Түркология және Қазақстан

Ел президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты биылғы жылғы Қазақстан халқына Жолдауында оқу орындарын халықаралық стандарттар деңгейінде аттестациялауды айрықша кун тәртібіне қойды. Елбасы еліміздің оқу орындарын әлемдік білім жүйесінің ажырамас бөлшегіне айналдыру үшін іргелі ғылым мен қолданбалы зерттеулердің қосарластығын, ғылыми-зерттеу мекемелері мен жоғары оқу орыңдарының ортақ инфрақүрылымдық үйлесімділігін қамтамасыз ету арқылы инновациялық білім беру консорциумдарын құруға тікелей қолдау көрсетілуін атап өтті.
Бұл жолда ғылым мен білімнің өзара үйлестірілуін нығайту үшін салааралык пәндердің ортақ базасын әрі нақтылап, әрі жетілдіріп отырудың қажеттілігі күн тәртібіне қойылады. Білім және ғылым министрлігі қазіргі заманға сай оқу бағдарламаларын ғылым мен технологияның жаңа нысандарына бағыттап отыруы тиіс.
Осы орайда еліміздегі жоғары оқу орындарының қоғамдық-гуманитарлық білім беру жүйесінің бір саласы болып есептелетін түркология бағытында ғылыми-зерттеулер жүргізу және білім беру жүйесінің ортақ мәселелеріне көңіл бөлу туралы ізденістердің мән-маңызы арта түседі. Себебі, бұл ғылым саласы халқымыздың өткен тарихы мен мәдениетіне, тілі мен әдебиетіне қатысты кешенді білім жүйесі болумен бірге, бүгінгі күннің де ұлтаралық және мемлекетаралық сипатын белгілеуде айтарлықтай мән-маңызы бар факторға айналып отыр. Еліміздің әлемдік қоғамдастықтағы орны мен мүмкіндіктерін одан ары нығайта беру үшін Қазақстанның Орталық Азиядағы өңірлік ынтымақтастық пен жауапкершілікті күшейтудегі рөлі мен беделіне үңемі мән беріп отыруымыз қажет.
Бұл мәселені Елбасы әрі байсалды, әрі табанды түрде жүргізуді халықаралық қауымдастықтың алдында да, Қазақстан халқына жолдауларында да дәйекті түрде күн тәртібіне қойып келе жатыр.
Түркология - кешенді ғылым. Басында тіл білімінің бір саласы ретінде көне турік жазба ескерткіштерін зерттеу барысында Еуропа ориенталистерінің ізденістерімен бірге қалыптаскап гылым саласының мәні, ауқымы, пәнаралық сипаты уақыт өте келе түрлі өзгерістерге ұшырағаны мәлім. Кезінде еуроцентристік көзқарастардың ықпалынан шыға алмағандықтан түркі халықтарының мәдени мүрасына тосырқай қарау, байырғы жазба ескерткіштердің саяси, тарихи, мәдени мән-маңызын, адамзат тарихындағы орнын белгілеуде үнсіздік танытып, тек тілдік айғак ретінде қарастыру белең алған кезеңдерді де бастан кешірдік. Түркологияның кешенді ғылымға айналғанына көп уақыт өткен жоқ. Себебі, қоғамдық-гуманитарлык сипаты бар ғылымның
        
        Түркология және Қазақстан
Ел президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты биылғы
жылғы Қазақстан халқына Жолдауында оқу ... ... ... ... айрықша кун тәртібіне қойды. Елбасы еліміздің
оқу орындарын әлемдік ... ... ... ... ... үшін
іргелі ғылым мен қолданбалы зерттеулердің қосарластығын, ғылыми-зерттеу
мекемелері мен ... оқу ... ... инфрақүрылымдық үйлесімділігін
қамтамасыз ету арқылы инновациялық білім беру ... ... ... ... атап өтті.
Бұл жолда ғылым мен білімнің өзара үйлестірілуін ... ... ... ... ... әрі нақтылап, әрі жетілдіріп отырудың
қажеттілігі күн тәртібіне қойылады. Білім және ғылым ... ... сай оқу ... ғылым мен технологияның жаңа нысандарына
бағыттап отыруы тиіс.
Осы ... ... ... оқу ... қоғамдық-гуманитарлық
білім беру жүйесінің бір саласы болып ... ... ... ... және білім беру жүйесінің ортақ мәселелеріне
көңіл бөлу туралы ізденістердің мән-маңызы арта түседі. ... бұл ... ... ... ... мен мәдениетіне, тілі мен әдебиетіне
қатысты кешенді білім ... ... ... ... ... де ... мемлекетаралық сипатын белгілеуде айтарлықтай мән-маңызы бар факторға
айналып отыр. ... ... ... орны мен ... ары ... беру үшін ... Орталық Азиядағы өңірлік
ынтымақтастық пен жауапкершілікті күшейтудегі рөлі мен беделіне ... ... ... қажет.
Бұл мәселені Елбасы әрі ... әрі ... ... ... ... алдында да, Қазақстан халқына жолдауларында да
дәйекті түрде күн тәртібіне қойып келе ... - ... ... ... тіл ... бір саласы ретінде
көне турік жазба ескерткіштерін зерттеу барысында Еуропа ориенталистерінің
ізденістерімен ... ... ... ... мәні, ауқымы, пәнаралық
сипаты уақыт өте келе түрлі ... ... ... ... көзқарастардың ықпалынан шыға алмағандықтан түркі
халықтарының мәдени мүрасына ... ... ... ... ... ... мәдени мән-маңызын, адамзат тарихындағы орнын белгілеуде
үнсіздік танытып, тек тілдік айғак ретінде қарастыру ... ... ... ... ... Түркологияның кешенді ғылымға айналғанына көп ... жоқ. ... ... ... бар ғылымның өсіп-өркендеуі
үшін де қоғамның кемелденуі қажет екен.
Мүндай кемелділік, әрине еліміздің егемендік алып, ... ... ... ... ... азат ... ... келгенін қазір
айқын сезінудеміз.
Кеңестер Одағының саяси-идеологиялык ұстанымдарының аясында дамыған
қоғамдық-гуманитарлық пәндер ... ... да ... ... ... оның ... ... сипатының қанат жаймауында
еді. Мүндай мәселеге жол ашар ... онда ... ... әлемдік тарихи
үрдістердің төрінен ойып орын алатын белгі-бедерлерін де қадап айтудың
кажеттілігі ... ... ... ... мен орта ... әлем
тарихының күре жолында болған түркілердің тарихы кеңестік идеологияның
өктем ... ... ... ... ... ... ... тіптен
көк түріктер тарихы бір арнада, түркі халықтарының арғы тарихымен біртұтас
сабақтастықта қарастырылмайтын еді. ... ... ... ... методологиялық, әдістемелік бағыт-бағдарын шектеп отыратын.
Бүл кезеңде түркологияның ғылыми нәтижелері тіл, ... ... ... ... ... пәндердің бағдарламаларына енгізілмеді. Олар іс
жүзінде түркітанушы ғалымдардың ғана ... ... Оның ... терең тұжырымдалған іргелі теориялық ... ... ... ... ... бой ... ... еді.
Міне, өткені мен бүгіні түркі халықтарының тарихи тағдырымен, ... ... ... ... ... қазіргі
болмысы халықаралық және
|Туркі халықтарының ... ... ... ... тарихы, ... ... ... ... күн ... ... ... онда ... ... аспектісі ... ... ... ... да ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан ... ... ... ... әлемдік ... ... ... ... бой ... ... ... салмағының артуымен ғана емес, оның пәнаралық кешенді
сипатының да ... ... ... ... ... ... дәстүрлі мәдениеті, тілі, салт-санасы, өнері, әсіресе, олардың
тарихи қалыптасу жолы ... сөз бола ... онда ... ... ... ... көрші туыстас халықтармен біздің қазіргі этно, гео, саяси
шарттарымыз және ... ... ... одан ары
жетілдіре түсу үшін тарихи тамырластықтын айтарлықтай септігі тиюі мүмкін.
Дей түрғанмен, ... ... және ... ... үшін өткен тарихымызда ортақ жарқын беттердің болғаны басты себепке
айнала ... ... өзі ... ... Бұл мәселеде өткенді ғана алға
тарту емес, ең алдымен өткеннен ... ала ... ... қарым-
қатынасымыздың сипатын әлемдік дамудың алғышарттарымен өрелестіріп ... ... ... ... ... ... ұсынар ғылыми нәтижелері мен
әлеуметтік мәні арта ... ... ... ... ... ғана
қаузайтын ғылым ретінде түсінбей, оны бүгінгі тыныс-тіршілігіміздің рухани
сүранысына бағытталған, тарихи санамыздың орнығуына ... ... ... ... ... ... ... болмақ. Осы тұрғыдан келгенде
еліміздегі түркітанудың алдында, әсіресе оның халықаралық ... ... ... ... Олар түркітанудың кешенді ғылым ретіндегі
әдістік, әдістемелік, теориялық мәселедеріне де, ... ... ... да қатысты ізденістер болып табылады.
Алдымен түркологияның ғылым ... және ... пән ... ... ... ... ол басқа гуманитарлық пәндер сияқты
қоғамдық ой-пікірмен, осы бағыттағы ғылыми-теориялық ізденістермен ... ... ... ... ... ... отырып дамиды. Сондықтан да түркологияның айрықша бөлек ... ... сөз ... гөрі оның ... ... ... айту ... Осы орайда түркологияның ... ... ... жинақтауды жөн көрдік:
1. Түркологияның өзегі - садыстырмалы-типологиялық зерттеулер. Себебі,
бұл кез ... ... ... және ... ... ... өзара
қарайластыра отырып, өзі тектес құбылыстардан қашан, қайда, қалай
жіктелгенін, ... және ... ... ... ... Сөйтіп, тектес құбылыстарды типтік белгілері ... ... ... ... ... ... ... халықтарында кеңінен таралып кеткен ортақ тарихи, мәдени, тілдік
құбылыстарды тұтас ... ... ... ғана емес, алдымен олардың
себеп-салдарын, ... ... ... ... ... ... ... етіп
қойғандықтан да солай. Типологиялық белгілерді жинақтауға бағытталғандықтан
салыстырмалы зерттеу ... бір ... мен ... ... ... тарихи ғылым ретіндегі ұлес ... ... ... ... ... дәстурлі мәдениеті, тарихы, дүниетанымы туралы
ортақ мәселелер күн тәртібіне қойылар болса, онда ... ... ... ... шығады. Сондықтан да түркология барлык деректердің ... ... ... ... Тарихилық сипаты басым болғандықтан
бұл ғылымның зерттеу әдістемесінде әлемдік тарихи ... ... бой ... ... Басқаша сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... отырып, оның тұтастай жалпы
адамзаттық нышандары, әлем тарихындағы орны мен рөлі осы астарда пайымдалуы
тиіс. Онсыз жеке ... ... ... ... ешқашан
толастамайтын болады.
Тағы бір айта кететін мәселе, ... ... ... ... ... ... санасынан орын алуы қажет. Бұлай ... ... ... ... ... аспектісі ғылымға үнемі қолбайлау
болары сөзсіз. Қарасаңыз, ... ... өз ... ... келе ... ... көбінде бұл тенденция күні бүгінге дейін басым
түсіп отыр. Жалпы түркілік мәдени ... ... ... ... ... ... ... шығармалар т.б.) иелену ... ... ... ... ... ... ... болып қала бермек. Осыдан болар, түркологиялық ... ... ... және ... өзгешеліктері ашық-айқын бой көрсетудің
орнына ... ... ... ... ... ... ... күні бұрынғы мүддеге
қызмет етеді.
Түркологияның ... ... ... ғана ... ... оның таным-түсінгі мен тарқатылу жұйесі туп-тура ... ... ... көз ... қиын ... ... ... тарихи қалыптасқан ерекшеліктерін қаперге ала отырып, бізге ... ... ... және ... ... өткеннен сабақ алуымыз керек
дейтін мәселе күн тәртібінен түскен емес. Сондықтан түркологияпыц негізгі
ұстанымдары бүгінгі күн ... ... ... ... тіл ... ... орын ... ешкім де жоққа шығармайды.
Шынтуайтына келгенде, күні бүгінге дейін ... ... ... ... тарихи-салыстырмалы аспектіде зерттеген енбектердің алдымен
гүркология атанып жүргені ешкімге де ... ... Бұл ... ... ... ... және әдістемелік ізденістері түркологияда бой
көрсетті деп айта аламыз. ... да өз ... ... ... ... ... орта ғасырлардағы жазба мұралар тіл мен
тарихтың, тіл мен әдебиеттің, тіл мен ... ... ... Ал ... ... ... ... мәні алдымен тарихи -
салыстырмалы ... тіл ... ... ... ... ... тіл ... салған жолы сайрап жатыр. Әлі де солай жалғаса
бермек.
Айтпағымыз, ендігі жерде түркологияның этнологиялық және ... да ... ... ... жетті. Себебі, ... ... ... ... ... иранистика т.б. сияқты
қоғамдық ғылым салалары алдымен этностану, мәдениеттану ... ... ... да ... ... этностық, мәдени мән беруіміз бүгінгі
кұннің талабы. Тарихи хронологиядан қарасақ, түркілік тек тіл ғана ... ... ... ... ... ... пен ... халық пен
халықаралық байланыстардың тарихы. Ел болу идеясы түркілік заманнын
басынан бар. Өз салт-дәстүрін, ... ... ... ... ... тұру есте жоқ ерге ... басталған.
4. Түркология - этносаралық ғылым. Түркілер ғасырлар бойы өзге
этностармен ... ... ... ... ... ... ... де ұздіксіз жүріп жатты. Бұл жағдай олардың мәдениетінде, тілінде,
дүниетанымында айқын із қалдырды. Қазір жүмыр ... ... етіп келе ... халықтарының арасындағы қарым-қатынас та этносаралық сипат алған және
ол ... ... ... ... ... ... ... таразы басын тең ұстаудың қажеттілігін,
этносаралық мұддені ұнемі назарда ... ... ... ... ... ... ізденістің маңызды екенін білсек ... ... ... ... қубылыстарға шынайы үңілу үшін қажет.
Нәтижесінде әркімнің көрпені ... ... ... ... тарихымыз бен
мәдениетімізді тануга, түркологияның ғылыми ... ... ... ... таңда түрколо-гиялық зерттеулерге жетіс-пейтін ең басты ұстаным
да осы. Түркілердің бір-бірінен артықшылығын дәлелдеу түркологияның «жүгі»
болмауы ... ... ... ... ... үшін ... типологиялық пайымдаулардың өріс алуының айтарлықтай мәні
бар. Себебі, ғаламдасу да белгілі бір ... ... Ал оның ... ... еуропалық болуы - үстемдіктің белгісі.
Жалпытүркілік пайымдаулар қазіргі ғаламшарлық ... ... ... Бұл ... ... ... ... тарихи санамыздың
әлемдік үрдістермен өрелесуінің бірден-бір тиімді жолы. Ал оны үйді-үйге
бөліп алатын болсақ, ... ... кете ... ... ... бөлінген қоғамдык пәндердің өз атаулары да бар емес пе және олар
қазіргі түркі ... ... ... ... ... ... г.б.) ... анық байқалып тұрады. Бұл араға түркологияны
тықпалаудың қажеті жоқ ... ... ... өз ... ... ... ... Қазақстанның айнала
көршіге де, алыс елдерге де қадір-касиетінің артып келе жатқанын ... ... ... ... байсалды саясатының арқасында
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... шындығы. Бұл жолда Қазақстанның ішкі,
сыртқы саясатының өзге елдердің мұддесімен шынайы таза, бір-біріне ... ... ... - ... ... өзегіне айналды.
Міне, туркологияның да ғылыми, әлеуметтік мән-маңызының артуы үшін бұл
жол бізге улгі. Оның ... ... ... ... ... ... көтеруге тиіспіз.
Бугінгі таңда туркологияның Қазақстанның жоғары оку орындарының
қоғамдық, гуманитарлық ... жеке бір пән ... ... жөн. Бұл, ... ... ... халықаралық
деңгейдегі қоғамдық ой-пікірінің қазіргі заманға лайық сүзгіден өтуіне,
әлемдік өресінің ... ... ... ... ... ұлтаралық,
мемлекетаралық (туыстас халықтар арасында) мәселеде де біздің ғылыми
байыптылығымыз бен байсалдылығымыздың ... ... ... ... ... келгенде, Қазақстанның қазіргі ұстанып отырған халықаралық
саясатының қоғамдық ой-пікір мен ғылымда да ... ... ... ... ... ... ... еңбек еткен еуропалық ғалымдар аз
емес. В.Томсен, В.В.Радлов, П.М.Мелиоранский, ... ... т.б. ... әйгілі түркологтар. Бұлардың қатарын туркілердің өз
арасынан шыққан тамаша ғалымдар толтыра ... ... ... ... ... ... Б.М.Юнусалиев,
Э.И.Фазылов, Ә.Қурышжанов, К.М.Мусаев, Э.К.Пекарский, ... ... ... ... тұркологиялық зерттеулердің іргетасы ғана емес,
ғылымның мемлекет, ұлт ... ... ... адамзаттық арнада
дамитындығының айқын көрінісі.
Қазіргі түркологияның халықаралық ... ... оны ... ... ... өрелестіруге ұмтылыс жасауымыз табиғи жағдай. Өйткені,
қоғамдық ғылымда ғылыми ой-пікірімізді өзіміз ғана ... ... де ... ... ... тарихи-мәдени түжырымдамаларымызды пісіп-жетілдірудің
мезгілі келіп жетті. Ал бұл жолда халықаралық ... қол созу ... ... ... ... ... ... жағдайында қоғамдық пәндер, әсіресе, ... бар ... ... ... ... тезге салып алудың өзі
біз ушін, нағыз ізденіс үстіндегі мамандарымыз ушін ... ... ... ... ... ... ... біз ұран салып
жатпай-ақ, көршілеріміз бен әлемнің түрколог ғалымдарының өздері-ақ назар
аударатыны сөзсіз. Нысана ... бір ... Кез ... ... өзі
тектес пәнмен арақатысы болатыны, оған ғалымдардың теориялық турғыдан да,
іс жузінде зерттеу барысында да ... ... ... ... өмірде жиі кездесетін құбылыс. Пәнаралық дейтін мәселенің ғылымда
жеке-дара қарастырылып жатпаса да, аса ауқымды ... ... ... ... ... әлі ... ... түрде жинақталған
емес. Бұл, әсіресе, түркологияға қатысты.
Ал бұл мәселеге түркология озі сұранып тұр десек қателесе қоймаймыз.
Асылы, ... тіл, ... ... мәдениет, онер салаларының тутас
зерттелуінің нәтижесі пәнаралық ізденістерімізді де ғылыми ... ... жол аша ... Оны ... оқу ... мен
оқулықтарын жазған кезде анық байқайтын боламыз. Себебі, бұған кешепді
ғылым ретінде келіп, тутас тарихи ... ... ашып ... тұрлі пәндердің бір-бірін қалай толықтыратынын, дәлелдер ... ... ... ... қалай топтастырылатынын жузеге асырамыз.
Бұл түрлі пәндердің тоғысқан жеріндегі туркологияның ... ... ... ... аса ... ... ... көптеген
ізденістерге, нақтылы іс-тәжірибелерге бастауы мүмкін Қазақстан
ғалымдарының ... ... өріс ... ... ... түркі халықтары да
ертелі-кеш қолға алатын ... ... ... ... ... ... ... нукте бұл жерде баршылық...
Соңында Қазақстанныгі саясаттағы, экономикадағы, ғылымдағы ықпалы ... ... ... ... орталығы.
Түрік ұлттық –мәдени орталығы.Төрағасы: Курбанов Шамиль Мажилисович
Түрік мәдени орталығы 1991 жылы ... ... 1996 жылы ... ... ... деп өзгертілді. Қоғамның филиалдары
Қазақстанның оңтүстік аймағы мен оның аудандарында бар.
Түрік ұлттық ... өз ... ... ... ... және ... ... көтеруге бағыттайды. Орыс, қазақ және ... ... ... атты ... газеті жарыққа шығады. 2001 жылдың
көктемінде түрік тілінде  шыққан “Тәтті бұлақ” атты ... ... ... көріп, бағалады. Бұл көркем ... ... ... салт ... ... мен мәдениетін әңгімелейді. Қазіргі таңда
түрік тіліндегі  ... ... ... ... ... ... Бүгін  Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының түрік 
диаспоры  көп тұратын аймақтарының 42 орта ... ... ... ... ... ... ... № 99 орта мектебі түрік ... ... ... ... ... базалық орталықта “Чичеклер” би ансамбль ұжымы құрылған, олар Қазақстан
халықтар Ассамблеясының ұйымдастырумен ... ... ... ... ... және ... ... фестивалінің бірнеше дүркін
лауреаты атанған.
2001 жылдан бастап жыл сайын гюреш атты түрік ... ... ... ... ... ... өтуде. Бұл сайысқа Қазақстан, Қырғызстан,
Өзбекстанның ... ... ... пен ... ынтымақтастықты сақтай отырып Қазақстанның түрік
қоғамының ұлтаралық қызметі ең басты ... тұр. ... ... ... ... ... барлық істерге қалыспай, белсене араласады, ал
түрік тілін ... ... ... ... түрік сыныптарын ашудан
басқа ұлттық мәдени орталықтарынан  асып озады.
«Ахыск» түріктері - Сталин режимімен 1944 жылы ... Орта Азия ... ... ... ... көптеген халықтардың бірі болып келеді.
Оның тарихи отаны – қазіргі Грузияның оңтүстік-батыс ... ... ... ... империясының құрамына еніп, Ахыск патшалығын құраған. 1829
жылғы түрік-орыс соғысынан ... бұл ... ... ... қол ... ... уезд ... алған. Міне, осы уақытқа дейін осы аудандағы
түріктердің тарихы Түрік мемлекетінің тарихымен ... ... ... ... жабылу себебінен  түрік халқымен байланыс үзіліп қалады.
Содан бері олардың “Ахыск” түріктер болып жаңа түріктер ... ... ... олар ... сол ... ... бір бөлігі екендігін сезініп
мойындайды.  Қазақстан Республикасында 180-200 мыңдай ... ... ... ... 1989 ... ... нәтижесі бойынша 78 мың түрік
бар. Мұндағы себеп, осы ... ... ... ... ... ... ... жоғалтқан  өз ұлттарын ала алмай жүргендігі.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... қоғамы мен
облыстық, қалалық және аудандық филиалдармен өзара байланысының тігінен
құрылған құрылысы ... ... ... 4 ... (Алматы, Оңтүстік
Қазақстан, Жамбыл, Қызылорда обл.), 6 қалалық және 13 ... ... ... ... ... елді ... ... өкілдерінің Кеңесі
тағайындалған. Қоғам өкілеттігі Астана, Қарағанды, ... және ... ... істейді.
 ЭТНОС МӘДЕНИЕТІ – ЕЛДІК МӘЙЕГІ
23 қазанда Астанада өткен Қазақстан халқы Ассамблеясының ХІV ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаев Қазақстан ... ... ... ... қағидаларын
тарқатып айтты, олар:
“Бірінші қағида – ... ... ... және тіл ерекшеліктері.
Бұл еліміздің баға ... ... ... ... ... ... ... этномәдени бірлестіктердің саны өсіп, 621-ге жеткендігін, 46
этностың әрқайсысында орталықтар жұмыс істейтіндігін, 1991 жылы ... діни ... ... ... 4 ... асқандығын келтірді. Екінші
қағида – Қазақстандағы этностардың мәдениеті мен тілдерін дамытуға мемлекет
тарапынан барлық ... ... ... атап ... 11 ... ... шығады, 8 тілде радиохабарлар таратылады, ... ... ... ... тілдерде жарық көретін БАҚ-тардың
жалпы таралымы 80 мың данадан асады.
Үшінші қағида – ... ... ... мен ... ... – қазақ этносының ынтымақтастықты нығайтудағы рөлі. Бұған
байланысты Мемлекет басшысы өткен ғасырдың 40-шы ... ... 1 ... 200 ... ... ... ұлттың қоныстанып, немістерге,
чешендерге, ингуштерге, корейлерге, гректерге, поляктарға және басқа да ұлт
өкілдеріне пана болғанын қадап айтты. Одан соң тың ... ... ... Қазақстанға КСРО-ның барлық республикаларынан 600 мыңнан астам адам
келді. Олардың 350 мыңы ... еді. ... ... ... ... ... өз Отанын тапты. Бесінші қағида –Конституцияда атап айтылған:
“ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан ... яғни ... ... ... ... ... Ассамблея жұмысы туралы ғана толық сөз емес, Қазақстан қоғамы ... сөз. Олай ... ... ... ... ... және
экономикалық тұрақтылық тек мемлекеттік іс-шаралар негізінде ғана іске ... жоқ, бұл ... ... және өзге елдер тәжірибесінде жоқ ерекше
саяси-мәдени институт халық Ассамблеясының болуы және оның ... Осы ... ... ... ... жасауы Ассамблея
жұмысына ғана емес, Қазақстан қоғамын кемелдендіру ісіне қарқын беруде.
Көпшілікке белгілі жай, ... ... ... ... ... ... ... қалыптаспаған мемлекеттер елдік келелі ... ... ... алып ... ... заман бейнесінен
айқын көрудеміз. Бір кезде айрандай ұйып отырған Грузия елі бір-ақ ... де ... ... ... ... ел ... ... одан Оңтүстік
Осетия мен Абхазия бөлініп ... Бұл ... ... ... ... ... сақтай алмауы бүгін болып отырған
әлемдегі ... ... ... ауыр ... ... ... ... қоғамның қалыптаспағандығы еді. Қоғамы қалыптаспаған мемлекет
осындай халге түсе беретіні ... да ... ... ... ... жағдайды басынан өткеріп, біртұтас ел болудан қалды. ... ... елде ... ыдырауы, іргесінің сөгілуі, территориялық
тұтастығын сақтай алмайтын жағдайы басталмақ. ... ... ... ... ... ... ... субстанциясы. Осы мәселеде көрегендік танытқан
Президент өз ұсынысымен осыдан он үш жыл ... ... ... ... ... бері бұл қоғамдық ұйым халық бірлігіне қалтқысыз жұмыс істеп
келеді. Ісіне, бағытына, мүмкіндігіне қарай бұл ... ... ... ... ие ... ... Мәжілісіне өз депутаттарын сайлады,
Қазақстан Парламенті 2008 жыл 9 ... ... ... ... заң қабылдады. Бұл маңызды тарихи шешім. Ендігі жерде Ассамблея
қызметі заң өрісі негізінде жүрмек. ... ... ... ... үшінші бабында Ассамблеяның мақсаты былай деп ... ... ... ... ... ... ... ете отырып,
қазақстандық патриотизм, Қазақстан халқының азаматтық және рухани-мәдени
ортақтығы негізінде қазақстандық ... ... және ... ... ... процесінде Қазақстан Республикасында
этносаралық келісімді қамтамасыз ету болып табылады” (“Егемен ... өз ... ... ... ... қызметіне, оның
бағдарламалық ұстанымдарына, жаңа түсінік, ұғымдарына сараптамалық істер
қажет екенін айтты. Мен ... бір ... ... ... ол ... ... орын ала ... жаңа лексикаға қатысты. Мысалы,
жоғарыда келтірілген Президенттің сөзінде тың ... ... ... этнос мәдениеті, этностық ынтымақтастық, этностар қарым-қатынасы,
қазақ этносы және этно-мәдени орталық. Мұнда көңіл аударатын ... ...... және этнос мәдениеті, қалғандары осылардан өсіп-өнетін
түсініктер.
Этнос деген әлемдік ғылымда ... ... ... ... ... ... тек ғылыми әдебиеттерде қолданыс ... ... ... оның ... себебі – кезінде негізін салған
Ленин, одан беріде Сталин жетілдірген “лениндік ұлт ... ... ... ... ... ... мәнді ғылыми ұғым этносты шетке шығара берген.
Идеологиялық қызметте ұлт дегенді қолдану ыңғайлы болды, ... ... ... ұлт саясатын жүзеге асырып отырған қоғам деп танылды.
Этнос ұғымы – ... ... ... ... сөз ... ... орыс ... қазақ этносы, неміс этносы, ұйғыр этносы, корей
этносы, т.б. ... пен ... бір ... де ... ... бірге
контекстке байланысты бірде халық, бірде этнос мәнісінде қолданылады. Этнос
– халықтың этникалық ... ...... ... ... – ұғым. Халықтың этникалық сипаттамасы болмауы өте сирек кездесетін
жағдай, мысалы, бұл мәселені шартты түрде американ халқына ... ... ... аталуында тұрғандай, Америка Құрама Штаттардан тұрады.
Көптеген ... ... ... ... жағы ... емес.
Кезіндегі кеңес халқы деген этностық тарихы жоқ, адамдардың мемлекеттік-
территориялық ... ... ... ... ... ... қағидат болып, этностық істер есепке ... ... Ал ... Германия, Жапония, Ресей т.б. сияқты дәстүрлі елдерде азаматтықпен
бірге ... ... ... ... ... бұл ... ... этностық тарихы бар. Осы тұста татар ... ... ... ... ... түсіп отыр. Кітап “Татар халқының
және Татарстанның тарихы” деп аталған, неге бұлай дегенде авторлардың ... ... ... ... ... ... тарихына қатысты деп
түсіндіреді. ... ... ... бірлігіне қызмет ететін қоғамдық институт, жоғарыда халық
бірлігі – қоғамға тікелей қатысты ... Реті ... соң айта ... ... ... пен қоғам арасындағы сансыз қатынастар үндестігіне
қатысты. Социализм кезінде де ... және ... ... ... мысалы,
біз социалистік мемлекет және социалистік қоғам дейтінбіз, бірақ бұлардың
сапалық айырмашылығы ... ... ... жоқ болды деуге де
келеді, себебі ... ... ... ... ... ... негізде құрылатын. Қоғамның дербестігі болмады, яғни ол қоғамда
демократиялық ... және жеке адам ... ... ... ... ... тыс ... ынта болмайтын, өйткені бар істі
мұқият қадағалаушы коммунистік партия, ал ол сол ... ... ... ... ... еді. ... ... заманында
мемлекет пен қоғам бір болды. Қазіргі көзбен қарасақ, оның жақсылығы ... да бар еді, ... ... мол ... ... ... ... апарып соқтырды.
Нарықтық қатынастар мен тәуелсіздік жағдайында ахуал түбірімен өзгеше.
Қоғамның мемлекеттен ... ... ... бұл ... ... десек те сыяды, ендігі жердегі мәселе – осы қарқыннан ... ... қоюы ... Ол ... мәнісі мемлекеттің қоғам
дербестігіне бөгет, тежеуші күш ... ... ... пен ... осы ... дер кезінде көре білген Президент өткен жылы
Конституцияға ... ... ... ... оны ... ... ... үрдістерді одан әрі жетілдіру мақсатында қоғам
өмірінде саяси күш ... ... жүйе ... ... ... қоғамдық
ұйым, ол әкімшілік емес. Партия – қоғамның дербестігінің көрінісі. Партия –
идеялық қуат өлшемі. Егер ол ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе бар, оның айшықты үлгісі
Қытай Халық Республикасындағы жағдай. Бұл ... ... ... ... стратегияда оның зардаптары болуы мүмкін, яғни мемлекет
пен қоғамның бірігіп кетуі, ... ... ... ... ... деп ... Әлемдегі көп елдер сондықтан мұндай тәжірибеден бас
тартып отыр. Дамыған деген ... ... ... ... ... ... ... яғни билікке демократиялық жолмен жетуді
қамтамасыз ету жағында.
Қазақстан жағдайында ... жүйе мен ... ... ... ... ... оның демократиялық үрдісіне мүмкіншіліктер
туғызып отыр. Бұл, біз туралы шетел ... ... ... ... ... ... ... өз сөзінде мемлекеттік тілді дамытуға барлық этностар атсалысады
деген тұжырым ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... ел азаматтарын бөлшектейтін, бір-бірінен
аластататын емес, керісінше, ортақ мүддеге ... ... ... ... ... іс осы ... ... Этнос мәдениетінің қазіргі кездегі
басты өлшемі – мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Бұл ... бірлігіне бастайтын тура жолдың бірі, бірақ бұл істе ... ... ... ... ... де ... ... бірге
естен шығармайтын жай, мемлекеттік тіл – қазақстандық ... ... Осы ... ... Елбасы былай деді: “Қазір ... ... 25 мың өзге ... ... ... ... ... аз ұлттардан тұратын 10 мың бала тәрбие алуда. Жалпы алғанда,
қазақстандық оқушылардың 60 пайызы қазақ тілінде ... ... 1991 ... көрсеткіш 30 пайыз ... ... ... ... бойынша
Мемлекеттік тілді дамыту қоры құрылғаны ... ... ... мемлекеттік
тілді жеделдетіп оқытатын әдістер қажет. Бізде ... ... ... де жоқ. Бұл ... ... ... ... ... 24.10.2008.).
Осы ойды ілгері өрістете айтсақ, жаңа ... сай ... ... көп ... ... ... тіреледі. Бәрі білім мен
тәрбиеден ... ол тағы да ... ... жоқ, ... ... “қазақ тілділер” және “орыс тілділер” деген
дилемма ... Осы ... ... бірлігіне, әсіресе, оның рухани,
саяси өміріне кері әсерлерін беруде. Ал, ... ... ... ... ... ... бүгінде еліміз халқының 58,6 пайызын құрайды, ал
мектеп жасындағы, әсіресе бастауыш сыныптарындағы ... ... ... алпыс пайызға жетіп қалды. Яғни, осы демографиялық үрдіс білім беру
жүйесінде жаңа ... ... ... етеді. Бұл жерде менің негізгі
көпшілікке жария етпекші ойым, ол ... ... бар ... беру ... және ... түбегейлі өзгеріске түсіру
қажеттілігіне қатысты.
Біз қазақ ұлтынан Тәуелсіздіктің нәтижесінде қазақ ... ... ... беру ... де ... сай ... керек. Бұл мәселедегі
ұсыныс, өзге өркениетті елдер сияқты бірыңғай оқу ... ... ... мектеп қалыптастыруымыз керек. Яғни, Қазақстан ... ... ... ... бір ... бір мектепте оқытуы
керек. Мұндай жағдайда қазіргі мектептердегі ... ... ... жүйелері, құндылықтары жаңа сападағы өзгеріске
түспек. Мәселе түбегейлі шешілуі үшін бұл ... ... ... ... ... ... жөн. Орыс ... қазақ тіліндегі балабақша
орнына бір тәрбие жүйесіне құрылған мемлекеттік тілде тәрбие жүргізілетін
балабақша болуы қажеттілік.
Осындай жағдайды іске ... ... орыс ... және ... ... ... күн ... бірте-бірте азайып, келе-келе жойылмақ, жаңа
қазақстандық азаматтардың жаңа психологиясы қалыптаспақ. Ендігі ... біз ... беру ... 2010 жылы 12 жылдыққа өткізбестен бұрын осы
бірыңғай жүйелі мектеп мәдени жобасын қоғамда ... ... ... жөн. ... ... мектеп мәдени жобасы мен 12 жылдық ... ... ... ... ... заңдастырылса іс табысты болар еді.
Бұл екі жобаны екі бөлек қарастырсақ уақыттан ұтыламыз.
Жаңа тұрпатты мектеп ... бір үлгі ... ... ... KATEV ... орта ... беретін оқу орындарындағы
тәжірибесі ескеруге тұрарлық. Байқаймын, түрік ... ... ... түрік, орыс, ағылшын тілдерін еркін меңгеріп шығуда, демек елімізде
мұндай үрдіс бар, ... осы ... ... одан да тұрақты бағдарлама
туралы мамандар ... Осы ... ... ... ... ... ашылып жатқан қазақ мектептеріне барсақ, әр ұлттың, ұлыстың
балалары оқып, ... ғана ... ... ...... болатын.
Мұндай мектепте қалай оқыту деген мәселе, әрине, мамандар үлесіндегі ... ... орыс ... ... ... ... ... дегеніміз
өркениеттік үрдіске жатпайды. Әрине, қоғамдық істе ... ... ... ... ... бұл ... ... қалған дағдыны бұзу
әлдекімдердің тікелей кәсібіне зиян болуы ... ... көш ... ... осындай тек біртілдік негізге құрылған мектептің оқу жоспарын
бір жүйеге келтіру оңай шаруа емес. Бұл қалыптасқан ... ... ... ... және ... ... ... қажет етпек. Бұл мамандар үлесіндегі аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнде айтудың және оны жүзеге асырудың
қажеттілігі, жоғарыда айтқандай, елдік мәселеге тіреледі. ... ... ... ... сана-сезімінің векторы елдік негізде болмақ. Бұл
табиғи жағдай. Бір елдің азаматтары, ... ... ... ... ... бір ... бір ... білім алуы да табиғи жағдай.
Бұл ... әлі ... ... ... ... да, ... басталған, айталық,
кейбір орыс халқының өкілдері, Елбасы ... ... ... ... мектептеріне бере бастады. Астанадағы Нұр-Орда түрік-
қазақ лицейінде болғанда, оның оқу ... ... ... ... он пайыздай қазақ балаларымен қоса өзге этнос балалары, оның
ішінде орыс балалары да оқып, төрт ... ... ... ... жағдайда қазақ мектептері және орыс тіліндегі мектептер деп бір
елдің балаларын бөлшектеп, бөлек оқыту ... ... жоқ ... ... ... ... мәселелері мектептерден бастау ... ... ... оларды бірыңғай ұлттық мектеп қалыптастыру
мақсатына орай жүргізген жөн. Бұл істі соза ... ... ... бұл істе ... қадам жасалғаны, сірә, дұрыс болмақ. Бұл ... те, ... та ... ... беру жүйесі консервативті,
алайда бұл бағытта келешек үшін ... ... ... Жаңа мектептің
бағдарламасы туралы, әрине, мамандар айтулары керек, бірақ бұл мәселеде
менің айтпағым, ... ... ... ... яғни ... ... ... тілде оқығаны дұрыс. Түрік-қазақ лицейлерінде
жаратылыстану пәндерін ағылшынша оқытатын ... ... ... Демек,
педагогикалық институттар шұғыл түрде қазақ-ағылшын тілінде сабақ бере
алатын мұғалімдер ... ... ... ... ... жаңа ... бір ... бола қоятын жай емес, оның мәселелері көп те болуы
мүмкін, оның үстіне қоғамдағы қалыптасқан ... ... мен ... ... де ... ... Бұл ... дискурске түскен
соң әрқилы әңгіме болмақ, бірақ негізі сөз ... ... ... болуы қажеттілік.
Бұл мәселе төңірегінде Білім және ғылым министрлігі ойланғаны жөн. Осы істе
қазіргі заман ... сай ... ... ... инновациялық
бағдарламасы жасалса... Ұстаздар даярлауда арнайы оқу орны деп ... ... ... ... ... қоғамға инновациялық жоба
ұсынса деген тілек бар.
Бұрынғыша, ескі ... ... ... ... күні ... ... түсінікті. Осы ретте Елбасы Үкіметке келесі жаңа оқу жылына ... ... ... ... ... ... бағдарлама әзірлеуді
тапсырды. Білім мен тәрбиенің қатар жүруі ... ... ... ... ... ... жас ... өз бойына белсенділік,
өзгелермен тіл табыса білу, шыдамдылық, өз сөзінде тұру ... ... ... білуі қажет. Жас азамат өзін әрдайым жан-жақты жетілдіріп
отыруы ... ... бір ... тілі мен мәдениетін басқа бір ұлттың
тілі мен мәдениетінен жоғары қою, менсінбеушілік секілді ... ... ... жөн. ... бір ... басқа ұлттан жоғары қою – қазіргі
әлемдік дамудың бағытына қарама-қайшы келеді. Ал ... мен ... ... ажырататындай қасиетті бала санасына жастайынан сіңіруіміз қажет.
Белгілі орыс ғалымы Лев Гумилев өз кезеңінде кез ... ... ... ... көптігінде емес, өзінің артындағы ұрпағына сақтап, ... ... ... ... ... ... ... болатын. Сол себепті
де біз өзіміздің балаларымызды, жастарымызды өзгелерді тыңдауға және
түсінуге, ... ... тілі мен ... ... ... ... Онсыз қазіргідей ... ... ... жете ... ... ... өз ... патриоты болулары
керек. Түрлі экстремистік сипаттағы “көзбояушылықтарға” ... ... ... ... ((“Егемен Қазақстан”, 24.10.2008.).
Осы айтылған жайларды әңгімемізге орай ... ... олар ... ... ұғымға саяды. Әрбір этнос тарихқа өз даралығымен енген.
Дара қасиетін ... ... ... ... ... ... ... оның еш жерде, ешқашан қайталанбайтындығының белгісі. Кезінде
қазақ мәдениетіне анықтама бергенде түрлі ... ... ... деуші
едік. Осы идеологиялық қалыпқа бар этностар түскен. Тіптен, сол кездегі
адамдардың жаңа тарихи қауымдастығы – ... ... ... ... ... да түскен. Тәуелсіздік дегеніміздің өзі халықтың даралығын, яғни ... ... ... ... ауқымды ұғым. Ол халықтың даралығының тарихын, оның
қазіргі замандағы болмысын айқындаушы феномен. ... ... ... ... сөз ... ... бірақ оны әдет, ғұрып, салт-сана,
дәстүр ... ғана ... ... бүкіл болмысынан іздеу қажет.
Айталық, еврей этносы дегенде ойға бірден не ... ... ... ... бірден не айтпақпыз? Алғашқысы туралы, еврей этносының асқан
прагматизмі, екінші ... ... ... неміс этносына тән
дегенге қарсы дау айту қиын.
Ал, қазақ этносы дегенде не ... ... ... ... жол”
деген түсінік бар. Бұл жақсылықтың нышаны. Шоқан Уәлиханов заманында ... ... орай біз ... ... ... деп мақтанышпен жазған еді.
Рас, бейбіт халықпыз, алып империя КСРО ... ... ... ... ... ... Ол ... этносының, оның мәдениетіндегі
өзіме ғана ... ... де орын бар ... кең ... ... елде татулық
орнады. Әйтпегенде, нағыз бүлік заманы сол кез емес пе еді. ... жоқ, ... ... өзге этностарды қасына топтастырып, этнос
мәдениетінің жаңа тұрпаттағы үлгісін ... паш етіп келе ... ... ... ... болсаң кем болмайсың” – толеранттылық табиғатын
дәл осылайша тап басып айтқан мақал – ... ... ... әр ... даралығын бейнелеумен қатар, ол халық бірлігіне
қызмет ететін ... Бұл ... өмір ... жатқан бар этностарға,
олардың мәдениеттеріне қатысты. Бірге өмір сүре білу ...... ... ... ... ... ақын Шәкәрім тілімен баян
етсек, сел ағызбай, ел шаруасын бұзбай, ... ... ... ... өмір ... ... айтсақ, әңгіме өрісі Мемлекет, Қоғам, Ел және ... ... ... болып отыр. Мемлекет, Қоғам, Этнос туралы жоғарыда
жинақтап, қысқаша айттық, енді Ел дегенге келсек, айтарым: ел болу – ... ... ... Назарбаев 29 мамырда бір топ қазақ тілді бұқаралық
ақпарат ... ... ... “Қазақ елі” монументіне қатысты
әңгіме өрісінде журналист мынандай сауал қойған еді:
– Кейінгі кезде түрлі мақалаларда “қазақстандық ұлт” ... ұғым ... ... ... ... өзі жаңа ғана мемлекет құрған ... ... ... ... бар. Осы ... ... пікіріңізді білгіміз
келеді.
Елбасы қоғамдағы осы бір алып-қашты пікір туралы ... ... ... бұл ... бір ... бар ... ... казахстанская
нация” дегенді “Біртұтас қазақстандық ұлт” деп аудару дұрыс болмас. ... ... ... және ұлт) деген ұғымдар бар. ... ... ... ... ... ... Қазақстан деген сөзде қазақтың
мемлекеті деген ұғым жатыр. Сондықтан да бұл ... ... ... қазақ
тілінде “қазақстандық ұлт” емес, “қазақстандық ел” деп атаған жөн ... ... ... ... ... ... аса үлкен біріктіруші,
топтастырушы күш жатыр. Ерте замандардың өзінде ... ... ел ... ... елдікке шақыру, ел болуға үндеу ... ... ... ... келген. Сонымен бірге “Қазақстан” сөзінің өзі “Қазақ
елі” дегенді білдіреді.
Мына жайдың басын ашып ... ... Бұл ұғым әлі де ... ... ... практикалық тұрғыдан тиянақталуы қажет (“Егемен
Қазақстан”. 31.05.2008).
Елбасының осы ... ... ... жатыр. Шынында да, қазаққа жақын ұғым
– “ел”. Ұлт деген коммунистік ... ... ... ... ... ... ұлт ... біз қолданып жүрген мағынада сөз болмаған.
Сондықтан Президенттің “қазақстандық ұлт” дегеннен ... ... жөн ... ... ... ... ... дұрыс бағыт. Бүгінде
ресми аталуымыз Қазақстан болғандықтан “қазақстандық ел” ... ... ал ... әрі қарай ой өрісінде айтқан “Қазақстан сөзінің
өзі “қазақ елі” дегенді ... ... ... ... мәселе айқындала
түспек, “қазақстандық ел” деудің орнына өте әдемі әрі мәнді, терең әрі
мағыналы ... ... деп ... қандай ғанибет. “Қазақ елі” – біз үшін
арман болған сөз. “Қалың елім, ... ... ... ... Абай ... ... айтты емес пе?! Қазақстанды қазақ елі деп ... ... өтіп келе ... халқымыздың асқақ арманы. Өткен
ғасыр басындағы Алаш азаматтары ел атануды саяси мақсат еткен.
Президент осы айтылып ... ... ... ... жан-жақты
қаралуы, практикалық тұрғыдан тиянақталуы қажет деп ... ... жаңа ... ... ... Президентіміз айтқандай, “ел” деген ұғымның
астарында біріктіруші, топтастырушы күш жатыр деген рас сөз, ... ... ең ... ұғым “ел” болмақ. “Қазақ елі” монументі
соның ... ... ... ... ... ... қоян-қолтық бірігіп өмір
сүріп жатқан өзге ағайындарды ... ... ... ... ... ... ұғымды қолданып, қазақ елінде көптеген этнос ... ... ... ... өмір сүруде деп мақтанышпен айтуға әбден болады емес пе?!
Егемендік ... ... ... қазақ ұлты демей, қазақ елі, қазақ
халқы, қазақ этносы деген ... ... ... ... ... ... сай болмақ деген ойдамын. Сонымен бірге қазіргі жағдайда
қазақ тек этнос емес, азаматтық ұғымға ... бара ... ... жөн. ... ... ... ... елімізге өзіміз иеміз.
Сондықтан қазақ елінің азаматтарының бәрі ... ... ... ... бұған да белгілі уақыт керек шығар, бірақ қазақ елінде ғұмыр кешіп
жатқандарды кім демекпіз? Мысалы, ... ... ... ... ... да ... барғанның бәрін “қазақтар” дейді. Сондықтан әлемдік
дәстүрге бой ұсынсақ, қазақ елінің азаматтарының қазақ ... таң ... ... ... ... ... тұрғанда қазақ мәселесі ойға орала
беретіні табиғи жағдай. Бұл монументтің тәрбиелік, тағылымдық мәні зор ... ... тек ... күн ... ... ... ойлантуы заңды. “Қазақ
елі” монументі өткен күнді көз алдымызға елестетумен бірге ... ... ... Алға басу үшін жол ... ол ... жол ... Президент атап
айтқан “қазақстандық жолды” айтпақпын. Бірақ, бұл жолдың мазмұны неде?
Кешегі күні социализм ... өмір ... ... капитализмге ұқсас
қоғам құрудамыз. Менің айтарым, біздің елдің жүретін жолы социализм де,
капитализм де ... жаңа жол ... ... Ол үшін ... ... ... ... тәжірибесін ескерген жөн. Бұл жерде басты мәселе,
орта бизнес пен алпауыттар ... ... ... ... ... ... ... арқылы реттелуі қажет. Олигархтық мәндегі капитализм жақсылыққа
бастамақ емес, Елбасы қымбат автокөлік, аса ... ... жайы ... ... де ... сай ... керек деген ойды үнемі білдіруде. Біздің
қоғамның мақсаты – ... және орта ... ... ... ... ... қатысты елімізде жүріп жатқан ... ... ... ... ... ... қажетті шаралар еді. Бүгінде әр
нәрсенің нақты құны анықталуда. Мұны бір ... ... ... ... ... ... ... керек. Егер
капитализм қуатты болса, социализм дүниеге келмес еді. Капитализмнің
әлеуметтік жүйесі ... ... ... табу ісіне жерік болғанымен, ол
әлеуметтік мәселені ... ... ... Енді ... ... де ... танытуда. Социализмнен шыққан біз ... ... ... ... ... деген капиталистік елдерден әлеуметтік
мәселелерде алда екендігімізді ұмытпауымыз қажет. Социализм кезінде білім,
денсаулық және ... ... ... ... жүйе ... осы ... ... қатынастармен қалайша үйлестірсек екен
деген ой мені кейінгі кезде мазалауда. ... таза ... де, ... де ... орта жол керек сияқты. Қысқа болса да өткен тарихымызды
бағамдап ... ... ... біз нарықтық қатынас қолға алына
бастағанда тек пайда табу ... ... ... ... да ... алғашқы қадамдарында болатын құбылыс. Енді ес жинаған
кезде ойланатын мезгіл жетті. Президент 15 қазанда төрт телеарнаға ... ... ... ... жеткізеді деген ой айтты: “Бүгінде
әлемде болып ... ... ... тек ... ... мен ... ... бір апта бұрын ғана 6 аса ірі компаниялардың акцияларын сатып
алды. Бұл үдерістер жалғасуда. Исландия тура ... ... ... ... ... барды. Демек, аталған мәселеде мемлекеттің рөлі жоғарылай
түсіп келеді. Неміс қаржы ... ... ... ... ... атап ... Яғни, бұл жүйе бойынша барлығы
еркіндікке жіберіледі. Қаржы реттеліп отырмайды. Бәрі өзінен өзі ... ... ... ... атап ... ... рөлі ... Қазақ елінің де бұған келуі әбден ықтимал.
Бірақ дәл қазір Отанымызда бұлай жасауға қажеттілік байқалмайды” ... ... ... ... болмасын ықпалын тигізбеуі мүмкін емес, бірақ
отандастарымыз бір мәселені де ескергені жөн. ... ... ... ... шығатындар да болады. Дағдарыс деген сынақ. Дағдарыс ... ... ... ... ... де ... ... қорқып-
үрікпей, дағдарыс кезінде дұрыс өмір сүре ... ...... жағдайда Президент халықты дағдарыспен жекпе-жек қалдырып ... ... ... ... үш ... қойды, олар: макроэкономикалық
тұрақтылықты қамтамасыз ету; азаматтардың әлеуметтік ... ... ... ... және экономикалық жаңғыру ісі. Осы үшін
Ұлттық ... 10 ... АҚШ ... ... ол ... ... ... нарықтық қатынастарды мемлекеттік деңгейде реттеу деген сөз, бұл ... ... ... ... ал банк ... ... қан
тамыры деген сөз бар. Осы жағдайларды ой тезіне салып отырсақ, ... ... ... ... ... ... ... қателіктер
болды деуге негіз бар.
Бұл аналитиктер пайымдауынша, Қарыз ... ... ... екен деп ... бар да, оны ... парызы бар екенін білген жөн. ... ... ... ... болмады. Халқымыз судың да сұрауы бар деуші
еді. Пайдалы қарыз алу мүмкіндігі қаржылық ... ... ... ... ... еді. ... ... өзі емес, оның буы ... ... ... утопияны негізге алып күйресе, англо-саксондық
қаржы жүйесі қаражат утопиясына ұрынып, әлем ... ... ... ... ... ... ізденіс заманы демекпін, ол көп нәрсеге
көзімізді ... шын ... ... ғана ... ... ... ... әлемнің күйреуінің де куәгері болып отырмыз. ... ... ... ... дағдарысы капитализмнің англо-саксондық
түрінің дағдарысы. Мен де ... ... ... ... ... капитализмнің іргесі сөгіле бастады, енді үлгі боларлық қоғамның жаңа
түрін анықтау ... ... ... ... ... беттерінде
америкалық қаржы орталықтары Қытай Халық ... ... ... ... ... ... ... алмақ. Бұл нендей жағдайдың
белгісі? Демек, қаржы дағдарысынан шығуда біреулерге иек арту мүмкін емес,
мәселе, ... ... ... ... қарекет етуі, сірә, тиімді болмақ.
Әрине, әлемдік қаржы қатынастарындағы “ойындарды” есепке ... өмір ... ... жағдайында мүмкін емес, сонымен бірге әркім өз мүмкіндігінше іс,
харакет етпек. Осы істе біздің елдің ұтатын ... бар, ол ... ... және ... тұрақтылығы. Әлемнің қаржыгерлері инвестиция
саясатын ешқашан тоқтатпақ емес, бұл заңдылық. Бірақ ... ... ... ел іші ... ... ... жерден пайда таппақ түгіл, ... ... ... ... ... ... шетелдік
инвесторлар үшін қолайлы аймақ, ... ... ... ... ... ... пайдасы.
Қазақстан азаматтарының этносаралық келісімі халықтың бірлігіне бастайтын
жол десек, Ассамблея қызметін, миссиясын дұрыс түсінгендік ... ... ... ... бірлігінің айғағы болмақ. Осы тұста академик Дмитрий
Лихачевтің мәдениет мәдениетке иек артса ғана нағыз мәдениет болмақ ... ... ... ... ... ғана болған мәдениет, ол нағыз мәдениет
емес, ол тұйықтық, сабақтастықтың үзілгені, болашақтың ... ... ... ... ... ол өзге ... ... тартып барып
құнарлана түспек. Әңгіме етіп отырған этнос ...... ... әр ... ... ... ... құндылық, тек осы ой ғана
Ассамблея жұмысының мазмұнын байыта түспек. Өйткені, ... ... ... ... ... – ұлы ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология6 бет
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология туралы4 бет
Н.А.Баскаков классификациясы..В.В.Радлов және түркология7 бет
Н.А.Баскаков классификациясы.В.В.Радлов және түркология5 бет
Түркология68 бет
Түркология және қазақ тіл білімі5 бет
Түркологиялық еңбектерде зат есімнің зерттелуі6 бет
Түркологияның Еуропа мен Ресейде зерттелуі6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь