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ АДАМ ... ... ... ... ... ... ... арасындағы ең танымалы және белсендісі болып саналады. Арнадағы ... да ... ... өз ... бар. Телевидениедегі жарнама эфирлік медиаға кіреді, сонымен бірге эфир көрермендермен ... ... ... беру үшін қолданылады. Эфирлік медиаға тағыда радио жатады, бірақ телеарнада ақпарат берілгенде онымен бірге қимыл, бейне, дыбыс және түс ... ... тек ... ғана ... керек. Сондықтан тұтынушыға радоижарнамаға қарағанда, тележарнаманың әсері көбірек. Міне, радиожарнама және БАҚ басқа түрлеріндегі жарнамамен салыстырғанда ... ... ... және ... ... ... ... жатқан тауарды естіртіп ғана қоймай, сонымен қатар көрсете алатын телевизиялық жарнаманың ықтимал аудитория алдында, тауардың немесе қызметтің ... ... ... да ... бар. ... жарнаманың негізін қалаушы және теоретигі В.В.Маяковский кезінде жарнама жайында: , - деп жазған болатын ⦋9⦌. Шындында да XXI ... ... ... ... ешбір нәрсе жарнамасыз алға жылжымайды деген тұжырымның дәлдігіне көзіміз анық жетті. ... ... ... ... қызметі шығады. Жарнаманың негізгі атқаратын қызметтері өзінің ерекшелігіне байланысты екіге бөлінеді:
Жарнама тәрбие қызметімен тікелей байланысты. Адамның эстетикалық жағынан жетілуіне ... ... ... ... ... ... және ... септігін тигізеді, тұтыну мәдениетін арттырады.
Жарнаманың екінші маңызды қызметі оның ағартушылық функциясы болып табылады. Оның мәні ... ... ... ... ... әдістері, қызмет көрсетудің жаңа формалары туралы білімді кеңейтуінде жатыр. Бұл салада жарнама ерекше өтімді, ... ... ... ... дәрежеде болуы керек ⦋10⦌.
Жоғарыда айтылғандардан түсінгендігіміз жарнаманың қызметі қоғамға қызмет ету. ... жеке ... ... оның да өзіндік рөлі бар. Сол себепті біз бүгінгі телеарналарымыздан не ... ... ... ... керек.
Қазақстандық телеарналарда жарнаманың екі түрі беріледі - тура жарнама (бейнероликтер) және демеушілік жарнама (демеушілік жазбалар, логатиптер, ... ... және ... ... ... ... тура жарнама алады, яғни ұзақтығы 5, 10, 15, 20, 25 және 30 ... ... ... ... ... қазіргі таңда телеарналарда демеушілік жарнама да танымал жарнамалардың бірі болып ... ... бұл ... басты артықшылығы ықтимал тұтынушылар тауар немесе қызметті жеңіл есте ... және ... ал ... ... ... үшін ... жылдам жинайды, себебі тауар немесе қызметтің атауы белгілі телебағдарламалардың демеушілігімен еске оралады. Компания - ... ... ... жарнаманың мазмұны және таралымын бақылауға алады. Бағдарламада демеушіліктің келесі ... ... ... роликтердің берілуі, логотиптердің таралуы, жүргізушінің хабарландыруы, өнімді шоғырландыру немесе бағдарламаға қызмет ету және ... ... ... ... ... ... сапалық деңгейі бұрынғымен салыстырғанда әлде қайда жоғарылаған, мұны техниканың жетілгендігімен байланыстырсақ болады. Алайда тәрбиелік мәні, тілдік мағынасы өкінішке орай әлі де ... ... тұр. ... тәуелсіздігін жиырма жыл бұрын алған қазақ қоғамы, әлі күнге дейін ... ... ... ... таба ... ... сонымен бірге ұлттық болмысын жоғалтып барады. Халқымыздың біртуар перзенті Мағжан Жұмабаев: деп қазақ тіл жайында ... ... екен ... Өткен ғасырдың өзінде мәні алашқа аян болған, қазақ тілінің бүгінгі қоғамдағы жағдайы жетім қыздың жағдайындай болып тұр. Бүгінде отандастарымыздың көпшілігі ... ... ... ... басым бөлігі орыс тілінде сөйлегенді мәртебе санайды өздеріне. Қазақ ... ... ... ... ... басындағылардан бастау керек десе, енді біреулер қазақ ... ... және ... тәрбие беретін балабақшалардан бастау керек дейді. Қайткен күнде де қазір ... ... ... санымызды соғып қалатын жайымыз бар. Бүгінгі күні көкейкесті мәселеге айналып, ұлтжанды азаматтардың орынды алаңдауын тудырып отырған жай: қазақ тілінің ... ... пен ... тілі ... ... Жасыратыны жоқ, бұл салада қазақ тілі - қосалқы тіл, аударма тіл, оқылмайтын шалажансар тіл. Өз ... өз ... ... жүр. ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының iшiндегi адамға тез және терең әсер ... - ... ... ... ... ... телеарналар өзiне қажеттi қаржының көбiн жарнама арқылы тауып отыр. Егер 2002 жылы TNS GALLUP MEDIA ASIA ... ... ... ... ... нарығының көлемi 174,2 млн. долларды құраса, 2004 жылы 318,3 млн. долларды құраған. ... орай ... ... өсiмi 49 пайызға жеткен. Жарнама нарығында теледидар жарнамасы елеулi орын алады. Мысалға, теледидар ... ... өсiмi ... ... 57,1 ... ал ... ... жалпы өсiмi 183,5 пайыз құраған. Осыдан телеарналардың қандай табыс тауып отырғандығын байқауға ... ... ... ... ... ма, әлде ... жоқ па, бүгiнгi жарнамалардың көпшiлiгiнiң сапасы сын ... ... ... тiлi шұбар. Жарнаманың жайын журналист қауымы жаза-жаза шаршады. Жазғанмен одан шыққан ... жоқ. ... ... ... ... ... орындалмай жатса да оған көңiл аударып отырғандар табылмай тұр. ... ... ... алкаголь өнiмдерiн жарнамалауға тыйым салынған. Алайда қазақстандық телеарналар сыра өнiмдерiн жарнамалаудан тынбай келедi. деп ... ... ... Бiрақ ол алкагольсiз болса, оның несi сыра? Бұл жарнамалардың мазмұнына келсек, шөлдеп, шаршап-шалдығып келе жатқан жанды қызға ынтықтырғандай сыраға ... ... ... ... жарнамалайды. Соңғы шыққан (Солод и хмель) атты сыра жарнамасының көрiнiстерi тiптен өрескел. Осы жарнама жүрiп жатса, қасыңдағылардан ... ... ... ... ... Жалғыз жiгiтке жан-жағынан үш қыз жабысады да, би билейдi. Жарнама соңында ... ... ... ... Бұны бала да, ересек кiсiлер де көредi. Болашағымыз бала деймiз де, рухани азудың озық ... ... ... да ... ... бұны ... ... деп кiнә тағуымыз жөн бе екен? Бұл рухани және мәдени азғындықтың белгiсi емес пе? Абырой болғанда, кейiнгi кезде бұл ... ... ... ... ... ... ... таңда телеарналар осыған ұқсас жарнамалар қаптап жүр. ... ... ... Бұл ... да ... жаңада түскен жігіт жатақханаға келіп өз бөлмесінен қажетсіз дискілерді табады. Бұл ... ... ... ... басы ... ... ... үзіліс жариялап, твикасты жеп алады. Сол кезде оған керемет ой келіп, әлгі дискілерді шамдал (люстра) ретінде ... ... кеш ... ... ... ... көрген қыз, мағанда солай жасап бересің бе деп қиылады. Дәл осы шоколадтың тағы бір бейне ролигінде би кешіне барған ... ... ... ... өзіне үзіліс жариялайды. Үзілістен соң оның есіне бірінші курстың қыздары бар екендігі түседі. Яғни, жарнаманың екі ... да ... ... ... қыздарға түсіріліп тұр. Егер сен осы шоколадты жесең қыздарға ие боласың дегендей.
Сонымен қатар, арақ брендiмен су шығарып ... да, ... атын ... ... түстемейтiн үрдiс белең алуда. , , - осындай аттармен арақ та шығады, ауыз су да ... ... ... ... аяқ асты ... осы емес пе? ... жарнаманың көбiнде тәрбиелiк мәнi жоғы былай тұрсын, ... ... ... ... ... ... қиналамыз. Қазақшаға аударылған жарнамаларда қазақ тiлiнiң орфоэпиялық, яғни үндестiк заңы тiптен ... ... ... ... түрiнде көптеген сөздер түсiнiксiз. Жап-жақсы аударылған жiбектей мәтiндi сөйлей алмайтын адамға берiп жүндей қылған. ... ... ... ... ... ... ... кетедi. Бұл заңның 6-бабындағы деген тармағына қайшы.
Тiзе берсек қазақ тiлiне аударылған жарнамалардағы қателерден көз ... ... ... ... айтылуы қате иiссабынының жарнамасында дейдi, дұрысы емес пе? ... деп ... ... де, ... деп сарт ... ... ... жарнамалардағы тiлдiк қателердi айта берсек тырнақ астынан кiр iздегендей боламыз. Жарнама ... ... ... ... ... ... арналар бұл талапты орындамайды. Бес минут сайын жарнама берiп берекеңдi алады. Бүгiнде деп ... ... ... ... ... тарату уақытының 20 пайызын жарнамаға жiберудiң еш қажетi жоқ. Халық өзiне керектiсiн жарнамасыз-ақ тауып алады. Мысалға, ... ... 20 ... ... ... ... оның төрт сағаты жарнамаға жұмсалады екен. Тәулiгiне 4 ... ... беру ... ... емес пе? ... ... ... бөлiгi көрсетумен кетедi). Жарнама уақытын ең ... 15 ... ... ... ... едi. ... ... тiл тазалығы туралы шынымен де ештеңе айтылмаған. Бүгiнгi күнде жарнаманың көбi орысшадан қазақшаға аударылатындықтан тiл тазалығын сақтау мақсатында осы ... бiр бап ... ... ... ... ... ... жазылып, сонан соң басқа тiлге аударылса нұр үстiне нұр болар едi. Бұл бапта аударылатын ... ... ... мен талаптар айтылса, тiлi шұбар, мағынасыз-мәнсiз жарнамадан құтылуға ықпал жасалар ⦋13⦌.
Нарық деп жүріп, ұлттық болмысымызды жоғалтып алмасақ жарар еді. Дұрыс ... пен ... не ... әрі сол ... ... етіп ... ... ол да қаржы көзі. Дегенмен солай екен деп ... оңды ... бере ... ... бой ... болып алдық. Мақұл кешегі өтпелі кезеңдерде қолдағы ... ... ... да өткізу үшін жарнаманы түрліше түсіріп бақты. Бірақ, енді есімізді жинаған соң етегімізді жапқанымыз дұрыс емес пе? Олай дейтінім бір ... ... ... ... ... хатшысына шай алдырады. Яғни, жарнамаланып жатқан шайды ішіп кереметін көрсетіп бағу керек. Хатшы етегі ... ... ... киіп басшының алдына бір кесе шай алып келеді. Ал басшы болса ... емес ... ... ... көз ... ... Қыз болса оған қымсынбастан шайын береді де жамбасын бұлтыңдатып шығып кетеді. Бұл жарнама қазақ қоғамының тәрбиесіне жат дүние. ... ... ... ... ... оны ... ... түсіріп жатқандығын ойланулары керек сияқты. Біз қазақпыз, біздің менталитетке ондай жарнамалар жат, ерсі. Алайда уақыт өте біз осы жат жарнамаларға ... бара ... ... таңда тіптен таң қалудан қалдық. Бәлкім батыстықтар үшін бұл ... ... ... ... қоғамы мұнымен күресуі керек. Тәрбиенің тал бесігі болып отырған маңдай алды бірер телеарнамыздың жасап жатқаны мынау, қалғандары не істемейді. шай ... ... ... одан ... ... оның ... ... емес. Мәселен, бүкіл телеарналардан көрсетілетін дәрісінің қазақша нұсқаға аударылғаны тіптен күлкілі. деген орысшы ... ... ... деп ... ... ... жеткендейміз, ұят дегенді ұмытқалы қашан. деген екі ауыз сөзді естімеу үшін барлығын жасаған қазақ халқы ... ... ... не көрмей жатыр, әйелдердің іш киімінен бастап, қыз, келіннің қолданатын олбис, тампон секілді прклаткілері де эфирде айналып жүр. Ал, ... ... ... ... адам ... ... бір ... ал шалбарлары денелеріне жабысып, ойыңды басқа нәрсеге бөліп жібереді. Пайғамбарымыз әйел киімінің денесіне жабысып ... және оған ... ... тыйым салған. Мұның үлкен күнә екенін ескерткен. Алайда оны еске ала қоймайтын ... ... ер ... көз ... ... ... ... қыздардың әуретті жеріне амалсыз қарау арқылы тозақ отына дайындалып жатыр емес пе. Әрине, мұнда дінді араластырмау керек деген ой ... ... ... ... дүниеге келген күні ол мұсылман болып туылмады ма, ал, ... ... ... ... ... жүруі шарт емес пе?
Жарнама әсері.
Жоғарыда жарнаманың қызметі ... ... оның ... ... бар деген болатынмын. Жарнама бұл - имидж. Біз бір тауарды көріп отырғанда ол ... ... ... ... ... ... ... барғанда біз жарнамаланбаған тауарларға қарағанда, сол эфирде берілген тауарларға қарай беттейміз. Себебі, біздің ойымызда ол тауардың кереметтігі ... ... ... ... ... көрсетпей, біздің санамызға әсер етуде. Жарнама - бұл ... ... Ол ... адам ... ең ... ... әсер ететін сан салалы нәрсе.
Сондықтан зерттеушілердің жүргізген мәліметтеріне тоқтала кеткенді жөн көріп ... ... ... ретінде парфюмерлік заттар алынған. Мұнда күнделікті тұынушылар ... ... ... ... үш ... фирманың тауарлары қойылады. Зерттеуге 18 жастап бастап 50 жасқа дейінгі қыздар қатысқан. Зерттеу бақылау жүргізу, жарнамалану тәртібі және сауалнама ... ... ... ... ...
1. Сырттағы көрінісі (тауарды бақылайды).
2. Дүкенге кіреді.
3. Сөреге жақындайды.
4. Аталған тауар жөнінде қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... Дүкеннен шығады.
9. Қызығушылық танытпайды.
10. Жарнамаланған тауардың жанынан өте шығады.
11. Дүкеннің жанынан өте шығады.
12. ... ... ... ... ... тауарға деген қатынасын бақылауға арналған. Сызбаның жоғарғы бөлігінде қолданушылардың назарын аудартуға себеп болушы және белгілі бір әрекетке ... ... ... және ... ... ал төменгі бөлігінде тұтынушылардан әрекет етуді талап етпейтін енжарлық әрекеттер және ... әсер ... Бұл ... қолданушы психолог тұтынушың әр әрекетін бақылайды (қимылы, айтқан сөздері, әсері) және оны ... ... ... біріне енгізеді. Бақылау аяқталған соң сызбада көрсетілген түрлер бойынша қолданушылардың әрекеті саналады. ... ... ... ... қалай әсер ететіндігі жөнінде тұжырым жасалынады, сондай-ақ сатып алушылардың назарының жарнамаға ауғандығы туралы есеп келесі ... ... ... ... В - ... назарын аударту деңгейі;
О - белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... назар аударған адамдардың сандары;
П - сол ... ... сөре ... өте ... ... ... саны.
Зерттеуде телеарналар арқылы жиі берілетін бейнероликтердің тізімі жасалған. Сонымен қатар тұтынушылардан өздерінің қандай тауарды қолдантындығы жөнінде де ... ... ... Ал, ... ... алынған сараптаманың қорытындысы келесі кестеде көрсетіледі:
Жарнама құралдарымен тікелей байланыста болған тұтынушылардың ... және ... ... ... әрекеттердің түрлері
Әрекет сандары
Сөрелерге тоқтаушылар
150
Дүкенге кіргендер
350
Сөреге келушілер
225
Аталған өнім жөнінде қызығушылық танытады
250
Жарнамаланған тауарды көрсетуді сұрайды
200
Сатып ... ... ... ... ... ... тауарға селқостық танытады
120
Жарнамаланған тауардың қасынан өте шығады
130
Дүкеннің жанынан өте шығады
140
Назар ... ... ... ... ... ... ... итермелейтіні және оң эмоциялық әсер тудыратыны (сөрелерге 150 адам тоқтайды, 350 адам дүкенге кіреді, 250 адам аталған өнімге қызығушылық танытады, 150 адам ... ... анық ... тұр. ... кезінде келесі фирмалардың өнімдері қолданылды: L'Oreal, Mascara, Ruby Rose. Аталған кезде сөрелердің жанынан 350 адам ... ... 72-сі Ruby Rose ... ... 125 адам Mascara ... сөрелерін, 153 адам L'Oreal фирмасының сөрелерін таңдаған. Бұл жерден байқағанымыз, жарнамаланбаған тауарларға қарағанда, жарнамаланған тауарға ... ... көз ... ... ... жарнама санаға тікелей әсер етіп, біздің өнім жөніндегі ойымызды қалыптастырады ⦋14⦌.
Жарнаманың адам ... ... ... ... ... қарастырылады. Д.Адам жарнамалау үдерісін: 1) жарнамалық хабарламаны алдын-ала ... ... және ... ... 2) ... ... ... науқан жүргізу үшін бұқаралық ақпарат құралдарын зерттеу; 3) жарнама ... ... ... ... деп үш ... ... Жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысынан бастап жарнамада психоанализ әдісі кеңінен қолданыла бастады. Тауарларды, өнімдер мен идеяларды өткізуде мамандар оған еш ... ... Бұл ... кең етек ... американың көптеген тауарларына деген сұраныстың кемуі және нарықты зерттеудің дәстүрлі тәсілдерінің нәтиже бермеуі себепкер болды. Осы орайда ... ... ... ... ... баса ... аударылды. Бұл қандай да бір тауарды алуға ықылас білдіретін кісіні алдын ала айқындау дегенді білдіретін. Жарнама саласындағы осындай практикалық ... мына бір ... үлгі бола ... ... ... ... ... тірліктің қай саласында болмасын жарнама тиімділігі жалпы тиімділіктің құрамдас бөлшегі ретінде қарастырылады. Белгілі фирмасы АҚШ-та 12 мемлекеттен ... ... ... ... аса ірі төрт ... ... салу барысында деген мақалдың дұрыстығына көз жеткізеді. Зерттеу нәтижелері алармандар үшін тауардың қай елде ... аса ... ... ... ... берді. Ғалымдар сұрау салынған шетелдіктердің Америка бейнесін қалай қабылдайтындықтарын анықтады. Өзге елдердің өкілдері АҚШ-ты ой және іс-қимыл еркіндігі ... ... пен ... ... ... ... мән беріп, өмірдің қызығын көру мүмкіндігі бар мемлекет ретінде ұғынатындықтары белгілі болды. Зерттеу негізінде ғалымдар америка ... АҚШ ... ... яғни ... сай ... ... ... шығарғаны тиімді болатыны туралы тұжырымға келіп, кәсіпкерлерге осы символдарды қолдану жөнінде ұсыныс жасады. Маркетолог мамандар америка тауарларын жарнамалау ... ... ... ... ... ... түсініктерді орнықтыруға үлкен маңыз берді. Жоғарыда аталған зерттеу кезінде АҚШ-тың шетелдіктер жиі баратын тарихи орындары анықталды ⦋15⦌.
Көптеген өркениетті елдерде жарнамаға ... ... ... Яғни ... эфирлік уақытын шектейді, не берілетіндігін бақылайды. Мысалы, көрші Қытай халқы теледидардан көрсетілетін жөн-жосықсыз жарнамаларды жөнге салып, жолға қойды. Ел билігі ... ... ... оны ... бөлуге тыйым салып отыр. Қытайда 45 минут және одан да көп ... ... ... ... алмайтын болады және мұндағы мақсат елде қалыптастыру екен. Біздің ... ... да ... ... ... ... ... артық болмас па еді. Әрине, коммерциялық телеарналарда деген ұстаным. Жарнама жан бағудың ... ... ... ... ... ... отырса, олар бұған бас шұлғи қоймас. Дегенмен, белгілі бір ... ... ... ... ... танытпай, мойынсұнуға тиіс қой. Алайда, біздің биліктің ашып, ... ... ... ... ... ... ... қатысты заң талаптарын телеарналардан табанды түрде талап ете алмай келе жатқаны тағы бар. Еліміздің ... ... деп ... ... ... көрсеткен. Бірақ, телеарналардағы жарнаманың жиырма пайыздан асып-жығылатынын жақсы білеміз. Кино мен ... ... мен ... ... ... қашан. Жылдық бюджеті 68 миллион теңгені құрайтын, жаңарған бағдарламасының эфирдегі орны ерекше. Арна жаңалықтарын қарайтын ... ... күн ... ... келеді. Сәуір айында көрілуі жағынан қазақ тіліндегі жаңалықтардың көрсеткіші 9%, ал орыс тіліндегі жаңалықтар үлесі 11% ... ... - ... 6-54, TNS Gallup Media Asia ... ... кең, жаңалықтың жаршысы атанған жарнамамен бөлінетіні өз алдына (бұл өзге арналарға да тән), оның ... ... ... ... ... ... ... көріп жүр. Кино мен сериалдардың ішіндегі самсаған жарнамалар заңымыздың делінген 10-бабының ... ... әсер ... ... ... ... арттырып, көңілімізді көтеруі керек болса, керісінше, ондағы жалаң жарнамалар жүйкемізді жүндей түтіп бітіруге айналды. Сондықтан, балаңызды теледидардың ... ... ... ... ... ... адамның есте сақтау қабілетін азайтатын көрінеді. Бұл - ... ... ... ... ... ... зерттеу қорытындысы 5-6 жастағы балалардың 55 пайызы жарнамаға шүбәсіз сенетінін, ал, 16-17 жастағылардың, керісінше, жарнама жалт етсе ... ... ... ... ... көрсеткен. Тіпті, көп жарнама балалардың арасында бәсекелестік тудырса, ата-анамен арада қайшылыққа алып келеді екен. Мәселен, ... жиі ... ... ұялы ... немесе тағы басқа дүниені құрбысынан көрген бала да соны алуға ұмтылады. Не болмаса, соны алып бермеген ата-ананың баласының алдында ... ... ... ... ... 6 жасқа дейінгі балаларды 1 сағаттан артық теледидар алдында ... жөн ... Жас ... одан үлкендері де теледидарды даму ерекшеліктеріне сәйкес қарағаны дұрыс дегенді алға тартады ⦋17⦌.
Қорта айтқанда, еліміздегі телеарналардағы тіл мәселесі ... ... таба ... ... Бұл туралы Астана қаласында ЕҚЫҰ және Байланыс және ақпарат министрлігі өкілдерінің қатысуымен заң ... ... ... ... ... ... болатын. Осы жиында негізгі тақырып ретінде талқыланған телеарналардағы тіл мәселесінің жайы тағыда шешімін таба ... ... ... ... ... ... ... - ның басшысы Александр Кельчевски: > - дегенді тілге тиек етті [18].
Телеар - налардағы жарнама мәселесі әлі де болса ... ... ... деген емеспе қазақ халқы. Сондықтан әлі де болса жарнаманың ақуалы ... ... ... ... елу де елу ... әлі де сол өткір қалпында, қажырлы іс-қимылды қажет етіп отыр. Қазақ тілінің үлесін түн жа - ... ... ... ... - ... толтыру фактілері әлі күнге дейін орын алып келеді. Талғамға талас жоқ, ... Әр ... өз ... қай ... ... да. ... ... рухани терезе десек, ол терезені әркімнің шалдыр-шатпағымен кірлетпей ұстамақ керек қой. Бүгінде кабельді теледидар арқылы жұрт ... жуық ... ... Дені - ... ... онда ... гәп ... қазақш
ІІ тарау. Қала көшелері мен газет жарнамаларындағы тілдік стильдік қателері
Жарнаманың ... ... ... ... ... Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римде Жарнама хабарландыруларын ағаш тақтайларға жазып, халық көп жиналатын алаңдарда айғайлап жар салатын болған. Баспаға ... ... ... мен ... 17 ... пайда болды. Жарнама қазақ халқына да ежелден белгілі. Оның ауызша үлгілері фольклорлық әдебиетте "жарлық шашу", "жар салу" ұғымдарымен берілген. ... ... ... ... ... және "Оғызнама" жырларында бар. 19 ғасырдың аяғында "Түркістан уалаяты", "Дала уалаяты" газеттерінде саяси-экономикалық ... ... ... ... және өнер-білім бойынша Жарнамалар берілген. 20 ғасырда Жарнаманың мақсаты мен ... ... ... артты, Жарнама тілінің ішкі құрылымы сараланды. Нарықтық экономиканың ... ... орай ... ... ... ... сан алуан болып дамуда. Жарнама стратегиясымен айналысатын Жарнама компаниялары пайда болды. Жарнаманың бір түрі -- ... ... -- ... іліп қою). ... афишалары -- спектакльдер және басқа да ... ... ... туралы хабарландырулар. Афишалар театрдың алдына, көшелерге, алаңдарға және ... да ... ... ... ... ... ... өміріміздің құрамдас бөлігіне, өзіндік заңдылықтары бар қоғамдық құбылысқа айналды. Тұтынушы мен өндіруші арасындағы маңызды дәнекер буын бола отырып, ... ... ... ... ... ... мен өнім сапасын жетілдіретін маңызды тұтқа ретінде көрінуде. Жарнама сауданы тетік қана емес, сондай-ақ тұтыну мәдениетін жаңа биіктерге ... де ... ... Өркениетті тіршіліктің негізін құрайтын ұстындардың біріне айналған жарнама төңірегінде зерттеушілер мен практик мамандар ... ... ... ... көп ... ... көбі оны ... арнайы бір саласына жатқызса, практиктер басқару, кәсіпкерлік пен іскерлік өрісінен ... ... ал ... ... ... ... бар ... шығармашылық үдерістің өзіндік бір түрі деп санайды. Жарнама нышандары адамзаттың өзін-өзі танып, саналы тіршілікке көшкен уақытында пайда болды ... ... бар. ... ... ... ... ... келген жарнама дами келе мәдени факторға айналып, тіл, діл, дін, әдет-ғұрып сияқты өзге де ... ... ... адамзат дамуының өркениеттік ұғым-түсінігін қалыптастырды. Ал, ақпарат алмасу тұрғысынан алғанда өркениет дегеніміз ең биік деңгейдегі мәдени қауымдастықтың, аралас-құраластық пен сан ... ... яғни ... ... даму ... Жарнама - коммуникация құралы, мәдени және өркениеттік тетіктер - ... мен ... ... ол ... ... ... өз ... тигізеді. Әлбетте, адамзат қоғамының тәй-тәй басқан шағында толыққанды жарнама әлі өмірге келмегентін, тек ... ... ғана бой ... ... ... ... алғашқы қауымға қауіп-қатер төнгенде дабыл атқарымын орындаған, бір тайпаның ... ... ... өкілінен айырмалаған әлеуметтік ақпарат ретінде қарастыруға болады. Тайпа мүшесінің сақал-шаш жіберуінен, киім киісінен, ... ... ... ... ... ... ақпарат . Бұл кезеңде жарнама нышандарының экономикалық сипатынан әлеуметтік бағыты басым болды, яғни осы арқылы ... ... ... өкілетті тұлғалар, ауқатты топтар қарапайым халықтан айырмалана алды. Сөйтіп, қоғам дамуының бастапқы ... бұл ... ... пайда болуына жол ашқан әлеуметтік және мәдени тірліктің ... және ... ... ... бар ... Жарнаманың даму үдерісін шартты түрде бірнеше кезеңге бөлуге болады: Б.д.д. ІІІ мыңжылдық - б.д. V мыңжылдық - ... ілкі ... ... ... ... кезең және антикадан кейінгі кезең); VІ-VІІ (орта) ғасырлар (феодализм дәуірі, өнеркәсіпті цехтық тәсілмен ұйымдастырудың қалыптасуы); ХVІ-ХVІІ ғасырлар - ... және ... ... ... ХІХ ғ.-ХХ ғ. басы - ... ... және капиталистік экономиканың даму кезеңі. Қазіргі заманғы жарнама әуелі протожарнама ... ... ... ... ... ... құралдары мен бұқаралық коммуникация жүйесі қалыптасқан қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тарихи-мәдени құбылыс саналады. Ежелгі протожарнаманың пайда болуы біздің дәуірімізге ... 3 ... ... протожарнама
1. рулық
2. тайпалық тотемдер
таңба;
штамп;
мөр, авторлық белгілер (сигнатуралар) протожарнамалық формаларға жатады. Жарнаманың қоғам дамуының экономикалық факторы ... ... ... ... ... пайда болуымен тікелей байланысты. Урбанистік өркениет арқасында ілім-білім бір жүйеге түсіріліп, әртүрлі тілдерде сөйлейтін халықтарға ортақ дін мен ... ... ... ... ... шаһар мәдениеті қалыптасты. Қала халқының саны өсті (кей деректерде Рим мен ... ... ... ... ... ... Қаладағы тыныс - тіршілік негізгі үш орталық төңірегіне топтастырылғаны белгілі: билік орталығында әкімшілік орындары, ал рухани орталықта ғибадат үйлері ... ... ... ... базар болып табылатын-ды. Осы құрылымдардың бәрі бас-аяғы бүтін, жинақы, классикалық ... Рим ... - ... ... тапты. Мұнда тұрғындарды Сенаттың саяси шешімдерімен, қала басшылығының бұйрық-жарлықтарымен, жат жұрттық елшіліктердің келу-кетуі, азық-түліктің ... ... ... ... ермегі - гладиаторлардың шайқасы жөніндегі ақпармен таныстыратын ... ... ... болған. Мұндай жарнамаға Сенаттың ағымдағы қарарлары мен шешімдері жазылған ... ... ... бұл ... көзі ... ... ... болып аталып, оған билік маңайындағы жаңалықтар, жеке тұлғалардың шақырулары мен хабарландырулары жазылған. Үлкен қаладағы ақпарат алмасуға аса мұқтаж ... бірі - ... ... ... ... рухани орталық болып табылатын-ды. Мәселен, Римде абыз тұрған үйдің ... ... ... ... ... ... ... кейіннен мұражайға өткізілетін болған. Храмдар мен соборлардың, ... ... ... ілу ... дәуірлерде де, атап айтқанда орта ғасырларда да жалғасын тапқан. Бұған атақты реформашы Мартин Лютер тезистерінің 1617 жылы ... ... ... ... ... Орта ... ... жарнаманы негізінен жаршылардың тауарды-айталық, шарап пен құмыраны, ат әбзелдерін, жеміс-жидекті әспеттеп, асыра дәріптеп, мақтауын ... ... бар ... жеріне жеткізіп айтатын деп қарастыруға болады. ... осы ... ... жарнама да бой көрсете бастады. Қылқалам иелері-граверлер, суретшілер мен мүсіншілер жарнама ісіне араласып, олардың туындылары қалалар мен ... ... ... ... ... деректері ХІІ ғасырдың бас кезінде көшелерге әшекейлі ілмелер ілінгенін айғақтайды. ... ... ... ... ... ... дамиды. Бұл кезеңде Батыс Еуропада экономика қарыштап өсіп, қала мәдениеті жаңа ... ... ... мен ... ... құрылымындағы оң өзгерістер жарнама шеберлерінің ізденістеріне кең жол ашты. Бейнелеу құралдарын қолданудың жаңа әдістері пайда болды. Қабырғаға салынатын ... ... ... ... ... ... ... бастады. Сөйтіп, көркемсуретті ілмелер өнерінің дамуы үшін қолайлы жағдайлар қалыптасты. ХҮ ғасырдың ортасында-ақ Франция қалалары осындай ... толы ... ... ... ⦋20⦌.
Көліктегі жарнама
Жарнаманың қарастырылып отырған кезеңдегі дамуы Еуропа елдерінде осы тұста болып өткен негізгі саяси және экономикалық оқиғалармен ... ... ХV ... ... ... ... және ... қатынастардың, саяси және мемлекеттік құрылыстың жаңа тұрпаттары мен ... ... ... ... Бұл жаңа ... ашулар жүзеге асқан, жаңа елдер мен аймақтар саяси сахнаға шығып, еуропалық экономикалық-саяси және мәдени ... ... ... ... ... пен Солтүстік-Батысқа қарай ойыса бастаған уақыт болатын. Осы тұс классикалық орта ... ... ... ... басу ... ұлы жаңалықтардың дүниеге келген кезі еді. Техника қауырт дамып, өндірісті ұйымдастыру технологиясы жетілдірілді, ... ... ... балқыту, тоқыма, коммуникация құралдары өндірісі өркендеді. Математика, астрономия, физика, химия сияқты ғылым салалары дамыды. Кейінгі орта ... ... ... ... афиша, каталог және манускрипт сияқты жаңа формалары кеңінен тарай бастады. Мұның барлығы баспа ісінің өркендеуі арқасында ... ... ХV ... ... ... ... ұлттық экономикалардың, сауда мен ғылыми орталықтардың дамуы ... ... ... мұқтаж болды. Коммуникацияның ауызша және бейнелі түрлері қажеттілікті жеткілікті қанағаттандыра алмады. Ақпаратты көбейтіп тарату мүмкіндігінің шектеулі болуы, бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... кері тартты. Баспахана станогын ойлап тапқан Иоганн Гутенбергтің ісін алға апарушылардың жанқиярлық қызметінің нәтижесінде 1500 жылы 200 - ден астам ... ... ... тұрды. Еуропаның барлық елдерінде кітап басу жолға қойылды. Бұл үрдістен ортағасырлық Осман Түркиясы да қалыс қала алмады. Түркі ... ең ... ... 1727 жылы ... келді, оны ұлы ағартушы Ибрагим Мүтефферика өзінің әкесі, белгілі ... ... ... ... ... бірлесіп ашқан болатын. Мәдениеттанушылар үшінші ақпараттық төңкеріс деп атаған бұл үдерістің жарнама қызметінің одан әрі дамуына әсері зор болды. Осы ... ... ... ... ... ... ... екінші төңкеріс жазудың ойлап табылуымен байланыстырылады. Күнделікті көзімізге таныс жарнама ХІХ ... ... ... ... ... ... ... әкелген факторлар қатарына:
экономикалық факторлар (өнеркәсіптік революция);
ғылыми-техникалық прогресс (коммуникацияның озық әдістерінің-телефонның, телеграф пен радионың, кинематографтың пайда болуы);
әлеуметтік өзгерістер ... ... ... ... ... ... көші-қон үдерістерінің жеделдеуі);
мәдени ілгерілеушілік (қала мәдениетінің басым бола бастауы, жалпы адамзатқа ортақ құндылықтардың көрінісі беруі) жатады ⦋21⦌.
Басылымдарда жалғыз ... ... ... ... Оған ... ... мәтін жазылуы керек. Ал осындай жарнамалық мәтінге қойылатын ... өте ... аса ... ... ... ең ... мақсат. Сонымен бірге, жарнамалық мәні әрі тартымды, әрі көркем жолмен жазылуы тиіс. Жарнамалық жағынан құндылығы жоғары, негізгі ой мен ... ... ... мәтіннің ішінде дараланып тұрғанда ғана хабарландыру көздеген мақсатына жете алады. Мұның бәрі жарнама бөлімінің қызметкерлерінен үлкен білімдікпен қоса ... де ... ... ... ... тілі ... тек хабардар етіп қоймауы керек, оқырманды өзі жарнама жасап отырған затты алатындай жағдайға жеткізетіндей тілмен жазылуы керек.
Жарнама мәтінінде басты ... ... ... ... ... ... негізінен 3 түрлі функциялық қызмет атқарады: 1) тақырып алыстан көңіл аударып тұруы керек; 2) ... ... қоса ... ... жете алмайды (радио, телехабарына байланысты); 3) тақырып өз оқырманын ... ... ... ... - ... ... жағдайын жақсартуға негіз бола алатын бірден-бір нәрсе ... ... ... ... де, өзінде де қазақ басылымдары әу баста жатырқай қарап келді. ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан да болар , және басқа газет-журналдарда, жарнамалық парақ, ... ... ... бола ... ... қарап-ақ бұл мәселенің дүниежүзінде алда тұрғанын байқауға болады. Ал бізде болса бұл ... ана ... ... ... ... тәжірибелер жоқтың қасы. Мәселен, АҚШ-та газет-журналдар кірісінің 60-80 пайызы жарнамадан түседі ... Бұл елде 61,4 млн. ... ... шығып тұратын 1730 газеттің 80 пайызы, сондай-ақ жалпы тиражы 55 ... ... 757 ... ... жарнама берушілерге белсенді қызмет көрсетеді ⦋22⦌.
Жарнамалық материалдар біздің де мерзімді баспасөзімізден күн өткен сайын көптеп орын алуда. Алғаш ... ... ... ... одақ ... ... ... газетінде шыға бастады. Бірте-бірте хабарламалар басқа газеттерде де жарияланып тұрды. Одан соң газеті өз ... ... ... және ... ... ... жарнама материалдарға газеттің екі бетін арнады. Көп ... бұл іс ... ... де ... тапты. Қазір біздің республикадағы барлық басылымдар ішкі экономикалық, қаржылық себептерге байланысты ездеріндегі жарнамаларға айрықша назар ... ... ... отыр. Редакцияның жанынан жарнама бөлімдері немесе коммерциялық қоғамдар ашылуда. Баспасөздегі ... рөлі мен ... ... ... болуда. Мәселен, осы арқылы экономиканы ынталандыру, талғампаздық, имандылыққа тәрбиелеу ісіндегі жарнаманың алатын орнын, мән-мағынасын айқындауға толық қол жеткізуге болады. Бұл ... ... ... ... ... ... 26 ... тележарнамаға, 42 пайызы газет-журнал жарнамаларына сенеді екен.
Қазір республикамызда шығатын газеттердің көпшілігінде ... ... ... ... ... ... ... жарияланып тұрады. Кейбір редакциялар жарнамалық қосымшалар, апталықтар шығаратын болды. Әрине, ... ... ... әлі аз, бұл ... ... әлі жете ... жоқ, теориялық тұжырымдар, методикалық нұсқаулар жоқтың қасы. Қазіргі жарнама материалдардың газет бетіндегі көріністері, берілу формасы мен тәсілдері жұтаңдау, жарнаманың өзіндік тілі мен ... әлі ... ... ... ... ... аңғарамыз. Сырт қарағанда, жарнама мен әдеби немесе газеттік жанрдың арасында ешқандай ортақ белгі жоқ сияқты. ... ... ... бұл ... жарнама мен хабар (информация) шекараларының тым жақындап кеткендігін бекер айтып жүрген жоқ.
Жарнамаларды топтастыруда негізінен әр түрлі, әр ... ... ... ... ... жарнаманың стилистикасы болғандықтан, ондағы тілдің қолдану аясының маңыздылығын қарастырамыз. ... ... ... ... ... әр қилы ... келеді. Сондықтан, оны былайша жіктеуге болады: а) көзге көрінетін (визуальды), ә) құлаққа естілетін (аудиальды), б) көрініп-естілетің (аудио-визуальдық) жарнамалар. Бірінші ... ... ... кең ... басылымдық, сәулелі, безендірілген және суреттік жарнамалар жатады. Екінші топқа ... ... ... ... ... ... топқа біріктірілген теледидар мен кинодағы жарнама, әр ... ... ... ... ... және бір ... ауызекі сейлеу стилі арқылы жүзеге асырылған жарнамалар жатады. Басылымдық жарнамалардың плакаттық, афишалық, каталогтық, проспектілік, альбомдық, буклеттік, қосымша қағаз (вкладыш), есте ... ... ... ... ... жапсыратын қағаз түрлері (ярлык), этикетка, бағасы көрсетілетін қағаз (ценник) және басқа да түрлері болады. Осы жарнамалық ... ... ең ... ... беттеріндегі жарнамалар екендігіне дау жоқ ⦋23⦌.
Жарнамалық плакаттар - оқырманның назарын қандай да бір ... ... ... ... ... аударатын тәсіл. Жарнаманың бұл түрі көбінесе бейне немесе мәтін арқылы ... ... ... ... ... оқу ... ілінеді, қабырғаларға жапсырылады. Плакатта жазылған жарнаманың мәтіні жоғарыда айтқанымыздай әрі қысқа, әрі түсінікті, есте ... ... ... ... тиіс, әрі оған қоса, мәтіннің сөзі жарнамадағы сурет белгілерімен астасып жатуы керек.
Каталог - бұл жүйелі ... ... ... ... ... ... Олар ... тәртіппен орналастырылады, іздеп табуға жеңіл болу жағы қарастырылады.
Проспект - ... ... ... ... ... тауарды суреттеп, соған қоса тауардың берілген түрі мен оны пайдаланып, қолдану ... ... ... ... ... ... қысқаша мағлұмат берумен қатар, оны пайдаланудың ережелері де ұсынылады.
Альбомда тауардың безендірілген суреті, кескіні, фото ... ... және ... ... Қосымша беттер - көбіне кітап, газеттермен бірге қосылып сатылады. Жарнаманың бұл түрі, әдетте, мерекелік құттықтаулар, сондай-ақ өнеркәсіп, сауда өнімдері, ... ... ... жарнамалайды.
Жарнамалық үндеулер бейнеленген және жарнамалық мәтіндерден тұрады. ... ... ... ... этикеткасы, белгісі көрсетіледі.
Жазба қағаз - тауардың белгісі. Мекеме мен фирманың аты аталып, көлемі, сапасы, салмағы керсетілетін шағын ғана жазба ... ... ... - ... жапсырылатын қағаз. Бұл көбіне суретпен безендіріледі. Мұнда тауардың белгісі кескінделеді. Этикетка ... ... ... ... ол міндетті түрде танымдық белгімен ерекшеленіп тұруы тиіс.
Баға көрсеткіш - тауар бағасының анықтамасы.
Зерттеулерге қарағанда, республикамызда 1892 ... ... ... ... ... ... ... жарнама таратушылардың көрсеткіші 46,6 пайыз, жарнама ... 46,1 ... ... Ал, қалған 7,3 пайыз болса, жарнамаларды өздері өндіріп, өздері тарататындардың еншісіне тиесілі. Бізді таңқалдыратын тағы бір жағдай, ... ... 97,4 ... жекеменшік иелігінде екендігі. Ал, енді мемлекет меншігінде 3-ақ жарнама агенттігі жұмыс істейді. Олар - Қарағанды, ... және ... ... ... ⦋24⦌.
Жарнама - нарықтың қозғаушы күштерінің бірі. Сондықтан жарнаманың жоқ. Бұл - әлемде қалыптасқан құбылыс. ... ... ... ... ... ... ... да көрмейсіз. Неге? Алдымен жарнаманың тіліне келелік. Бүгінде Қазақстанның қай қаласына ... да ... ... көз ашпайсыз. Әр жарнаманың төменгі тұсында деп тайға таңба басқандай анық жазылған. Демек. оның тілдік сауатсыздығына жарнама ... ... ... ... ... болып отыр делік. Жарнама агенттіктеріндегі аудармашы орыс тілінен қазақ тіліне қалай аударса, солай жазылып келген, яғни сол агенттіктердегі мемлекеттік ... ... ... маманның жоқтығынан заң бұзушылық орын алып отыр.
Мысалға, Алматының көшелерімен бір жүріп өтсеңіз, көшедегі жарнамалар мен жазуларға ... ... ... күй ... ... ... жарнамалардың 50 пайызы таза орыс тілінде, 40 пайызы екі тілде, қалған 10 ... ... ... ... тіптен күнделікті өміріміздегі қостілділік, тіпті үштілділік қазақ тілінің сорына айналды. Заңдағы дегенді де оңдырмадық. Мысалы: , , т.т. ... ... ... үнемдеу арқылы қазақ тілін бір масқаралап отырмыз. Оны көріп, елеп, ескеретін құзырлы органдар үнсіз.
Әдеттегідей көшедегі екі тілді жарнамалардың ... мін таба ... Ал ... ... ... ... Мағынасы жағынан екі жаққа қарсы тұрады. Тіпті қазақшада жоқ сөйлемдерді тауып алады. Мысал ма, мысал көп. кинотеатрының алдындағы ... кино ... ... ... сөйлемнің қазақшасын деп, ал базарында бір букмейкер дүңгіршегінде деген сөйлемді деп аударып қойған. Бұл не ... ... ... ... толып жатыр. Ол -- ол ма, тіпті Елбасы сайлауы алдындағы жарнаманың орысшасында ... ... деп айды ... ... ... ... ... іліп қойған кезде болды.
Бүгінгі таңда Алматы, Ақтөбе, Шымкент, ... ... 2012 ... мамыр айынан бастап қоғамдық-саяси ұйымы жұмыс жасап жатыр. Бұл ұйымның өзгелерден ерекшелігі ... ... өз ... ... ... маңдайшаларының, көше атауларының, жарнама жазулары заңдарға ... ... ... заң ... ... ... ... деген қағиданы ұстанған ұйымның жүргізген жұмыстарынан мысал келтіргенді жөн ... ... ... ... ... ... 147 а үй, 13 ... орналасқан Нотариус кеңсесінің маңдайшасында көше атында орфографиялық қате ... деп ... ... деп ... ... Сонымен бірге кеңсенің үй мен пәтер аты орысша жазылған. 1997 ж. 11 шілдедегі ... ... ... ... 24 бабы бұзылған. Сондықтан, заңға сәйкес, деп жазылуы тиіс.
2. А.Байтұрсынұлы ... 147 а ... пен ... ... ... мекен-жайында орналасқан медициналық орталығының маңдайшасында деген тіркесінде стилистикалық қате кеткен. Қазақ тілінің стилистикасы бойынша болып жазылуы тиіс.
3. ... пен ... ... қиылысында орналасқан қоғамдық тамақтандыру орнының атауы мен маңдайшаларындағы жазулар 1997 ж. 11 шілдедегі ... ... ... ... 24 ... сай емес. деген атауы толығымен қазақ тілінде транслитерация ережесіне сай ... ... ... - деп жазылуы тиіс. Маңдайшалары тек орыс тілінде жазылған: , . ... ... ... - , .
4. ... мен ... көшелерінің қиылысында орналасқан фастфуд тағамдарының орталығы "Жарнама туралы" ҚР-ның 2003 жылғы 19 желтоқсандағы N508 Заңындағы деп ... ... 2 ... ... мен маңдайшаларындағы жазулар 1997 ж. 11 шілдедегі №151-І Заңында жазылған деген 24 бапқа сай ... ... ... ... ... жазу ... ... 94 үй мекен-жайында көше аты жазылған маңдайшада қате кеткен. деп жазылудың орнына, деп ... ... ... ... 94 үй ... аяқ киім ... ... атауында, маңдайшаларында орфографиялық, грамматикалық қателер жіберілген. Дүкен атауы және маңдайшаларында жазылған сөзінде орфографиялық қате ... ... ... - . Сонымен бірге, атауының ... ... ... деген тіркесте де қателіктер жіберілген. Орысша нұсқасында болғандықтан, ... ... ... ... - .
7. ... ... ... (Қонаев к-нің қиылысы) деген базардың айналасындағы маңдайшаларда ... ... ... ... ... ... ... Жәрменке. Ярмарка>> деген атаудағы сөзі қате жазылған. Орфографиялық ... сай - деп ... ... ... жарнамадағы Ұялы сөзіндегі әрпі деп қате жазыған. Сондай-ақ, орыс тілінде деп жазылғанмен, сөзі қазақ ... ... ... ... ол да қате ... саналады. Ал деп жазылған сөзде орфографиялық қате жіберілген. Орфографиялық ереже бойынша, тек бір сөз ... ... қос ... ... ... ... деп ... деген маңдайшасында орфографиялық қате жіберілген. сөзі деп, ал деп ... ... ... деп ... ... ... деп жазылып кеткен.
8. Қонаев пен Гоголь көшелерінің қиылысында орналасқан аяқ киім салонының ғимараты сыртындағы атауы 1997 ж. 11 ... ... ... ... ... 24 бапқа және Жарнама туралы ҚР-ның 2003 жылғы 19 желтоқсандағы N508 ... деп ... ... 2 ... сай ... яғни ... және орыс ... жазылмаған, транслитерациясы жасалмаған. Осы салонның деп жазылған маңдайшасы да қазақ ... ... сай ... Бұл екі сөз қос сөз болмағандықтан, бірігіп бір ғана мағынаны білдіретіндіктен деп дефиссіз ... ... ... Мәметова көшесінің қиылысы бойындағы Сұлулық салонының атауында орфографиялық қате ... деп ... ... ... нұсқасы - .
10. Мәметова мен ... ... ... ... 1997 ж. 11 шілдедегі №151-І Заңында жазылған деген 24 бапқа және Жарнама туралы ҚР-ның 2003 жылғы 19 ... N508 ... деп ... ... 2 ... сай ... яғни мемлекеттік және орыс тілінде жазылмаған, транслитерациясы жасалмаған ⦋25⦌.
Сонымен бірге ... ... ... жолы көшелерінің қиылысында орналасқан "Элитэ" перделер салонының жарнамалық маңдайшасында жазулардың барлығы орыс тілінде жазылған, тек ... ... сөзі ғана ... ... ... 1997 ж. 11 шілдедегі №151-І Заңында жазылған деген 24 бабы бұзылған. Заңға сәйкес қазақ ... ... ... ... дәл осы ... кейін орналасқан кафенің атауы да орыс тілінде. Ондағы тақтайшада "кафесі "Коркыт ата" кафе" деп көрсетілген. ... ... ... ... қателік бар, тиісінше ол "түрік тағамы" болып жазылуы керек. Кафенің ас ... ... ... және ... ... ... қазақ тілінде жазылмағын, бұл да жоғарыда келтірілген заңға қайшы. кафесінен кейін орналасқан келесі жарнамалық тақтайша да мемлекеттік тілде ... орыс ... ... ... тілде жазылған жалғыз сөз "перделер" ғана. Осы қатарда бойлай ... ... ... атауларының барлығындағы жазулар орыс тілінде ғана жазылған.
Жібек жолы және Фурманов көшелерінің қиылысы. "Алтын" зергерлік ... ... ... "менің сүйікті қалам" деген сөз тіркесіндегі сөзі "суйікті" деп жазылған. Жібек ... ... ... ... орналасқан жер асты өткелінде орналасқан сауда нүктелеріндегі жазулар орыс тілінде берілген. Арбатта орналасқан "Раметру" мега бутигі. Онда 1997 ж. 11 ... ... ... ... ... 24 бабы бұзылған. Барлығы тек орыс тілінде жазылған. Арбаттан төмен қарай жүре ... ... жазу ... ... ... ... деген жазу "Макатаев көшесі" деп жазылып, орфографиялық қателіктер кеткен.
Абылай хан-Жібек жолы көшелерінің қиылысы. Біріншіден, жазуда
стилистикалық ... бар. ... ... сөз ... ... сәйкес келмейді. Абылай хан көшесінің бойында орналасқан Ғ.Мүсірепов атындағы театрдың қасында орналасқан Гүлдер ... ... ... ... орыс ... ... хан ... 34. 1997 ж. 11 шілдедегі №151-І Заңында жазылған деген 24 бабы бұзылған. Абылай хан көшесі-Райымбек даңғылының қиылысы. Жерасты ... ... ... атаулары тек ресми тілде жазылған. туралы ҚР-ның 2003 жылғы 19 желтоқсандағы N 508 ... деп ... ... 2 ... ... мен маңдайшаларындағы жазулар 1997 ж. 11 шілдедегі №151-І Заңында жазылған деген 24 бапқа сай емес. ... ... ... ... ... ... "Жұмсақ бола аламын" деп аударылып, билбордта денелі ер адамның суреті қыстырылыпты. Жалпы, бұл жарнаманың орысша нұсқасы әу ... ... ... ... Содан кейін ұялы байланыс жарнамаларында жарымжан аудармалар, тіпті, көп. Мысалы, ұялы ... ... ... ... ... в твоем телефоне" тіркесі "Лимитсіз Интернет-серфинг сенің телефоныңда" деп жарымжан аударылған.
Бұл мәселе тек ... ... ғана емес ... өзге ... де өзекті проблемаға айналған. Мәселен, Шымкент қаласында ретсiз орналастырылған, ... ... ... ... ... ... ... бiткен арамшөптей қаулап барады. Республикадағы үшiншi шаһардың кез келген көшесiнен жарымжан жарнамалар жамырап ... көз ... Рас, ... қым-қуыт жолдардың жағаларында жайғасқан коммерциялық нысандардың маңдайшаларындағы және "мен мұндалаған" билбордтар мен афишалардағы талапқа мүлдем сай емес жазуларды жөндеумен тиiстi ... ... ... ... ... ... ... жұмысына құзырлы органдардың арнайы рұқсаты болмаса, әкiмшiлiк жүйесiне жататын құрылымдардың араласуына әзiрге белгiсiз уақытқа ... ... ... ... ... ... отырғаны жасырын емес. Тiрлiктерiн тексеруге қойылған шектеудi өздерiнiң ыңғайына қарай пайдаланып қалуды қолай көрген көптеген ... және орта ... ... ... ... ... бiр-ақ басқан нысандар молынан табылады. Мәтiнi мәнсiз, мазмұны түсiнiксiз, талғамға тұшымсыз жазылып, ... ... ... ... ... ... түскен. Тауары мен қызметiнiң жандануын ғана күйттеген ... ... ... туралы тайға таңба басқандай заңдар мен мемлекеттiк құжаттарды белiнен сызып, ойларына не келсе соны ... ... 5-6 ... ... ... ... түрткi болар, көңiлге түйткiл салар жарнамалардың талайын кездестiресің. Жүргiншiсi де, ... да көп ... ... ... ... экономика институтына, "Болашақ" колледжi мен гимназиясына, "Тау шыңы" гипермаркетiне бұрылар қиылыста адам ... биiк ... ... мен қара ... ... ашылған айра-жайра сылқымның сұлбасы салыныпты. Қондырғының жоғары жағындағы "CHIC Abo BAR. Luxury di bar" ... ... оның ... ... ... ... Бiр ауыз қазақшасы жоқ. Жартылай жалаңаш әйелдiң боялған мүсiнi қарауға бет ... ... ... де, ... де ... қабыспайды. Ал, оған тым жақын маңда екi жоғары оқу орны, бiр колледж, екi мектеп, екi балабақша бар. ... ... ... бiрiншi санаттағы орталық көше және көпқабатты тұрғын үйi қалың ... ұсақ ... мен ... ... қос бiрдей "Керемет", "Тау шыңы" гипермаркеттерi мен олардағы балалар ойын-сауық кешендерiн тағы қосыңыз. Жаңағы бұралған ашық-шашық қыздың суретi жанынан күнде өтiп ... жас ... одан ... ... ... бiр сәт ... ...
Осы тұсқа жақын С.Қожанов және А.Байтұрсынов көшелерiнiң қиылысында орнатылған билбордтағы көрiнiс те осыған ұқсас. Тура бағдаршамның желкесiндегi баннерде көкорайда ... ... ... ... қыз ... ... киген бiр аяғын бүгiп, екiншiсiн көкке көтерiп жатыр. Онсыз да ... етек ... ... ... ... ... қызыл шарап құйылған бокал тұр. Билборд арқылы сауда ... ... ... өздерiне жаңа түскен аяқ киiмге қызықтырған түрi. "Менi көрдiң бе?" деген сыңайдағы көйлегiнiң етегiн мықынына ... ... ... ... ... ... ... әмбебап дүкенi алдында, жарнамаға орын беретiн құзырлы мекеме -- қалалық сәулет және қала құрылысы бөлiмiнiң алдында да ... ... ... ... барысында анықталғанындай, 446 билборд заңды түрде тiркеуден өтiптi. Есесiне 100-ге жуық осындай қондырғы еш ... ... ... ... ... орнатылған. Көрнекi ақпараттың мемлекеттiк тiл заңдылығына мұрын шүйiрiп, менсiнбей тұрғаны қынжылтады. Дерекке сүйенсек, ... ... ... ... ... ... 984 ... орны, 34 базар бар. Осы коммерциялық нысандардың тым болмаса жартысы ... ... ... деп айта алмас едiк. Қараңыз, Темiрлан тасжолы бойы мен Қатынкөпiр аумағынан "Жаңа шаһар" ... ... ... ... ... ... ... сақтаған бiрде-бiр коммерциялық нысанды ұшырата алмайсың. Басымында маңдайшасындағы жарнамаға берiлген рұқсат жоқ және тек орысша немесе өзге шетел ... ... ... көшедегi автокөлiк жөндейтiн және қосалқы бөлшек сататын сырты да, iшi де жобаға сай жап-жақсы "Формула" деп аталатын екi қабатты ғимараттың ... ... атын ... көрсетiлетiн қызмет түрлерiн орысша безендiрiптi. Ал, мұның барлығы заңға қайшы ... ... ... ... ... ... қаласында да бар. Онда да заң бұзылуда. Өкінішке қарай күресетін құзырлы органдардың құзіреті аз болып тұр. Туған тіліміздің ... ... ... ... саясатын қоса арқалайтын күйге түстік. Қазір бесіктен белі шықпаған балабақша тәрбиеленушілерінен бастап, жалпы білім беретін оқу орындарының біразы осы ... ... ... үш ... ... ... ... жатыр. Ақтөбенің жүрегі болып жүрген сауда үйінің маңына ... ... ... ... ... ... ... аумақты алып жатқан ат шаптырым сауда үйінің ішінен дегеннен өзге ... ... ... ... ... Кіре берістен бастап , , деп мен ... ... кім үшін шет ... жазылғанын түсіну қиын. Мемлекеттік тілдегі нұсқасы түгілі, жалпыға түсінікті деп жүрген орыс тіліндегі аудармасы да жоқ. , , , ... ... ... ... ... ... ... өзіміздің кәдімгі қаракөздер. Бренд тауарлар сатумен айналысуды кәсіп еткендердің арасында ана тілінде тіл қатқан бір жан жоқ. Тіпті ... ... да. Олар үшін ... ... ... ... ... сауда сөресіндегі тауарларының өткені ғана. Егер ұлттық намысы, еліне, тіліне ... ... ... ... әлемдегі ең бай тіл, өзінің анасының адал сүтін емген төл тілі тұрғанда шет ... ... ... ма? ... деп ... ... иелерінің бірі әлемге әйгілі мұндай фирмалардың атауын қазақ тіліне аударудың ... жоқ ... ... ол ... брендтер. Авторлық құқықтары бар атауларды біздің өз бетімізше аударма жасауға құқымыз жоқ. ... сол ... ... деп ... ... екенін байқатқандай болды. Шындығында да , , , т.б. ... заң ... ... келе ... ... ... отырған шетелдік мекемелер мен олардың сауда белгілерін мемлекеттік тілде рәсімдеудің жолдары да көрсетілмеген. Туған тіліміздің мүддесін қор-ғайтын ... ... ... ... ... ... сай немесе сәйкес еместігін мүдделі мекемелер тексеруге құқылы бол ғанмен, әкімшілік-құқықтық шара қолдану заңмен белгіленбеген. ... ... жаңа ... мен жаңа қалыптары пайда болуда, алайда жарнама мәтінінде әрдайым негізгі, ... ... сөз ... Жарнама тілі саласы қазақ тілінде жаңа сала деп қарастыруға болады. Қазіргі таңда жарнама үстем ... ... орыс ... ... да, ... ... ... аударылады. Бұл жағдай керісінше болуы тиіс. Алдымен қазақ елінде қазақ тілінде әзірлену керек. Сол тілдің ыңғайына жығылу, сол тілде қалай ... үтір ... ... ... ... ... де солай жазу басым. Оған лайық балама немесе қазақ тілінің тілдік нормаларын сақтау ұмыт қалғандай. ... ... ... граматикалық құрылысына, қиыстыру жүйесіне қиянат жасаған жерлері баршыдық. Қиыны, міне осында. Небір жарнама ... оқып ... ... ... не ... не ... білмей қайран қаласың. Бірен-сараны болмаса, кілең қазақ сөздерінен құрылған тіркестер өзара байланыспай, қиыспай ... ұғым ... ... ... ... ... болу үшін ... келтірейін: Строиетельные материалы ... ... ... и в ... ... және ... ... ... ... аяқталмаған. Негізгі ой - құрылыс заттарының көтерме және бөлшке бағамен сатылатындығында, яғни бұл ... ... ... керек етіп тұр. Демек, десе сөйлем түсінікті ... еді. ... ... ... ... тағы бір мына ... назар аударыңыз:
Ген победителя в каждом ... гені әр ... не ... ... ... ой ... келгені белгісіз. Мағынаға мән беру атымен жоқ.
Магазин продуктов и промышленных товаров.
Азық-түлік және ... ... ... ... мысалда деген сөзге ілік септігін, яғни жалғауын қоссақ, сөйлем түсінікті, мәтін сауатты құрылған болар еді. ... және ... ... ... ... ... терминдердің аудармасы болар тұра, орыс тілінде қазақ тілінің ... ... ... Мысалы,
Ремонт автомобилей ... ... - адам ... жүк ... машина, яғни көлік. Неге демеске?
Активная семья ... ... ... ... ... студент ... ... ... ... ... слова ... ... ... бұл ... ... ... сөзінің бірінші мағынасы - белгілі ұйымның беріле, ... ... ... Ал ... ... - ... орындарының құнды зат я аласы, ақша бұйымдары. Демек мысалымыздағы ... ... - . ... ... ... ... ... студент, белсенді уақыт, белсенді сөздер десек орынды болар еді. Кейбір қазақ тіліндегі жарнамалар ... орыс ... ... ... ... Мысалы,
Самые привлекательные тарифы Ең ... ... ... ... ... ... деген сөз, туралы ой да жоқ. болуы үшін болуы керек емес пе? Яғни - деп ... емес пе? ... ... ... ... ... ... зер ... деп ... - кір ... машина, тоңазытқыш, плиталар, қысқатолқынды пештер, яғни бір сөзбен айтқанда тұрмыстық техника. деу тіпті сауатсыздық! Ақмаржан сөзінің мағынасына ... ... ... түрі, орысшасы - коралл, ақмаржан - ... ... ... ... ... ... деу өте орынсыз, ойға сыйымсыз.
Для всех кто ищет! Кім ... ... ... всех кто ... Кім ... ... ... ... ... адамға әсер ету қызметі өте төмен. Неге дейсіз ғой? Өйткені кімнің нені іздейтіні, нені таңдайтыны беймәлім. Бір сөз ... рет ... ... ... да ... ... мен ... назарына! десе де айтар ой жетімді болары анық.
деген сөйлемдегі сөзі кез-келген сөздікте деп берілген, күнделікті ... ... де ... ... деп ... Неге ... белгісіз, жарнамалауға келгенде делінбейді.
С новым кодом! Жаңа ...
... ... ... - ... ... ... мысалы телеграф коды (телеграфный код), сигнал коды (сигнальный код). Префикс - ... ... сөз алды ... Код пен ... екі бөлек түсінік, жарнамада сан, белгі жөнінде айтылып тұрғандықтан, жаңа кодыңызбен ... ... ... еді. ... ... ... ... ету үшін келтірілген болатын. Көшеміздегі жарнамаларда мұндай шалалық сауатсыздық кең етек алып бара жатырғаны ащы шындық. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... белгілерінің жасанды өзгертілуі көзге айқын көрінеді. Бұлар- қазақ жарнамаларының ықпал ету қызметін төмендетеді. Әрине, сөз жақсысын келістірген сәтті аудармалар да бар. ... - , -. Бұл ... тіл ... ... ... ... качеста и цены! Сапа мен баға ... ... ... ... мен ... жоқ. ... сөз орнында тамырын терең жайып тұр. Әрбір сөз бір-біріне сай келетін сөздер. Бірнеше мысал келтірейік:
Офисный мир ... ... на все ... по ... ... ... ұялы байланысқа қоңырау бір бағамен!
Все для отделки и ремонта!
Бәрі де өңдеу және жөндеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... аудармалар. Нағыз өмірге сән беретін құбылыс. Осыларға қарап ... ... де бір ... ... ... ... те ... жарнама тілін қалыптастырып, ұлттық бояуды сақтап ... ... ... ел ... ... газетінің журналисті қазақ тіліндегі жарнаманың қателігіне байланысты деген сұрақты қойып, ... ... ... ... ҚР ... ...
- Ең ... қате жарнамалардың жіберілмеуіне, ілінбеуіне әкімдіктер мен тіл басқармалары жауап беру керек. Үлкен қалаларда, облыс ... ... қате ... ... жатуы әкімдіктегілердің өз міндеттерін дұрыс атқара алмай отырғандығынан. заңда да, ... да ... ... сауатты жазу мәселесі қарастырылған. Тек грамматикалық қателер ғана емес, рухани қателерді жібермеу мәселесі де назардан тыс ... ... ... ... үшін ... тиісті жауапкершілікке тартудың жолдары да көрсетілген. Жергілікті әкімдіктер Әділет министрлігіне немесе сотқа жүгінсе де, жекелеген компаниялардың ... ... ... болашақта қатенің қайталанбауын қадағалауы керек. Біз бар заңды дұрыс пайдалана алмай отырмыз. ... ... ... ... сауатсыз. Әсіресе, тарихи тұлғаларға қатысты атаулар, қазақтың байырғы сөздері өрескел қатемен жазылады. Сондай-ақ жер-жердегі дүкен, мейрамханалар секілді мекемелердің атауларын да Тіл ... ... ... ... ... ... ... профессор:
- Біз шетелдерде жиі болып жүрміз ғой, басқа елдердің үлкен қалаларында билбордтарда ұлттық ... ... ... Өйткені қай елдің болсын рухани деңгейі осы билбордтардан көрініс табады. Жақында ғана шетелден бір танысым ... ... әр ... ... жарнамасына қарап таңғалды. деп күледі. Біздің елде қаламыздың көрнекті жерлеріне ұлттық құндылықтарымыздың орнына кім болса сол өзінің майын, сабынын ... ... және ... қоймай, ол жарнамалар қазақ тілін қорлап отыр. Тіл басқармасында сауатты жігіттер отыр, бірақ осы жарнамалар олардың қадағалуынан ... тыс ... ... ... Жарнама жасаушы мекемелер кім ақша төлесе, соның тауарын жарнамалай береді, яғни ақшаға ғана ... ... ... кез ... ... қала ... ... іле бермей, ұлттық құндылықтарымызды насихаттайтын дүниелер қаланың көркін кіргізу үшін соны қолға ... ... ... ... ... керек деп ойлаймын. Қасіретке ұшырап, қисық жазылған қазақ сөздері ақша деген ... ... ... тұр. ... ... ... ... шенеуніктердің жауапсыздығынан орын алып жатыр деп ойлаймын.
Нұрперзент Домбай, газеті бас редакторының орынбасары:
Бұрынғы ... ... ... ескірді, уақыт өткен сайын өзгертіліп, толықтырылып тұруы керек. Балтық жағалауындағы елдерде жарнамалардағы қателерді қадағалайтын тіл ... тіл ... ... ... ... бар. ... де осындай мекемелер құрылса, артық болмас еді. Белгілі бір ... ... қате ... ... ... болуы тиіс. Ал қазіргі тіл басқармалары жарнама берушілерге бір ескертеді, екі ескертеді, айғайлап жүріп бір билбордты жұлғызып тастайды, айыппұл салады, ... ... ... тағы да қате жазылып шығып тұрады. Тіл мемлекетіміздің басты нышаны болғандықтан, бұл бағыттағы кемшіліктерді жою үшін ... ... күші бар ... ... ... ⦋26⦌.
Кез келген сауатты да көзі қарақты жан жарнаманың қазақша мәтініне ... ... ... ... ... ... ала-құлалығы туралы айта-айта ауыз ауырды, жаза-жаза қол талды. Бұған дейін жарнама мәтінінің сауатсыздығы, бейәдепсіздігі ... ... ... Сын ... ... ... де ... Бірақ одан селт еткен ешкім жоқ. Одан қалды, дестік. деп тағы ... ... да ... ... ... қашан жияды? Неге шетінен жауапқа тартып, айыппұл салмаймыз? деп басталатын сауалдар көп-ақ. Біз бүгінгі бітіру жұмысымызда осыларға ... ... ... ... қай қаласына барсаңыз да сауатсыз аудармадан көз ... Әр ... ... ... деп ... таңба басқандай анық жазылған. Демек оның тілдік ... ... ... ... ... ... себеп болып отыр делік. Жарнама агенттіктеріндегі аудармашы орыс тілінен қазақ тіліне қалай аударса, солай жазылып келген, яғни сол ... ... ... жетік меңгерген маманның жоқтығынан заң бұзушылық орын алып отыр. Хош делік, заң бұзушылық орын алды. Енді оны кім және ... ... ... Бұл заң ... ... нақ ... болып табылатындықтан жергілікті әкімдіктен осы мәселеге қатысты жауапты жандарды іздейміз. Бізге ... ... ... ... ... ... ой келеді. Атауы Тілдерді дамыту басқармасы болғандықтан жергілікті жердегі тіл ... ... сол ... ... ... ... ... солай ма? Бұған Тілдерді дамыту басқармалары не дейді екен? Олардың біразының жауабы мынаған саяды: деп қазақ тілді ... ... ... болатын ⦋30⦌.
Бағдарлама осы уақытқа дейін , , ... ... ... ... жүлделі орындарды иемденген. Жалпы айтқанда қандай байқау өтпесін, бас жүлдені иеленіп келген бағдарламаның ... ... ... ... - ол ... Негізінен бағдарлама өзінің қоғамға берген ризонансымен ғана өлшенеді. Кез келген телебағдарламадан көрермен бір немесе екі жыл аралығында суып ... ... сол ... ... ... ... қандай мәселе қозғайтыны белгілі болып қалады. өзінің құнарын ... ... Мұны ... ... ... ... ... - күрескер бағдарлама. Мақсат тек қатені тауып қана қою емес, орын алған ... ... ... ету. ... ... оның ... де ... түрде беріп отыру. Тіл үшін күрес - нақты мәселелерге бағытталуы керек. Осы тұста бір мысал ... ... ... ... ... ... ... сыртындағы қазақша жазуы қатеге толы. арнасының қызметкерлері олардың өрескел қателіктерге жол бергенін әшкерелегеннен кейін, ... ... ... ... арнайы телефон шалып, кеткен қателіктердің түзелгендігін айтқан. Айта берсек, мұндай ... ... ... ...
... жүргізушісі болған Әбділдә ТӘЖІБАЕВ: Қазақ елінде тұрып, қазақ тілінің жоғын жоқтау ... да ауыр ... ... мұны ... ... етіп отыр. Өйткені тіліміз әлі өз тұғырына толық қонып болған жоқ. Сол үшін де тіл үшін күресіп келеді. Жұмыс ... біз ... ... ... ... ... орталықтарына, түрлі мекемелерге, банктерге бас сұғамыз. Жалпы айтқанда, қай жерде кемшілік орын алса, қай жерде қазақ тілі ... ... ... сол ... ... ... Жұмыс барысында әрине қиындықтар туып жатады. Қандай да бір мекемеге, я болмаса сауда орталықтарына ескертусіз камерамен бірден ... ... ... ... күтпеген жағдайларға тап боламыз. Тіпті есік алдындағы күзетшілердің бізді жолатқысы келмей, кеудемізден итеретін кездері де болады. Осының бәріне төзуге тура ... ... ... ... алу үшін ... кіруге мәжбүр боламыз. Өйткені, камераны көргенде, көбісі сескеніп қалады.
Тіл сақшысының сыра зауытына байланысты жасалған бағдарламасында көрермендердің көбі өре ... Бұл ... орын ... осы ... супервайзеры Надежда Бендзьдың қарамағындағы қызметкерлерге қазақ тілінде сөйлеуге ... ... ... ... ... ол ... тілінде сөйлейтіндер еден жууға лайық дегенді айтқан. Осы сөзден кейін жеті жігіт жабылып, Надежда Бендзьды сотқа берген. Бірақ олар ... жеңе ... ... күйінген көрермендердің санында шек болмады. Қазақ тілінің тағдырына көрермендердің де немқұрайлы қарамайтынын көргенде, ... бір ... ... ... ... ... ... барып, түсіру жұмыстарын жүргізе бастағанымызда, ондағы қызметкерлер қолымыздағы кемшіліктерді дәлелдейтін фотосуреттерді тартып алуға дейін барды. Негізінен қатеге жол ... ... өз ... мойындағысы келмей жатады. Бірақ біз де жұмысымызды жалғастырудан жалықпаймыз>> деген ⦋31⦌.
Шынында да бүкіл ұжымның ... ... ... ... ... ... түзеліп, хабар өз нәтижесін берген еді. Мәселен, қаламыздағы сауда үйі өздерінің 50 мың данамен шығып жатқан ... бір ... ... таза ... ... ... шығарды. Яғни олар, өздерінің жіберген кемшіліктерін мойындады. Бұл да арна қызметкерлерінің еңбегінің жемісі болса керек.
Сонымен қатар, ... ұялы ... ... өз ... түзеп, парақшалардың жаңа нұсқасын көрсеткен. Ал "Алматыжарнама" қателiктерiн түзеуге уәде ... ... ... телефон шалып, "мына сөздi былай жасасақ қалай болады?" деп бағдарламасынан ... ... да ... болған.
Жалпы, телеарнасының мүддесі - тұтасымен қазақтың мүддесі десек қателеспеспіз. Өйткені былтыр мемлекеттік желі Отау ... ... ... ... ... ... жүргізді. Ол кезде телеарнасы 100 пайыз қазақ тіліне өтпей тұрған еді. ... ... ... ... ... ... басым екендігін көруге болады. Нақтыласақ, 74 пайыз болған. Одан бері тағы да ... ... ... қосылды. Демек, ана тіліміздің үлесі артты деуге болады. Жалпы, өзің ... ... ... ана ... тіл ... соң, сол ... қорғау басты мақсат болуы керек деп ойлаймын. Осы себепті, бұл арнада қазақтың есесі кетіп жатқан жоқ. Екіншіден, мұны біз ... ғана ... ... ... ... Арна шағын болғанына қарамастан, қазақтың намысын жыртатын, жоғын жоқтайтын хабарлар жетерлік. Бір ғана бағдарламасының арқасында шаһардағы 600-ге жуық ... ... ... ... ... Мегаорталық секілді ірі сауда орындары таралымы 50 мыңға тақау кітапшаларын жойып, қайтадан қазақ тілінде шығарды. Бұрын тек орыс ... ... ... еді ғой. Тағы бір ... ... 5 мектебінде бастауыш сыныптарда қытай тілі оқытылып келген. Сол туралы үш материал ... ... ... қол ... Ол ... те ...
Мысалы, айдарын алайық, бүгінде мемлекеттік тілге мұрын шүйіре қарайтын шенеуніктер мен ... ... ... бастап еліміздің барлық аймағында жетіп артылады. Соларды ... ... ... ... ... көрсетсе, кері келмей ме? айдары да ... ... ... түзетудің бір тәсілі. Мысалы, заңның 21-бабында ... ... ... осы сөзі құртып тұр. Сотқа талап арыз бергенде де солай. басқа тілде беруге болады. Мұны пайдаланғандар ... ... ... ... ... ... ... іздеп әлек болары айтпаса да түсінікті. Осы алға тартқандар тіл ... ... ... ... ... ... ... күйге түсірді. Соларға әрқайсысымыз сияқты тойтарыс берсек, қанеки?!
Жоғарыда айтқанымыздай, мемлекеттік тіл туралы табанды күрес жүргізіп ... ... ... ... Тек кейбір қоғам қайраткерлері мен қазақ зиялылары басылымдар арқылы ой-пікірлерін айтуда. Солардың ... ... ... ... ... ... Белгер мемлекеттік тілді қажетті тілге айналдыру туралы газетінде былай дейді: .
Бұл қаны сорғалап тұрған ащы шындық. Осы ... ... ... ... ... бағы жанып келді. Енді бұл үрдістен арылатын, яғни, мемлекеттік тілсіз де жүргендерге мәжбүрлік туғызатын кез жетті. ... ... тіл ... бағдарламасын жасап, миллиондап қаржы бөлсең де, жүйені бұзу оңайға соқпайды.
Бағдарламаны түсіру ... ... ... ... тап ... ... жағдайлар департаментiне барған кездерінде ондағы азаматтар бағдарлама ... ... ... ... мiнез танытып, керi итерген де. Бұл жөнінде бағдарламаны жүргізген Гүлнәр Амангелдi: -- Бiз бағдарламаға материалдарды өзiмiз iздеймiз. Мен бiр ... ... ... ... ... сыртындағы жапсырмаға: "бұл сусабын балаларды елiктiру үшiн көпiршiктi" деген мағынасыз сөз жазылса, ендi бiрде кiр жуатын ұнтақтың сыртына: "ұнтақтың ... деп ... ... "ол ... ... кiм ... отыр?" деп бiр күлiп аласың. Бұл ендi күлетiн жайттар ғой. Дей тұрғанмен көзiңдi ... ... ... келтiретiн ұятты жайттар да кездеседi. Мәселен, "Альянс банктегi" депозит шарты бар қағаздың соңғы жағында "депозит шартына қатысты қандай да бiр ... ... ... ... ... орыс ... ... деген сөйлем жазылыпты. Неге басымдық ресми тiлге берiлуi тиiс? Осы мәселенiң iзiн қуып бiраз дауластық та. ... кей ... ... ... ... ... үнсiз отыруды да жөн санайды. Бiр компанияның басшылығы: "Сiз ... ... ... тапсырмасын орындау үшiн келiп отырған шығарсыз" дегенi бар. ... ... ... үшiн ... тапсырмасын орындау мiндеттi ме? Әрберден соң, көзге анық көрiнiп тұратын қателердi көру үшiн бiреудiң тапсырмасының қажетi қанша? ... ... ... деп еске ... болатын.
Өзімнің бітіру жұмысымда деген мақсатты ұстанып, сіздерге бұл бағдарламаның ... ... ... жөн ...
... үзінді:
НАЗЫМ ДӘУІТӘЛІҚЫЗЫ:
Армысыздар, құрметті көрермендер! Ана тіліміз үшін ... жыл бойы ... ... ... ... ... мен жеңісі жоқ емес. Бірталай мемлекеттік мекемелердегі ақсап тұрған қазақ тілінің жағдайын түзеттік, ... ... ... басшыларының да намыстары оянып, ана тілімізге деген ниеті дұрысталды. Ал, түзелмегендері жазаланды. Тіпті, көшелердегі жарымжан жарнамалар жөнделіп, қазақ тілінің еңсесі бір ... ... Осы ... ... тізіп, қоян жылын бір қорытындылап өтсек....
сауда орнына бір ... екі рет ... ... ... ... ... тілін төрге шығаруды талмастан талап еттік. Ақыры, мекеме басшыларының беті бері қарады. Қателіктерін мойындады, қазақ ... ... ... Бас-аяғы 10 күннің ішінде ақпараттарын айнадай қылып, мемлекеттік тілдің мәртебесін көтерді.
АЙНҰР МОЛДАҚАСЫМОВА, САУДА ... ... ... ... ... ... ... заңға пысқырып та
қарамайтын жанармай құю бекетінің басшыларымен сөйлесу тіптен қиынға ... ... ... ... ... ... бейнетаспамызға тосқауыл қойып, түсіру тобымызбен арпалысты. Тіпті, касетамызды сұрап, сотқа береміз деп те бопсалады.
Соған қарамастан, алдында тізе бүкті. ... ... ... ... ... ақпараттар мен хабарламаларды қазақшалап, жарқыратып іліп қойды. Алайда, артық кеткен сөздерінен ұялды ма, бұл компанияның мамандары ... ... ... бас тартып отыр.
Қоян жылындағы ең үлкен жеңісі - қазақ мектептерінен, оның ішінде бастауыш сыныптардан қытай тілінің ... деп ... Бұл ... қол ... үшін екі үлкен бағдарлама даярлауға тура келді.
Даудың басы Құлагердегі №148 мектептен басталған болатын. Сөйтсек, бір ... ... 4 ... ... тілі мысқалдап кіріп алыпты. Төртеуін де тезге салып, заңсыз әрекеттеріне тосқауыл болдық. Ғылыми кеңестен өтпеген, грамматикалық қатесінен көз ... ... ... екі мың ... сатқандары анықталып, ұстаз деп құрметтеп жүрген адамдарымыздың әдепсіз ... ... ... қағып, министрлікке дейін шықты.
БАҚЫТЖАН ЖҰМАҒҰЛОВ, ҚР БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРІ:
.
НАЗЫМ ДӘУІТӘЛІҚЫЗЫ:
десе де, ... ... ... ... ... ... ... оқытылуына ақыры тыйым салды министрлік. Заңсыз пән жеңіліске ұшырады.
қырына мемлекеттік мекемелер де ілікті. Жетісу ауданының халыққа қызмет ... ... ... ... ... ... сұраған болатын. Соңынан Әуезов аудандық халыққа қызмет көрсету орталығы ... Бұл ... ... ... де ... ... ... ӘУЕЗОВ АУДАНДЫҚ ХАЛЫҚҚА ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ОРТАЛЫҒЫ
КЕҢСЕ БӨЛІМІНІҢ ҚЫЗМЕТКЕРІ:
жетегімен түзеттік қатені, көп рахмет бағдарламаға>>.
НАЗЫМ ДӘУІТӘЛІҚЫЗЫ:
Жақында ... ... ... ... ... де ... құру емес ... орталығымыз деп, мөрлеріндегі қателерін бірден түзетіпті. Бұл мекемеге келген әр адам енді мөрдегі қазақ тілі үшін ұялмайтын болады.
ИНДИРА ... БАС ... ... ... ... ... енді ... қатесі жоқ анықтама алып жатыр.
НАЗЫМ ДӘУІТӘЛІҚЫЗЫ:
Осы сияқты біздің күнделікті ... ... ... ... ... қателердің көбісі түзетілді. қоян жылының әкелген жақсылығы осындай.... (Тушпара - тұшпара, араққорлық -маскүнемдік)... Ал, ... ... тілі ... күйін кешіп тұрған ірі сауда орталығына жол тартып едік. Жолымызға кесе ... ... ... ... күзетшілері бейнетаспамызды өшіруге тырысып бақты.
Бірақ кез-келген мекеменің күзет қызметі бөгет бола алмайды. Өйткені, тіл - қалың қазақтың ең ... ... ... ... ... ... ... дүкендегі жарнама бөлімінің басшысының аузынан деген уәдесін жұлып алдық.
Естеріңізде болса, қаламыздың қақ ортасындағы , ... де ... ... таптадыңдар деп тергеген болатынбыз. Бұл сауда орындары да арнамызға хат жіберіп, деп ақталыпты. ... алып ... ... ... тілін 10 күнде түзетіп үлгергенде мен -ға 2 айда мемлекеттік тілді қажетті ... ... ... - ... сын. ... Ұлу жылы тіл үшін ... осы , , , сынды ірі жекеменшік орталықтардан бастамақпыз. Бұл мекемелер де ... ... көк туын ... желбіретіп, берген уәделерінен айнымайды деп үміттеніміз.
Қазақ тілінің құқығын қорғау - әр қазақтың киелі парызы. Сондықтан ана ... ... ... үшін ... ... ... ғана ұлу жылы жеңісіміз бұдан да көп, еңбегіміз бұдан да нәтижелі болмақ. Эфирде жүздескенше аман-сау болыңыздар!
деген еді қазақтың ... ... ... Мүсірепов. Ал, Бауыржан Момышұлы атамыз деген еді. Өкінішке орай бүгінгі таңда бұл бағдарлама өз жұмысын аяқтады. Көптеген ... ... ... неге ... ... біле ... ... қазақ қоғамында енді мұндай бағдарламаның болу-болмауы екі ... ... ... ... деп Абай ... қазақ қоғамының осындай күйге жететіндігін біліп айтса кере.
ҚОРЫТЫНДЫ
Адам өнім өндіре бастағаннан бастап айырбас ... тура ... ... жүзеге асыру, демек базарға бару. Базарға бару, демек тұтынушы шақыру. Осыдан жарнама ... ... ... ... ... керiсiнше есептейдi. Бiрiншi жарнамалар Лондон сақталған мысыр папирусында жазылған. Қытайда холардың ғасырында ... ... бар ... ... таңда дәлелденді. Сонымен бiрге жарнамаға месопотамияның саудагерлерiнiң белгiсi де жатады. Ертеректе жарнамалық хабарландыруларды саудагерлік бекітулерге, тастар және қала қабырғаларына ілінген ... ... 18 ... ... ... ... баспа машинасы ойлап табылған соң қағазға жазылған жарнамалар пайда ... Ал, ... ... ... Англияда 1812 жылы дүниеге келген болатын.
Сан ғасырлық тарихы бар жарнама көптеген кезеңдер мен асулардан өтіп қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бүгінде адам санасына әсер ететін құрал ретінде дамып ... ... адам ... ... ... оны басқару қабілетіне де ие болды. Мен бұл ... ... ... мақсатым жарнаманың адам санасына қаншалықты әсер ететіндігін, ал ол жарнама қате жазылса бұл біздің ... ғана ... ... ... да ... көрсету болатын. Мен дипломдық жұмысымда жарнаманың пайда болунан бастап, қазіргі уақытқа дейінгі жүріп ... жолы ... ... ... ... Сонымен қатар көптеген мәселелер талқыланып, оның шешу жолдары да ... ... ... ... мен ... өз шешімін табу керек болатын:
Жарнаманың шығу тарихы; ... ... ... мен ... ... ... стильдік тілдік қателері және адам санасына әсері;
Қала көшелеріндегі жарнамалардың қателері мен кемшіліктері;
бағдарламасының тигізген ... ... ... ... ... ... ... келе, мен аталған мақсаттарыма жеттім деген ойдамын.
тақырыбымды жазғанда мен тек жарнамалардың кем тұстарын көрсеткен болатынмын. Алайда, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жоқ десек жалған болар еді. Себебі телеарналарымызда шұбалаң жарнамалармен қатар, ұлттық мүддені ... ... ... ... және ... ... ... банктердің түсірген жарнамалары бұқараның көкейінде нақ қазақилығымен есте қалуда.
Өзімізге жүктелген осы тақырпты зертеудің соңғы нүктесін қоя ... ... ... пікірлер айтуды жөн деп санадық.
Бүгiнгi күнде жарнаманың көбi орысшадан қазақшаға аударылатындықтан тiл тазалығын сақтау мақсатында осы ... бiр бап ... ... ... ... қазақ тiлiнде жазылып, сонан соң басқа тiлге аударылса;
Көрші Қытай еліндегідей жарнама уақытына шектеу қойылуын талап ету;
Сондай-ақ эфирде берілетін жарнаманың ... ... ... ... немесе қызметтерге айыппұлдың құнын көбейту;
секілді бағдарламалардың санын арттыру;
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* ... И.Г. ... ... методика для рекламодателей и рекламистов. - Новосибирск. 1993.
* Викепедия сайты, wikipedia.org
* Оқу құралы.
* ... ... ...
* ... ... ...
* Гуревич П.С. Приключения имиджа: типология телевизионного образа и ... его ... - М. ... ... П.И. ... в ... - М. ... Картер Г. Эффективная реклама. - М. 1991.
* Общая информация о рекламе на ТВ
* ... ... ... ... ... ... ... http://zan.zanmedia.kz
* Аbai.kz
* http://thenews.kz
* http://www.aktobegazeti.kz
* www.оksh.kz
* www.kinfo.kz
* http://anatili.kz
* http://www.kostanaytany.kz/
* www.almaty.kz
* ...
* ... ... ... ... ... ... 5 қателігі
Шокты жарнама беру.
Төмендегі 1-ші сурет Ресейдің бір қаласының
билбордтарында ілінген. Бұл жарнамадан ... өз ... қол ... жастар көбейген.
2. Болымсыз етістікті пайдалану.
Кішкентай ... ... де) ... ... ... ... сайын керісінше жасайды ғой. ӘЖ-да да солай. Ішпе, ... ... "жоқ" де" ... ... кері ... тигізеді екен жастарға.
3. Қою қара түсті фондарды пайдалану.
Депрессия тудырады. Әсіресе Украинада осындай ӘЖ көп екен.
4. Тым креативті жарнама.
АҚШ-та қайбір жылдары ... ... ... 939 млн.$ ... Алайда ӘЖ өз мақсатына жетпеген, керісінше марихуана ... ... ... яғни ... ... ... соншалықты жасөспірім балалардың өзі қызығып кеткен. Наркомандар санын 80%-ға арттырған. Жарнаманың құдыреті десеңші.
5. Пафосты жарнама.
Төмендегі 1-ші суреттегі ... үшін ... ... шу
болған екен. Жарнама жасаушылар қанша креативті болсын дегенмен, баланың денесін қорлауға болмайтынын ұқпаған. Идея маңызды олар ... 2-ші ... ... ... ... ... ғой ... көрген балалар шошып жылаған. Үлкен кісілерге әсер еткені соншалықты, әлгі жарнаманы көргеннен кейін ұйықтай алмаған.
Көшедегі қателер

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Отаншылдық мұраты – жасампаздық6 бет
Сөз мәдениеті туралы69 бет
Қазақстанның соғыстан кейінгі жылдардағы әлеуметтік - саяси дамуы6 бет
Өнеркәсіптік кешендердің дамуын мемелекеттік реттеу негіздері8 бет
Төлем-ақы терминалы11 бет
Астық-түйірді сақтау кезінде тәуекелді басқару3 бет
Ақпарат11 бет
Дәйектілік принциптері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь