Коммерциялық банктердің пайыздық саясаты

БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ПАЙЫЗДЫҚ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

8

1.1
Пайыздық саясат, оның маңызы мен қалыптасу факторлары ... ... ...
8
1.2 Депозит туралы түсінік, экономикалық мәні мен жіктелінуі ... ... ... . 23
1.3 Коммерциялық банктердің пайыздық саясаты несиелік саясаттың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
31

II
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ПАЙЫЗДЫҚ САЯСАТЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

39

2.1
«Альянс Банк» АҚ.ның депозиттік саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ...
39
2.2 Банктің несиелік саясатына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 53
2.3 Коммерциялық банктердің несиелік саясатын қалыптасу қағидаларын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
61

III
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕГІ ПАЙЫЗДЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТӨМЕНДЕТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

77

3.1
Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері ... ... ... ... ...

77
3.2 Пайыздық тәуекелдерді басқарудың негізгі әдістері ... ... ... ... ... ... ... 85

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
102

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
107
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Соңғы жылдары Қазақстанда жаңа экономикалық қатынастарға көшу жүзеге асты, бұл банк саласында түбірлі қайта құрудың қажеттілігін туғызды. Оның мәні банк қызметінің нарықтық қатынастармен бірдейлігін қамтамасыз ету бойынша шаралар кешенін қолдану, яғни жаңа банктік, оның ішінде пайыздық саясатты жүргізу болып табылады.
Біріншіден, банк жүйесінің құрылымы өзгерді. Банк қызметіндегі белсенді процесс, банк ісінің мемлекеттік монополиядан кетуі банктердің клиенттермен өзара қарым-қатынасын өзгертті.
1. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызметтер туралы» Заңы. 31.08.1995 ж. № 2444 (өзгертілер мен толықтырулар 01.01.2008 ж.)
2. «Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк туралы» Заңы. 30.03.1995 ж.
3. Бор М.З., Пятенко В.В., Стратегия управления банковской деятельностью. – М.: Приор, 2001. – 543 б.
4. Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары. Оқулық. Алматы, Экономика. – 2009.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы: Қазақ Университеті, 2008.
6. Iлияс А.Ә., Мақыш С.Б, «Банк iсi»: оқу құралы. – Алматы: Қазақ Университеті, 2004.
7. Банки и банковское дело:Учеб. пособие /Под ред. И.Балабанова. – СПб, 2001.
8. Банковское дело /Под ред. В.И.Колесникова. - СПб: СПб университет, 2001.
9. Банковское дело /Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 2001.
        
        Мазмұны
Белгілеулер мен қысқартулар.............................................. ... ... ... ... ... және оның ТЕОРИЯЛЫҚ аспектілері.....................................................
8
1.1
Пайыздық саясат, оның маңызы мен қалыптасу факторлары............
8
1.2
Депозит туралы түсінік, экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... ... ... бөлігі...........................................................................................
31
II
Коммерциялық банктердің пайыздық саясатын талдау.....................................................................................................
39
2.1
АҚ-ның депозиттік саясатын талдау...........................
39
2.2
Банктің несиелік саясатына талдау.........................................................
53
2.3
Коммерциялық банктердің несиелік саясатын қалыптасу ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ТӨМЕНДЕТУ ЖОЛДАРЫ........................................
77
3.1
Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері................... ... ... ... ... әдістері............................
85
Қорытынды ...........................................................................................
102
Қолданылған әдебиеттер тізімі................................................
107
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
АЕК
-
Айлық есептік ... ... ...
- ... ... Штаттары
ӘЖК
-
Әлеуметтік жеке код
БҚ
-
Бағалы қағаздар
ЕДБ
-
Екінші деңгейдегі банктер
ЖІӨ
-
Жалпы ішкі ... ... ... қаржы нарығын және қаржы ұйымдарының қызметтерін қаржылық қадағалау мен реттеу Агенттігі
ҚР
-
Қазақстан ... ... ... ... ... банкі
ТМД
-
Тәуелсіз мемлекеттер достығы
ХҚҰ
-
Халықаралық қаржылық ұйымдар
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Соңғы жылдары Қазақстанда жаңа экономикалық қатынастарға көшу жүзеге ... бұл банк ... ... ... ... қажеттілігін туғызды. Оның мәні банк қызметінің нарықтық қатынастармен бірдейлігін қамтамасыз ету бойынша шаралар кешенін қолдану, яғни жаңа банктік, оның ... ... ... ... болып табылады.
Біріншіден, банк жүйесінің құрылымы өзгерді. Банк қызметіндегі белсенді процесс, банк ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын өзгертті.
Екіншіден, экономикадағы ескі әкімшілік-басқару жүйесінің түбірімен бұзылуы банк ... ... мен оның ... ... өзгертті. Осыған орай бұл еңбекте банктің ішкі пайыздық саясатына кең мағынада (кредитор мен қарызгер тұрғысында банк ұстанымы) айрықша ... ... банк ... ... ... және ... ... талаптарын ескере отырып, банк қызметі мәнінің өзгеруін көрсетеді. Банк менеджментін, маркетингін жүргізу, жаңа технологияны енгізу, экономикалық тәуекелділікті ... өтеу ... ... Мұның мақсаты - банк клиенттері үшін ең аз ... ... ... ... ... ... нарықтық шаруашылықтағы банктердің әлеуметтік-экономикалық рөлі клиентке көрсетілетін банк қызметінің сапасын жоғарылату және қолданылу аясын ... ... ... Банктердің халық қаражатын депозиттерге тарту міндетінің күрделілігі сатып алу қабілетінің ... ... ... ... валютасын инвестициялауға итермелейді, сондай-ақ өтімді тауарлар алып, оларды тезаврациялық тәсілмен, яғни банктерден бөлек ... ... ... ... банктердің жабылуы да клиенттердің банктерге сенімсіздігін тудырды. Клиенттердің ақша ... ... ... ... деген сенімділігі бұл мемлекеттік экономикалық саясатын қолдау (немесе оның болмауы) мәселесі, бұл ... ... ... де ... ... банке деген сенiм күшейiп келедi. Бұл сенiмдiлiк күн сайын арта түсуде. Елiмiздiң экономикасы жоғарылауда. Осы тұста пайыздық ... ... зор ... ... ... ... сәйкес бiтiру жұмысының тақырыбы республика экономикасының шаруашылық жүргiзушi субъектiлерiнiң несиелеу тұрғысынан да, ... ... ... ... ... ету үшiн де ... ... ие болады.
Қазіргі кездегі банк жүйесіне деген ел сенімін арттырып, олардың мүдделерін жан-жақты ... ... ... ... ... қызмет етпей бос жатқан ақшалай қаражаттарды тарту күн тәртібіндегі басты ... осы ... ... ... өзектілігін айқындайды.
2010 жылғы ақпандағы ҚР Президентінің халыққа жолдауының екінші бағытында еліміздің Қаржы жүйесінің ырықтандыру жағдайындағы тұрлаулылығы мен бәсекеге ... жаңа ... ... бірқатар міндеттер белгіленді. Ондай міндеттердің қайсысы болмасын зерттелгелі отырған тақырыптың өзектілігіне негіз болатыны сөзсіз, оның ... ... ... ... ... ... ... ойымызша отандық банктердің бәсекелестігін арттыру мақсатында банктерге өз қызметінде жаңа технологияларды ... ... ... капиталын ұлттық ауқымдағы жобаларды қаржыландыруға жұмылдыру міндеттері кезек күттірмейтін мәселеге айналуда. Тұжырымдамада ең бастысы қаржы ... оның ... банк ... ... ... арттыру, банктік қызметтер нарығындағы бәсекелестікті күшейту мақсатында қаржы секторын ырықтандыру және ... ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттелу дәрежесі. Банктің пайыздық саясаты дербес ... ... ... ... пайыздық саясаты бойынша шетелдік, ресейлік, қазақстандық ғалымдардың көптеген ғылыми еңбектері бар.
Коммерциялық банктердің ... ... ... және ... ... ... осы күнге дейін шетелдік ғалымдардың еңбектерінде басты орын алуда, атап айтсақГитман Л.Дж., М.Д. ... М. ... У. ... А. ... Дж. М. ... П. Роуз, Э. Рид, Р. Коттер, Э. Гилл, Р. Смит, Т. Кох, Б. Улиямс, А. Куракие, Р. ... және ... ... ... ... ... ... менеджментінің құрамдас бөлігі ретінде ресейлік ғалымдардың: И.В. Ларионова, О.И. Лаврушин, В.М. Усоскин, Г.Г. Коробова, М.А. Поморина, Ю.С. Масленченков, Н.Е. ... И.Т. ... Е.С. ... В.В. ... В.И. ... О.М. Марков, Е.Ф. Жуков, Э.А. Уткин, Е.Б. Ширинская, О.В. ... В.В. ... және ... ... тапқан.
Қазақстанның қазіргі экономикалық даму жағдайында банктердің несиелік, депозиттік және пайыздық саясаттарын ... және ... ... ... ... Ғ.С. ... О.Б. Баймұратов, Н.К. Кучукова, Ш.Р. Әбділманова, К.Ш. Дүйсенбаев, А.Б. Зейнелғабдин, Ұ.М. Искаков, Р.Е. Елемесов, С.Ж. ... С.С. ... Н.Н. ... З.Д. ... Ә.Д. Шелекбай, Г.Т. Абдрахманова, А.А. Мусина және т.б. еңбектерінде кездеседі.
Зерттелген еңбектерге сүйене отырып, автор пайыздық саясат бойынша ... әр ... ... ... әр ... санаттардың арасындағы байланыс пен айырмашылық толығымен зерттелмегенін көруге болады.
Пайыздық саясатқа бағытталған ғылыми жұмыстарға жасалған талдаудан, депрзиттік ... және ... ... қалыптастырудағы факторлар, сонымен қатар банк қызметіндегі тәуекелдерді төмендету ... мен ... ... ... ... орын алған мәселелердің болуы зерттеу тақырыбының өзектілігін сипаттайды. Өкінішке орай, ... ... ... және ... ... ... ... ғалым-экономистердің еңбектерінде әлі болса да әр жақты жақсы қарастырылмаған. Сондықтан да, пайыздық саясаттың теориялық тұрғыдан жеткіліксіз ... мен оның аз ... ... сондай-ақ оларды тиімді басқару тәжірибесіндегі орын алатын өзекті мәселелер бұл диссертациялық жұмыстың тақырыбын ... ... ... ... ... - ҚР коммерциялық банктерінің қызметiндегі пайыздық саясатты қалыптастырушы факторлар мен ... ... ... ... әдістеріне байланысты теориялық-әдістемелік және ғылыми-тәжірибелік тұрғыдан негізделген ... ... ... жету үшін ... ... шешу қажет:
* пайыздық саясат ғылымына қатысты теориялардың дамуын зерделей отырып, қазіргі ... ... ... ... мен ... ... ... анықтау;
* коммерциялық банктердің несиелік депозиттік саясаттары тетігінің және ... ... ... ... ... ... пайыздық саясатының құрылымы мен сапасын бағалай отырып, олардың жіктелетін шекті қатынасын айқындау;
* амтамасыз етудегі банктегі пайыздық саясаттың орны мен ... ... ... коммерциялық банктердің несиелік саясатының қалыптасу әдістемесін қарастыру;
* банктік тәуекелдерді қалыптастырудың әдістерінің маңызын бағалау;
* коммерциялық банктердің пайыздық ... ... ... ... және ... ... ... тұрғыдан зерттеу;
* банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептерін басқару әдісінің тиімділігін анықтау.
Зерттеу объектісі - ... ... ... ... пайыздық саясаты болып табылады.
Зерттеу пәні ретінде коммерциялық банктердің пайыздық ... ... ... ... ... ... теориялық және әдістемелік негізіне қазіргі кездегі отандық және шетелдік ғалым-экономистердің пайыздық саясатты басқарудағы орын алатын мәселелері туралы және тиімділігін ... ... ... дамуындағы рөлін сипаттайтын зерттеулері пайдаланылды.
Зерттеудің ақпараттық базасы ретінде банк қызметіне реттеуге арналған ҚР-ның заңдары мен нормативтік актілері, ҚҰБ-нің Басқармасының ... ... ... ... және өзге нормативтік құжаттары, ақпараттық бөлімшелерінің статистикалық және есептік деректері, ҚР ... ... ... мен ... ... ... ЕДБ-дің есептік материалдары, ҚР статистикалық агенттіктің сандық мәліметтері, түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары, ... ... ... ... ... ... қамтитын жергілікті және шетелдік басылымдардағы мақалалар және т.с.с. пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Коммерциялық банктердің несиелік, депозиттік ... ... ... ... саясаттың ғылыми тұрғыдан негізделген жаңа тұжырымдамасы негізінде ҚР ЕДБ-дің пайыздық саясаттың тәуекелдерін басқару тетіктерін ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтардан тұратын зерттеу жұмысының маңызды нәтижелері болып келесілер жатады:
* банктің пайыздық саясатын кешенді басқарудың ... ... ... ... ... банктің пайыздық саясатын басқару жүйесінің құрылымдық элементтері нақтыланып, сондай-ақ оның ішкі ... ... ... банк ... ... ... тәсілі әдістемелік тұрғыдан негізделді;
* екінші деңгейдегі банктердің активтерінің ... мен ... ... ... ... ... банк ... саясатқа тигізер ықпалы анықталды;
* екінші деңгейдегі банктердің несиелік ... баға ... ... саясатты басқару әдістерін жетілдірудің жолдары қарастырылды;
* банктердің пайыздық, несиелік ... ... ... ... ... ... ... айқындалды.
Қорғауға шығарылатын негізгі тұжырымдар:
Қазақстан Республикасы коммерциялық банктерінің пайыздық саясатының тиімділігін жетілдіру қажеттігі негізделеді. Оған мынадай шаралар кіреді:
* ... ... ... ... мен ... ... банктердің банктік саясатындағы тәуекелдерін басқару кезеңдері нақтыланды;
* банктік саясатты жүргізуден келетін пайданы арттырудың тиімді жолдары айқындалды;
* ... ... ... деңгейін басқарудың негізгі әдістеріне байланысты ұсыныстар жасалынды;
* банктердің пайыздық саясатын бағалауға арналған нормативтік ... мен ... ... ... нәтижелерінің тәжірибелік маңызы. Диссертацияда берілген ұсыныстар мен қорытындылар Қазақстанның қаржы секторындағы оның ... ... ... ... басқарудың тиімділігімен дамуын объективті түрде бағалауға мүмкіндік жасайды. Зерттеу нәтижелерiн жалпы банктік секторды жетілдіруде пайдалануға болады, сондай-ақ қаржы және ... ... ... жоғары оқу орындарында пайдалануға болады.
Зерттеу нәтижелерінің жариялануы. Диссертацияның тақырыбы бойынша ... ... 4 ... ... ... 2 ... ... ресми басылымдарда жарияланды.
Диссертацияның құрылымы. Диссертацияның құрылымы кіріспеден, тараудан, қорытындыдан, ... ... ... 13 ... 10 ... ... ... банктердің ПАЙЫЗДЫҚ саясаты және оның ТЕОРИЯЛЫҚ аспектілері
1.1 Пайыздық саясат, оның маңызы мен қалыптасу факторлары
Тартылған қаражаттарды ... ... ... ... ... ... көздейді. Коммерциялық банктің депозиттік саясаты салым иелерінің ақшалай ... ... ... және ... қаражаттарды тиімді басқарумен байланысты банктік саясатты білдіреді. Депозиттік ... ... ... ... ... стратегиясы мен тактикасын білдіреді.
Пайыздық саясат - банктік ... ... ... ... ... депозиттік операцияларын дұрыс ұйымдастыруға бағытталған шаралардың жиынтығын білдіреді. Кең мағынасында депозиттік саясатты депозит ... ... мен ... ... ... ... ... құралы ретінде қарастыруға болады. Тар мағынасында, бұл кез келген коммерциялық банктің ... ... ... барысындағы банктің стратегиясы мен тактикасын сипаттайды [1].
Коммерциялық банктердің депозиттік саясатының басты мақсаты - ҚР ... ... ... операцияларды жүргізуде банктердің бар мүмкіндіктерін пайдалану және өтімділіктің ... ... ... ... ... саясатының міндеттері мынадай болуа тиіс:
* банктің депозиттік базасын нығайтып, депозиттік нарықтағы ... ... ... ... ... нормативтерді сақтай отырып, банктің депозиттік портфелінің көлемін ұлғайтып, оның сапасын артыру;
* банктің активі мен пассивін ... ... ... ... және ... ... қарай банктің ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... иелеріне қатысты өлшемді және икемді саясат ұстану.
Депозиттік ... ... ... сәйкес жасалуы қажет. Сондықтан банк өзінің депозиттік саясатын жасау барысында ... ... ... яғни жеке ... ... ... ... заңды тұлғаларды дұрыс таңдай білуі қажет.
Банктік ортадағы күшті бәсекелестік жағдайында банктер агрессивтік-депозиттік саясат жүргізуді таңдайды. Сонымен қатар, клиенттерді тартуда ... ... ... ... қолданғаны дұрыс. Ол үшін банк депозиттік саясат шегінде өзінің тактикасын жасауы қажет.
Депозиттік операцияларды жүргізуде ... ... ... ... ... депозиттік базаны қалыптастыру барысында заңдық және нормативтік талаптардың орындалуын сақтау;
* депозиттік операциялар банктің пайда ... ... ... ... депозиттік ресурстар банктің өтімділігін қамтамасыз етуге тиіс;
* депозиттік ресурстардың субъектілері, ... мен ... ... ... ... ... депозиттік саясаты депозиттік операцияларға байланысты туындайтын тәуекелдерді басқаруға аса мән береді.
Депозиттік ... ... банк ... ... сақтау; ең төменгі шығынды ресурстар тарту; барынша ұзақ мерзімге қажетті мөлшерде депозит тартуды қамтамасыз ету; алдағы уақыттарда банкте тұрақты ... ... ... ... ... ... мен іске асырылуына ықпал ететін факторларды екі тұрғыдан бөліп қарауға болады. Бірінші, клиентің тұрғысынан: жинақтау ... ... ... ... ... ... мүдделерінің әр түрлілігі, жағрафиялық жағдайы, олардың рухани, ... ... ... ... ... білім деңгейі, мамандығы, табысының деңгейі, зейнетақымен қамсыздануы тұрғысынан алсақ, ондай факторларға мыналар жатады: бәсекелестік деңгейі, банктік қызмет түрлерінің даму қарқыны, ... ... ... ... ... ... диверсификациялау, банк қызметкерлерінің біліктілік деңгейі, қаражатты тарту технологиясының жағдайы, банктік операциялардың қазіргі техникалармен қамтамасыз етілуі және тағы ... ... ... ... ... ... ортақ ықшамдылық критерийлерінің болуын талап етеді. Қазақстандық банктердің ... ... ... ... ... ... болады:
* банктің тұрақтылығын, сенімділігін және қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында депозиттік, ... және өзге ... ... өзара байланыстың болуы. Атап айтсақ, активтер мен пассивтерді сомаларына, мерзімдеріне, өтімділігіне, тәуекел дәрежесіне және табыстылығына қарай келістіру қажеттігі, яғни депозиттік ... ... ... ... ... ... қалыптасуына мән беру;
* тәуекелді төмендету мақсатында банктің депозиттік ... ... ... ... ... ... банк ... сату);
* клиенттердің тобына қарай депозиттік қызмет көрсету;
* банктің өнімдері мен көрсетілетін қызметтері ... ... ... тұруға тиіс (сапасы, бағасы және тағы басқасына қарай).
Міне, осындай талаптар ескерілген жағдайда отандық банктеріміз депозиттік саясатты іске ... ... ... ықшамды депозиттік портфельді басқаруға қол жеткізе алады.
Жалпы банктердегі депозиттік саясатты жүзеге асыру ... ... ... ... ... жеке ... ... сақтандыру қорына мүше болу арқылы банктер салымдардың сақталуы мен қайтарылуына кепіл беруі тиіс.
* міндеттемені орындау
Банктік салым туралы келісімшартқа сай және ... ... ... бойынша клиенттер алдындағы міндеттемелерді толық және уақытылы орындау.
* ашықтылық
Банктің қаржылық жағдайы туралы клиенттердің барлығына ақпараттың ашық немесе қол ... ... ... ... депозиттік өнімдерінің депозиттік нарықтағы бәсекелестік қабілетін арттыру үшін мынадай шешімдер қабылдауы қажет:
+ ... ... және ... ... ... ... ... арттыру мақсатында банк үнемі ішкі және сыртқы депозиттік нарықтарға ... ... ... қажет және депозиттер бойынша жәй, күрделі және прогрессивтік сыйақы есептеу әдістерін пайдалану;
+ ... ... ұтыс ... ... иелеріне сыйлық беру, бонус жүйесі сияқты маркетингтік ынталандыру әдістерін ... ... ... өте ... мәдени және сапалы қызмет көрсету.
+ құпиялылық.
Клиенттермен қарым-қатынас орнату барысында алынған кез-келген ақпаратты, соның ішінде: ... ... ... ... қаржылық мүдделері қатаң құпия болуға тиіс.
Коммерциялық банктердің депозиттік саясатының қалыптасуы қазіргі Қазақстандағы ... ... ... ... өндірістік үрдісті реттеуде маңызды ролді атқаратын банк жүйесі болып табылатын депозиттік нарықтың дамуымен ... ... ... ... ... ... ... банктерге банк өтімділігін сақтау қажеттілігімен және максималды пайда алуда қаулыда ... ... ... міндеті мен мақсатынан шыға отырып, депозиттік саясат стратегиясын қалыптастыру қажет. Депозиттік саясат, ең алдымен келесідей талаптарға жауап беруі тиіс:
* Экономикалық ... ... ... Ішкі ... ... біртұтастық түсінігімен мұнда халықтың тартылған ресурстарын пайдалану рентабельділігі берілген. Бұл мәселе жалпы актив-пассивті басқаруда қарастырылуы қажет. Жеке тұлғалардың депозиттік ... ... ... тиімділігін есептеу кезінде олармен байланысты шығындарды, олардың ішінде - резервтік аударымдар, сондай-ақ ... ... ... ... және де ... ... де есепке алу қажет.
Салымдар бойынша мөлшерлеме нарықтық конъюнктураға байланысты бағытталуы тиіс. Егер банк мөлшерлемені анағұрлым ... ... ... ... ... тең ... бәсекелес банктері өзінің клиентурасының бір бөлігін жоғалтып алуы да мүмкін.
Депозиттік саясаттың ішкі қарама-қайшылықсыздығын бірнеше аспектілерде қарастыруға болады. Ол депозиттік ... ... ... және ... ... бойынша дифференциациясы, сол банктің басқа да құралдарымен (сертификат, вексель және тағы басқа ) салыстырғанда салымдар түрлері, сондай-ақ клиентураның әр ... ... ... жеке және ... тұлғалар үшін).
Коммерциялық банктердің депозиттік саясатының мәнін қарастырғанда келесідей түсініктерге тоқтала кету қажет: депозиттік саясаттың объектілері мен субъектілері, оның ... ... ... депозиттік саясаттың шекарасы (аясы).
Депозиттік саясаттың субъектілері құрамына банктің клиенттері, коммерциялық банктер мен ... ... ... ... ... ... ... тартылған ресурстары және банктің қосымша қызметтері жатады.
Коммерциялық банктің депозиттік ... ... ... ... және ... ... жатыр.
Депозитік саясаттың жалпы принциптері түсінігімен Қазақстан Республикасы Ұлттық банкімен макроэкономикалық деңгейде жүргізілетін мемлекеттік ақша-несиелік саясатына да ортақ және нақты ... ... банк ... ... принциптері түсініледі. Оларға ғылыми негізділік, тиімділік және оптималдылық, сонымен бірге банктің депозиттік ... ... ... ... ... ... ... арнайы принциптеріне банк шығындарының оптималды деңгейін қамтамасыз ету принциптері, депозиттік операцияларды жүргізу ... мен ... ... ... ... ... орналастыру мақсатымен уақытша бос ақша қаражаттарының қозғалысын жүзеге асыра отырып, кез-келген мақсатпен пайда алуды ... өз ... ... ... ... өзгерістерді немесе құбылыстарды есепке ала отырып, пайда табуға ұмтылады.
Жоғарыда ... ... ... сақтау банкке ұйымда депозиттік үрдістің стратегиялық, сондай-ақ тактикалық бағыттарын, оның депозиттік саясатының тиімділігін қамтамасыз ете отырып ... ... ...
Коммерциялық банктің депозиттік саясатының шекарасы түсінігімен банкпен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ақша қаражаттарының белгілі бір ... ... ... ... ету. ... ... бойынша жіктеледі:
* Депозиттер нарығындағы сұраныс пен ұсынысқа байланысты (эконмикалық шекара);
* ҚР ... ... ... мен ... ... ... ... Депозиттік қатынастың субъектілеріне байланысты (сыртқы және ішкі шекара);
* Географиялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты (уақытша шекара);
* Тартылған қаражаттардың құрылымы мен көлеміне байланысты (сандық және сапалық).
Коммерциялық банктің депозиттік саясатының қалыптасуының әрбір кезеңі ... ... ... ... және ... ... ... құрылуы мен депозиттік үрдістің дұрыс ұйымдастырылуына міндетті болып табылады. Банктің депозиттік саясатының механизмін өңдеп шығару үрдісінде банктің әр түрлі ... ... ... ... ... ... маңызды фактор болып оның депозиттік базасының сапасы болып табылады. Депозиттер сапасының критерийі олардың ... ... ... ... көп ... тұрақты болса, соғұрлым банктің өтімділігі жоғары, себебі депозиттердің бұл ... ... ... ... ... ... тұрақты бөлігінің өсуі банктің өтімді активтерге деген қажеттілігін төмендетеді.
Шетелдік зерттеушілермен жүргізілген депозиттердің әр түрлеріне жасалған ... ... ... ... ... депозиттер болып талап етуге дейінгі депозиттер табылады. Бұл ... түрі ... ... ... ... Тек бұл ... сол ... басқа банкке тиістілігі келесідей факторларға негізделеді: қызмет көрсету сапасы мен жылдамдығына, салымшыға ұсынылатын қызметтердің әр түрлілігі, банктің клиентке ... ... ... да ... ... ... ... неғұрлым аз тұрақтылықты жедел және жинақ депозиттер қалдықтары иеленді. Олардың нақты бір банкке бекітілуіне банктің пайыздық мөлшерлемесі деңгейінің әсері бар.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы күрделі, әрі еңбекті қажет ететін үрдіс, және де субъективті, сондай-ақ объективті сипаттағы мәселелермен байланыстылығын куәландырады.
Субъективті мәселелерге келесілер кіреді:
* ... ... және ... ... капиталдық базасының әлсіздігі;
* көптеген банктерде депозиттік саясатты жүргізуде ғылыми негізделген ... ... ... ... төмендегілерді атауға болады:
* коммерциялық банктерге мемлекеттің және мемлекеттік органдардың тікелей және жанама әсері;
* Қазақстандық ақша ... ... ... қаржы нарықтарының, макроэкономиканың әсері;
* банкаралық бәсеке;
* Қазақстанның ақша және ... ... ... экономика жағдайында Коммерциялық банктердің қосымша ресурстарды тарту мүмкіндігі оның қаржылық тұрақтылық деңгейіне және жағдайына ... ... ... көшу ... ... ... мекемелердің қызметтері, әдістері және депозитке тұрғындардың қаражаттарын тарту формалары ... ... ... ... ... ... күресі ол - тұрғындардың бос ақшалай қаражаттарын өзіне тарту.
Қазақстанның қаржы жүйесінің дамуы ол біріншіден, банктік институттардың ... ... ... кезде отандық банктік салалардың капиталы жеткілікті-ақ болып келеді, өйткені банктік жүйедегі меншікті капиталдың жиынтығы 122 миллиард теңгеге жетіп қалған. ТМД ... ... ... ... ... бір ... ... капиталдың жиынтық көлемі жағынан жоғары десек те болады [2].
Осыған байланысты соңғы жылдары елімізде депозиттік нарықтың дамуы ол банктегі ... ... ... яғни тұрғындардың банктік жүйеге сенімінің артқандығын көрсетеді. ... 2010 ... ... ... қосқанда), тұрғындардың депозиттерінің көлемі 66,7%-ға өсті және 91,7 млрд ... ... ... ... ... ... орташа көлемі тұрғынға шаққанда 6,2 мың теңгеге немесе 42,6 АҚШ долларын құрады. Мұндай ... ... ... бос ақша ... ... жақсы жағдайдың болуы, яғни жеке тұлғалардың мерзімді депозиттеріне кепілдік беру жүйесінің іске қосылуы.
Қазақстанның ... ... ... ... қызметтерін тиімді жүргізуде, яғни банктік жүйенің тұрақтылығын ұстап тұруда. Көптеген әртүрлі сұрақтар пайда ... яғни ... ... ... ... ... және қызмет көрсету сапасы қандай?
Сондықтан, ақшаны орналастырудың әртүрлі депозиттер бойынша бірнеше жолдары мен оның пайыздық табыстары қарастырылған.
Банкке депозитке ... салу үшін ... ... дұрыс шешім қабылдау қажет. Әдетте нарық жағдайында адамдарды бір мәселе толғандырады, яғни қалайша капиталды қауіпсіз көбейту, өйткені табыс деңгейі ... ... тура ... ақшаны жоғалту тәуекелі жоғары болған кезде ғана табыс та жоғары болады.
Депозиттік қызметтің түрін таңдау ... ... ... ... ... тиімді шешім қабылдай бермейді. Сондықтан әлеуетті салымшыларға банкті ... ... ... ... ... Банк 2006 ... ... депозиторларға нұсқаулар ұсынып отыр. Бұл нұсқау салымшыларға банктің қаржылық жағдайын бағалауға, сонымен қатар банктің клиентке өзінің ... ... ... ... беруі тиіс екендігін көрсетеді [3].
Банктер қаржылық қызмет аясында тиімді саясат жүргізуі тиіс, клиенттерге қатысты, соның ішінде ... банк ... ... жасау.
Осыған сәйкес тартылған қысқа мерзімді депозиттер бойынша мөлшерлеменің деңгейі ... ... ұзақ ... ... ... ... ... өседі. Бұл жағдайда банктің саясаты ұзақ мерзімді ресурстарды тартуға бағытталған.
Әдетте, ... ... ... ... ... мен ... ... әрі беделді болып келетін банктермен жұмыс жасағысы келеді. Соған сәйкес көптеген банктер жақсы жағдай жасауды қарастырған. ... ... ... ... ... ... ... және қызметін тиімді жүргізуін талап етеді. Әртүрлі қызмет түрін ұсынатын банктер ... ... ... ... ... ... клиенттер үшін банк операцияларының нақты есебі маманданған бөлімдері маңызды болып келеді.
Банктегі директорлар кеңесінде маман, өз ... ... ... ... ... және қызметкерлердің мамандануы, инвестиция және қарыз портфелінің сенімді болуы - осының барлығы банкті ... ... ... ... табылады.
Депозиттік саясаттың қалыптасу үрдісі банктің пайыздық саясатты жүргізуімен тығыз байланысты, ... ... ... ресурстарды тартуда ең тиімді құрал болып саналады. Реттеу ... ... ... ... ... ... ... мөлшері салымның жеделдігіне сәйкес заңнамалық тәртіппен бекітілген, ал қазіргі кезде ҚР Ұлттық Банкінің есеп мөлшерлемелеріне, ақаша нарығының жағдайына және өзіндік ... ... ... отырып, банктер өздігінен бәсекеге қабілетті пайыздық мөлшерлемелерін қоюға мүмкіндігі бар. ... жеке ... ... ... ... ... ... мерзімі, сомасы, шоттың қызмет ету ерекшелігіне, қызмет көрсету сипаты мен көлеміне, клиенттің салым шарттарын сақтауына ... ... ... саясат бағыттарының бірі депозиттік операциялар және барлық ресурстардың бағасын талдау мен есептеу болып табылады. Ол үшін келесілерді орындауы қажет:
* Салым ... ... ... ... қабылдау;
* Тартылған ресурстар бойынша пайыздық мөлшерлеменің өсу қарқынын анықтау;
* Ресурстармен;
* Инфляция жағдайында ... ... ... ... Банк ... жалпы көлеміндегі тартылған ресурстар бойынша пайыз шығындарының өзгерістерін талдау.
Пайыздық мөлшерлемелер депозитке ... ... ... ... емес. Нарықтағы несие ресурстарын зерттеуге және банк мамандарының шеберлік деңгейіне байланысты салымдарға қаржылар ... ... ... ... кезекте ол, инвестицияның негізгі көзі болып табылатын тұрғындардың жинақтық салымына ... ... ... ... ... ... ынталандырылады, мысалы, салымшыларға тауар түрінде, яғни компьютер, теледидар және тағы басқалар арқылы беріледі.
Салымға тартуда клиенттерге қызмет көрсетуді ... ... ... ... рөл ... мәселен, депозиттерге пошта арқылы, автокөліктен, автоматты түрде салым салу ... ... және тағы ... Бұл салымшылардың уақытын едәуір үнемдеуге мүмкіндік береді.
Тәжірибе көрсеткендей, салымшылар несие карточкасын пайдаланатын, кешкі ... ... ... ... өз ... салық туралы мәселелер жөнінде ақыл-кеңес беретін банктерге салым салуға ниетті.
Клиенттер тартуда банк ғимаратының жақсы жағдайы, оның ыңғайлы орналасуы, ... ... ... және тағы басқа сөзсіз маңызға ие. Несие ресурстарының нарығында салымдарды ... және ай ... ... ... ... ... ... банктерге клиенттер аса құрметпен қарайды. Бөлімдері мен бөлімшелері көп банктер де осындай маңызға ие.
Депозиттік саясаттың маңызды тетігі - ... ... ... ... үшін ... ... ... бойынша пайызды орнатуға әсер ететін бірқатар факторлар болады. Шартты түрде оларды сыртқы (олар объективті және банктің қызметінен және оның ... ... ... емес) және ішкі (олар банктің ішкі саясатының және контрагенттердің әсерінен қалыптасады) деп бөледі [4].
Сыртқы факторларға:
* ... ... банк ... ... ... мөлшерлеме;
* қорлану нормасы;
* ақпараттың деңгейі;
* банктік қызмет нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың қатынасы;
* әлемдік қаржы нарығындағы пайыздық мөлшерлемелердің деңгейі.
Ішкі факторларға:
* операцияның ... яғни ... ... ... сомасы және тағы сол сияқты;
* клиенттің сипаттамасы;
* берілген банкте қолданылытын баға белгілеудің әдістері неғұрлым өз ... ... ... әр ... болса, соғұрлым ол бойынша әр түрлі пайыздық мөлшерлемелері ... ... ... әр түрі ... ... ... мен ... әр түрлі болады. Төменде шығындарды құрылымдық талдау беріледі.
Ең арзан депозиттер - бұл чектік депозиттер, ... ... ... ... ... ... Чектерді жасау мен есептуге байланысты шығындар, шығындардың ең үлкен бабын құрап тұрғанмен, кәдімгі чектік ... ... ... ... ... табыс алады, бұл банктің қаражаттарының басқа көздеріне қарағанда шығындарды азайтуға мүмкіндік береді ... ... үшін ... ... ... ... мәнде азаматтарға ұсынылатын чектік шоттар сияқты банктер үшін онша қымбат емес. Коммерциялық фирмалардың депозиттеріне түсетін ... ... ... ... азаматтардың чектік шоттарды жүргізуімен байланысты шығындарының жартысынан аз бөлігін құрады. Жеке чектік шоттың орташа мөлшері коммерциялық шоттың орташа ... 1/3 ... ... ... банк өзі инвестициялайтын қаражаттардың ең көп бөлігін коммерциялық салымдардан алады.
Мерзімді депозиттер (әсіресе ақшалай нарықтық шоттар) жен жинақ салымдары ранг ... ... ... ... ... ... ... жүреді, себебі банк үшін ең арзан емес болады. Жинақ салымдары банк үшін өз ... ... ... ... ал көп ... салымшылар үшін шоттардан айлық көшірмесінің жоқтығына байланысты операциялардың үлкен саны жүргізіледі, көптеген салымшылар оларды чектік шоттар ретінде ... ... ... өз ... ... ... болдырмау үшін шоттардан қаражаттарды алуға шектеулер қояды және қызметтері үшін төлем мөлшерін ... ... ... ... сертификаттар және ақшалай нарықтық шоттардың қаражаттарды салу және алуды жүргізу тұрғысынан жинақ шоттарына қарағанда қозғалмалылығы аздау. Мерзімді депозиттер мен ... ... ... ... ... ең жоғары пайыздық мөлшерлемелер салымдарымен салыстырғанда олардың артықшылығын кемітеді. Үлкен емес банктердің ірі ... ... ... ... және ақшалай нарықтық шоттарға қызмет ету бойынша жоғары шығындары жиі болады, бірақ олардың басқа банктерге ... ... ... ... шығындары орташа төмендеу болады. Сонда да ірі банктер депозиттердің ... ... ... ... ... және жинақ депозиттері операциялардан ең жоғары мөлшерде табыс алады.
Депозиттерді ұстау бойынша қызметтердің бағаларына қатысты ... ... ... ... ескі ... тап ... банктер клиенттердің салымдарын тарту мен сақтау үшін жеткілікті мөлшерде жоғары пайыздық табыстарды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... пайдаланудан алатын пайдадан асатын шектен тыс пайыздық мөлшерлемерден ... ... ... үшін ... ... күрес бұл мәселенің шешуін күрделіндіреді, себебі бәсеке депозиттер ... ... ... ... ... және біруақытта тартылған қаражаттар айналымынан күтілетін пайдаларды төмендетеді.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері қызметті тәжірибесінде депозиттер бойынша сыйақы (мүдде) ... ... ... ... ... ... бекітілген пайыздық саясатына сай жүзеге асырылады.
Клиенттердің депозиттері бойынша сыйақы пайыздық мөлшерлемесін белгілеуде банктер келесі факторларды басшылыққа ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер деңгейін;
* банкаралық ресурстардың құнын;
* мемлекеттік бағалы қағаздардың табыстылық деңгейін;
* инфляция деңгейін;
* қайта қаржыландыру мөлшерлемесі мөлшерін;
* ... ...
* ... ... өсу ... банк басқармасының алдында депозит бойынша пайыздық мөлшерлемені барынша нақты анықтау мен баға ... ... ... ... ... ... Баға ... бұл маркетингтік қызметтің құрамдас бөлігі. Банк басқармасы банктік ... бар ... ... ... әр түрлі әдістерін қолдана алады. Олардың негізгілері мыналар:
Шығындарды анықтауға негізделген әдістер:
1. әдісі. әдісі ... баға ... ... бойынша қызметтердің әр түрінің құнының есептеудің қажет етеді. Мұны қалай істеуге болады? Кең түрде қолданылатын әдістердің біреуі - ... ... ... негізінде депозиттің бағасын калькуляциялау болып табылады. Банктер келесі мәселелерді шешуі қажет:
* банктің қаражаттарының әр қайнар көзі бойынша үстеме шығындардың ... ... ... ... әр мөлшерлемесін әр көзінен түсетін банк қаражаттарының салыстырмалы шамасына көбейту;
* банктің қаражаттардың орташа салмақтығын құнын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерді шекті шығындар бойынша белгілеу.
Көптеген қаржы сарапшылары пайыздық мөлшерлемелерді белгілеу бойынша өздерінің әртүрлі ой-пікірлерін ортаға салады. Бұл ... ... ... үшін ... ... құнды анықтау емес, шекті шығындарды анықтау, яғни қаражаттарды тартумен байланысты қосымша ... ... ... түсінеді. Себебі, пайыздық мөлшерлемелердің жиі өзгерулері орташа шығындардың сомасын депозиттерге баға ... үшін ... және ... базасы етпейді. Мысалы, егер пайыздық мөлшерлеме төмендесе, жаңа ... ... ... ... ... ... төмендеуі мүмкін.
Орташа шығындармен салыстырғанда пайдасыз болып көрінетін кейбір несиелер мен инвестициялар ... күні жаңа ... мен ... ... үшін ... ... ... пайыздарды төлеуге кететін ең төмен шекті шығындардың бағалағанда ең ... ... ... Және ... егер ... ... ... бүгін жаңа ақшалай қаражаттарды шекті құны қаражаттардың орташа құнынан едәуір асып ... ... Егер ... жаңа ... ... ... негізінде есептесе, олар бүгінгі күні нарықтағы жаңа қаражаттарды алудың ең жоғарғы шекті шығындарын пайдаланумен бағалағанда пайдасыз ... ... ... ... белгіленетін пайыздық мөлшерлемелерге қатысты сұраққа жауап беру үшін ... ең ... екі ... ... ... ... ... мөлшерлемелердің бір деңгейінен екіншісіне өту барысындағы шығындарын және банк алған қосымша қаражаттардың салыстырмалы шамасы ретіндегі шекті шығындардың нормасын. Егер ... ... ... ... ... ... біз онда ... жаңа салымдардың қаражаттарды инвестициялаудан күтілетін қосымша кірістермен салыстыра аламыз.
Шекті шығындар әдісі бойынша баға белгілеуді басқарушы ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер туралы ғана емес, депозиттердің өсуінің қосымша ... ... ... мен ... ... ... әкелгенге дейін банк өз депозиттерінің базасын қай мерзімге дейін ұлғайта алатыны туралы бағалы ақпараттарды ұсынады. Пайда төмендей бастаған кезде ... ... ... ... бар ... жаңа ... іздеуі немесе үлкен шекті табысын беретін жаңа ... мен ... ... ... қажет немесе соны да, басқасын да жасауы керек [6].
Нарыққа өтудің қаматамасыз ету үшін ... ... ... ... ... пайдасы мен шығының шамаларын есепке алмауға мүмкіндік беретін баға белгілеу әдісінің біреуі - бұл ... ... ... ету үшін ... ... ... ... Мұның идеясы мынада: жаңа клиенттерді неғұрлым көбірек тарту үшін сыйақы алымдардың төмен тарифтерін орнату және жоғары пайыздық ... ... ... ... ... ... ... және банктік несиелердіңең көп көлемі пайданың төмендеуінің орнын толтыратынына сенеді. Нарыққа өту әдісі бойынша баға белгілеуі банктік нарықтың ... көп ... ... ... үміт етеді.
Коммерциялық банктер әрқайсысы депозиттік саясатты жеке қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... анық. Әрине, депозиттік саясатты қалыптастырудың макроэкономикалық факторлармен міндетті түрде коммерциялық банктер санасуы қажет. Ол факторларға: Ұлттық банктің ақша-несие ... ... ... ... ... ... бәсекенің деңгейі. Сонымен бірге депозиттік саясат Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру жүйесінің негізгі мақсатымен де байланыста болуы қажет.
Ал, депозиттік ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің жеке беделін, банктердің активтер портфелінің сапасын, сыйақы мөлшерін жатқызуға ... ... ... ... ... сол ... халық өз ақша қаражаттарын сол банкке сеніп тапсыруға ынталанады. Бұл өз кезегінде ынталандырғыш құрал, себебі салымшы өз ... ... ... ... табысын жоғарлатқысы келеді. Коммерциялық банктер осы ... ... ең ... ... бірі ... ... ... жылы отандық банктеріміз бен компаниялардың сыртқы қарыздары ... ... 95%-ды ... ... 91 ... АҚШ долларына дейін өсті, соның ішінде 45,4 млрд. АҚШ долларына жуық қарыз бұл ... ... ... ... ... ... ...
Сыртқы қарыздардың есебінен отандық банктеріміздің несиелік портфельдеріндегі ... ... ... ... 16%-ды ... 10 млрд. АҚШ долларын, ал ипоткалық несиелеу көлемі 5 млрд. АҚШ долларын құраған [7].
Мерзімді депозиттер - ол ... ... және ... өсім ... ... анық ... ... шотқа салынған ақша қаражаты. Төлем мөлшері салымның көлемі мен мерзіміне байланысты анықталады. Егер мерзімді салым иесі салымын шартта ... ... ... ... ... онда салым бойынша төленетін пайыздық мөлшері кемиді. Мерзімді салымдар ұзақ ... ... олар ... ақша ... Сондықтан банктер салымшылардың қаражатын ұзақ уақыт пайдалануға мүмкіндік алады.
Мерзімдік салымның бір түрі - ... ... ... рет ондай куәлікті айналымға 1961 жылы АҚШ банктерінің бірі енгізді. Шот ... өтеу ... және ... пайыздық мөлшері көрсетілген ерекше атаулы куәлік (сертификат) беріледі. Депозиттік сертификат - ол белгілі бір ірі ... ... ... ... ... жазбаша куәлік. Онда банктің міндетті түрде сертификатты кері сатып алу мерзімі және төлейтін өсімақысы көрсетіледі. ... АҚШ ... ... ... ... кемі 100 мың долларға, ал Ұлыбританияда 50 мыңнан 250 мың ф. ст ... ... ... ... тек ... тұлғаларға беріледі. Ол атаулы және атаусыз (яғни иесі ұсынушу) болуы мүмкін. Депозиттік сертификат бойынша салымды алу құқы ... ... ... ... ... Бұл куәлікті шартта көрсетілгендей мерзімге немесе талап бойынша берілетін етіп банктер шағарады.
Қажет уақытында талап етілетін депозиттер белгісіз ... ... ... есеп ... ... ... ... қаражаттар, олар банкті алдын ала ескертусіз кез келген уақытта салымшылармен алынуы, немесе басқа шотқа аударылуы мүмкін. Әдетте банк қажет уақытында ... ... ... ... банк ең төмен пайыз төлейді, ал кейбір жағдайларда олар бойынша сыйақы мүлдем төленбейді. ... ... ... ... заңды тәртіппен тыйым салынған. Қажет уақытында талап етілетін депозиттер бірінші кезекте ағымдағы есеп айырысуларды жүзеге асыруға ... ... ... бос ақша ... ... бір ... ... есептелуі шартымен банкте сақталуымен байланысты депозиттік операциялар ежелден келе жатқан дәстүрлі банктік операциялардың бірі болып табылады.
Қажет уақытында ... ... ... банк ... ... ең ... көзі ... табылады. Шот иесінің кез келген уақытта қолма-қол ақша қаражаттарын алу мүмкіндігі ... ... ... жоғары өтімді активтердің болуын талап етеді. Сондықтан да банктер шоттағы қалдықтар бойынша ең төменгі пайыздық ... ... [8, 21 б]. ... уақытында талап етілетін шотты ашу мен қызмет көрсету банк пен клиент арасындағы тиісті келісімшартты құруды қарастырған. Егер шот жеке ... ... ... онда ... ... ... талап етілетін банктік салым бойынша келісімшарт деп ... ... ... ... және есеп айырысу шоттары үшін банктік шот келісімшарты қорытындысы қарастырылған. Аталған екі шарт та банктің барлық клиенттері үшін ... және ... ... ... ... қатар келісімшарт қорытындысын банктің операциондық бөлімшелерінің қызметкерлері, ал банктік есепшот туралы келісімшартты банктің пассивтік ... мен ... ... ... ... [9]. ... ... талап етілетін салымдар өздерінің негізінде тұрақты емес, бұл оларды коммерциялық банктердің үстеме пайдалануын шектейді. Осы себептен салымшыларға төмен ... ... ... ... ... ... ... алу нысаны бойынша депозиттің келесі түрі бұл мерзімді депозиттер. Бұл белгілі бір мерзімге банкке салынған ақша ... ... ... ақша алу туралы хабарламаны талап етеді және мерзімінен бұрын ақша алуға шек қояды, олай болмағанда айыппұлдар ... ... ... ... төлемеуге мәжбүрлейді. Сыйақы мөлшері ашылған депозиттің сомасына, уақытына және салымшының шарттарды орындауына байланысты белгіленеді. ... ... ... ... банк балансының өтімділігі үшін өте маңызды рөл атқарады. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді [10].
Салымшының өз ақша қаражатын белгіленген мерзімі аяқталғаннан кейін алуға болатын ... оның өз ақша ... ... ... алу мүмкіндігінен айырмайды. Алайда бұл жағдайда салымшының салымындағы пайыздық ... ... ... ... ... ... тартуға ұмтылады, себебі олар салымшының ақша қаражаттарын белгіленген мерзімге дейін пайдалануға мүмкіндік береді. Депозиттердің әр түрі артықшылықтарымен қатар ... де бар. ... ... ... ... ... ең өтімді болып саналады. Олардың иелері өз ақша қаражаттарын кез келген уақытта пайдалана алады. Ал бұл депозиттің негізгі кемшіліктері ... ... ... ... ... үшін - шот ... пайыздық мөлшерлемелердің төленбейтіндігі;
* банк үшін - өтімділікті қамтамасыз ететін ең жоғарғы ... ... болу ... ... нақты белгіленген мерзімі бар, олардың ұзақтығына байланысты салымшыларға пайыздық мөлшерлемелер төленеді, мерзімінен бұрын салымдарды ... ... ... ... ... ақша қаражаттары үшін қажет уақытында талап етілетін депозиттерге ... ... ... аз ... қолданылады. Мерзімді депозиттердің салымшылар үшін артықшылығы олардың жоғарғы пайыздық мөлшерін алу ... ... ал банк үшін ... ... ету үшін аз ... резервтің бар болуы. Ал клиенттер үшін мерзімді депозиттердің кемшілігі ретінде олардың ағымдағы және есеп айырысуларды жүзеге асыра ... ... қол ... ала ... көрсетуге болады.
Жинақтау салымдары банкке ұзақ мерзімді салымдар ... ... ... тиімді болып саналады. Банктер үшін жинақтау салымдарының тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... маржаның төмендеуі;
* бұл салымдардың әр түрлі факторларға тәуелділігі (экономикалық, саяси, психологиялық), бұл осы шоттардан салымдардың тез ... мен банк ... ... әкеп соғады;
* банктің бұл қаржыларды әрқашанда жаңартып отыру ... ... ... ... әлемдік тәжірибеде мыналар да бар:
* Нау - шоттар - ... ... ... ... траттарын жазып беруге болады. Негізгі мақсаты өтімділікпен қатар пайданың жүруі болып табылады. Шоттар тек жеке тұлғаларға немесе пайдасыз ... ... ... ... ... сақталуы талап етілмейді.
* Контокоррент - бұл банк пен клиенттің барлық операциялары ... шот ... шот. ... бір ... банктің клиент тапсырмасы бойынша орындаған барлық операциялары көрініс тапса, ... ... ... ... ... мен салымдар көрініс табады. Осылайша бұл активті - пассивті шот. ... ... ... өз қаражаттарын басқаратындығын, ал дебеттік сальдо айналымда заемдық қаражаттардың бар екендігін, банкке клиенттің қарыз екендігін көрсетеді. Кредиттік ... ... банк ... ... ... ал ... ... бойынша өз пайдасына пайыздық мөлшерлемені алады. Банк өз пайдасына алатын пайыздары салымшыға төленетіннен әлдеқайда жоғары. Аталмыш шоттар сенімді ... ... ... ... ... ... банктердің маңызды ресурсы болып табылады. Олар банк құрылымында қозғалмалы және ақша нарығының ... ... ... бұл ресурстарының да бірқатар кемшіліктері бар. Олар ақша ... ... ... ... барысында туындайтын материалдық және ақшалай шығындардың жұмсалуымен байланысты. Алайда, ... ақша ... ... көп ... ... емес ... ... Қайткенде де банктер арасындағы бәсекелестік олардың қызмет көрсету сапасын арттыру бойынша әр түрлі шараларды қолдануға итермелейді. Басқарылатын пассивтердің әртүрлілігі ретінде ... және ... ... ... Сертификат бұл кредиттік ұйымға салымның сомасын, салымшының құқықтарын көрсететін құнды қағаз. Депозиттік сертификат - бұл ... ... ... және ... ... ... салымның салынғандығын растайтын құнды қағаз. Яғни депозиттік сертификат - бұл ... ... ... ол салым салынғандығын растайды және салымшыға мерзімі аяқталғаннан кейін салым сомасын және ... ... ... ... ... ... Депозиттік сертификат тек қана заңды тұлғаларға беріледі. Оның екі түрі ажыратылады: берілетін - ... ... ... - ... олар ақша ... ... сатыла береді. Депозиттік сертификатты келісімшартта көрсетілген пайыздық мөлшермен банк шығарады. Жеке тұлғаларға жинақтаушы сертификаттар шығарылады. Сертификаттар бір ... және ... ... ... ... және ... сертифтикаттар есептесу немесе төлем құралы ретінде пайдаланыла алмайды.
Коммерциялық банктердің пассивтік операцияларының қалыптасуы мен ... ... ... ... анықталады. Олар: банк жұмысының тұрақтылығы, потенциалды инвесторлардың банк қызметіне деген сенімділігінің артуы, ... ... ... ... ... тиімді пайыздық саясат сияқты факторлар болып табылады. Депозит дегеніміз - белгілі бір шарттармен банкке ақша қаражатының иесімен сақтауға ... ақша ... ... және ... ... ... ... шетел валютасында). Депозиттік шоттар әртүрлі болуы мүмкін және олардың жіктеліміне ... ... ... ... ... ... және тағы басқа критерилер кіреді. Бірақ, критерии ретінде ... ... және ... алу ... ... ... ... депозиттерді алу мүмкіндігі бойынша келесі категорияларға бөлінеді:
* ... ... ... тез ... ... депозиттер, олар үлкен ықтималдықпен алынуы мүмкін (мысалы, пайыздық ... ... ... депозиттер);
* тұрақтылығы төмен депозиттер, олар барлық соманың 25-30% шегінде ... ... ... ... ... ... ... алыну мүмкіндігі минималды болып келеді.
1.2 Депозит туралы түсінік, экономикалық мәні мен жіктелуі
Депозит - бұл клиенттермен (заңды және жеке ... ... ... акционерлік қоғамдармен банктегі белгілі бір шотқа салған және банктік заңнамаға сәйкес өздері пайдалана ... ... ... ... ... ... базасын құрайтын және қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін клиенттермен ... ... бір шарт ... ... тартылған қаражаттар жиынтығы. Депозиттер банктердің міндеттемелер портфелінің негізгі бөлігін құрайды.
Қазіргі кезде сырттан тартылған ... ... ... ... тек қана ... ... ... басқа да қаржы институттары пайдаланып, тарта алады. Ол үшін Ұлттық банктің лицензиясы керек. Міне, осының нәтижесінде депозиттерді тартуға лицензиясы бар ... ... де, банк ... емес ... және ... ... да ... институттар деп атау қалыптасқан.
Депозит тек қана салымшы емес банк үшін де тиімді. Көптеген ... ... ... ... ... ... қарызға алушылардан келетін пайыздар мен депозиттер бойынша пайыздар арасындағы айырма банк үшін көрсетілетін қызметтер бойынша пайыздық табыс болып табылады. Банктер осы ... ... ... үшін өздерінің ресурстық базасын кеңейте түседі.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай ... ... ... етуіне дейінгі депозиттер;
* мерзімді депозиттер;
* жинақ салымдары;
* бағалы қағаздар.
Сондай-ақ оларды мынадай белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
* ... ... ... категорияларына қарай;
* қаражаттарды салу және қайтарып алу шартына қарай;
* пайыз төлеу тәсіліне қарай;
* банктің ... ... ... жеңілдіктер алуына қарай;
* тағы басқалар.
Салым иелерінің категорияларына байланысты депозиттік шоттар мынадай түрлерге бөлінеді:
+ жеке тұлғалардың шоттарына;
+ кәсіпорындар мен акционерлік ... ... ... билік ұйымдарының шоттарына;
+ шетелдік азаматтардың шоттарына.
Әдетте банк талап етуіне дейінгі салымдар бойынша ең төмен пайыз төлейді, ал кейбір жағдайларда олар ... ... ... ... ... мемлекетерде пайыздарды есептеуге заңды тәртіппен тыйым салынған. Талап етуіне дейінгі ... ... ... ... есеп ... жүзеге асыру үшін арналған. Шот иесі оларды әр түрлі формаларда - қолма-қол ақшалармен, чектермен, аударымдармен жүргізе алады. ... ... ... ... ... ... жатады. Мұндай депозиттердің мерзімсіз деп аталатындығының себебі мынада:
Клиенттер мұндай депозиттік шоттағы ... өз ... ... ... ... мақсатта пайдалана алады және банк мұндай депозиттік шоттағы ақшаларын өз қалауынша ... ... ... ... ... мұқтаж етпеуі керек. Міне, сондықтан клиенттер үшін де, банктер үшін де ... ... ... уақыт бойынша ешқандай шек қойылмайды. Қажет уақытында талап етілетін депозиттердің өтімділігі өте жоғары [11]. ... ... ... ... ... ... үлес ... көп болған сайын, олардың депозиттік базасы тұрақты болады. Сол себептен де ... ... ... депозиттерді ғылыми әдебиеттерде коммерциялық банктердің депозиттік базасы деп атау қалыптасқан. Себебі, мұндай ... ... ... ... ... өте ... ... макро және микроэкономикалық тепе-теңдіктің ауытқуына тез сынай таныта қоймайтын коммерциялық банктердің орнықты депозиттік базасы. Талап етуіне дейінгі депозиттер мөлшерінің көптігі ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым банк қызмет көрсететін клиенттердің саны көп болған сайын, ... ... ... ... де көп ... ... тәжірибеде талап етуіне дейінгі депозиттерге мыналар жатады:
* мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр түрлі шағын коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы сақталатын қаражаттар;
* әр ... ... ... ... қаражаттары;
* есеп айырысудағы қаражаттар;
* жергілікті бюджеттер қаражаттары және ... ... ... ... ... ... шоттарындағы қаражат қалдықтары;
Талап етуіне дейінгі депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін жоғарғы өтімділігіне байланысты сипатталады. Талап ... ... ... ... ... шаруашылық және басқа да операциялардың жүзеге асырылуы барысында түседі және пайдаланылады.
Ал кемшілігі - бұл шот ... ... ... ... немесе біршама төменгі мөлшерде төленеді. Міне, осыдан келіп талап етуіне дейінгі шоттардың мынадай өзіндік ерекшеліктері қалыптасады:
* ақша салу және оны алу ... ... ... да ... ... ... шот иесі ... осы шотты пайдаланғаны үшін пайыз түрінде немесе айыппұл алып отырады;
* банктер талап етуіне дейінгі шоттарда ақшалай қаражаттарды сақтағаны үшін өте ... ... ... ... ... ... мүмкін;
* талап етуге дейінгі депозиттер бойынша, коммерциялық банк Орталық банкте сақталатын міндетті резервтерге жоғары ... ... ...
Қажет уақытында талап етілетін депозиттерге контокорренттік шоттар жатады. ... - бұл ... ... ... барлық операциялары көрініс табатын бірыңғай шот. Бұл есеп ... және ... ... ... ... ... шот. ... бір жағында - банктің ссудалары мен клиенттің тапсырысы бойынша барлық төлемдер, екінші жағында - түсімдер, аударымдар, ... ... және тағы ... ... ... ... түскен қаражаттар көрініс табады.
Несиелік қалдық клиенттің меншікті қаражаттарын білдірсе, ал дебеттік - айналымға қарыз қаражаттарының ... және шот иесі ... ... ... ... ... сипаттайды. Несиелік сальдо бойынша банк клиентке пайыздар есептейді, ал дебеттік қалдық бойынша өз пайдасына пайыздар алады.Айта кететін ... ... ... ... ... шот иесінің пайдасына түсетін пайыздармен салыстырғанда жоғары мөлшерлемемен алынады. Контокорренттік шот ... ... ... ... ... ... ... Клиент кез-келген уақытында шоттан өз салымын алып қана ... ол ... бір ... ... алуы ... банктік тәжірибеде овердрафт (ағылшын тілінде Overdraft) ағымдағы шотының контокорренттік шотпен белгілі бір ұқсастықтары бар. Бұл шот бойынша клиент пен банк ... ... шарт ... белгілі бір мөлшерде дебеттік сальдо рұқсат етіледі. Алайда бұл екі шот арасындағы айырмашылықты да білу қажет. Овердрафт бойынша мұндай ... ... ... ... ... ие. ... бол шотқа пассивті (кредиттік) қалдық тән. Контокоррентік шоттар ... ... үшін ... ал ... шоты ... ақ жеке ... ... келіп түсуі мен шығыстауының арасындағы уақытша айырманы жабу үшін ашылады.
АҚШ-та ... ... ... ... ... коммерциялық банктерге төлеуге заң бойынша тыйым салады. Коммерциялық банктер өз салымшыларын сақтап қалу мақсатымен депозиттік ... жаңа ... ... ... ол бір ... ... өтімділік деңгейін, шоттарды есеп айырысу үшін пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз етсе, ал екінші жағынан салымшыларға белгілі бір табыс алуды ... ... Бұл шот - ... деп ... - ... төленетін, чектік депозиттер. Нау-шоттың өзіне тән ерекшеліктері бар:
* бұл шот түрі бойынша пайыз төленеді;
* бұл шот жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... салым иелерінен бұл шотта ең төменгі қаражат болуы талап етілмейді.
Куәландырылған чектер шоттары - бұл ... ... ... ... ... ... талап етуіне дейінгі депозиттік шоттағы қаражаттарды білдіреді.
Куәландырылған чектер - бұл банктің шоттағы ... ... ... ... ... ... ... түрі - ATS шоттары (счета автоматического перечисления). Бұл ақша қаражаттарын жинақ шоттарынан автоматты ... ... ... ... ... ... депозиттердің түрі. Банктер қаражаттарды автоматты түрде салымшының рұқсатымен пайыздар алып ... ... ... уақытында талап етілетін депозиттерге несиені жабу үшін немесе чектік шоттарда ең төменгі балансты сақтау үшін ... ... ... ... ... ... талап етілетін салымда өте аз соманы сақтауға және автоматты түрде аудару шоттары бойынша пайыздар алуға мүмкіндік береді [12].
Американдық банктік ... жаңа ... ... ақша ... ... шоты жатады.Оның мынадай ерекшеліктері бар:
* ақша нарығының басқа құралдары бойынша мөлшерлемелерінің өзгеруіне байланысты, әр аптада шот ... ... ... ... ... шот бойынша ең төменгі қалдықтың болуының талап етілуі;
* салымдардың сақтандырылуы;
* иемденуші, үшінші жақтан ... үшін ... ... алты рет ... ... ... мұның ішінде үшеуі чекті көшіріп жазу жолымен, үшеуі телефон арқылы ... ... ... ... ... 1-суретте келтірілген.
Депозиттер
Куәланды-рылатын чектер
Мерзімді салымдар
Жинақтық салымдар
Трансакциялық шоттар
Талап еткенге дейінгі салымдар
Жинақ және мерзімді салымдар
Нау-шоттар және басқа да ... ... ... ... ... ... депозиттік шоты
Кәдімгі жинақ салымдар
Сурет 1 - ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктерде талап етілетін депозиттердің үлесі тартылған қаражаттар құрылымында өте жоғары болып келеді. Бұл өте арзан ресурс болғанымен банктерде оларды ұзақ ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде оларды ұзақ мерзімді активтерге айналдыруда депозиттік базаны сандық талдау ... ... ... депозиттік базаны сипаттайтын көрсеткіштер есептелінеді:
Мысалы: Талданатын мерзім ішінде ресурстық базаның өсімін көрсететін қаражаттардың (талап етілетін депозиттердің) ... ... Оны ... қатынаста төмендегі формуламен есептелінеді:
Қс - Қб
Шд = -------------; (1) ... ... - ... шоғырлану деңгейі;
Қс - мерзімнің соңындағы қаражат қалдығы;
Қб - ... ... ... ... - ... ... қаражат түсімдері.
Орташа сақталу мерзімі. Талап етілетін депозиттерде сақталатын қаражаттардың орта күнінің санын көрсететін ... сол ... ... ... мерзімді активтерге айналдыру мерзімін мынадай формуламен анықтауға болады:
Қо * К
М = -------------; (2) ...
М - ... ... ... - мерзім ішіндегі орташа қаражат қалдығы;
К - қарастырылатын мерзім ішіндегі күндер ... - ... ... ... ... ... қаражаттар сомасы.
Талап етілетін депозиттердің азаймайтын қалдығы немесе олардың табысты ... ... ... ... бір бөлігі:
Қо
Ақ = -----------; ... ... - ... ... ... - ... ... орташа қаражат қалдығы;
Т - мерзім ішіндегі қаражат түсімдері.
Мерзімді депозит - бұл банктерде белгілі бір мерзімге және ... ... ... ... ... уақытша бос ақша қаражаттары.
Бұл депозит түрі алдын ала хабарлаудан кейін немесе ... ... ... ... ... ... чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ қолма-қол ақша түрінде ... ... ... ағымдағы шотқа аударылады. Егер мерзімге дейін бұл салымды алатын болса, онда шот иесі айыппұл төлеуге міндетті.
Бұл салымның ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... міндетті резервтердің төменгі мөлшері белгіленеді.
Депозиттің бұл түрін алдын ала хабарлау негізінде немесе уақыты жеткен кезде салым иесі ала ... ... ... ... ... аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге бөлінеді:
* меншікті-мерзімді депозиттер;
* алдын-ала алуы ескертілетін мерзімді депозиттер.
Меншікті-мерзімді депозиттер сақталу мерзіміне ... ... 30 ... ... 30-90 ... ... 90-180 күнге дейінгі;
+ 180 күннен 360 күнге дейінгі;
+ 360 күннен жоғары.
Мерзімді ... ... ... ... алдын-ала хабарлау депозиті бойынша міндетті түрде өтінішін талап етеді. Өтінішін беру уақыты алдын ала ... және ... ... ... ... ... белгіленеді. Әдетте, алдын ала хабарлау мерзімі жеті күннен жоғары болып келеді.
Мерзімді депозиттердің мынадай ерекшеліктері болады: есеп айырысу үшін пайдаланылмайды, әрі ... ... ... да есеп айырысу құжаттары толтырылмайды; шоттағы қаражат баяу айналады; тұрақты пайыз төленеді; пайыздық мөлшерінің ең жоғарғы ... ... ... ... реттеліп отырады; ақшаны алуы туралы салым иесінің алдын-ала хабардар етуі талап етіледі; бұл шоттағы қаражаттар ... ең ... ... ... белгіленеді.
Тағы бір кеңінен таралған депозиттердің түрі - ... ... Олар ... ... ... ... кең өріс ... және мөлшері үлкен емес жинақтарды өтімді салу үшін ... ... ... ... жоқ, ... алуда алдын ала ескертуін талап етпейді, салымның жоғарғы шегі шектелген, ақшаны салу және алу ... ... ... көрсетуі қажет [13].
Банктер үшін мұндай шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны рәсімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ... алу ... сай екі ... ... ... ... және тағы ... Компьтердің көмегімен жасалған жеке бет шоты туралы ... ... ... ... ... салымдарды ауыстыруға мүмкіншілігі бар.
Мерзімді депозиттер және жинақ салымдары депозиттік ресурстардың біршама ... ... ... салымдарының тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың түрі бойынша, мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде пайыз төленеді. Жинақ салымдары ... ... ... ... ... төмендегідей ерекшеліктері бар:
* ақшалай қаражаттарды сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
* шоттағы қаражатты алдын ала алу барысында ешқандай да ескерту ... ... ... ... ... ... шоттан аларда міндетті түрде ақшалай қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ кітапшасының болуы талап етіледі.
Отандық банктік ... жеке ... ... ... ... салым операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай төмендегідей ... ... ... ... ... ... жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
+ ұтыс салымдары;
+ ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
+ мақсатты және ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... жинақ салымдарға тұрақты мерзімі белгіленетін және сол мерзім өткенше алуға мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді жинақ ... ... ... ... ... ... мөлшерде пайыз төленеді [14].
Қосымша жарна қосатын салымдар - бұл шоттағы қаражатқа алдын ала келісілген уәде ... ... ... қосып отыруға болатын салымды білдіреді. Бұл шотта ... ... ... бір ... ... жылдық салым, бойжеткен кезде және тағы сол сияқты) толық төленеді.
Ағымдағы жинақ салымдар негізінен жалақы, ... ... ... төлеу үшін жинақталатын және пайдаланылатын қаражаттарды білдіреді. Мұндай салымдар бойынша өте ... ... ... ... мен жинақ салымдарының бір түріне депозиттік және жинақ сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік сертификат - ... ... ... ... ... куәландыратын және оған салым мерзімінің өтуіне қарай банктен немесе оның филлиалдарынан салған салым сомасы мен сыйақы мөлшерлемесін алуға құқық ... ... ... ... - жеке ... ... ... қаражатын куәландыратын және оған салым мерзімінің өтуіне қарай банктен ... оның ... ... ... ... мен сыйақы мөлшерлемесін алуға құқық беретін бағалы қағаз.
Депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым иелерінің атына толтырылып беріледі. Ал, ... ... ... ... ... ... яғни оны кім ... сол қаражаттың иесі болып саналады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары сатылған тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін төлеуге болатын ... ... ... есеп ... ... ... ... Депозиттік сертификаттар көбіне ірі сомада шығарылатындықтан да, оларды заңды тұлғалар сатып ... ... ... ... ... мынадай екі түрі бар:
* аударылатын;
* аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттік ... ... ... ... ... уақыты жеткен соң банкке ұсынылады.
Аударылатын депозиттік сертификаттар басқа бір тұлғаларға екінші нарықта сатып алу-сату ... ... ... жеке ... ... ... Жинақ сертификатының мерзімі 1 жылдан 3 жылға дейінгі мерзім ... ... ... ... тек жеке ... ғана ... депозиттік және жинақ сертификаттары мерзімінен бұрын төлеуге ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк сертификатты сатып алады, бірақ төменгі мөлшерде пайыз төлейді.
Коммерциялық ... үшін бұл ... ... жинақтау тиімділігімен, яғни ірі соманың белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың басты көзі ретінде пайдаланылатын тартылған қаражаттарды жинақтауда, коммерциялық банктерден депозиттік саясатты белсенді түрде ... ... ... операцияларды ұлғайту талап етіледі.
1.3 Коммерциялық банктердің несиелік саясаты пайыздық саясаттың ... ... ... ... ... қызметінің міндеттерін, оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік ... ... ... мен ... ... Несиелік саясат несиелік механизм ... ... ... саясат - банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру негізін және несиелеу ... ... ... ... ... ... мағынасында алғанда, несиеліқ саясатты несие беруші банк пен қарыз алушылар тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынасында, несиелік саясат - бұл ... ... ... ... ... ... мен ... сипаттайды.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы стратегияларына, сай ұйымдастыру негізін және несиелеу процесін қалыптастыруға қажетті құжаттар жүйесін ... ... ... ...
Жалпы несиелік саясат мынадай сипатта болуы тиіс:
* ... ... яғни ... ... ... ... ... нақты және мағыналы анықтауға мүмкіндік береді;
* Нақты мақсаттарды іске асырудың бірнеше ережелерін қамтиды;
* Оны іске ... ... ... ... мен ... қамтитын құжаттардан тұрады;
Несиелік саясат банктің стратегиясын, оның тәуекелді басқару облысындағы саясаттарын ескере отырып ... ... ... ... ... ... бағыттарын анықтауға мүмкiндік береді:
* несиенің берілуіне және несиелік портфельді басқаруға ... ... банк ... жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен критерийлерін;
* несиелеу облысындағы стратегиялық шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... жүмысын және банктеғі несиелік қызметтің ... ішкі ... ... ... банк ... әртараптандырудағы іс-әрекеттердің кешенді ұйымдастырылуын қамтамасыз ету үшін және несиелік ... ... ... ... үшін ... ... ... іске асырудың белгілі бір тәртібі болмайынша несиелеудің біртұтас ежелерін тәжірибеге енгізу мүмкін емес. Сондықтан да ... ... ... ... ... пен оны іске ... ... сәйкес ережелері несиелік процесті жүргізудің негізін кұрайды.
Несиелік саясат, банк қызметкерлерінің бүгінгі таңда несиелеуге болатын ... ... ... ... ... сондай-ақ несие беру мүмкіндігі сұрақты шешуде банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа факторлар мен ... ... ... ... қарап таңдаудағы біліктілігіне негізделеді. Сондай-ақ, несиелік саясат банктің бүгінгі иелігіндегі немесе ертең енгізуді дұрыс санайтын несиелік өнімдермен анықталады. ... ... ... ... ... ... қаражаттарын толықтыруға) және ұзақ мерзімді инвестициялық несиелер (өндірісті кеңейтуге, жаңғыртуға, ... ... ... ... ғылыми-техникалық иновацияларды енгізуге) берген қолайлы [15].
Несиеліқ саясаттың маңызды элементі банктеғі бақылауды ұйымдастыру табылады (потенциалды қарыз алушыны ... ... ... ... шешу барысында несиелік стандартты дұрыс қолдануға бақылау ... ... ... ... кұзыретін сақтауға бақылау жасау;банктiң несиелiк портфелiнiң жағдайына және опың ... ... ... ... ... ... ... несие саясатын жасау банк жетекшілерінің несиелеу мақсатын қалыптастыруды және бұл ... ... ... ... мен ... ... ... сай келетінін анықтауды талап етеді.Несиелеу мақсаттары анықталған соң соның ... банк ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін банктің несиелік саясатын және оған қоса несиелеу стандарты мен несиелік нүсқаулықтары жасалады.
Несиелік нұсқаулықтар мен ... ... ... кезеңі аяқталуына байланысты, бұл құжаттардың бірінші редакциясы тәжірибелі қызметкерлерге сараптауға берілуі тиіс. Сараптаушылардың талдауы және ... ... ... ... ... бойынша комитет (немесе директорлар кеңесі, несиелік комитет) саясатты жане соған сәйкес нұсқаулыктарды бекітеді.
Несиелік саясат несиелеу лимиттерін, тәртібін, ... ... ... жекелеген ережелерді де қамтиды. Мысалы, несиелік саясатта бір қарыз алушыға келетін тәуекел лимиті анықталады. Сонымен қатар, несиелік саясатта барлык ... ... ... көзделген мақсаттарға сай берілуі де қарастырылуы мүмкін [16].
Несиелік саясатта несиелік комитет туралы ережеде ... ... ... ... беру ... ... жасап, несиені беруге байланысты мәселелерді қамтиды. Отандық банктер тәжірибесіндегі несиелік комитетің шешетін мәселелері мынадай:
* несие алуға берген клиенттін өтінішін және ... ... ... беру ... ... ... ... беру немесе одан бас тарту туралы шешім шығарады;
* несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу ... ... ... ... мен ... ... пайыздық мөлшерлемесін бекітеді;
* несиені кайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
* несиелеу шарттарын бекітеді ... ... ... желІ);
* берілген несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін бекітеді;
* банктін несиелік стратегиясын жасайды;
* несиелеу бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
* ... ... ... ... қол ... және ... тіркеу кітабын жүргiзедi;
Несиелік саясатта карыз алушылардың негізгі қызметіне байланысты тәуеклдігі жоғары операцияларды немесе жобаларды каржыландыру ұшін тағайындалатын ... ... да ... тиіс.
Банк қызметкерлерiн несиелік саясатпен таныстыру, оларды соған сай келетін ережелер мен нұскаулықтарға ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Несиелік саясат несиелік қызметтiң ... ... ... ... өз кезегінде, несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске асыру жүйесі ретінде тұжырымдауға болады. ... ... ... ... көрсетілуге тиіс:
* несиелік қызметті ұйымдастыру;
* несиелік портфельді басқару;
* несиелеуге ... ... ... бөлу ... ... ... жалпы критерийлері;
* несиелеудін жекелеген бағыттары бойынша шектеулер;
* несиелермен жасалатын ағымдық жұмыстардын принциптері;
* несиелер ... зиян шегу ... ... ... ... ... ... іске асыру тәсілдері мен әдістерін белгілі бір формада, яғни соған сай келетін мынадай үш кұжат түрінде көруге болады:
* несиелеу саясаты;
* ... ... ... ... аталмыш үш кұжат ерекше бір қүжатта - біріктіріледі.
Несиелеу саясатында несиелеуді жүзеге асыратын белімшелер жұмыскерлерінің ... ... ... ... мен ... стандарты, несиелеудіц жалпы бағыттары мен бағдарлары анықталады.
Несиелеу стандарты - бұл ... ... ... ... асыратын барлык қызметкерлердің жетекшілікке алатын құжаты.
Несиелеу стандартында мынадай сұрақтар қарастырылады:
* карыз алушының каржылық ақпараттарын жинау және талдау ... ... ... және ... ... ... ... талаптар;
* әкімшілік стандарттар және несиелік процесті ұйымдастыру ережелері;
* қарыз ... ... ... ... ... кұжаттардың толтырылуына койылатын талаптар;
* несиелеудің айрықша түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша).
Барлық банктер бойынша қүжаттар айналымын стандарттау мақсатында несиелеу стандарттарына әр ... ... ... ... ... Ондай құжаттарға: несиелік келісім-шарт, кепіл туралы шарт, кепілдеме туралы шарт және т. Б. жатады.
Несиелік ... ... ... іске ... ... ... анықтайтын іс-әрекеттер кезегін суреттеуді білдіреді.
Басқаша айтқанда, ол несиелік кызметтің нақты бір ... ... ... ... ... ... алушы туралы қажетті ақпараттар жинау және несиелік кабілетіне талдаудан бастап, ... ... және ... несиелер бойынша мұмкін болар зиян процесін қамтитын несиелік ... ... ... ... ... ... ... атқарады:
* банктегі несиелеу процесін ұйымдастыруға бақылау жасауға негіз ретінде болу;
* несиелеуді ... ... ... ... үшін ... ... және ... ретінде болу;
* несиелік бөлімдердін жетекшілері үшін несиелік нұскаулықтардың талаптарының ... ... ... ... ... ... және аудит бөлімі жұмыскерлерiнiң тексеруді жүзеге асыруына негіз болатын талаптарды анықтау;
Коммерциялық банктердің несиелік саясатын іске асыру процесінде проблемалық ... ... ... ... көңіл бөлініп және қосымша бақылау жасалуға тиіс.
Несие саясатының бірқатар элементтері несие саясатының түрлері туралы айтуға мәжбүрлейді. ... ... ... туралы мәселе тың, жаңа отандық және шетелдік ... ... ... ... Сол себепті ол жөнінде толық мағлұмат берейік. Комерциялық банктің несие саясаты төмендегідей (1-кесте) жіктеледі.
Кесте 1 - ... ... ... ... ... ... жіктелуі ... ... ... бойынша
Заңды тұлғаларға қатысты саясат
және халықпен өзара қарым-қатынастағы ... ... ... ... ... ... бойынша
Мемлекеттік несие бойынша
Ипотекалық несие бойынша
Банк несиеі бойынша
Халықаралық несие бойынша
Мерзімі бойынша
Қысқа мерзімді несие бойынша
Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Мақсатты несие ұсыну бойынша
Мақсатсыз несие ұсыну бойынша ... түрі ... ... нарығында
Капитал нарығында
Географиясы бойынша
Банк жүргізетін несие саясаты:
Жергілікті, аймақтық деңгейде
Ұлттық деңгейде
Халықаралық ... ... ... ... ... саясаты;
өнеркәсіп кәсіпорны (ауыр, жеңіл, тамақ өнеркәсібі);
сауда ұйымы;
құрылыс ұйымы;
көлік кәсіпорны;
ауыл шаруашылық ұйымы;
өткізу-жабдықтау ұйымы;
байланыс ... және ... ету ... ... несие беру бойынша
Қамтамасыз етілмеген несие беру бойынша
Несие бағасы бойынша
Төмендегідей несие берудегі саясаты:
стандартты несие
жеңілдікті несие
проблемалық несие (жоғары ... беру ... ... ... ... ... ... несие бергенде
Ескерту - автормен құрастырылған
Несиелік саясат түрлерін сыныптамалаудың негізінде түрлі критерийлер жатыр. Бұл жерде ... ... ... еместігін атап өткен де маңызды. Өзге критерийлерге қарай несие саясатының басқа да ... ... ... [17]. ... ... ... ең ... банк пен оның клиенттері арасындағы қарым-қатынасты реттеуіне, басқаруына, ұтымды ұйымдастыруына мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, ол қайтарымды негіздегі ресурстарды тартуға және ... банк ... ... үшін ... ... ... Бұл жерде банк қызметіндегі тәуекелді басқарудың негізі де несиелік саясат екенін атап өткен жөн. Несиелік саясат агрессиялық, дәстүрлі және классикалық ... ... ... ... ... кезінде банк алдымен өз капиталын өсіруді, табысын көбейтуді көздейді немесе мұнда сан ... ... ... ... Осы ... қорытындылай келе мынадай анықтама беруге болады.Несиелік саясат - банктің өз клиенттеріне несие беру ... ... ... бір ... белгілі бір жұмысындағы, банктің белгілі бір аймақта, ... бір ... ... өз стратегиясын жүзеге асыру үшін жасаған шаралар жүйесі. Несиелік саясат несиеті реттеу жұмысының негізі ... ... ... ... дамыту барысындағы басым бағыттарды, екіншіден, несие жетіктерінің жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ішкі құрылымы болады. Біздің пікірімізше, комерциялық банктегі несие саясатының негізгі элементтері мыналар:
1) ... ... ... ... ... ... банк стратегиясы;
2) несие беруді ұйымдастыру жөніндегі банк тактикасы;
3) несиелік саясаттың орындалуын бақылау.
Шетелдік экономикалық оқулықтарда несиелік ... ... ... ... мен ... анықтауға мүмкіндік беретін несиелік саясат бойынша құжат әзірлеу (меморандум) жиі ұсынылады.
Мысалы, Дүниежүзілік банктің (Н. Бруктің редакциясымен) ... ... ... ... ... ... алатын құжат жасауды ұсынады. Онда несие бойынша көрсетілетін құжаттама және ... ... ... ... анықталады. Біздің ойымызша, мұндай жұмыстың аясы тар. Бұл ... ... ... саясаты несие жұмыстарын ұйымдастырудың тактикасы мен ғана шектеледі. Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... ... ... ... жасаудың теориялық моделінің негізгі ережелерін қалыптастыру қажет болып көрінеді.
Несиелік саясаты әдістемелік тұрғыда оңтайландырудың отандық және әлемдік тәжірибесін, талаптарын ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың төмендегідей нұсқасын ұсынуға болады:
* Несиелік саясаттың жалпы ережелері мен мақсаттары.
* Несиелік операцияларды басқару аппараты және банк қызметкерлерінің өкілеттілігі.
* ... ... әр ... ... ... ... ... Банктік бақылау және несиелік процесті басқару.
Несиелік саясатты қалыптастыру және несиелік процесті ұйымдастыру барысындағы әдістемелік міндетті талаптардан туған бұл ... ... біз ... ... ... саясатты оңтайландырудың қажеттілігіне байланысты ұсындық. Біздің ойымызша, мұнда комерциялық банктің несиелік саладағы ... ... болу ... Одан ... ... банк ... несиелік операцияларды басқару жұмысында банктің тактикасын анықтайды, банктің нақты операцияларын және клиентпен арадағы келісім-шарттың ұйымдастырудың жолдарын нақтылайды, ... ... ... және ... ... ... белгілейді. Несиелік саясатты қалыптастырудың теориялық моделінің әрбір бағыты өзара тығыз байланысты және несиелік саясатты қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... ұтымды несиелік саясаттың мәнін ашу үшін қажет [18].
Банктің несиелік ... ... ... мен несиелік құралдарды таңдаудың басым бағыттарымен, екіншіден, банк қызметкерлерінің практикалық іс-қимылын белгілейтін және осы басым бағыттарды ... ... ... ... ... Бұл ... тәуекелді (оның ішінде несиетік) басқару қабілеттілігі нақты несиелік келісімдердің шарттарын жасаумен айналысатын банк басшылығының бөліктілігіне және қызметкерлердің ... ... ... ... ... стратегиясы нақты банктің несие нарығындағы басым бағыттарын, ұстанымдары мен ... ... ал ... - ... ... ... несиелік процесті ұйымдастыру кезінде осы банктің жоғарыдағы ... ... ... үшін ... ... және ... құралдары. Сөйтіп, несиелік саясат банктің несиелік бөлімшелеріндегі тиімді жұмыстың қажетті алғышарттарын ... ... ... ... ұйымдастырады, қателіктер мен тиімсіз шешім қабылдаудан сақтандырады. Несиелік саясаттың элементтері несиелік саясаттың ұйымдастыру нысандарында, яғни оны жүзеге асырудың әдіс-тәсілдерінде ... ... ... ... ... саясатын талдау
2.1 АҚ-ның депозиттік саясатын талдау
Әр коммерциялық банктердің өзіндік депозиттік саясаты қалыптасқан. Соған байланысты депозиттердің түрлері де жеткілікті. АҚ көп ... бойы жеке ... ... ... ... алдыңғы қатарда келеді. Қаржы-қаражаттарыңызды орналастыру мерзімінің өзіңізге тиімді түрін таңдай алу мүмкіндігі, нақты таңдалған уақытта ... ... ... ... ...
АҚ Қазақстан Республикасы аумағында есеп айырысу-кассалық ... кең ... ие, бұл ... кез ... ... рәсімдеуге және есеп айырысу-кассалық бөлімшесінде депозит ашуға да, жабуға да болады.
АҚ ... ... сіз үшін ... ... ... қауіпсіздігі және сақталуы;
* Қаражат жинақтау мүмкіндігі;
* Салымның автоматты пролонгациясы;
* Сенімді тұлғалармен шоттыңызды басқару мүмкіндігі;
* Сыйақыңызды жоғалтпай ... ... іске ... мерзімі ішінде салым валютасын өзгерту мүмкіндігі;
* Мұрагеріңізге ақшаңызды табыстау.
АҚ ... ... ... ... ... ... жоғары пайыздық мөлшерлемелер ғана көрсетілмеген, сондай-ақ, салым шотынан қажетті уақытта керекті соманы ... ... ... ... ... ... енгізуге мүмкіндіктері бар, сондай ақ клиент сыйақы төлеу тәсілін таңдай алады(ай сайын ағымдағы шотқа, немесе капитализация) [19].
депозиті
* Салымның ... ... - 7000 ... 50 АҚШ / еуро ... ... ... ... шектеусіз;
* Салымнан қажет уақытында ақшаны алуға болады, егер егер шотта минималды төмендемейтін сома қалу шартымен.Оның мөлшері 25 000 тенге, 200 АҚШ / еуро ... ... ... ... мерзімінен бұрын тоқтату (1 айдан кем емес мерзімге салым сақталғанда ғана);
* Ай сайын сыйақы төлемі немесе капитализация ... ... ... ... ... есеппен пайыздық мөлшерлемесін көруге болады.
депозиті
Бұл депозит түрі қаражатын жинақтағысы келетіндерге қолайлы. Бұл депозиттің артықшылығы Тенгедегі ... ... = ... ... ... ... минималды мөлшері - 65 000 kzt, usd/eur;
* Орналастыру мерзімі - 1-12 ай, ... 36 ... ... ... ... қабылдау шектеусіз;
* Қажет уақытында ақшаны алуға болмайды;
* Мөлшерлеме мөлшерінің жоғары ... ... ... ... ... ... ... ақталғанда жүргізіледі;
* Мерзімінен бұрын шартты тоқтату да қарастырылған.
Кесте 2 - ... ... ... мөлшерлемесі
Валютаның атауы
Мерзімі
Ай
3
7
13
37
Kzt, %
7
10
11
12
Usd/eur, %
4 + 2,5
5
6,5
7,5 + ... - ... ... материалдарының негізінде құрастырылған
Келесі кестеде депозитінің пайыздық мөлшерлемесі көрсетілген. Яғни, бастапқы сегіз ай мен ... ... отыз алты айға ... ... салымдар бойынша жылдық пайыздық мөлшерлемесі көрсетілген.
Кесте 3 - депозитінің пайыздық мөлшерлемесі (жылдық пайызбен)
Ай
1
2222
22
3
4
5
6
7
8
Kzt
4,0
4,5
5,0
5,4
6,0
6,4
6,7
7,0
Usd/eur
4,0
4,5
5,0
5,4
6,0
6,4
6,7
7,0
Ай
9
10
11
12
18
24
36
36 айдан
жоғары
Kzt
7,5
8,0
8,5
9,0
9,5
12,0
12,0
12,0
Usd/eur
7,5
8,0
8,5
9,0
9,3
9,6
10,0
10,5
Ескерту - ... ... ... ... құрастырылған
депозиті
депозитінің клиенттер үшін артықшылығы қысқа мерзім аралығында ақшаны ... қана ... және ... түрінде қосымша кіріс те алып келеді.
* салымның минималды мөлшері - 150 000 kzt, 1 000 usd/eur;
* орналастыру мерзімі - 1 ... 30 ... ... ... ... салу мумкіндігі;
* қажет уақытында ақшаны алуға болмайды;
* сыйақы ... ... ... ... ... ... сату және сатып алу келісім аралығы қысқа мерзім ішінде жүргізілген кезде таңдайды.
Мерзімінен бұрын шартты бұзған кезде, яғни келісім ... ... ... бойынша сыйақы есептелмейді (сыйақы мөлшері 3%).
депозиті
Бұл депозит түрі VIP-клиенттер үшін шығарылған. Клиенттер үшін артықшылық тұсы ... ... ... жинақтау мүмкіндігі. Салымды 12 айға орналастырғанда тенгедегі сыйақы мөлшері валютадағы сыйақы ... ... ... ... ... - 6 000 000 kzt, 50 000 ... орналастыру мерзімі - 6,12,24,36, 36 айдан жоғары;
* сыйақы ... ай ... ... ... ... ... ... салымдар жүргізу қарастырылмаған;
* қажет уақытында ақшаны алуға болмайды;
* капитализациясыз сыйақы түрі қарастырылған;
* ... ... ... ... да ... ... ... алғашқы салым мөлшеріне байланысты;
* салымшының қалауы бойынша бірінші жыл қызмет көрсетуін
* байланысты айыппұл ... VISA GOLD ... ... депозиті
Сіздің балаларыңыздың жарқын болашағы!"Детский" депозиті сіз балаларыңыздың ... ... үшін ... ... ... ... ашылады.Салымщы да иеленуші де бала болып табылады. 14 жасқа толғанша баланың салымын оның құқықтық өкілдері ... ... ... бұрын қаражат алу мүмкіндігі заңмен нотариалды куәландырылған тек күйеуінің келісімімен ғана жүзеге асырылады.
Салым баланың ... бала 18 ... ... дейін ғана ашылады.
* салымның төменгі мөлшері - 7 000 kzt, 50 ... ... ... - - 2 ... ... одан ... сыйақы төлемі мерзім ақталғанда жүргізіледі;
* қосымша салымдар салу мумкіндігі;
* қажет уақытында ақшаны алуға болмайды;
* мерзімінен бұрын ... ... ... ... шартты тоқтату;
* пайыздық мөлшерлеме тенгеде 10%, валютада 8%;
* шарттың аяқталу мерзіміне дейін 360 күннен кейін шотқа ... ... ... ... ... Шарт ... бойынша есептеледі;
* шарттың аяқталу мерзіміне дейін 360 күн ішінде ... ... ... салымдар бойынша сыйақы келесі тәсілмен есептеледі:
* 271 күннен 360 күнге дейін - 9 ай ... ... ... ... 181 ... 270 ... ... - 6 ай мерзімді аралық мөлшерлеме бойынша;
* 180 күннен 30 күнге дейін - 3 ай ... ... ... 30 ... ... - сыйақы есептелмейді.
Кесте 4 - Сыйақы төлемі ай сайынғы жүргізілімі
Ақша бірлігі
Аралық мерзім уақыты
6
12
24
36
36 айдан жоғары
Kzt, %
6,5
9,1
12,1
12,1
12,1
Usd/eur, % ... ... 100 000 usd/eur ... 120 000 000 тенге және одан жоғары
Ай
6
12
24
36
36 айдан жоғары
Kzt, %
7,0
9,6
12,6
12,6
12,6
Usd/eur, %
7,0
9,6
10,2
10,6
11,1
Ескерту - АҚ-ның материалдары ... ... ... қарапайым жинақтаушы зейнетқы келісімі.
* Салымның төменгі мөлшері - 1 500 kzt, 10 ... ... ... - ... және 36 айдан жоғары;
* Қосымша салымдар салу мумкіндігі;
* Қажет уақытында ақшаны алу мүмкіндігі;
* Капитализациямен сыйақы түрі қарастырылған;
* Ай ... ... ... де ... ... заем ... ... салымшымен міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету.
* Қосымша салымдар жүргізілмейді;
* Орналастыру мерзімі - несие мерзімінен төмен емес ... ол ... ... есептелмейді.
Бұл депозиттің артықшылығы, Егер клиент жедел салымын ауыстырса, ол бойынша сыйақы жоғалтпайды және төменгі ... ... ала ... ... ... түрі ... ... шотқа ай сайынғы сыйақы төлемі қарастырылған.
Банктік заем бойынша міндетемелерді мерзімінен бұрын өтегенде ғана шартты тоқтатуға ... 5 - ... ... ... ... бірлігі
Аралық мерзім уақыты
1
2
3
7
13
24
36 жоғары
Kzt, %
4,0
5,0
6,0
9,0
9,9
10,0
11,0
Usd/eur, %
2,5
3,0
4,0
5,0
6,4
6,5
7,5
Ай сайынғы ... ... ... ... %
2,0
2,5
3,5
4,5
6,0
6,0
7,0
Ескерту: АҚ-ның материалдары негізінде құрастырған
депозиті
* Негізгі артықшылығы - ... бойы ... ... ... (банкомат желілері және POS-терминалдар арқылы) Қазақстан территориясында, сондай ақ одан тысқары жерлерде қол ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақша қаражатын салу мүмкіндігі;
* Депозит бойынша операцияларды есепке алу, сақтау және жүзеге асыру үшін карт-шот ... және VISA ... ... ... ... ... карточканың түрі салымның алғашқы мөлшеріне байланысты. Карточканың шығарылу мерзімі 1 жыл. Жыл өткеннен кейін карточка қайта ...
* ... ... ... қаражатқа сыйақы есептеледі, егер белгілі мөлшерде төмендемейтін қаржы сақталғанда ... ... ... тенгеде жылдық 6%, валютада 4% ;
* Клиент белгілі мөлшерде төмендемейтін қаржыны сақтамауына да ... Бұл ... шот ... шарт ... тек қана белгілі мөлшерде төмендемейтін қаржының орнын толтырғанша ол бойынша сыйақы төлемі тоқтатылады.
VISA карточкасының шығарылымы ... ... салу және ... қаражат алу шектеусіз. Сыйақы мөлшерлемесі шотта қалған қалдық сомасына байланысты:
АҚ заңды тұлғаларға уақытша бос ақша ... Банк ... ... ... әрі ... ... ұсынады.
Бұл тұста банк максималды жоғары мөлшерлемелерді ұсынуға тырысады.
Депозиттерді орналастыру механизмін жақсы меңгеру және көп жылдық тәжірибе банкке ... ... ... ... береді:
* Өнімдердің көптүрлілігі сіздің қажеттілігңізді барынша қанағаттандыратын ... ... ... мүмкіндік береді;
* Сыйақы бойынша төлем мерзім соңында сондай ақ ай сайын да жүргізіледі;
* Кез ... ... және ... ... ... ... ... қатар төмендемейтін қалдық сомасы сақталу шартымен салымнан қаражат алуға мүмкіндік беретін салым да қарастырылған;
* Депозитті орналастыру ... және ... ... Банк ... сыйақы бойынша жоғары мөлшерлемелер ұсынады;
* Салымды орналастыру мерзімі 1 күннен болуы ... ... ... ... үшін ... бағдарламалары:
* депозиті - қосымша салымдар салу, мерзімінен бұрын салымнан толық және жартылай қаражат алу мүмкіндігі ... ... ... ... салым мерзімі аяқталғанда жүргізілетін, максималды пайыздық табыс алуға мүмкіндік беретін жедел банктік салым.
* депозиті қосымша ... ... ... ... ... ... және жартылай қаражат алу мүмкіндігі қарастырылмаған, сыйақы төлемі ай сайын жүргізіледі, пайыздық ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін жедел салым.
* депозиті - жедел банктік салым, қосымша салымдар салуға, ... ... ... ... ... салымнан мерзімінен бұрын қаражат алуға мүмкіндік береді, төмендемейтін қалдық сомасы бойынша сыйақы төлемі мерзім аяқталғанда ... ... - ... ... оның ... ... ... қайтару кепілдігін қамтамасыз етуші кепіл жарнасын кіргізу үшін,шетел қызметкерлерін тартушы компания үшін банктік шот, өкілетті ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын салымнан толық және жартылай қаражат алу мүмкіндігі қарастырылған, салымды орналастыру мерзімі шектеусіз.
Кесте 6 - 19.10.09 ... ... ... ... ... ... АҚ ... атауы
6 айға % мөлшерлемесі
(салымның ең жоғарғы сомасы ... % ... ең ... ... бойынша)
Ең жоғарғы % мөлшерлемесі (салымның ең жоғарғы сомасын ұзақ уақыт аралығында орналастыру)
2
АҚ
7,4 - базалық
300 мың ... ... ...
9,6 - ... мың ... ... ...
10,5 - базалық
100 000
1 млн ... ... ... ... ... ... ... 36 айдан жоғары
Ескерту - АҚ-ның материалдары негізінде құрастырылған
АҚ ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелерін кесте түрінде алдыңғы банктердің заңды тұлғалар депозиттері бойынша сыйақы мөлшерлемелерін кесте түрінде алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы тоғыз коммерциялық банктерінің заңды тұлғаларға арналған депозиттері ... ... ... ... келе, келесідей нәтижелер алынған:
* Өткен 2010 жылдың ... айы мен ... айы ... ... ... ... заңды тұлғаларының депозиттері бойынша сыйақы мөлшері де өзгерді;
* Қазіргі таңда бәсекелес ... ... ... ... АҚ-ның сыйақы мөшерлемесі деңгейінен төмен, алайда барлық банктер клиенттерге депозитке жоғары соманы орналастырған кезде арнайы, жеке сыйақы ... ... ... Сонымен бірге АҚ-мен ұсынылатын арнайы пайыздық мөлшерлемелері АҚ-ның пайыздық мөлшерлемелерінен анағұрлым жоғары, 24 ай мен 36 ... ... ... ... таңда жоғары мөлшерлемені өзінің клиенттеріне АҚ-да ұсынады.
Кесте 7 - ... ... ... ... өсу ... мың ... ... ж.
01.01.20108 ж.
01. 01.2010 ж.
Ағымдағы шоттар/қажет уақытында талап етілетін шоттар
9 020 ... 513 ... 220 ... ... 164 557
19 468 027
18 164 521
Жеке тұлғалар
8 55 776
3 045 868
7 55 772
Жедел салым, барлығы
10 870 122
25 569 206
11 980 ... ... 006 ... 276 ... 606 798
Жеке тұлғалар
4 863 404
12 293 170
4 832 ... 890 ... 083 ... 890 455
Ескерту - www.albbank.kz сайты ... ... ... 2008-2010 жылғы заңды және жеке тұлғалардың жедел және қажет уақытында талап етілетін салымдарының өсу қарқынын ... ... ... ... ... әр - ... яғни 6 ай, 12 ай, 30 - ай ... салымдарды әр түрлі пайызбен қаржыландырады. Мысалы 6 ай - 5%-бен, 6 айдан жоғары 10%-бен, бір жыдан ... 10,5% ... ... ... ... жедел салымдардың орташа есептелген сыйақы мөлшерлемесі келесідей мәндерді құрады:
* теңгедегі заңды тұлғалардың депозиттері - 9,3%;
* шетел валютасындағы заңды ... ... - ... теңгедегі жеке тұлғалардың депозиттері - 10,7%;
* шетел валютасындағы жеке тұлғалардың ... - ... ... ... қарайтын болсақ, 2008 жылы сырттан тартылған қаражат едәуір өскен. ... ету ... ... ... 2008 жылда жалпы көлемнің 40,2%-ын алып отыр, 2009 жылға қарай 19,5%-ға азайып отыр, 2010 жылы ап ету ... ... ... ... салымдар 2009 жылы 38,8%-ды құраған болса, 2008 жылы 26,4%-ға өскен, 2009 жылы ... ... 2010 жылы тағы ... ( ... қарай тартылғандар) 21%-ды құраса, 2010 жылы 6,9%-ға төмендеп отыр, 2009 жылы ... ... ... 13,4% ... ... 8 - Әртүрлі валюталар бойынша салымдардың дебеттік және кредиттік айналымы, мың ... ... ... ... 931 ... 279 071
49 634 116
41 286 201
АҚШ доллары
23 690 970
40 364 ... 447 ... 773 ... ... 004 481
2 035 730
439 615
Басқа да валюталар
48 765
3 111 694
3 095 742
32 813
Агымдағы жылғы
қорытынды
62 079 ... 760 ... 213 ... 532 ... ... ... ... негізінде құрастырған
2010 жылдың наурыз айының бірінші күніне қатысты АҚ-ның депозиттер құрылымын басқа банктермен салыстыра арқылы кесте түрінде көрсетсек. ... 9 - 2010 ... ... ... ... ... депозиттерінің құрылымы, %-бен

Банк атауы
Депозиттер, млрд теңге
Депозиттер
Активтер
Жеке тұлғалар
Заңды тұлғалар
1
АҚ
268
326
22
2
АҚ
298
529
32
3
АҚ
367
621
61
4
АҚ
91
120
18
5
АҚ
143
247
38
6
АҚ
141
185
38
7
АҚ
23
35
17
8
АҚ
35
50
34
9
АҚ
21
70
39
10
АҚ
19
63
45
Ескерту - ... ... ... ... ... негізінде құрастырылған
Жалпы көріп отырғанымыздай, қарастырып отырған банктер ішінде депозиттердің жоғары үлесі Қазақстанның Халық Банкіне - 61% ... ... жеке ... салымдары 367 млрд теңге, ал заңды тұлғалардың ... 621 млрд ... ... ... ... ... ... мәні Евразиялық банк пен Нұрбанкте де жаман емес. Осы мәліметтерге қарай АҚ салымдарының халық сенімін ... ... ... ... ... ... ... шарттар депозиттерді қаржылық құралға айналдырады.
АҚ 2009 жылдан бастап салымдарды сақтандыру қорының мүшесіне кіре отырып, салымдардың 5 000 000 млн ... ... ... сақтығына еш күмәнсіз кепіл береді
АҚ заңды тұлғалар депозиттері бойынша сыйақы ... ... ... алдыңғы банктердің заңды тұлғалар депозиттері бойынша сыйақы мөлшерлемелерін кесте түрінде алдыңғы қатарлы банктермен салыстыра отырып, талдап өтсем. Қазақстандағы ... ... ... ... банктерінің заңды тұлғаларға арналған депозиттері бойынша сыйақы мөлшерлемелерін талдай келе, келесідей нәтижелер ... ... 2010 ... ... айы мен ... айы ... ... басқа банктердің заңды тұлғаларының депозиттері бойынша сыйақы мөлшері де өзгерді;
* Қазіргі таңда бәсекелес ... ... ... ... ... ... ... деңгейінен төмен, алайда барлық банктер клиенттерге депозитке жоғары соманы орналастырған кезде арнайы, жеке ... ... ... ... ... ... ұсынылатын арнайы пайыздық мөлшерлемелері АҚ-ның пайыздық мөлшерлемелерінен ... ... 24 ай мен 36 ... ... ... ... ... жоғары мөлшерлемені өзінің клиенттеріне АҚ-да ұсынады
Заңды және жеке тұлғаларының депозиттерінің үлесі бойынша Темірбанк алдыңғы ... он банк ... ... ... келе ... Осы ... ... АҚ салымдарының халық сенімін арттырғанын көруімізге болады. Жоғары пайыздық мөлшерлеме, қызықты шарттар депозиттерді қаржылық құралға айналдырады [21].
... ... ... ... ашудың тәртіптері:
АҚ жеке тұлғалардың салымдары бойынша операцияларды жүргізу Ережесіне байланысты жеке ... ... шот ... сондай ақ шетел валютасында ашылады және ағымдағы және жинақтаушы шот болып бөлінеді.
Жинақтаушы шот - ... ... ... және ... ... қабылдау бойынша салымшы мен банк арасында келісімшарт жүргізілгендігін көрсететін жеке тұлғалардың банктік шоты.
Салымдарды қайтару шарты бойынша келесі түрлерге бөлінеді:
* талап ... ... ... жедел салымдар;
* шартты салымдар.
Талап етуге дейінгі депозиттер Салымшының талабына байланысты толығымен және біртіндеп қайтарылуы мүмкін.
Жедел салым белгілі мерзімге ... және ... ... ... клиенттің өзінің ақша қаражатын алуына тыйым салынады.
Шартты ... ... ... және ... ... салу ... ... мөлшерін өзгерту мүмкіндігіне ие болып бөлінеді.
Салымшы болып Қазақстан Республикасы резидент және резидент емес жеке тұлғалары табылады.
Салым банктің Есеп айырысу ... ... мен ... ... ... ... сыйақы түрінде, кірістер төлейді,оның мөлшері уәкілетті органмен анықталады және банктік салым келісімшартында көрсетіледі. Банк сондай ақ өзінің ... ... ... ... ... ... ... Ұтыс қоры мен тираждарды жүргізу мерзімі және шарты банктің Басқарма шешімімен анықталады.
Салымшы банкте салымның бір ... ... түрі ... кез келген мөлшерде салым ашуына құқығы бар, егер ... ішкі ... және ... ... ... ... ... құқықтық актілерімен нем есе салым шартында басқаша жағдайлар қарастырылмаса.
Клиентпен банктің Есеп айырысу кассалық бөлімшелері мен ... ... шот ... жеке басын куәландыратын құжат және клиентің қолы қойылған үлісі бар ... ... ... ... шот ашу ... құжаттарды қайта тапсыру талап етілмейді.Егер:
* Клиент алдында оның ... сол ... Есеп ... ... ... ... шот ... Банктің Есеп айырысу кассалық бөлімшелерінде/Филлиалында клиенттің атына шот ашылса, шот ашу үшін қажет құжаттардың ... ... ... ... ... ... мөлшері шектеусіз.
Банктің қызметкеріне өзінің атынан осы банктің Есеп айырысу кассалық бөлімшелерінде (Филлиалында) ... ... ... қаражат салуына тыйым салынады.
2007 жыл 2 маусым № 266 ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының ҚР банктерінде клиенттердің ... шот ашу, ... және ... жабу ... қабылдау туралы Шешімі бойынша банктік шот келісімшарты бойынша ... және ... ашу ... банк ... ... ... қаражаттарды қабылдауға, сәйкес сомада қаажатты үшінші тұлғаға немесе клиентке аудару туралы ... ... ... ... шот ... ... ... да қызметтерді көрсетуг міндеттенеді.
Банктік шот келісімшартында келесідей құжаттар қамтылады:
* Келісімшарт негізі;
* ... ... ... ... ... ... төлеуші-клиенттің тіркеушілік нөмірі, банктік шот ашу кезінде мұндай құжаттарды ұсыну талап етілмеген жағдайда қоспағанда;
* Банктегі қаражатты басқару реті;
* Банкпен қызмет ... ... және ... ... шот ашу үшін клиентке келесідей құжаттарды тапсыруы ... ҚР ... жеке ... үшін:
o Қол қойылған үлгісі бар құжат;
o Клиенттің тіркеушілік есепте тұрғандығын куәландыратын салық органымен ... ... ... Жеке ... үшін ... ... өткендігі туралы уәкілетті органмен берілген бекітілген типтегі құжат көшірмесі.
* ҚР ... емес жеке ... ... Қол ... ... бар ... Жеке кәсіпкерлер үшін мемлекеттік тіркеуден өткендігі туралы уәкілетті органмен берілген құжаттың көшірмесі;
* Тіркеушілік есепте ... ... ... ... ... ... ... Жеке басын күәландыратын құжат.
* ҚР резидент заңды тұлғалары және дараланған бөлімшелері ... мен ... ... Мөр ... және қол ... ... бар құжат;
+ Клиенттің тіркеушілік есепте тұрғандығын куәландыратын ... ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
+ Мемлекеттік тіркеуден өткендігі туралы уәкілетті органмен берілген бекітілген типтегі құжат көшірмесі;
* Филлиалдар мен өкілдіктер үшін:
+ Филлиал немесе өкілдік ... ҚР ... ... ... берілген сенімхат көшірмесі;
+ Типтік қаулы негізінде клиенттің қызметін нақтылаушы фактіні куәландыратын құжат немесе нотариалды куәландырылған қаулы ... ... ... ... ... ... үшін ҚР ... Министрлігі келісімі;
* ҚР резидент емес заңды тұлғалары үшін және оның дараланған бөлімшелері (филлиалдар мен ... ... Мөр ... және қол қойылған үлгісі бар құжат;
+ Клиенттің тіркеушілік есепте тұрғандығын куәландыратын салық органымен ... ... ... ... емес ... тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері үшін ҚР олардың тіркеуден өткен орны бойынша;
* резидент емес ... ... ... мен ... үшін мемлекеттік тіркеуден (Қайта тіркеуден) өткендігін куәландыратын уәкілетті органмен берілген бекітілген типтегі құжат көшірмесі, сондай ақ нотариалды куәландырылған және ... ... орыс ... ... ... филлиалдар мен өкілдіктер туралы ереже көшірмесі, ҚР резидент емес заңды тұлғалары үшін және оның ... ... ... мен ... басшысына берілген сенімхат көшірмесі.
Белгілі бір тәртіппен мемлекеттік немесе орыс тіліне аддарылу арқылы нақтыланған заңды ... ... ... тіркеу күні мен орны, тіркеу нөмірі туралы ақпараты қамтушы сауда реестрінен ... ... ... ... ... немесе оригиналынемесе сол типтегі құжат, және, қажет болған жағдайда қатысушысының бірі ҚР ... ... ҚР ... және халықаралық келісімшартқа сәйкес тәркіленген.
Банктік келісімшарт бойынша жинақ шотын ашу.
Банктік салым келісімшартына сәйкес Бір жақ ... ... ... (Салымшы) қаражат (Салым) қабылдауға міндеттенеді, және ол бойынша белгілі мөлшерде, тәртіппен сыйақы төлеуге, ... ... және ... ... қарастырылған тәртіппен және шартпен салымды қайтару [22].
Банктік салым келісімшартын жасағаннан кейін салымшының талабы бойынша клиент атына банк салым жасалғанын ... ... ... ... ... шотын ашу үшін Салымшы-клиент келесідей құжаттарды тапсыруы қажет:
* ҚР резидент жеке тұлғалары ... қол ... ... бар ... ... ... ... куәландыратын салық органымен берілген құжаттың түпнұсқасы.
Жеке басын күәландыратын құжат.
* ҚР резидент емес жеке тұлғалары үшін:
* қол қойылған үлгісі бар құжат;
* жеке ... ... ... ... ... бойынша жинақтаушы шот ашқан кезде ақша (салым) ... ... ... ... одан кейінгі уақытта банктің салымшысы болып табылатын белгілі бір үшінші тұлғаның атына салынуы мүмкін. Үшінші тұлғаның атына салым тек ... ғана ... Егер ... 16 жасқа, яғни кәмелет жасқа толмаған тұлғаға, ата анасымен, басқа да заңды өкілдерімен немесе үшінші тұлғамен оның пайдасына ... ... ... онда ата ... ... да заңды өкілдерінің онда ата анасының, басқа да заңды өкілдерінің немесе үшінші тұлғаның жеке басын ... ... және ... туу туралы куәлігі ұсынылады.
Белгілі бір үшінші тұлғаның атына жинақтаушы шот ашу үшін банкке келесідей құжаттарды ... ... ... салу және банктік салым келісімшарты Салымшы атынан жүргізілсе, шот ашу және оны басқару ... ... ... ... ... ... тіркеушілік есепте тұрғандығын куәландыратын салық органымен берілген құжаттың оригиналы;
* салымшының жеке басын куәландыратын ... ... ... ... ... қабылдау тәртібі.
Салымға теңгеде және шетел валютасында қосымша жарна қабылдау бүтін санмен Салымшымен ... ... ... ... ... оған берілген Салымды басқару бойынша нотариалды куәландырылған сенімхаты мен жеке басын куәландыратын құжатын ұсынған ... ғана ... ... ... ... мүддесіне салым) Шотына салым енгізіп және шот ашумен байланысты операция кезінде ... ... ... (салымшыдан) сенімхат талап етілмейді.
Салымды басқаруға Салымшының өкілетті тұлғасының немесе Салымшыдан фронт-офистің қызметкерлері:
* салымшының өкілетті немесе сенімгер тұлғасынан ... ... жеке ... ... ... ... ... кітапшасын ұсынуын талап етеді;
* жеке басын куәландыратын құжатты ұсынғаннан кейін үшінші немесе сенімгер тұлғаның сол ... ... көз ... Егер ... ... ... сенімгерлік негізінде жүзеге асырылатын болса, онда сенімхаттың түпнұсқасын және нотариалды куәландырылған көшірмесін ұсынуын сұрайды. Алған құжаттар ... ... ... ... ... ... жіберіледі;
* үшінші немесе сенімді тұлғадан енгізілетін Салым сомасын нақтылайды;
* қолма-қол ақша түрінде енгізуге ұсынады, қайта есептеп, ... ... ... ... ... ... салым сомасына кіріс ордерін басып шығарады, құжатқа қол қойып, Салымшыға қолын ... ... ... ... ... Шот ... және Салымшының жинақ кітапшасына белгілейді, бұл жазбаны өзінің қолтаңбасымен куәландырады.
Егер салым бойынша операция сенімхат негізінде жүзеге асырылса, онда Салымшының Шоты ... ... ... ... ... күні, оның мерзімі және үшінші немесе сенімгер тұлғаның аты-жөні, тегі, ... ... жеке ... куәландыруға берілген құжат көрсетіледі. Салым бойынша әрбір операцияны (кіріс немесе шығыс) жүзеге ... ... ... ... нотариалды куәландырылған сенімхат көшірмесін, банктік салым Шартын және жинақ кітапшасын ұсынуы қажет. ... ... ... жабу және ... ... төлемі келісімшартқа сәйкес жүргізіледі.
Бекітілген мерзім аяқталу уақытына дейін салымшымен жедел салымды ... ... ... ал ... ... ... ... салым келісімшартында көрсетілген белгілі бір жағдайлар туындаса, ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі бойынша салымның сақталып жатқан нақты мерзіміне ғана төленеді.
Салымшы жедел салымды мерзімінен бұрын кайтарып алуына құқығы ... қоса банк ... ... оның бір ... салымшының жазбаша талабы түскен уақыт 5 күннен кешіктірмей қайтаруға міндетті.
Жедел салым шарты бойынша Салымшы банктік салым ... ... ... ... ... жағдайлар туындамай ақ өзінің салымын алуға құқылы.
Шетел валютасында қабылданған салым сол валютада қайтарылуы қажет, егер келісімшарт бойынша ... ... ... ... банктік салым келісімшартында, заңнамалық актілермен басқа да жағдайлар ... ... ... ... ... тұлғаның немесе Салымшының міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін банкке ... және ... ... ... ... ... ... жедел және шартты салымдар бойынша шотын жабу туралы банкті үш жұмыс күні ... ... етуі тиіс ... ала ... ... ... егер сома 50 000 ... аз болса және осы сомада шетел валютасында болса) [22].
Шотты жабу және салым бойынша ... ... ... ... ... ... ... жеке басын куәландыратын құжат, салым бойынша келісімшарт және жинақ кітапшасын ... ... ... ... ... Салым сомасын төлеу есебін жүргізеді;
* егер салым бойынша шетел валютасында бөлшек сан құралса, онда ол шоттан сызылып тасталады. Бөлшек бөлігі ... ... ... ... бойынша операцияны жүргізу күнінде Банктің шетел валютасындағы бағамына байланысты тенгеде салымның бөлшек бөлігін конвертациялау арқылы жүзеге асады;
* қолма-қол ақшалай төлемін ... үшін ... ... ... ... ... ... төленген сома және есептелген сыйақы мөлшері көрсетіледі, бекітілген тәртіпте оны өтейді;
* салым бойынша шотты жабу жүргізіледі, салым шартына ... ... және ... ... ... ... ... жинақ кітапшасы, шығыс ордері сол күнгі құжаттарға кіргізіледі;
* банктік салым келісімшарты архивқа жіберіледі.
2.2 Банктің несиелік ... ... ... - бұл ... ... операцияларын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін кең айқымды саясат болып ... ... ... несиелік операция облысындағы банктің тактикасы мен стратегиясы. Бәрінен бұрын біз несиелік саясатты экономикалық саясат ретінде қарастыруымыз қажет. ... ... ... салықтақ, пайыздық және басқа да экономикалық саясатты қалыптастырушы жалпы элементтер жүйесінен бөліп көрсететін ... ... ие. ... ... ... ... ... несиелік саясат - бұл несиенің қозғалысымен байланысты саясат. Экономикалық ... ... ... ... кезде, бұл саясатты несие қозғалысын басқарудың барлық формалары мен түрлеріне қатысты қарастыру ұғымы қалыптасқан. Міне, сондықтан несиелік саясат бұл несиені беру ... ... ... ... сондай-ақ оны (заемды) алу аумағындағы саясат. Несиелік саясатты макро деңгейде қарастыруды Орталық Банк жүргізетін ... ... және ... ... ... өзара байланысын анықтап қалу қажет [23].
Банк ... ... ... ... ... ... оның жеке бөлігін, яғни несиелік саясат мағынасы мен рөлін дұрыс бағалау мүмкін емес және қиын. Банктер тәжірибеде ақша,несие, пайыз, кредиторлардың (тек қана ... ... ... ... ... ... құрылыс қоғамдарының, ломбардтардың,өзара көмек кассаларының және тағы басқалары) cаясаты болып табылатындығын ескеру қажет. Демек несиелік саясатты үнемі банк ... ... ... ... ... ... Банктердің несиелік саясаты барлық несиені басқару процесінің негізін ... және ол ... ... ... ... іргетасы болып табылады. Сонымен бірге банктегі несиелік саясаты директорлар кеңесінің заң шығарушы және ... ... ... ... қызметтерінің негізін қалайды, сонымен бірге ішкі және сыртқы аудиторларға банктегі ... ... ... және ... ... ... ... Айта кету керек, егерде, несиелік саясат дұрыс жасалса, жоғары буында ... ... және ... ... ... ... түсіндірілсе, онда ол бан басқармасына несиелік облыста дұрыс стандартты қолдауға, істің дамуының мүмкіндігін дұрыс бағалауға жыне артық ... ... тыс ... құтылуға мүмкіндік туғызады.
Несиелік операциялар банктің ең басты активті операциясы болып табылады. Банктердің негізгі жұмысы бұл салымшылардың ... ... ... болатынын анықтау. Банктің бұл функциясы капиталдың құрылысындағы ливеражды ... ... аса ... және өте ... ... болып табылады. Банк қандай несиені беру, қандай ... және ... беру ... қандай жағдайда банк несиені беру,қандай көлемде және кімге беру керектігін, қандай жағдайда бұл несиені беретіндігін ... ... ... ... ... ... тез және оңай ... бизнестің саласы аз. Сондықтан банктер тәуекелге көп көңіл бөлуі керек. Бұл маңызды шешімдердің барлығы банк саясатының мақсаты арқылы ... ... ... да ... және ... капиталының ара қатынасын оптималды ұстап отыруды талап етеді. Дұрыс жасалынған қаржылық саясат несилердің саясатын арттыруға септігін тигізеді.
Несиелік саясаттың ... - ... ... белгілі бір элементтерін, қаражаттардың жеткіліктілігін, мүмкін болатын тәуекел деңгейін, несиелік портфельдің балансые және мерзімдік міндеттемелердің құрылымын қамтуы тиіс. Банк саясатын жаса ... ... ... моменті болып мақсаттың дұрыс қойылуы және оны жүзеге асыру үшін тиісті құралдарды таңдау табылады. ... ... банк үшін ... ... оның мақсаты айқын болу керек [24].
Макроэкономикалық деңгейде, елімізде жүргізілетін банк саясатының мақсаты болып банк ... ... ... ... және ... дамудың тұрақтылығын қамтамасыз еті болып табылады. Коммерциялық ... ... ... оның ... ... бағыттарын табыстылық, пайдалылық,өтімділік тәуекелдерді мини малдау, портфельдер сапасын ... ... ... ...
Банк өзінің несиелік саясатын банктің саясатының элементтері ретінде қарастыра отырып, несиелік ... ... ... ... ... мақсатымен тығыз байланыста екенін, банктің саясаттарының мақсаттары сабақтастығын айта ... жөн. ... ... ... ... мен ... ... ортақ мақсатқа ие салымшылардың ақша қаражаттарын орналастырудан пайда алу, сонымен бірге банктің ... ... және ... ... ... ... мен ... көрсету ауқымының кеңеюі бағытындағы бір қалыпты дамуы. Осыған орай, несиелік саясат мақсаты болып тартылған қаражаттарды тиімді орналастыруға жағдай ... ... ... ... түрде өсуін қамтамасыз ету болып табылады.Барлық банктер үшін бірдей несиелік саясат жоқтығын айта кеткен жөн. Демек әрбір жеке банк аз ... ... ... ... ... ... ... жағдайын ескере отырып жасайды. Немесе банк жұмысына әсер ететін барлық ішкі және сыртқы тәуекелдерінің жиынтығынескере отырып жасалған саясат бұдан да ... ... Егер ... ... ... ... сапасы төмен болса, немесе несиелік саясаттың негізгі ... ... ... ... ... ... есебінен оның жузеге асырылуына күмән туса банктің жиынтық тәуекелі өседі.
Қазіргі кезде нарықтық қатынастың қалыптасу кезеңінде коммерциялық банктің несиелік саясаты және банк ... 2 ... ... ... байланысты. Олар ішкі факторлар және сыртқы факторлар.
Сыртқы факторларға: ... ... ... ... ... ... ... ұлттық өнімнің өсу қарқыны, бюджет тапшылығы және тағы басқалары; ақша ... ... ... ... ... деңгейі; бәсекелестік деңгейі; банк өнімдері мен қызметтерінің бағаларының деңгейі
Ішкі факторларға: банктің несиелік потенциалы; ссудалардың жеке түрлерінің ... және ... ... ... тұрақтылығы; ссуданың қамтамасыз етілуі; банк персоналының тәжірибесі мен мамандалуы, кәсіби дайындығы; банк клиентурасы; банктің баға саясаты; тәуекелді менеджмент ... ... ... мен көрсетілетін қызмет спектрі және тағы басқада факторлар.
2010 жылдың 31 қаңтары бойынша несиелік портфелдің ... ... ... үлес ... ... ... Негізінен банктің несиелік портфелі (брутто) өткен жылмен салыстырғанда 47,1%-ға өсіп 772007 млн ... ... ... ... ... ... ... несиелердің (нетто) үлесі 2010 жылы 1,5%-ға өсіп 64,6%-ды құрады, ал бұл ... ... ... ... 62,4% ... ... қоғамының 2009-2010 жылдардағы несиелік портфелінің құрылымы 10- кестеде көрсетілген.
Кесте 10 - АҚ ... ... ... ... ... млн ...
Көрсеткіштер
2010 ж.
2009 ж.
Клиенттерге берілген ... ... ... ... ... ... 162)
(29 879)
Провизиялар (нетто) алынып тасталғандағы несиелер сомасы
729 844
494 879
Ескерту - АҚ 2009 -2010 ... есеп ... жылы АҚ ... ... ... несиелеуді жалғастырып келді, атап айтқанда: отын-энергетика, құрылыс заттарын шығару өнеркәсібі, ауыл ... ... және ... ... ... ... ... сауда салалары.
Банктің несиелік портфелінде үлкен үлес салмақты отын-энергетика, ... ауыл ... ... несиелер алады, олардың жалпы несиелік портфелдегі үлес салмағы 61,4%-ды ... ... ... ... АҚ ... 2-суретте көрсетілген:
Сурет 2 - 2010 жылдың 1 қаңтарындағы АҚ ... ... ... ... ... ... жыл ... клиенттерге берілген несиелер бойынша резервтеу көлемі өткен 2008 ... ... ... ... ... ... бұның өзі тұрақты экономика жағдайындағы несие ... ... ... ... ... ... 3 - 2006-2009 жылдардағы АҚбойынша резервтеу көлемі, %
АҚ ... ... ... ... ... ... ... 4-суретте қарастырлған.
Сурет 4 - 2009 жылдардағы АҚ ... ... ... ... ... құрылымы
Суреттен банк бойынша жыл сайын ... ... ... ... ... өсіп ... көруге болады.
2010 жыл бойынша АҚ бойынша 5812 тұтыну ... ... ... ... 10,3 млрд ... ... ... ішінде берілген 2701 ипотекалық несие көлемі 6,1 млрд теңгені құрады және 3111 ... ... 4,2 млрд ... ... АҚ 2010 жылы ... ... 772 006 млн теңгеге берді, ол ... ... ... 247196 млн ... ге ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлеме несие алушы клиенттердің ... ... ... ... ... ... ... бойынша ақшалай қаражаттардың тұрақтылығына, қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... бас банк белгілеген деңгейден ... ... ... [25].
АҚ ... ... ... бойынша келесі 5-суретте көрсетілген.
Суреттен көргендей, ... ... ... ... ... несиелеудің мерзмі ұзара бастады. Өтеу мерзімі бес жылдан жоғары ұзақ мерзімді несиелердің үлес салмағы 2009 жылғы 24,8%-дан 2010 жылы 26,2% -ке ... ... ... көрсеткіш клиенттердің ұзақ мерзімді ресурстарға деген сұраныстарының өскендігін көрсетеді, несиелерге деген сұраныстарды өз қаражаттары және Еуропалық қайта ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдардың несиелік желілері арқылы қанағаттандырады. ... 5 - ... ... АҚ ... ... ... байланысты құрылымы
Жалпы банк бойынша соңғы төрт жыл ... ... ... ... ... көруге болады.
Банк бойынша заңды және жеке тұлғаларға ... ... ... ... көрсетілген (6-сурет):
Сурет 6 - Несие алушылар түрлері, млн теңге
Банк бойынша жеке тұлғаларға берілген ... ... - 301 229 млн ... ... ... ... берілген несиелер - 470777 млн теңгені құрайды.
АҚ әр уақытта өзінің ... ... ... ... ... ... ... Банк бойынша берілген несиелер сапалары бойынша 6-суретте ... ... ... ... жіктеумен қатар халықаралық стандартқа сәйкес жіктеуді жүзеге асырады. Халықаралық стандартқа сәйкес несиелер ... ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді (7-сурет ).
Банк бойынша және несиелердің көлемі 240,1 млрд теңгеге өсіп ... 51,6 %) 2009 жылы 705,8 млрд ... ... ал бұл ... 2008 жылы 464,7 млрд ... ... 7 - ... жылдардағы АҚ несиелік портфелінің жіктелуі
және ... жлпы ... ... ... үлес салмағы 2009 жылғы 88,7%-дан 88,7% 2010 жылы 91,4%-ға дейін көтерілді.
несиелер көлемі 4,5 млрд ... өсті ... 12,4%), ... ... ... несиелік портфеліндегі үлес салмақтары 2010 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 7%-дан 5,3%-ға ... ... және ... осы ... ... 2,6 млрд ... өсті ... 11,5%), жалпы банктің неиселік портфеліндегі үлес салмақтары 2008 жылғы 4,3%-дан 2009 жылы 3,3%-ға ейін ...
АҚ ... ... қамтамасыз етілу түрлері бойынша 8-суретте қарастырылған. Суретте көрінгендей, банкте ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды, акцияларды және депозиттерді кепілге ала отырып беріледі.
Кепілдер банкте өте сақтықпен бағаланады және ... ... ... ... эксперттер шақырылады.
2009 жылдың 31 қаңтары бойынша қамтамасыз етілмеген несиелердің үлес салмағы 10,2 %-ды құраса, бұл ... 2010 ... 31 ... 11%-ды ... Қамтамасыз етілмеген несиелердің құрамында сенімді клиенттерге берілген қысқа мерзімді несиелер көп үлес алады. Банктің несиелік тәуекелі клиенттерге берілген ... ... мен ... портфелінде жинақталған.
Сурет 8 - 2007-2010 ... АҚ ... ... ... ... ... бойынша
2010 жыл бойынша 20 ірі несие алушылардың несиелік тәуекелдерінің үлес салмақтары банктің жалпы несиелік портфелінің 26, 8%-ін ... ... ... ... ... ... қағидаларын ұйымдастыру
Қазіргі нарықтық экономиканың дамуы жағдайында, Қазақстандағы банк жүйесін реформалау, заңды және жеке тұлғаларды несиелеу мәселесі ... ... ... өз несиелік саясатына сай жүргізіледі.
Несиелік саясат - банктің жалпы даму стратегиясының ... ... ... ... ... ... Несиелік саясатты несиелік процестің жүргізілу тәртібі мен ұстанымдары, оны іске ... ... ... ... осыған сай құжаттамаларға қажетті шарттар анықтайды. Банктің ішкі несиелік саясатының мақсаты - өз ... ... ... ету, ... ... ... ... азайту [27].
Қазақстан Республикасының несиелік қызмет туралы заңдарына, соның ішінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің нормативті құқықтық актілеріне сәйкес, әрбір банк ... ... ... шығарады. Ережелер жалпы басымдылықтарды, несиелік қызмет аумағындағы шешімдерді шешудің стандарттары мен параметрлерін, несиелік тәуекелдерді басқарудың негізгі ұстанымдарын ... ... ... ... несиелік қызметін келесі міндеттерді шешу үшін бағыттайды:
* Тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ... портфельді қалыптастыру;
* Баланстан тыс міндеттемелерді, несиелік портфельдің мөлшері мен құрылымының тиімділігін қамтамасыз ету;
* Банк ... ... ... мен қауіпсіздігінің жоғары деңгейін қамтамасыз ету.
Несиелеу мерзімділік, қайтарымдылық, төлемділік, қамтамасыз етушілік және несиелерді мақсатты арналымға ... ... сай ... ... ... ... Республикасының заңдарына, Үкімет қаулыларына, Ұлттық Банктің нормативті-құқықтық актілері мен өзінің ішкі ережелеріне сәйкес барлық экономиканың ... ... ... ... аймақтарында жүргізеді. Несиелер кәсіпорындарға, ұйымдарға, кооперативтерге және басқа да шаруашылық субъектілеріне, ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтеріне тұрақты сұранысы бар, сонымен бірге банкке несиені қамтамасыз ететін жоғары өтімді кепілді ұсынатын жеке кәсіпкерлерге ұсынылады. ... ... ... ... ... банк өз ... депозиттік шотқа тартылған корпорациялардың, ұйымдардың және халықтың қаражаттарын, ішкі нарықта және халықаралық қаржы нарықтарынан ... ... мен ... және ... да несиелеу үшін қажетті ресурстар көздерін пайдаланады [27].
Банктер тұтынушылық, коммерциялық және инвестициялық несиелеу жүргізеді, сонымен қатар мемлекеттік бюджет пен ... ... ... ... және халықаралық қаржы институттарының несиелік ресурстарын мақсатты орналастыру үшін агенттік қызметтерді атқарады.
Банктің даму стратегиясына сәйкес және республикада қалыптасқан экономикалық жағдайларға ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді коммерциялық несиелеу аумағында:
* сауда, ... және т.б. ... ... және орта ...
* ... ... ... энергетика, байланыс, көлік және тұтынатын тауарларды өндіру;
* денсаулық сақтау;
* ауылшаруашылық өнімдерді өндіру және ... ... ... банкаралық несиелерді ұсыну;
* Құжаттамалық несиелік операциялар аумағында:
* кепілдерді ұсыну және ... ... алу, ... ашу және ... шығарылған аккредитивтерді қолдау;
* клиенттердің вексельдерін авалирлеу;
* клиенттердің вексельдерін есепке алу;
* Инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді және орта мерзімді жобаларін қаржыландыру;
* әлемдік стандарттардың сапасына сай өнімдердің өндірісін дамытудың орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жобалар болып мыналар табылады:
+ өтеу мерзімі қысқа;
+ көлемді және сенімді өткізу нарығы бар, ... және ... ... ... ... өндірістерді шығару және жаңарту;
+ жабдықтың қаржылық лизингті қолданылуымен;
+ жеңіл, тамақ, полиграфиялық, фармацевтикалық және басқа да өнеркәсіп ... ... ... ... және орта ... ... бар ... ауыстырушы өндірістерді жаңадан салу, сонымен қатар оларды жаңарту және қайта құру;
+ Қазақстан Республикасының Үкіметімен және ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру.
Банктер негізінен несиелік саясатта ... ... ... ... стратегиясы мыналарды қарастырады:
* Банктің тәуекелдерді оларды түбегейлі талдағаннан кейін ғана ... ... ... ... ... және пассивтердің сапасын жақсарту және негізгі капиталға инвестицияларды қысқарту үшін белсенді ... ... ... беру туралы шешімді қабылдау тек кепілді бағалаудың ... ... ... ... ... ... ағымдардың есебімен және несие алушының табыстылығымен, ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... азайту мақсатында несие алушылардың қызмет түріне, салаларына және ... ... ... ... ... ... ... қабылдаудың нәтижесінде банкті үлкен шығындарға алып келуді болдырмау. Түсетін табыстар ... ... ... жабу ... ... ... несиелік тәуекелдің шектерін орнату және оларға бақылау жасау;
* Банкпен халықаралық несиелік рейтингті алу. ... ... ... ... негізгі мүше - банктің Несиелік комитеті болып табылады. Ол банктің Басқармасымен анықталған және ... ... ... міндеттер ішінде қызмет атқарады. Банктің Несиелік комитеті несие, кепіл ... ... ашу және ... ... ... және шетелдік қаржы институттарының несиелік желілеріне қызмет көрсету үшін құрылған органдарына ... ... ... басқа да сұрақтары бойынша шешімдерді қабылдауға шектелген міндеттерді анықтайды. Несие беру бойынша шешім, қаржыландыруға ұсынылған жобалардың банкпен ... ... ... нәтижесінде қабылданады. Түбегейлі талдауды қажет ететін кейбір жобаларды, Банктің Несиелік комитеті, несиені сараптау мен басқаруға жауап беретін және жобаларды ... үшін ... ... тартатын, жұмысшы топтарды қалыптастырады. Несиелеу, несие беру ... ... өтеу және ... ... ... ... ... дайындау мен өткізумен байланысты негізгі қызметтерді, негізінен коммерциялық департаменттер, несиелік басқармалар мен бөлімдер, және басқа да банктің құрылымдық бөлімшелері ... [28]. ... ... ... ... мен ... сияқты несиелеудің басты шарттарын анықтайды. Несие бағасы нарықтағы сыйақы ставкілерінен қалыптасуынан (басқа қаржылық институттармен ұсынылатын мүдделерден), банк активтері мен ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкісінің қайта қаржыландыру мөлшерлемесына, несиеленетін жобаның мазмұнына және басқа да факторларға байланысты қалыптасады. Сыйақы ... ... ... ... ... немесе директорлар Кеңесімен оларға анықталған құқ шегінде және ол Несиелік келісім-шартта көрсетіліп ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдарына сәйкес, ол берілетін несиенің валютасын өзі ... Банк ... ... валютада Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің валюталық баламада фиксацияланған ... ... ... ... ... ... негізінен АҚШ долларымен беріледі.
Несие валютасы қаржыландырылатын жобаның мазмұнына және ағымдағы (болашақтағы) валюталық нарықтың жағдайына байланысты Несиелік комитетпен анықталынады.
Банктің несиелік саясатын ... ... және ... Банктің несиелік саясаты қағидаларының арақатынасы арнайы зерттеуге арқау болмаған. Онымен қоса, қоғамның ... ... ... ... жүйесін, олардың әрекет ету шарттары, көрініс алу мен қолдану формаларын ғылыми тану - бұл ... ... ... ... ... бірі ... ... аян.
Несиелік саясаттың қағидалары несиелік процестің негізі болып табылады. Демек, оларды толық ... ... ... ... оның ... мен ... қамтамасыз ету позициясынан алғанда іс-әрекеті тиімді бола түседі.
Несиелік саясаттың астарымен біз оны жасау мен тәжірибеде жүзеге асырудың негізгі шарттарын, туындаушы ... ... ... саясат макроэкономикалық деңгейде орталық банктің мемлекеттік несиелік саясатына және әрбір нақты коммерциялық банктің ... ... ... ... ... ... саясатының қағидалары бір жағынан несиелік қатынастар субъектілерінің өз іс-әрекеттерінің озық нәтижелеріне деген ... ... және ... ... ... халық шаруашылығы ауқымында жүзеге асыруда зор мәнге иелендіреді. Банктің ... ... ... ... ... оның ... сәйкес қолданылуын қамтамасыз ету болып табылады. Осылайша, несиелік саясат оның ... ... ... ... ретінде көрініс табады. Солайтұра несиелік саясаттың сапасы ең алдымен оны ... ... ... ... ... [29].
Банктің несиелік саясатының маңызды жалпы қағидалары несиелік саясаттың ғылыми негізделуі, оңтайлығы, ... ... оның ... ... мен ажырағысыздығы болып табылады, себебі тек өмірдің объективті реалийлері мен субъективті факторларды ескере қалыптасқан ғылыми негізделген несиелік саясат қана мемлекеттің, ... ... ... ... оның персоналы мен клиенттерінің (соның ішінде тұрғындардың) мүдделерін толыққанды өрнектеуге мүмкіндік береді. Осылайша, тек қана ғылыми негізделген ... ... ... бір даму сатысында банк алдына қоятын мақсаттарға едәуір сәйкес келеді. Демек, тек қана ғылыми негізделген саясат банк (орталық та, ... үшін де) үшін ... ... ... әрі ... болады.
Коммерциялық банктің несиелік саясатының арнайы қағидалары болып табыстылық, пайдалылық (себебі әрекет ететін ... ... ... ... ... ... ... табу болып саналады), қауіпсіздік және сенімділік табылады (себебі банк табысты кез-келген бағамен емес, ол ... ... ... асыратын нарық реалийлерін ескеріп табуға тырысады).
Осылайша, несиелік саясаттың қағидаларының жүйесі былайша ... 11 - ... ... ... қағидалары
Жалпы
Арнайы
* ғылыми негіз
* оңтайлы тиімділік
* бірлік, несиелік саясат элементтерінің байланысы
* ... ... ... ... - ... ... несиелік саясат критерийлерін, коммерциялық банктің тиімді несиелік саясатының критерийлерін бағалау проблемасы туындайтыны сөзсіз. ... ... ... нұсқаны таңдау - банк экономистерінің жауыр болған жұмысы, жемісті жұмыс ... мен ... ... ... негіз. Несиелік байланыстарды реттеудегі мүмкіндіктердің кең кешені несиелік саясаттың оңтайлы нұсқасы проблемасын туғызады.
Осылайша, коммерциялық банктің оңтайлы несиелік саясатын ... ... ... ... және ... пайда, таза табыс табуын қамтамасыз ететін саясат деп айтуға болады (табыстылық ... ... ... ... ... табыстың немесе тіптен шығындардың жоқтығын тиімсіз несиелік саясаттың нәтижесі деп қарастыруға болмайды. Банктің несиелік саясатын жасау стратегиялық және ... ... ... ... ... банктің қызметіндегі жалпы және оның несиелік ... ... ... ... ... ... ... сенімділігін, табыстылығын қамтамасыз етумен сипатталады. Жалпы, коммерциялық банктің несиелік саясатының осы қағидаларын ұстануын оңтайлы, тиімді несиелік саясаттың критерийлері ретінде ... ... ... ... ... және ... ... ажыратқан жөн. Статикалық оптимум мысалы, банктің даму ... ... ... ... ... мен қызметтердің санын, банктің бар ресурстарымен қол жеткізілген еңбектік, материалдық, қаржылық ... ... ... ... Статикалық оңтайлы есептік баланс бойынша анықталады, ол өткен мерзімі ішінде орын алған пропорциялар,қаражаттар мен инвестициялар көздерінің ... ... ... ... ... ... ... бұл оңтайлы нұсқаны таңдау үшін жеткіліксіз, себебі есептік баланста балама жоқ. Банктерді қоса алғанда экономиканың ... ... ... негізіне жататын жоспарлық құжатты (бизнес-жоспар, маркетингтік жоспар несиелік ... ... ... ... дайындау қажеттілігі осыдан туындайды. Банк қызметіне қатысты коммерциялық банктің несиелік саясатын ... оның ... ... ... ... ... ішінде: клиенттің сапасын, оның несиелік және төлем қабілеттілігін бағалау; несиелеу ... ... ... ұсыну және өтеу); несие бағасы, пайыздық мөлшерлеме деңгейі; арнайы жағдайлар, мысалы, жеңілдіктер; ссуданы қайтарып ... ... ... ... [31]. ... ... оңтайлы саясаты - бұл нәтижесінде банк табыстары, оның пайдасы шексіздікке, ал шығындары мен ... ... ... саясат деп қорытынды жасауға болады.
Жалпы қоғамдағы экономикалық ... ... ... экономиканың субъекттері ретінде оңтайлы шаруашылық жүргізу критерийлерін жасаудан бастап қоғамдық ұдайы өндіріс құрылымын жетілдірумен аяқталатын күрделі экономикалық және ... ... ... ... ... ... табыстылық қағидасы банк дамуының бөлек уақыттық мезеттерінде ... ... ... ... оны ... суреттеуге болады.
Төмендегі графикте коммерциялық банк жұмысының табыстылығына қатысты бекітілген параметрлерге жетудің үш мүмкін жолы көрсетілген. ... 9 - ... ... ... ... ... дамудың мүмкін болжамдысы ортаңғы нұсқа болып табылады. Дегенмен банк қабылданған жоспарға түзетулер енгізуге және оның ... ... ... үшін ... дамуының бірнеше мүмкін нұсқаларын жасау тиіс. Дұрыс танылмаған айқындылық адекватты емес саясаттың құрылуына немесе банк үшін теріс салдарына ... ... ... ... ... ... ... қабылдануы саясаттың өзгеруінен болатын мүмкін табыс пен осы өзгерістердің бағасын салыстыруды қамтуы керек.
[31].
Банктік ... ... ... ... ... саясатын келесі позициялардан талдайды: біріншіден, оның бар-жоғы; екіншіден, несиелік саясаттың принциптерін ұстау сапасы яғни толықтығы, соның ішінде банктің қатысушы ... орын ... ... ... ... оңтайлығы және т.б. Міне, сондықтан коммерциялық банктің несиелік саясатының элементтерінің шарттастығы яғни тұтастығының принципі несиелік саясаттың банк жұмысындағы орны мен ... ... осы ... ... білу қажеттілігін анықтайды. Шындығында, несиелік саясат принциптері өзара тығыз байланысты. Бір принциптің бұзылуы қалғанын бұзылуына әкеліп соғады. Банктің несиелік саясатының ... осы ... және ... ... ... бірлікте қарастыру қажеттілігін білдіреді. Кейбір элементтерге толығырақ тоқталайық.
Банктің депозиттік саясаты (тар мағынасында банктің жалпы несиелік саясатының ... ... ... ... ... және оларды тиімді басқаруға қатысты банктік саясатты сипаттайды. Коммерциялық банктің депозиттік саясаты - бұл ... мен ... ... қаражаттарын тартуға қатысты банктің стратегиясы мен тактикасы және берілген банк үшін ... ... ... ... ... ... Депозиттік саясаттың мақсаты банк өтімділігінің мұқтаждықтарын қажеттілігіне қарай заемдық қаражаттарды белсенді алу жолымен қанағаттандыру ... ... ... ... пайда табу мүмкіндіктері кеңейеді, бірақ бұл ескеруді қажет ететін тәуекелге де байланысты (негізінен бұл ... ... ... ... табыстар мен тартылған қаражаттар арасындағы қатынас).
Батыстың дамыған елдерінің экономикалық әдебиетінде депозиттік саясат соның ішінде ... ... ... ... ... Ақша айналысын тиімді бақылау және басқару үшін айналыстағы ақша массасының жағдайын жоспарлаудың, болжаудың және реттеудің түрлі тәсілдері қолданылады. Батыстың индустриалды ... ... ... ең көп тараған схема аталмыш монетарлық агрегаттарды анықтау болып табылады. Қазіргі таңда АҚШ-та банк ... ... ... ... құралдарды ескеретін 75-ке жуық монетарлық агрегат бар. Ақша массасының құрамын түрлі компоненттреді енгізудің түрлі принциптері осы ... ... ... ... ... ... клиенттерге қатысты өзінің міндеттемелерін уақытында орындау қабілеті түсіндіріледі. Банк активінің өтімділігі жоғары болған сайын, сәйкес көрсеткіштің (ақшалылық) ... ... ... Ең ... өтімділікке М0 (қолма-қол ақшалай қаражаттар) көрсеткіші ие. Ақша несие ... ... ... ... ақша ... ... ... бірнеше көрсеткіштерді тәжірибеде қолдану ақша айналысының даму ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, бұның ақша несиелік сфераның реттеу мүмкіндіктерін оң әсерін тигізері сөзсіз [33].
Депозит банктің ... ... ... бірі ... ... ... ол өз ... тұрғындардың, кәсіпорындардың және ұйымдардың банк жүйесінің делдалдығымен банктің басқа клиенттеріне деген несиені білдіреді. Бұл ретте бюджеттік қаржыландыруға жүгіну қажетсіз ... ... ... ... қарқынын тежеуге, шаруашылық пен тұрғындар қаражаттарын тауар айналымынан көңлін бөледі, ал бұл ақша ... ... мен ... ... ... ... ...
Несиелік операциялар банк үшін де, ол қызмет көрсететін аймақ үшін де маңызды, сондықтан ссудалық саясатты тұжырымдауда ... ... ... ... жөн. ... көлемде осы факторлар банктің екінші ретті резервтерінің көлемі мен құрылымын және инвестицияларын анықтайды. Олардың маңыздысы ... ... ... Несие түрлерінің тәуекелділік және табыстылық дәрежесі
* Депозиттердің тұрақтылығы
* Ел ... ... ... Ақша-несие саясаты мен қаржы саясатының әрекеттестігі
* Банк персоналының қабілеті мен ... Банк ... ... ... несиеге мұқтаждығы.
Банк капиталы салымшылар мүдделерін қорғауға бағытталған. Капитал мен депозиттердің ара қатынасы банк өзіне ала ... ... ... ... ... ... ірі ... бар банктер әрі ұзақ, әрі тәуекелдігі бар ссудаларды ұсына алады [34].
Банктің жемісті жұмыс істеуі үшін ... ... ... қажет, сондықтан барлық банктер ссудалық саясатты құруда осы факторды ескереді. Кейбірі оған ... ... ... Пайдаға өткір мұқтаждығы бар банктер пайда шешуші мәнге ие емес банктермен салыстырғанда агрессивті ссудалық саясатты ұстануы ... ... ... ... ... және ... фирмаларына берілетін қысқамерзімді ссудаларға қарағанда, әдетте едәуір жоғары пайыз әкелетін мерзімді несиелер мен тұтыну несиелерінің салыстырмалы жоғары үлесінен көрінеді.
Өзінің несиелік ... ... ... банк депозиттердің категориясы мен ауытқуларының сипаттамаларын ескеруі керек. Банк жеткілікті бірінші ретті және екінші ретті резервтер құралғаннан кейін, ... ... ... Резервтердің қос түрі депозиттердің болжанатын ауытқулары мен ссудаларға деген сұранысты ескеруге бағытталатындығына қарамастан, болжанбас сұраныстың болуы банктерді ссудалық саясатты тұжырымдауда ... ... ... ... ... ... ... банк қызмет көрсететін аймақ экономикасы ықпал етеді. Шаруашылықтың маусымдық және циклдық ауытқуларға ... ... ... оның ... ... ... ... жүргізуге септігін тигізеді. Экономикалық құлдырау мен өсу кезеңдерінде салымдар шаруашылықтық тұрақтылықтарға қарағанда, жедел ауытқуларды бастан өткереді. Бұл ретте ел ... ... ... ескеру қажет. Жаплы шаруашылық жағдайға кері ықпалын тигізетін факторлар ірі ауқымға ие болса ақырында жергілікті жағдайға да өз әсерін ... ... ... ... қабілеті ақша-несие саясатына және фискалдық саясатқа ... ... ... ... ... ... ... банктің ссудалық мүмкіндіктері арта түседі. Бұл жағдайда банктер өз резервтерінің ... ... ... ... жағдайға қарағанда, либералдық несиелік саясатты ұстанады [35].
Банктің несиелік саясатын жасауда несиелік операцияларды жүзеге асыратын кәсіби ... ... ... ие ... ... ... ... сауда-саттық және өнеркәсіптік кәсіпорындарды несиелеу тәжірибесіне машық болғанына қарамастан, өз тәжірибесінде қозғалмайтын мүлік кепілдігіндегі ссудаларды ұсынумен ұшыраспауы ... ... ... ... ... болуы да мүмкін. Банктердің тұтыну несиелері саласына араласа бастауының мүмкін себептерінің бірі кәсіби ... ... ... ... ... ... ... несиенің белгілі бір аясындағы өзге банктердің ссудалық ... әсер ете ... ... ... Әрине, коммерциялық банктердің несиелік саясатына қызмет көрсетілетін аймақтың өзіне тән ерекшелігі әсер етпей қоймайды. Банктерге чартер берудің негізгі мақсаты қызмет ... ... ... ... ... Егер банк мұны ... оның ... ету мәні шамалы. Банктер ақылға қонымды және экономикалық негізделген несиелік сұраулар салған заем ... ... ... ... ... ... ... банктер мал шаруашылығы үстем аймақтарда бұл саланы несиелеуден бас ... ... олар өз ... ... шаруашылықтар сұрауларын ескере белгілеуі қажет [36].
Банктің ішкі несиелік саясатын анықтайтын факторлар (банктің өз іс-әрекетін ... ... ... және алыс ... басымдылықтары: табыстылық, өтімділік, клиентураны кеңейту, жаңа нарықтарды жаулау, операциялар мен қызметтердің жаңа түрлерін ендіру және т.б.) ... ... ... ... ... жеке ... тәуекелділігі мен табыстылығының дәрежесі;
* Депозиттердің тұрақтылығы;
* Орындалған операциялар мен көрсетілген ... ... ... қамтамасыз ету;
* Банк персоналының кәсіби дайындығы, кәсіби біліктілігі мен ... Банк ... ... ... ... Тәуекел-менеджмент деңгейі.
Коммерциялық банктің несиелік әлеуеті банкте (жинақталған) мобилизацияланған қаражаттар мен өтіміділік резервінің айырмасынан ... ... ... ... ... ... жалпы резерві Ұлттық Банкпен бекітілетін міндетті резервтер ... және ... өзі үшін ... өтімділік резервінің деңгейіне тәуелді келеді. Әрбір коммерциялық банк өтімді қаражаттардың төменгі резервін жасауға және өзінің өтімділігі, ... ... ... ... ... несиелік әлеуетті қамтамасыз етуге тырысады. Коммерциялық банктің ... ... ... өз кезегінде, келесі факторлармен анықталады: банкте жинақталған қаржаттардың жалпы ... ... ... мен ... ҚР ... ... ... деңгейі; ағымдағы өтімділікті ұстап тұру үшін ағымдағы резервтерді қолдану тәртібі; банк міндеттемелерінің жалпы сомасы мен құрылымы. ... ... ... ... тиімділігіне шарттар кешені сақталғанда қол жеткізіледі, егер:
+ өтімділіктің қажетті минимумы қамтамасыз етілгенде;
+ несиелік әлеует қаражаттарының ... ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізілгенде
Аталмыш заңдылықтарды банк өтімділігі мен несиелік әлеует қаражаттарын үлестіру саласында дұрыс несиелік саясатты ... ... ... ... ... ... үлестірудегі банк саясатының негізгі мақсаттарының бірі банк қаржаттарының көзі мен депозиттерінің құрылымының сәйкестігін қамтамасыз ету. Банктік ... ... мен ақша ... ... ... ... әлеует қаражаттарын жедел трансформациясын жүзеге асыру үшін, яғни несиелік әлеует қаражаттарының жеделдігіне қарағанда, едәуір ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... ... және шетелдік тәжірибе несиелік әлеует қаражаттарының трансформациясы банк өтімділігі ... ... ... ... бірі ... ... ... тәуекелдігін төмендету үшін банк активтері мен пассивтерін сомалары мен мерзімдері ... ... ... ... әлеует қаражаттарының сандық және сапалық келімі мен кетімі банк өтімділігін ұстап тұру тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... несиелік және пайыздық саясатын анықтайтын факторлардың бірі. Ссудаларға деген тұрақты сұраныс пен бос ... ... ... ... банктің пайыздық мөлшерлемесі артады. Кері жағдайда - ол төмендейді, сонымен қатар, пайыздық мөлшерлеме банктің несиелік ресурстарына деген сұраныс пен ... ... ғана ... оның ... ... дәйегімен реттеледі.
Несиелеу тәуекелдігінің дәрежесі коммерциялық банкте коммерциялық банктің түрі, заем алушының типі (клиенттер ... ... ... ... ... ... бойынша қамсыздандырылу мен кепілдік бар-жоғы, тәуекелдің уақыттық үлестірілуі бойынша анықталады. Осы критерийлерге байланысты әрбір берілген сома ... ... ... ... ... ... ... күнделікті ұшырасатын банктік тәуекелдер коммерциялық банк түріне қарай түрліше болады. Мамандандырылған банкте өнімді өндіру технологиясы алғашында жүзеге асырылуы қиындыққа соғатын ... ... ... ... жоғарлатылған тәуекелдер үстем болады. Бұл банктік тәуекелдіктерді реттеудің ерекше тәсілдерін, ... ... ... алу, ... ... мен т.б ... асыруды талап етеді. Салалық банктерде басқалармен қатар берілген саланың экономикалық дамуымен байланысты тәуекелдік дәрежесін ескерген жөн. Осыған ... ... банк ... және субъективті себептерге байланысты ол үнемі ұшырасып отыратын тәуекелдіктерді басқарудың, реттеудің дербес ... ... ... кірісуі керек [38].
Банк клиенттерінің құрамы банктің тәуекелдікті және оның дәрежесін есептеу тәсілін білдіреді. Сонымен қатар, бір заем алушыға ... ... ... заем ... ... ... ... немесе елге берілген ірі несиелер банк банкроттығының себебі. Сондықтан, ірі несиелерді ұсыну тәуекелін реттеу тәсілдерінің бірі олардың мөлшерінің шектеу болып ... Банк ... ... ... ... тұрақсыз клиенттерді несиелеуге таңдауды дағдарыстық емес тұрғыдан қарағанда несиелеу кезіндегі тәуекелдік дәрежесі артады. Несиелік ... бір ... ... ... шашыратқанда да пайда болады. Бұл алынған несиенің мақсатсыз қолданылуына, клиенттік қаржылық жағдайы мен оның тәуекелдіктерін қате ... ... ... ... қайтарылмай қалу қаупін арттыруға әкеп соқтырады.
Тәуекелдікті уақытқа телу нарықтық уақыт ... ... ... ... ... ... ... және саяси тұрақсыздық жағдайындағы Қазақстан коммерциялық банктерінің іс-әрекеттері жалпы заем алушыларды қысқамерзімді несиелеуге бағдар алады, ... ... ... және ішкі факторлардың өзгеруімен байланысты болашақтағы тәуекелдіктердің дәрежесін ... ... ... ... ... ... банк ... тұрақтылығын, депозиттердің ауытқу сипаты мен түрлерін ескеруі керек. Несиелік тәуекелдерді төмендету үшін берілген банк қызметтерінің ерекшеліктерін ескеріп, ... ... ... ... жөн және депозиттерді активтерге орналастыруда алынған мәліметтерді басшылыққа алуы қажет. Сондай-ақ депозиттерді қалыптастыруда пайда болатын пороценттік тәуекелді ескерген ... осы ... ... ... ұсынатын операциялары мен қызметтерінің спектрі бір рет бекітіліп, өзгеріссіз ... ... Ол ... өмір мен қаржылық саланың және т.б. өзгерістеріне бейімделіп дамиды. Банкпен ұсынылатын ... мен ... ... мен ... ... ... ... олардың рентабельдігі мен бәсекеқабілеттігі табылады. Солайтұра, банктер міндетті түрде оларға әсерін тигізетін факторлар ... ... ... сұраныс, ұсыныс, өзіндік құн, баға (соның ішінде баға), банктік қызмет пен т.б. тұрған өмірлік цикл кезеңі.
Банктік қызметтер мен ... ... ... ... және оның даму ... ... үшін коммерциялық банктің несиелік саясатын анықтайтын сыртқы және ішкі ... ... ғана ... ... ... қызметіне әсер ету бағасын берген де құптарлық. Сондықтан, банктер едәуір экономикалық негізделген ... ... ... ... ... зерттеу ісін жүргізеді [39].
Коммерциялық банктің несиелік саясатының өзіндік шекаралары бар. Несиелік саясаттың шекараларын анықтауыш шек, жеткілікті ... ... ... коммерциялық банктің несиелік саясаты мыналармен анықталады деп айтуға болады:
* коммерциялық банктердің ... ... ... ... және ... ... ... нақты көрініс тапқан ҚР ҰБ жалпы ақша-несие саясаты;
* түрінде ... ... ... дербес стратегиясы мен (тактикасы) әрекет тәртібі. Дегенмен несиелік саясатты жасау мен тәжірибелік жүзеге асырудағы ... ... ... ... ... ... (немесе анықталуы тиіс). Макроэкономикалық деңгейде несиелік саясаттың шекаралары экономиканың қажеттіліктерімен, ал микроэкономикалық ... ... банк ... банктің несиелік әлеуетімен немесе кең ресурстық базасымен және олар әрекет ететін ... ... ... ... шекараларының шартты бөлінісі мынадай: экономикалық шекаралар, олар нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың ықпалымен және банктің несиелік экспансия немесе ... ... ... ... ой ... ... әкімшілік шекаралар (банк іс-әрекетінің нормалары мен нормативтері (ҚР ... ... ... ... ... бекітілетін несиелік операцияларды орындауға шектер мен несиелеудің бақылау ... ... ... ... ... - ... ... (макро- және микроэкономиалық, дербес) және ішкі шекаралар (акционерлермен, құрылтайшылармен және банк персоналымен несиелік қарым-қатынас аясындағы шекаралар); уақыттық шекаралар (несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... ... қызметінің географияық, аумақтық шекаралары); сапалық шекаралар (несиелік портфельдің сапасын анықтайды) және сандық шекаралар (несиелік ... ... ... ... мен бақылау сандары); несиелік саясаттың жоғарғы және төменгі шекаралары. ... ... ... былай анықталады: біріншіден, клиенттермен операцияларға қатысты жалпы жағдайлармен, олар ... ... ... меморандумда шығарылып және бекітіледі, екіншіден, бұл жағдайларды іске қосатын банк қызметкерлерінің тәжірибелік жұмысымен анықталады. Американдық банктердің несиелік ... ... ... ... бойынша жалпы жауапкершілікті банктің директорлар кеңесіне жүктейді. Директорлар кеңесі төменгі деңгейде ... ... ... ... ... ... ... және несиелік саясаттың жалпы ұстанымдарын және шектеулерін қалыптастырады. Үлкен банктерде жазбаша түрде несиелік саясат ... ... ... және ... ... барлық қызметкерлері басшылыққа алады. Әр түрлі банктер үшін ... ... мен ... әр ... болып келеді, бірақ негізгілері мұндай құжаттарда кездеседі [40]. ... ... ... ... жалпы мақсаты қалыптастырылады, мысалы сенімді және табысты несиелерді ұсыну. Тәуекел ... ... ... ... және ... ... құндарын қоса несиелер бойынша жалпы табыстылық нормасына сәйкес келуі қажет. Меморандум несиелердің ... ... ... ол ... ... ... ... қызметкерлері шешімді қабылдауы мүмкін. Құжатта банк әкімшілігі несиелер түрлерінің қайсысын беруге болатының, ал ... ... ... ... көрсетіледі. Мысалы, банк баланспен және пайда мен шығындар шотымен қанағаттарлық фирмаларға ... ... ... ... ... ... ... бере алады, сонымен қатар кепілге алынған жабдықтар ... орта ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге банк ұзақ мерзімді инвестициялар үшін несиелерді, күмәнді ... бар ... ... ... ... компаниялардың акциялары бойынша несиелерді беруді кеңейтуді ұсынбайды.
Құжатта ... ... ... ... ... ... ... анықталынуы мүмкін. Меморандумда банктің өз қызметкерлеріне несие беру реті ... ... ... қарыздың алу жолдары туралы, овердрафттар туралы ережелер ... ... ... ... тек жалпы бағыттар мен ұсыныстарды енгізеді. Ол банк қызметкерлерінің инициативаларын жаппау керек. Мысалы, тиім салынған қаржылық жағдайы тұрақсыз фирмаларға ... ... ... ... ... ... ... бар фирмаларға, қосымша қамтамасыз ететін фирманың басқарушысы өз меншігіндегі мүлкін бергенде, несие беруі мүмкін. ... ... ... американың үлкен банктерінің меморандумының жіктелінуі келесі түрде көрсетілген. Бұл құжат бес бөлімнен тұрады: жалпы ... ... ... ... ... әр түрлі сұрақтары, несиелік портфелдің сапасына бақылау және банктердің комитеттері. ... ... ... ... ... ... ... құрылымы.
* Жалпы жағадайлары:
+ басқару;
+ операциялардың ...
+ ... ... портфелі;
+ портфелді басқару;
+ несие/депозит коэфициенті;
+ бір несие алушыға несиенің жоғарғы шектеуі;
+ несиелерді беруде қызметтерді ... ... ... ... ... шарттары;
+ қамтамасыз ету;
+ несиелік қабілеттілігі туралы ақпарат және құжаттар;
+ ... ... ... ...
+ ... ... жабу үшін ...
+ жабылмаған несиелерді шығару;
+ мерзімі өткен несиелерді ұзарту ... ...
+ ... ... заңдар және операциялар шарттары.
* Несиелердің кейбір түрлері:
+ ... ...
+ ... ... ... несиелер:
+ коммерциялық;
+ ауыл шаруашылық;
+ ипотекалық;
+ бөліп-бөліп төлеу арқылы жабылатын несиелер және ... ... ...
+ ... және ... ...
+ ипотекалық несиенің филиалдары;
+ аккредитивтер;
+ несиелік келісім-шарттар.
Керексіз несиелер.
* Несиелік саясаттың түрлі сұрақтары:
+ банктің ... ... және ... ...
+ ... ... ...
+ мүдделердің конфликттері.
* Несиелер сапасын бақылау:
+ несиелік қабілеттілігін талдау бөлімі;
+ несиелік портфелдің ...
* ...
+ ... ... жанындағы несиелік комитет;
+ қаржылық консультант жанындағы несиелік комитет;
+ несиелердің ревизиясы ... ... ... стратегиясы терең талдауды қажет етеді. Орын алған экономикалық жағдайға байланысты коммерциялық банктерге ... ... ... ... ұсынуға болады:
* персоналды таңдау және даярлау (несиелік саясатты жүргізу аясындағы персоналдың корпоративтік мәдениеті);
* несиелік портфельдің ахуалын бағалау және ... ... ... ... баға ... банк ... әртараптандыру: экономика секторлары, аймақтар, операциялар мен қызметтер түрлері бойынша; ... ... ... тәуекелін төмендету үшін. Банк әртараптандыру саясатын көп жүргізген сайын, банк соғұрлым ... ... ... ... ... Дегенмен банктің жалпы тәуекеліне тек ішкі ғана ... ... ... де ... ... ... банк үшін ... болып табылатын нарықтық тәуекел мүлдем диверсифкацияланбауы мүмкін.
* бухгалтерлік есеп және салық салу ... ... ... ... орын ... ... ... толтыруға резервтер қалыптастыру;
* проблемалы ссудаларды мұқият бақылау және қадағалау.
Алынған талдау нәтижелерін ескеріп, банк ... даму ... ... ... ... жүргізілген талдау банктің бағдарын дәл анықтауға, банкпен таңдалған даму ... ... ... ... ... ... [41]. ... ретте коммерциялық банктің сыртқы саясаты несиелік процесті ұйымдастыруға қатысты:
* елдегі экономикалық және ... ... ... және оның ... банктің қалай баға беретінін, осы факторлардан туындай келе, ол өзінің несиелік іс-әрекетіне (депозиттерге қаражаттар тарту мен ссудалар ұсынуға қатысты) ... ... ... нарықтардың қандай мақсатты нарықтары мен сегменттерін банк несиелеу үшін ұтымды әрі орынды және ... ... ... деп ... ... заем ... олардың несие қабілеттігін талдау позициясынан алғанда қандай талаптарды ... ... ... ... ... және реттеу органдары талаптарынан, сондай-ақ акционерлердің жалпы жиналыстарының шешімдерінен туындай келе несиелеу процесіне қандай ... ... ... ... ішкі ... ... ... керек:
* несиелеу процесін басқару орындары мен бөлімдерінің құрылымы;
* несиелік комитеттің құрылымы мен уәкілеттігін ... ... ... ... ... ... несиенің сапасына байланысты банк үшін мүмкін табыстылық пен тәуекелдік деңгейі;
* банк өзіне тиімді деп ... ... ... ... мен ... және дағдарыстық деңгейден дағдарыстық ауытқулар;
* банк міндетті деп есептейтін несиелік технологиялар;
* несиелік департамент қызметкерлеріне қойылатын талаптар және т.б.
III ... ... ... ... Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері
Тәуекелдің ... ... ... таныс. Өйткені тәуекел біздің өміріміздің ажырамас бөлігі болып ... ... деп ... болу ... болмау мүмкіндігін жүз пайыздық нақтылықпен болжай алмауын айтамыз. Кез келген адам тәуекел деңгейін төмендетуге тырысады. Өйткені жағымсыз ... болу ... ... ... адам шығын шегеді. Тәуекел деңгейін төмендету мақсатында біз екі немесе одан да көп ... бар ... ... ... таңдау құқығына ие болғымыз келеді. Тәуекел деңгейі мен табыстылық деңгейі ... ... ... келеді. Яғни, тәуекел деңгейі неғұрлым жоғары болса, табыстылық деңгейі де соғұрлым жоғары ... ... ... деңгейі төмен болса, табыс та төмен ... ... кез ... ... табыс пен тәуекел деңгейлерінің ... ең ... ... ... ... ... айтылғандарды ескере отырып, банк үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі болып келетінін айтып кеткен жөн. Өйткені кез ... ... ... ... ... ... қызмет ету уақтысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып келеді. ... ... ... ... ұшырауы немесе ұшырамауы банктің тәуекелді басқаруымен байланысты.Банк ісінде тәуекел деп ... ... мен ... кері әсер ... ... болу ықтималдылығын айтамыз. Тәуекел жағымсыз оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар жатады: табыстың төмендеуі, берілген несиелердің ... ... ... ... болуы, базалық ресурстардың азаюы, баланстан тыс операциялар бойынша төлемдердің ... және тағы ... ... ... ... қаншалықты төмен болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да соншалықты төмен болады.Сондықтан кез келген банк өзінің қаражаттарын ... ... және ... деңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады [42].
Банк басқармасы тәуекелдің пайда болу ... және ... болу ... аса ... ... ... ... пайда болуының үш көзін атап өтуге болады. Алғашқы екі түрі объективті сипатта, яғни банктің ... ... ... тәуелсіз болады. Ал, үшінші түрі субъективті сипатта болады, яғни банк қызметіне тәуелді болып келеді.
1. ... ... деп әр ... ... құнының өзгеруіне тәуелді қаржылық жағдайды айтамыз. Ол мыналардан тұрады:
а) Пайыздық тәуекел - ағымдағы пайыздық мөлшерлеменің ... ... ... ... ... тәуекел - валюта бағамының өзгеруімен байланысты тәуекелдің ... ... ... қор ... ... ... тәуекелдің түрі.
2. Контрагент тәуекелі немесе несиелік тәуекел деп - контрагенттің міндеттемелерін ... ... ... ... ... байланысты тәуекелді айтамыз.
3. Басқару немесе менеджмент тәуекелі. Ол мыналардан тұрады:
а) Оперативтік тәуекел - банктің кейбір функцияларымен байланысты ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық қүрылымы, ақпараттық және технологиялық жабдықтармен камтамасыз етілу дәрежесі, ... ... ... ... өз ... ... және нақты орындау қабілеті.
б) Стратегиялық тәуекел - банк ... ... ... ... жіберілген қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар: шешім қабылдау үшін ақпараттық базаның жеткіліксіздігі, каржы нарығының математикалық ... ... ... болуы , болжау және жоспарлау әдістемелерінің толық еместігі.
Тәуекел деңгейіне әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп екіге бөлуге болады [43].
Жоғарыда ... ... ... жиі ... ... ... ... болуына себеп бола алады:
* Өтімділік тәуекелі активтерді тез арада ақшаға айналдыру ... ... ... үшін ... ... ... қабілетін жоғалтумен байланысты.
* Пайыздық тәуекел нарықтағы пайыздық ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамауымен байланысты;
* Нарықтық немесе инвестициялық тәуекел бағалы кағаздардың мүмкін болатын құнсыздануымен ... ... ... ... ... ... тұрақтылығымен сипатталады;
* Валюталық тәуекел валюталық бағамның жоспарланған деңгейдегі ауытқуымен байланысты;
* Операциондық тәуекел төлемдерді ... ... ... ... ... ... кезінде пайда болады;
* Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және ... ... ... жағымсыз жағдайларға байланысты пайда болады;
* Келеңсіз жағдай тәуекелі табиғи апаттармен ... ... ... ... ... болатын тәуекелдің түрі.
Банк өзінің іс-әрекеттері нәтижесінде тәуекелдердің сан алуан түріне ұрынады. Мұндай тәуекелдер пайда болу уақтысына, ... болу ... ... сыртқы факторларға және тағы басқа көптеген критерийлерге байланысты жіктеледі. Тәуекелдің барлық түрлері өзара байланысты болып табылады. Сондықтан тәуекелдің бір түрінің ... ... да ... ... өзгеруіне себеп болады. Осы себептерге байланысты банк үшін әр тәуекелдің түрін талдау, оның басқа тәуекелдің түрлерімен ... ... ... соғады [44].
Тәуекелді басқару мен бағалау тиімділігі көбіне оның классификациясымен анықталады. Тәуекелдерді классификациялау деп ... ... жету үшін ... ... ... ... ... бір топтарға бөлуді айтамыз. Ғылыми негізделген классификация жалпы жүйедегі әрбір тәуекелдің орнын анықтауға мүмкіндік береді. Ол тәуекелді ... ... ... мен ... ... ... ... береді. Қазіргі заманға сай экономикалық әдебиеттер мен тәжірибеде басқару және талдау мақсаттарына байланысты банк тәуекелдерінің көптеген классификациялары бар.
Несиелік ... - ... ... себебі несиелеу банк қызметінің негізі болып табылады.
Несиелік тәуекел түсінігінің ... ... бар. ... тоқталайық: қарыз алушының негізгі қарызды және несиеге тиесілі пайызды несие берушіге (банкке) төлемеу қаупі; ... ... ... - ... ... өз ... орындамау мүмкіндігі; ссуданы қайтармау себебінен таза табыс пен акцияның ... ... ... ... алушының қарызды жабу мүмкіндігі мен қарызға қызмет жасау (пайыздарды төлеу) мүмкіндігінің жоқтығы салдарынан банк табысының ... мен ... ... ... ... ... соқтырады [45].
Несиелік тәуекелге қарыздық бағалы қағаздар шығаратын эмитент, олар бойынша пайыздарды немесе негізгі қарыз сомасын төлеуге мүмкіндігі болмауы да ... ... ... ... ... мен несие берушілерді де негізгі қызықтыратын нәрсе.
Міндеттерге қызмет етуге болатын ақша ... ... ... ... ... ... банктің ішкі ортасы да әсер етеді. Жеке тұлғаның қарызды өтеу мүмкіндігіне оның ... ... ... ... капиталдың көлемі және тағы басқалары әсер етеді. Осыған орай банк ссуда алуға сұраныстың әрбірінде ... ... ... ... ... ... үшін талдау жүргізеді. Мемлекетік инвестициялық бағалы қағаздардың (оларды формальді түрде мемлекетің несиелеу құралдарына де қатынастыруға болады) тәуекелі аз болғанымен, олар ... ... ... ... да болған.
Осылай, несиелік тәуекелідің көлемі сыртқы факторлармен қоса ішкі факторлардың әсеріне де байланысты болады. Несиелік тәуекелді басқарудың негізгі әрекеті ... ішкі ... ... ... тәуекел - банктің қаржылық жоғалуына ... ... ... ... ... көрсетілген немесе күтілген қаржылық міндеттерін орындамау тәуекелі. Осылай, несиелік тәуекел - клиенттің банк алдындағы өз ... ... ... мен мүмкіндігіне байланысты тәуекел. Шартты түрде несиелік тәуекелдің келесі түрлерін көрсетуге болады:
* несиелеудің тікелей тәуекелі;
* несиелеудің ... ... ... ... талаптарын орындамау тәуекелі;
* эмиссиялар мен орналастыру;
* клирингтік тәуекел.
Несиелік тәуекел операцияның жүргізілуінің барлық мерзімі ішінде банк тәуекелге бас ... ... мен ... өнімдерді ұсынумен байланысты. Несиелеудің тікелей тәуекелі клиенттің нақты ... ... ... ... Бұл тәуекел ссудадан бастап тігілу операцияларымен аяқталатын барлық банк ... ... ... ... ... ... ... бар болғандықтан ұзақ мерзімді несиелеу қысқа мерзімді несиелеуге қарағанда тәуекелі жоғары болады. Тәуекелдің бұл түрі міндеті ... ... ол ... ... ... ... Тәуекелдің есептік көлемі негізінде керекті резерв көлемі мен пайыз көлемі анықталады. Берілген тәуекел негізінен қарыз ... ... ... ... ақша ... ... ... бағалау, басқа да әдістемелер) негізделеді [46].
Несиелеудің шартты тәуекелі клиенттердің мүмкін міндеттемелері уақытылы ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, несиелеудің шартты тәуекелі - бұл несиелеудің мүмкін тәуекелі. Бұл ... ... ... ... кепіл бизнесте пайда болады.
Келісім шартты орындау уақытына дейін контрагенттің келісімнің шарттарын орындамау тәуекелі несие тобына жатады, өйткені бағалаудың негізгі аспектісі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі. Оның көлемі берілген келісім шартты басқа клиентпен келісім ... ... ... қоса ... ауытқуларына байланысты басқадай ағымдағы шығындар көлеміне байланысты анықталады. Егер талдамалық келісім шарт бойынша ... ... ... ... ... шартына қарағанда тиімділігі аз болса, онда банк шығын шегеді. Тәуекелдің мұндай түрі ... ... ... ... ... банк ... келісім шарт жасасқаннан кейін өзінің міндеттерін орындауынан бас тартуы мүмкін. Депозитті келісім шарт жасасу барысында банктік қаражаттар белгілі бір кезеңге ... және бұл ... ... бір ... ... ... Егер ... депозиттерді қайта талап етсе, банкке пассивтермен қамтылмаған активтер қалады [47].
Келісім шарт орындау мерзіміне контрагентің міндеттермелерін ... ... банк ... ... өз ... ... бірақ қаражаттардың жауапты қозғалысының болмауы кезінде жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... мүмкін, мысалы сағаттарының айырмашылығы. Осылай, берілген тәуекел несиелеудің тікелей тәуекеліне жатады.
Эмиссия мен ... ... ... пен ... ... ... бағалы қағаз немесе басқада қарыз құралын алуға ... алып ... ... ... ... ... болапды. Бұл тәуекел қазіргі кезде көптеген банктер қарыздық бағалы қағаздар шығарумен айналыстындықтан өте маңызды. Бұл ... ... ... ... ... ... алушыға құрал сатылмау тәуекелі бар болады. Эмиссия мен орналастыру тәуекелінің негізін банктен қысқа мерзімге алынған бағалы ... ... ... да қарыз құралының нарық құны эмитенттің қаржылық жағдайы өзгергенде ... ... ... ... ... құрайды.
Клирингтік тәуекел клиентердің тапсырысы бойынша қаражаттарды ... ... ... ... және ... ... ... шотына уақытылы түспеуінен болады.
Берілген тәуекелдер несие тобына жинақталған, себебі клиентерге немесе контрагент банктерге қаражаттар ұсынуға байланысты міндеттемелердің пайда болуымен сәйкес ... ... ... ... келесі түрде болады: несиелік тәуекел - несие алушының ... ... ... сомасын қайтармауы, қайтару мүмкіндігінің жоқтығы немесе қайтару ынтасының жоқтығы салдарынан басқа сөзбен айтқанда, несиелік ... - банк ... ... ... ... ... орындау мүмкіндігі мен ынтасына байланысты тәуекел.
Тәжірибеде барлық тәуекелдер өзара байланысты және өзара ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты орналасқан). Яғни, несиелік тәуекелді басқару толығымен банктің қарызгердің қаржылық жағдайы мен оның болашақтағы динамикасын ... және ... ... ... ... Айта кеткен жөн, несиелік тәуекелді бағалау кезінде клиентің қарызды қайтару дайындығына үлкен көңіл бөлген жөн.Осы кезде ең бірінші сапалық ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда банк табысты ала алмауы немесе банк шығынға ұшырайтын қаржылық құралердің ... ... ... ... ... ... пайыздық, валюталық, өтімділік және т.б., яғни қандай да болмасын экономикалық көрсеткіштер мен индикаторлардың өзгеруіне (инфляция темпі, қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... индекстер және т.б.) байланысты тәуекелдер кіреді. Мұндай кең деңгейдегі нарық тәуекелділігінің анықтамасына несиелік тәуекел де ... ... ... ... ... деңгейде түсіндіріледі: қорлық нарықтың конъюнктурсына тәуелді портфельді инвестицияларды басқару кезінде пайда ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінен тартылған қаражаттар бойынша төленетін пайыздық мөлшерлемесінен артып кету тәуекелі жатады. Сондықтан пайыздық тәуекел ... және ... ... ... ... ... бойынша дивиденттердің өзгеруінен, облигациялар, сертификаттар, басқа да бағалы қағаздар бойынша пайыздық мөлшерлемесінің өзгеруінен инвестор - банктердің ұшырайтын жоғалту тәуекелдері пайыздық ... ... ... мөшерлеме динамикасы табыстар мен шығындар арасындағы өзгеріс көлеміне әсер етеді, сондықтан шағын мағынада пайыздық тәуекелді пайыз маржасының азаюына ... банк ... ... ... ... ... түсіндіруге болады. Басқа сөзбен айтқанда, тартылған қаражаттардың орташа құнының активтердің орташа құнынан асып кету тәуекелі.
Пайыздық тәуекелге ұшырайтын ... ... ... ... ... ... сауда портьфелі жатады. Пайыздың нарықтық бағасының жоғарылауы негізінен бекітілген пайызбен облигациялардың, бағалы қағаздардың айналым құнының төмендеуіне алып ... Орта ... және ұзақ ... ... қағаздарға қаражаттар салған инвестор бекітілген деңгеймен салыстырғандағы ағымдағы орта нарықтық пайыздың өсуі кезіндегі бекітілген пайызбен пайыздық тәуекел ... ... ... ... ... ағымдағы орта нарықтық пайыздың өсуі кезіндегі бекітілген пайызбен орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... эмитент те ұшырайды [49].
Инфляция кезінде пайыздық мөлшерлемесінің жылдам өсуі барысында берілген тәуекел түрі ... ... ... ... да ... ... ... несиелік тәуекел көлеміне қосылмаған болса, берілген несие бойынша қарызгердің пайызды ... ... де ... ... ... ұзақ ... ... беру банк несиелеу кезеңінде пайыздық мөлшерлемесі өсу тәуекеліне ұшырайды. Пайыздық тәуекеліне пайыздық мөлшерлемесінің өзгеруіне сезімтал активтер мен пассивтер ... ең көп әсер ... ... да ұзақ мерзімді несиелеу кезінде банктер өзгермелі пайыздар құруға ... ... мен ... көп ... ... мөлшерлемесінің өзгеру тәуекеліне ұшырайды. Сондықтан, жақсы қызмет жасайтын банктің табыстары мен шығындарының көп бөлігін пайыздық ... мен ... ... ... ... банк ... ... нарықтық құнынан жоғары алу тәуекеліне ұшырайды, яғни пайыздық шығындар жоғарылайды. Депозиттерді орналастыру кезінде керісінше жағдай пайда болады.
Осылай, пайыздық ... ... ... ... ... сонымен қоса қарызды жабу уақытына байланысты ауытқуының тәуелділігін көрсетеді. Пайыздық мөлшерлемесінің ... ... ... банк балансының барлық позицияларының бағасына әсер етеді. Олардың кейбіреулері пайыздық мөлшерлемесінің ... ... - ... ... ... ... болып келеді.
Егер пайыздық тәуекелге көп жағдайларда қарыздық қаржылық институттар байланысты болса, онда қор - кәсіби және ... ... ... Егер ... ... пайыздық мөлшерлемесінің ауытқу деңгейіне байланысты болса, ал қор - ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің пайда болу немесе ықпал ету аясына сәйкес ішкі және сыртқы деп ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттеріне тәуелді емес тәуекел жатады. Сыртқы тәуекелдің деңгейіне көп факторлар әсер етеді. Олар: саяси, ... ... ... ... және тағы ... Ішкі ... ... және оның клиенттерінің іс-әрекеттерімен байланысты пайда болатын тәуекелдерді жатқызуға болады. Ішкі тәуекелдерге мыналар жатады: банк басқармасы іс-әрекетінің белсенділігі, тиімді маркетингтік ... ... және тағы ... ... тәуекелге мемлекеттік тәуекел, валюталық тәуекел, табиғи апаттар тәуекелі жатады, ал ішкі ... банк ... ... банктік операциялардың сипаты және коммерциялық банктердің түрлері жатқызылады.
Мұндағы негізгі ерекшелік сыртқы тәуекелдердің басқарылатын және басқарылмайтын деп екіге бөлінуі ... ... Ал ішкі ... ... ... және ұйымдастырушылық деп үшке ... ... ... ... ... ... ... тәуекел жатады. Басқарылмайтын сыртқы тәуекелдерге саяси, экономикалық сақтандыру, депозиттік, валюталық, инвестициялық, пайыздық ... ... ... ... шот ашу кезінде банк фирманың заңды мәртебесін анықтаудан және оның басшылары туралы мәліметтерді алудан ... Осы ... ... ... ... ... ... кепіл қағаз (сертификат), сауда сертификаты, ассоциация туралы меморандум, клиенттің қаулысы. ... ... ... ... банк осы ... ... болып табылатындығы туралы компанияның директорлар кеңесі шешімінің куәландырылған көшірмесін алуы тиіс. Құжаттарға қол қойғанда арнайы тұлға компанияның өкілі ретінде қызмет ... ... ... ... ... ... банктер тартылған қаражаттар сипатына байланысты дифференциацияланған пайыздық мөлшерлемелер бекітеді, бірақ жеке кредиторларға қатысты емес. ... ... ... ... ... ... ... пайыздың мөлшері уақытша орналастырылған бос ақша қаражаттарының табыстылығы мен тәуекеліне негізделген ақша және несие ресурстарының сұранысы мен ұсынысынан пайда ... ... ... ие. ... бос ақша ... иеленуші ең аз тәуекел мен жоғарғы деңгейде пайызды есепке ала отырып, оларды орналастырудың балама нұсқаларын таңдайды ... ... ... ... ... мөлшерлеме халықтың және өнеркәсіптердің уақытша бос ақша қаражаттарын тартуда экономикалық ынталандырушы функциясын орындайды. Клиенттердің депозиттеріне қатысты банкпен пайызды ... ... пен ... қаражаттарын қолма-қол ақша түрінде өз қолдарында ұстағанға қарағанда, оны банкте ... ... ... ... ... ... себебі ол бойынша пайыздар төленеді. Сонымен қатар халық үшін ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі емес, нақты пайыздық мөлшерлемесі иеленеді, яғни инфляцияны алып тастағандағы номиналды пайыздық мөлшерлемесі. Бұл халық өзінің қаражаттарын қатаң валютада ... ... бар ... ... осы ... құны ... ... салыстырғанда ел ішіндегі инфляция нәтижесінде құнсызданбайды. Сондықтан теңгеде салынған ... с ... ... ... ... ... қаражаттарды қолма-қол ақша түрінде ұстағанға қарағанда оны теңгелей депозитте ұстау қаншалықты тиімдірек екенін көрсетеді.
Сонымен бірге әлемдік тәжірибе депозиттер бойынша ... ... ... мен ... ... ... даму ... арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Мысалы: Пайыздық мөлшерлемесіне қатысты қаржылық либерализацияны өз бетінше ... ... ең ... ... ... 1950 жылдың басында Тайван елі табылды.Ол төмендегі формуламен ...
(I - p)
r = ... ... + p)* ... - ... пайыздық мөлшерлемесі
I - номиналды пайыздық мөлшерлемесі
P - ... ... ... қарқыны.
Тартылған қаражаттар бойынша пайыз банкпен қалған қарыз қалдығына есептеледі және ... ... ... ... банк шығынына жатқызылады. Есептеу әдісінде ағымдағы айдағы есептелген ... ... ... ақша ... ... оның ... жатады. Пайыздарды есептеу тәсілдері жай пайыздық формула бойынша және күрделі пайыз ... ... ... ... алудың дәстүрлі әдісі болып жай пайыздар табылады, база ретінде есептеу үшін салымның нақты қалдығы қолданылады және ... ... ... ... ... шыға ... бойынша табыс төлеу және оны есептеу жүргізіледі. Банктің тартылған қаражаттары бойынша ... ... ... ... ... негізгі сомасы қарыз сомасының өскендігін көрсетеді, яғни банктік пайыздар капитализацияланады, депозиттің жалпы сомасын көбейтеді. Мысалы: Жай ... ... ... ... ... + I * t)
S =P * ------------------ ; ... - ... ... ... - ... ақша ... ... пайыздар есептелетін күн
саны;
K - ... ... күн ... - ... ... бастапқы сомасы;
S - бастапқы тартылған ақша қаражаттарының сомасы қосылған ... ... ... = ақша ... ... ... әдісі күрделі пайыз (пайызға пайыз қосу). Бұл жағдайда есеп айналымының өтуіне байланысты салым сомасына ... ... ... және ... сома ... ... сомасына қосылады. Келесі айналым кезеңінде пайыздық мөлшерлемесі жаңа сомаға есептеледі, пайыздарды қолдану салым бойынша табыс төлеу мерзім соңында жүргізілген кезде ғана ... ... ... ... ... формуламен есептелінеді.
(1 + I * j)
S = P * --------------- * n; ... - ... ... ... - айналым кезеңіндегі күнтізбелік күндер саны, ... ... банк ... ... ... ... - ... жылдағы күндер саны
n - тартылған ақша қаражаттарының жалпы мерзімі ішінде есептелген пайыздар капитализациясы бойынша операциялар саны
P - ... ... ... ... - ... ақша қаражаттарының сомасы = бастапқы сома қосылған капитализацияланған пайыздық мөлшері.
3.2 Пайыздық тәуекелдерді басқарудың негізгі әдістері
Банктің ... ... ... ... ... ... ... ерекше назар аудару қажет екендігін көрсетеді. Оның негізінде ... ... ... ... ресурстарды әртараптандыру қажеттілігі, сондай ақ ресурстарды басқа да көздерден тарту мүмкіндігін ... ету және банк ... оның ... ... және ... ... ... тепе-теңдігін қамтамасыз ету.
Жоғарыда айтылып кеткендей, пассивтік операциялар бойынша тәуекелдер, яғни тартылған қаражаттар (депозиттік операциялар) ... ... ... өтімділікті басқару
* пайыздық тәуекелдерді басқару
* депозиттерді сақтандыру қоры.
Депозиттік тәуекелдерді басқару ұшін біріншіден, банктің өтімділігін басқару қажет. Банк ... - ... мен ... берушілер алдында банктің өз міндеттемелерін уақытында және шығынсыз орындау қабілеттілігі.
Депозиттік тәуекелдерді басқару пайыздық тәуекелдерді басқару арқылы жүзеге ... Яғни ен ... ... ... ... тоқталмас бұрын пайыздық тәуекел түсінігіне тоқталайық. Пайыздық тәуекел бұл ақша нарығында жағымсыз пайыздық мөшемелер өзгеруіне байланысты жоғалтулардың пайда болу ... ... ... ... әр ... ... ... туындайды:
* Пайыздық мөлшерлемелердің түрін дұрыс тандамау (қалқымалы, бекітілген, төмендетілген );
* Орталық банктың пайыздық саясатының өзгеруі;
* Несиелер мен ... баға ... ... ... ... да себептер.
Пайыздық мөлшемелерді жеке банк тарапынан реттеу өте қиынға түседі сондықтан ... ... ... сыртқы тәуекелдерге жатқызамыз. Бұдан басқа активтерінің көп бөлігі ссудалар түрінде болатын коммерциялық банктер үшін пайыздық тәуекел анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... байланысты банктың тартылған қаражаттардың орташа құнының несиенің қызмет ету мерзімі ішінде ... ... ... асып кету ... Мысалы, банк 3 айға несие беру кезінде несиелеу кезенің де пайыздық мөлшемелердің жоғарылап кету мүмкіндігімен байланысты тәуекелге ұшырайды. Нәтижесінде банк ... ... бір ... ала ... ... ... алушы үшін пайыздық тәуекел, ол банк болып табылуыда мүмкін, тартылған рецурстары бойынша нарықтық пайыздық мөлшерлемелерінің мүмкін болатын азаюы салдарынан ... ол өз ... ... ... ... алып келеді. Мысалы, үш айға несие алған банк үшін тәуекел осы кезенде пайыздық мөлшерлеме ... ... ... ... ... өте ... ... мүмкін жағдайымен байланысты [52].
Пайыздық мөлшерлеме мәселесі банк портфелі әртүрлі мерзімдегі активтер мен пассивтерден тұратындығын, яғни әр ... ... ... ... алғанда әсіресе өзекті болып табылады.
Пайыздық тәуекелдерді басқару өзіне активтер, сондай ақ банктің міндеттемелерін басқаруды кіріктіреді. Пассивтерді басқару ссудаларды ... үшін ... қол ... ... ... ... ... бірнеше концепциясы бар:
* пайыздық маржаны басқару (табыс әкелетін активтер ... ... ... мен банк ... бойынша пайыздық шығындар арасындағы айырмашылық). Банктік маржа жоғары болған сайын, ... ... ... ... ... болады. Басқа сөзбен айтқанда, активтер бойынша пайыздық табыстар мен міндеттемелер бойынша пайыздық шығындар арасындағы маржа оң болуы ... әр ... ... ... пайыздық маржаның әр түрлі деңгейіне ие. Көптеген ... ... ұсақ ... ірі ... ... маржасы жоғары.
Пайыздық маржаны басқару үшін банкке қажет:
* ... ... ... ... ... ... бұл өз ... пайыздық табыстардың өсуі немесе төмендеуін анықтайды;
* банктің стандарттарына пайыздық маржаның сәйкес келуіне бақылау жүргізу;
* пайыздық маржаны құрайтын негіздердің өзгерісін ... ... ... мен ... жекелей баптарының жалпы өзгеріске әсерін анықтау;
* пайыздық маржаның шегін анықтау.
Банктің басшылары ... ... кері ... банк ... ... ... ... бір деңгейде таза пайыздық маржаны қамтамасыз етуге тырысады. Таза пайыздық маржаның бекітілген деңгейі (таза пайыздық табыс ... ... ... банк ... ... ... таза табысты тұрақтандыруға әсерін тигізетін пайыздық мөлшерлемелерінің өзгеру ... ... ... ... ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлемелердің жоғарылауы кезінде, таза пайыздық маржаның мәні төмендейді, сондай ақ міндеттемелер бойынша пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуімен салыстырғанда активті ... ... ... мөлшерлемелердің төмендеуі. Бұл жағдайда банк менеджерлеріне табыстармен салыстырғанда олармен ... ... ... тәуекелін төмендету жолдарын іздеу қажет [53].
Спред концепциясы. Бұл концепция шегінде активтер бойынша алынған орташа ... мен ... ... ... ... ... ... айырмашылықты талдау. Осы екі көрсеткіш арасындағы айырмашылық үлкен ... ... ... ... ... ... концепциясы. Қалқымалы және бекітілген пайыздық мөлшерлемемен банктің активтері мен пассивтерімен ... ... ... бір ... ... статистикада бекітілген мөлшерлемедегі пассивтерден қалқымалы пайыздық мөлшерлемелі активтер сомасының ұлғаюы.
Бұл мәселе ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме бойынша несиелеуге дайын емес, ал салымшылар өзінің ... ... ... ... ... ... жағдайда. Сондықтан қалқымалы пайыздық мөлшерлемені нарықтық пайыздық мөлшерлеме деңгейі өзгеру динамикасымен байланыстыру ... ... ... ... ... ... күтілсе, өзгермелі мөлшерлемемен тартылатын қаражаттар үлесін және бекітілген мөлшерлемемен активтер үлесін ұлғайту қажет. Егер пайыздық мөлшерлеме деңгейі ... ... онда ... бір ... ... үшін ... ... активтер портфелін ұлғайту және бекітілген пайызбен ресурстар тарту қажет.
Депозиттік тәуекелді басқарудың бір элементі ол - ... ... қоры ... табылады. Сақтандыру жүйелері қызмет ететін барлық елдерде коммерциялық банктер мұндай жүйелердің қызмет ету аясына енгізілген. ... ... бұл тек қана жеке ... ... қатысты, себебі, мемлекеттік банктердің салымшылары басқа тәсілдермен қорғалады. Кепілдендіру ... ... ... ... ... емес ... мекемелердің әртүрлі типтерін қамтиды. Сондай-ақ, бұл жинақтаумен айналысатын кооперативтік несиелік ұғымдарға да қатысты (несиелік одақтар, ... және тағы ... ... ... қаржылық мекемелердің бұл топтары үшін арнайы кепілдендіру органдарымен жүйелері қалыптасқан (Германия, Австрия). Әлемдік тәжірибеде банк салымдарын сақтандырудың міндетті және ... ... ... ... ... ... банктер жүйеге міндетті және заңмен бекітілген тертіпте қатысады. Көптеген дамыған ... осы ... ... ... көп ... тәжірибе көрсетіп отырғандай, кепілдендіру жүйелері толығымен өзін ақтап отырды. Депозиттерді сақтандырудың ... ... - АҚШ( ... Резервтік Жүйеге мүше - банктер үшін), Канада, Ұлыбритания, Голландия, Жапония елдерінде қалыптасқан. Екінші жағдайда әрбір банк ... ... ... өз бетімен шешеді. Бұл нысан Батыс Еуропа континентальді ... ... атап ... ... ... ... және тағы ... елдерде қатысады.
Алғашқы кезеңде жеке тұлғалардың салымдарына міндетті ... ... беру ... ... жеке тұлғалар теңгемен, АҚШ долларымен және еуромен мерзімдік салымға салған банктік салым ... ... ... ... ... ақша ... табылады. Оларға мынадай ақша қаражаттары жатқызылмады:
* қажет уақытында талап етілетін депозиттер;
* жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... құрмай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысқан жеке тұлғалар депозитке салған ... егер бұл ... ... ... ... ... болса;
* жеке тұлғалар салымға салған ақша - осы банк не ... ... ... ... ... ... банк акцияларының 5% астамын иеленетін, дауыс беру құқығы бар осы ... ... ... және акционерлері депозиттерге салған ақша;
* ақша қаражаттарына кепілдік беру көзелмейтін шарт бойынша жеке адамдардың ... ... ... ... ... ... бір салымшысына ең жоғарғы өтеу мөлшері 1 млн ... ... және Қор өтем ... ... сай ... ... шамамен қайтаруға міндеттенді:
* 200 мың теңгеге дейінгі салымдар бойынша - ... 200 мың ... 400 мың ... ... салымдар бойынша - 200 мың теңге және 200 мың теңгеден асқан сомадан 80%;
* 400 мың теңгеден 600 мың ... ... ... ... - 360 мың ... және 400 мың ... асқан сомадан 60%;
* 600 мың теңгеден 800 мың теңгеге дейінгі салымдар бойынша - 480 мың ... және 600 мың ... ... ... ... 800 мың ... 1 млн теңгеге дейінгі салымдар бойынша - 560 мың ... және 800 мың ... ... ... ... 1 млн ... жоғары салымдар бойынша - 600 мың теңге және 1 млн ... ... ... ... өтеудің бұл әдісінің кейбір жағдайлары жеке тұлғалар үшін ... ... қоры мен ... үшін көп ... ... алатын және тиімсіз болғандықтан, бұл жағдайды өзгерту мәселесі көтерілді. Сондықтан, 2008 жылдың 1 шілдесінен депозиттерді ұжымдық сақтандыру жүйесі бойынша өтемдерді ... жаңа ... ... ... ... Қор ... ... жағдайда, жеке тұлғалардың депозиттерін өтеу тәртібін былайша өзгертті:
* Жеке тұлғалардың теңгемен номинацияланған депозиттерінің 400 мың теңгесі ... ... ... да, ... ақ ... пайыздық соманы қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 50% мөлшерінде қайтаруға міндеттенді;
* Шетел валютасындағы депозиттер бойынша - ... ... 90% ... ... ең ... ... 360 мың ... құрады, алайда салымның пайыздық сомасы қайтарылмайтын болды. Салымдарды кепілдендіру тәртібінің әркелкі болуы экономиканың дәрежесін төмендету және ұлттық валютаны ... ... ... ... ... етілетін теңгемен номинацияланған салымдарды кепілдендіру объектілерінің қатарына ... Ол ... өтем ... ... алайда 50 мың теңгеден аспайтын сомада қайтарылды.
Депозиттерді өтеудің бұл әдісі 2010 ... 1 ... ... ... келді.
Егер қатысушы банктен басшы қызметкерлерінің, олардың жақын туысқандары мен жұбайларының, сондай-ақ дауыс беру құқығы бар акциялардың 5 және одан да көп ... ие ... ... жақын туысқандары мен жұбайларының мерзімді, шартты және қажет уақытында талап етілетін салымдары ағымдағы шоттардағы және карт шоттардағы ақша ... ... ... ... әрбір салым бойынша мөлшері нарықтық бағам бойынша есептелген 50 мың АҚШ долларына балама сомаға тең немесе асып түсетін сомадағы ... және ... ... ... ... ... ... Қор жеке тұлғаның теңгемен номинацияланған депозиттерін 700 мың теңге шегінде депозиттік ... ... ... Бір салымшының саламдары бір салым ретінде жинақтақталып қаралады. ... ... Қор ... ... ... ... күнтізбелік жарнаның мөлшерін келесідей мөлшерде бекітті:
* депозиттерді міндетті ұжымдық кепілдендіру ... ... ... екі жылы ішінде - есепті тоқсаннан кейінгі айдың бірі күнгі жағдай бойынша қатысушы-банктің кепілдік ... ... ... ... келесі жылдары - есепті тоқсаннан кейінгі айдың бірі күнгі жағдай бойынша қатысушы-банктің кепілдік берілген салымдар ... 0,16%. ... ... алғанда Қазақстан Республикасында депозиттерді сақтандыру жүйесінің дамуын осындай басты үш кезеңге бөліп ... ... ... ... депозиттер бойынша өтемдерді төлеу жағдайлары қалай өзгергенін келесі мысалдар негінде қарастыралық:
* Бірінші ... Қор өтем ... ... шама ... ... міндеттенді және ең жоғарғы өтеу мөлшері 1 млн теңгеге тең еді. Мысалы:
банкісінде салымшының 3 ай ... ... 300 мың ... тең ... ... 3 ... кейін банкісі банкротқа ұшырады делік. Яғни, Мысалы: Қор ... өтем ... ... шама ... ... Ал, регрестік шамаға сай, Қор 200 мың теңгеден 400 мың ... ... ... ... өтем 200 мың ... және 200 мың теңгеден асқан сомадан, 100 мың теңгенің 80% төлеуге міндеттенді. Ол төмендегі формуламен есептейді.
(200 000 * 80)
200 000 + ... = 360 000; ... ... 360 000 ... ... өтем алады.
* Екінші кезеңде банк банкротқа ұшыраған жағдайда, қор жеке тұлғалардың депозиттерін өтеу ... ... ... жеке ... ... ... ... 5 млн теңгесін толығымен қайтаратын болды да, ал депозиттік пайыздық соманы қайта ... ... 50% ... ... ... ... банкісінде салымшының 3 ай мерзімге салған 300 мың теңгеге тең депозиті болсын. Салым бойынша депозиттік пайыздық мөлшерлеменің деңгейі жылдық есеппен 8%, 3 ... ... ... банкротқа ұшырады делік. Банк бакротқа ұшыраған кездегі қайта қаржыландыру мөлшерлемесі деңгейі 6%-ға тең еді. Қор ... ... ... ... тәртіппен өтейді:
(0,06 * 50)
---------------- = 0,03; ... 000 + 300 000 ... * 3 = 302250; ... ... 302 250 ... ... ... алады.
* Ал, үшінші кезеңде, қазіргі уақытта банк ... ... ... Қор ... ... салым мөлшерінде, бірақ 700 мың теңге баламасынан аспайтын мөлшерде ... ... ... ... ... ... өтелмейді.
Егер салымшы банкісіне 300 мың теңге көлемінде депозит ... банк ... ... ... Қор салымшыға 300 мың теңге мөлшерінде депозиттік пайыздық сыйақысыз ... ... ... ... депозитке орналастыруда салымшылар депозит бойынша белгіленген пайыздық сыйақыға көп көңіл бөледі. Көбінесе тәжрибеде банктің ... ... және ... ... сайын депозиттер бойынша пайыздық сыйақы төмен болады.
Депозиттерді сақтандыру жүйесі қызмет ететін елдердің басым бөлігінде мүше банктердің тәуекелдерін төмендету мақсатымен депозиттер ... ... ... ... шек ... ЖАҚ қатысушы банктердің депозиттік саясатын нарықтық инвестициялық мүмкіндіктеріне сәйкес келтіру мақсатында 2009 жылдың 1 ақпанынан бастап, Қордың директорлары Кеңесінің № 18 ... ... ... әр ... ... ... салымдар бойынша төмендегідей мөлшерлемелер белгіленеді:
* Теңгемен:
* 6 айға ... қоса ... - ... ... 12 айға дейін қоса алғанда - жылдық 10%;
* 36 айға дейін қоса алғанда - жылдық ... 36 ... ... - жылдық 12%.
* Шетел валютасымен:
* 6 айға дейін қоса алғанда - ... ... 12 айға ... қоса ... - жылдық 5,5%;
* 36 айға дейін қоса ... - ... ... 36 ... жоғары - жылдық 8%.
Жалпы, 2008 жылдан, Қор құрылған кезден бастап жеке тұлғалардың тартылған салымдары бойынша Қор кепілдік ... ең ... ... шегі ... ... ... 2010 жылы 12 айға ... теңгемен есептелінген салымдардың жылдық ең жоғарғы мөлшері - 14% және ... ... ... ... 8% ... ... уақытта ол 10% және 5,5% сәйкесінше құрайды. Яғни, ол тек қана ақша қаражаттарын 2-3 жыл мерзімге салған салымшылар үшін ... ... ең ... сыйақы мөлшерлемесі 36 ай және одан да ... ... ... ... мен ... ... ... қабылданған шартқа сәйкес, егер де қатысушы - банк тартылған сақтандыруға ... ... ... ... ... ... Қор бекіткен депозиттік пайыздық шаманың ең жоғарғы мөлшерінен артық етіп белгілесе, онда қатысушы банк Қорға ... ... ... күнтізбелік жарна мөлшерінде айыппұл төлейді [55].
Қор қызметінің маңызы соңғы жылдар ішінде айтарлықтай артып, халықаралық стандарттарға жақындай түсті деуге болады және де мен ... ... ... нәтижесінде халықтың Қазақстан Республикасының жалпы банк жүйесіне деген сенімі арта түсті.
Несиелік ... оны ... ... ... тұру үшін келесі талаптарды ұстанады:
* несиелік қабілетілігі ... және ... ... ... несие алушыларға ғана несие беріледі;
* оның шарттарының ... ... ... ... ... шарт ... пайыздарды төлеу мен негізгі қарыз сомасын өтеуді әрқашан бақылау.
Пайыздық тәуекел нарықтық пайыздық мөлшерлемесінің ауытқуымен байланысты, яғни алынатын ... ... ... әсер ... ... қаражаттар бойынша пайыздық мөлшерлемесінің берілген несие бойынша пайыздық мөлшерлемесінен асып кету салдарынан ... ... ... ... ... банктің тартылған қаражаттары мен орналастырылған активтерін өтеу мен қайтару мерзімдерінің сәйкес келмеуі салдарынан болатын жоғалту тәуекелі (бекітілген ... ... банк ... ... бір ... банк ... ... екінші жағынан банктің әртүрлі мөлшерлеме (өзгермелі немесе бекітілген) қолдануы саларынан жоғалтулардың пайда болу тәуекелі;
* базисті тәуекел, басқа шартты ... ... ... бар құралдар қатары бойынша алынатын және төленетін сыйақыны өзгерту және есептеудің әртүрлі әдістерін қолданумен байланысты тәуекел [56].
Нарықтық тәуекел ... ... ... болатын бағасының түсуімен байланысты. Ол ссудалық пайыз нормасының ауытқуынан, эмитент - компаниялардың табыстылық пен ... ... ... қоса ақша ... ... ... болуы мүмкін.
Бірінші фактордың әсері ссудалық пайыз нормасы (пайыздық мөлшерлемесінің өсуі бағалы қағаздардың құнсыздануына алып келеді) және бағалы ... ... ... ... кері ... ... Екінші фактордың әсері акция курсы, олар бойынша төленетін дивидентерге тікелей байланысты, олардың көлемі эмитент - компанияның табысының анықталуымен ... ... ... ... ... табыспен
Коммерциялық банк несие бойынша негізгі қарыздардан (пайыз бен комиссиясыз), есептелген вексельдер және банкаралық несиелер, ... қоса ... ... ... ... ... ... шығынды жабу үшін резерв құруы керек.
Резервтерді есептеу мақсатымен коммерциялық банк берілген несиелер мен несиелік ... ... ... ... келесі жағдайларын есепке ала отырып жасайды:
* несие ... ... ... бағалау;
* негізгі қарыз және олар бойынша пайызды төлеу міндеттемесін ... ... ... ... ... ... құрылмайды. Күдікті несиелер өз кезегінде келесілерге бөлінеді:
* Күдікті I категориялы - ... және ... ... жағдайда, олар бойынша провизиялар берілген несие сомасынан 5% құрылады.
* Күдікті II категориялы - төлемдердің ... ... ... емес ... жағдайында олар бойынша провизиялар 10% көлемінде жасалады.
* Күдікті III категориялы - төлемдердің ... ... ... емес ... ... 20% ... ... Күдікті IV категориялы - төлемдердің созылуы немесе толық емес төленбеуі ... 25% ... ... ... Күдікті V категориялы - провизиялар 50 % көлемінде жасалады.
Үмітсіз ... ... ... 100% көлемінде жасалады.
Кепілге салынған қарызгердің мүлкінің бағасы коммерциялық банкпен қарызгердің өз міндетін орындамағадағы жағдайда мүлікті сатудың қиындығын ескере отырып ... ... ... ... көлемін есептеген жағдайда мүліктің оның нақты (нарықтық) бағасынан аспайтын 70%-дан жоғары емес ... ... ... берілген мүліктің бағасы оның несиелік міндетемесінің пайыздар бойынша төлемдерді қосқанда ... ... ... болмауы керек, сонымен қоса басқа несиегерлер алдында кепілге берілмеген ... ... ... ... кезінде ең маңыздысы шығындарды жабу үшін толықтай қамтамасыз етуі емес бұл шығындарды болдырмау үшін несиегердің несилік қабілетін талдау болып ... ... ... ... жабу үшін кепілдіке берілген активтерді сату мақсатында емес, несиелік келісім шарт бойынша олардың жабылуы мақсатында беріледі.
Несиенің өтелмеу тәуекелін ... ... ... шарт ... мен банк арасында жасалады. Келісімде сақтандырушының жауапкершілік деңгейі 90%-дан аспауы керек деп ... ... ... ... ... ... сомасы мен олар бойынша пайыздық мөлшерлемесіне қарап анықталады. Сақтандыру ... ... ... ... қойылады және несиенің берілу мерзімі, сақтандырушы мен банк арасында келісілген сақтандыру сомасы мен шартына байланысты дифференцияланады.
Дамыған елдерде бағалы қағаздарды ... ... ... ... Бағалы қағаздардың барлық түрі пайыз нормасы өсуі салдарынан бағаның мүмкін төмендеуінде бейнеленетін сақтандыруын түгелдей қамтиды. Вексельді сақтандыруға пайыздың төмендеуі, ... ала ... ... ... ... ... алу ... және т.б. тәуекелдері жатады. Акциялар мен облигациялар тәуекелі - табыс нормасының анықталған деңгейіне ... ... ... ... ... сату мен жабу бойынша тәуекелдері жатады [57].
Бағалы қағаздар таза мүліктік тәуекелдің пайда болуы мүмкіндігіне ие, сондықтан ... ... ... жеке ... ... сақтандыру объектілері болып табылады.
Банктік тәуекелдерді бағалау кезінде тәуекел туралы толық ақпаратты алу ... ... ... ... алынады. Неғұрлым ақпараты сапалы болатын банктік тәуекелді ... ... ... болып табылады. Мысалы, вариация коэффиценті. Ал абсолютті көрсеткіштер - бағаланып ... ... ... нәтижелердің негізінде колданылады. Тәуекелді бағалау кезінде ықтималдықтың деңгейін анықтайтын көрсеткіштердің манызы зор болып келеді. Банктік ... ... ... ... нақты көрсеткіштердің жоспарланған көрсеткіштерден ауытқуын есептеп кана ... ... ... ... ауытқулардың оң ауытқуларға қарағандағы ықтималдығы есептеледі.
Банктік ... ... ... әдістері мен көрсеткіштері жиі кездеседі:
Value at Risk (VaR) моделі. Ағылшын тілінен аударғанда тәуекелге ұшыраған сома деген мағынаны береді. VaR - ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш белгілі бір интервал аралығында шығындардың ең ... ... ... Яғни ... ... ... n күн ішінде белгілі бір ықтималдық деңгейінде шегуі мүмкін шығындардың ең жоғары мөлшерін көрсетеді. VaR-ды есептеудегі ең негізгі ... ... және ... болып табылады. VaR мына ... ... ... ... ... болады: бағалық тәуекел, валюталық тәуекел, несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі. VaR-ды есептеудің үш ... ... ... ... ... модельдеу әдісі;
* Монте-Карло әдісі;
Параметрлер әдісінде портфель базистік ... ... ... ... құнының орташа квадраттық ауытқуы оның компоненттерінің орташа ... ... және ... ... анықталады [58].
Тарихи әдіс - активтер құнының бұрынғы өзгерістерін есепке ала отырып, ағымдағы ... ... ... бағалау.
Монте-Карло әдісі - портфельге кіретін активтердің жеке статистикалық параметрлерінің негізінде жалпы портфель құнының ... ... ... моделі бойынша қаржы құралдары құнының (Р) өзгеруі тәуекел индексі (I) құнының өзгеруімен сипатталады. Ол мына ... ... ... ...
Р = α + ßΔІ ...
α - ... ... ... ... - ... құнының индекстелген сызықтық тәуелділік дәрежесін сипаттайтын коэффицент. Егер коэффицент 1-ден жоғары болса, онда кұрал индекстің өзгерісіне тәуелді болып ... Егер ... 1-мен 0-дің ... болса, онда құрал кұнынының өзгерісі индекстің өзгерісіне онша тәуелді емес, ал егер ... мәні 0-ден ... ... онда ... ... өзгеруі индекстің өзгеруіне қарама-қарсы болады, яғни мұндай жағдайда индекспен ... ... ... мүмкіндік туады.
ε - жүйелік емес тәуекелдерді сипаттайтын және математикалық ... 0-ге тең ... ...
... ... ... ... өзгеруіне тәуелді активтер мен пайыздық мөлшерлеменің өзгеруіне тәуелді пассивтердің айырмасы болып ... Осы ... ... барысында банктің негізгі міндеті айырманың мәнін минимумға дейін жеткізу болып табылады.
Gap-тің көлемі ... ... ... ... а - п = Пп - ... - ... ... есептелетін активтердің көлемі;
п - өзгермелі мөлшерлемемен есептелетін пассивтердің көлемі;
Ап - ... ... ... ... көлемі;
Пп - тұрақты мөлшерлемемен есептелетін пассивтердің көлемі.
Пайыздық тәуекел - ... ... ... мөлшерлемесінің жағымсыз өзгерісінің әсеріне түсуімен байланысты тәуекел болып табылады. Пайыздық ... - ... ... ... ... ... банктің шығындары .
Осылайша пайыздық тәуекел банктің табысының пайыздық мөлшерлемесінің күтілмеген жағымсыз әсерінен төмендеуі. ... ... ... ... ... ... Пайыздық тәуекелді басқару банктің активтерін (несиелер мен инвестициялар) және банк міндеттемесін басқаруды қамтиды.
Пайыздық тәуекелді басқару үшін тәуекелді сақтандырудың ... ... ... ... ... ... болжау;
* пайыздық мөлшерлемесін құру әдісі және қайтару мерзімі бойынша ... мен ... ... ... СВОП-ты өткізу;
* резервтер мен қорларды жасау;
* фьючерс және опциондар және басқалар ... ... ... пайыздық мөлшерлемесімен несие алу қарыз алушыны пайыздық ... өсу ... ... ... ... алушы бекітілген пайызбен несие алу арқылы бұл тәуекелден сақтанады. Бірақ ол нарықтағы қарыз ұсыныстарының аз болуынан бекітілген ... ... ... ала алмайды немесе мұндай несие жоғары пайызбен беріледі. Бұл жағдайда ... ... ... ... мөлшерлемесімен міндеттемені өзгермелі пайыздық мөлшерлемесімен міндеттемеге ауыстыру арқылы СВОП жасауы мүмкін және осы арқылы бекітілген пайызбен ссуда алады. Және ол ... ... ... сыйақы төлеуі қажет. СВОП міндеттемені ұстаушылар арасында тікелей немесе банк араласуымен жасалуы мүмкін. Төлем болмауынан шығындар тәуекелін алып және ... ... ... ... міндеттемесінен босатып, банк өзіне екінші жақтың рөлін алады .
Пайыздық мөлшерлемесі деңгейін болжау, сапалы ... және ... ... дамуын болжауға негізделуі керек және несиелік ресурстар нарығындағы қатысушыларының күтілімдеріне бұл ... ... ... ... Қазақстанда инфляция деңгейін болжау соңғы кездері пайыздық мөлшерлемесінің динамикасын анықтаушы фактор ретінде саналуда.
Пайыздық тәуекелдерді хеджирлеу үшін әртүрлі ... ... ... ... Тек осы ... ... басқару нәтижелері қанағаттанарлықтай болады [59].
Пайыздық тәуекелді басқарудың бірнеше концепциялары бар:
1. Банктің ... ... ... жоғары болса, пайыздық тәуекелдің деңгейі соншалықты төмен болады. Басқа сөзбен, активтерден ... ... мен ... ... ... ... арасындағы маржа міндетті түрде оңтайлы болуы қажет.
Таза пайыз маржасы төменде берілген формуламен анықталады : ... = ... мен ... ... ... ... - депозиттер мен қарыз қаражаттары бойынша пайыздық алымдар / барлық ... ... ... ... = таза пайыздық табыс/ барлық табыс әкелетін активтердің бағасы
2009 жылғы 01 сәуір және 2010 жылғы 01 ... ... ... есеп берулерге байланысты таза пайыздық маржаны акционерлік қоғамының 2009 және 2010 жылдардағы көрсеткіштері бойынша есептейміз. ТПМ 2004 ... 9 ... ... ... ...
2566885 / 48875002 = 50%
ТПМ 2006 жылдың 6 айының ішінде мынаны ... ... / 70558858 = 20% ... ... сақтаған кезде банктің таза пайыздық маржасы 50-60 %-ға жетуі керек .
Бекітілген ...
А ... ... ... мөлшерлеме
В несие алушысы
өзгермелі
пайыздық мөлшерлемесі
өзгермелі
пайыздық мөлшерлемесі
Өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі
Тұрақты
пайыздық мөлшерлемесі
А несие ... ... ... 10 - Делдал банктің пайыздық свопы
* СПРЭД (SPREAD) концепциясы кезінде өлшенген орта пайыз және пассивтер бойынша ... ... ... ... ... . ... ... акционерлік қоғамында қолдануды талдап көрелік.
Кесте 12 - ... ... және ... ... ... ... ... сыйақы пайыздарының өлшемі
Көрсеткіштер
2009 ж.
2010 ж.
Тартылған мерзімді депозиттерге сыйақылардың орташа өлшенген пайызы, %
9,7
7,1
Берілген ... ... ... ... өлшенген пайызы, %
20,5
19,1
Пайыздық спрэд
10,8
12,0
Ескерту - АҚ-ның мәліметтері ... ... ... ... отырып келесідей қорытындыға келеміз : бұл көрсеткіштердің арасындағы айырмашылық қаншалықты көп ... ... ... ... ... ... болады.
* Бөліну концепциясы GAP = RSA - RSL, мұндағы RSA - пайыздық мөлшерлеме деңгейіне ... ... RSL - ... мөлшерлемесі деңгейіне сезімтал пассивтер.
Концепцияның мазмұны банктің белгіленген және өзгермелі пайыздық мөлшерлемесімен пассивтер және активтерінің арасындағы баланстың жоқтығын ... ... ... Өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі мен активтердің сомасы белгіленген кезеңде немесе статистикада бекітілген пайыздық мөлшерлемесі мен ... ... ... етіп ... GAP-ты ... ... ... өзгерісіне сезімтал активтер мен пассивтердің берілген деңгейін банк ... ... ... пайыздың өзгеру циклында пайыздық маржаның максималды стратегиясын қолдану ретінде анықтауға болады. Пайыздық тәуекел деңгейі ол пайыздық маржа мен спрэдке әсер ... ... ... ... ... ... көлемі және оның бағытына байланысты болады. GAP-тың бөліну көлемі пайыздық мөлшерлеменің өзгеруінен немесе GAP-тың көлемінің спекулятивті ... ... үшін ... ... GAP-ты ... ... немесе пассивті болуы мүмкін .
Пайыздық фьючерс және хеджирлеу концепциясы пайыздық тәуекелді басқарумен тура байланысты. Олар өзара байланысты: хеджирлеу процесі фьючерстер ... ... ... ... да ... ... ... Фьючерстер дамыған елде мамандандырылған нарықтарда (фьючерстер нарығы) сатылатындығына қарамастан ... ... ... ал ... - фьючерстермен байланысты қызмет.
Хеджирлеу табиғи немесе қаржылық активтерге болашақта бағаның өзгеру тәуекелін қарама-қарсы келісім шарт ... ... мен ... ... алу бойынша алғашқы келісім шарт толықтай немесе жартылай өтелетін үшінші ... ... шарт ... ... ... ... Хеджирлеудің мысалы ретінде пайыздың жоғарылығымен несие бола ... ... ... ... пайызға келісетін келісім жасасады. Несиенің қызмет ету мерзімінде банк ала алатын максималды пайыздық мөлшерлемесін ... ... ... ... ... тәуекелді төмендетуді шешеді. Несие беруші банк жоғары пайызға келісе отырып пайыздық тәуекелдің жартысын өзіне аударады. ... ... ... ... банк бұл үшін ақы ... яғни бұл банк үшін ... ... басқа базалық мөлшер бағасынан пайыздық спрэдті көтеру арқылы болады. ... ... ... ... тәуекелдерді төмендету) бір кемшілігі опциондарға сыйақылар және премияларға сомалық шығындар көп болып келеді. Ал іріктеп хеджирлеуді ... ... ... бір ... етіп ... ...
Басқа әдіс - курс немесе пайыздардың анық бір деңгейге өзгергеннен соң тәуекелдерді сақтандыру. Компаниялар тиімді емес өзгерістерді белгілі бір ... ... ... мүмкін, ал олар анықталған деңгейден асып кеткеннен кейінгі шығындардың алдын алу позицияны түгелімен хеджирлеуі керек.
Пайыздық ... ... ... ... ... ... ... болашақтағы мерзімде жеткізіп беру туралы міндеттемені қосады . Мұндай активтер валютадағы әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қосуы мүмкін. Батыста пайыздық мөлшерлемесінің тұрақсыздығының өсуінен ұзақ мерзімді және қысқа ... ... ... бағалардың тұрақсыздығы да өсті.
Несиенің нақты қолдану мерзімінен бұрын пайыздық мөлшерлемесінің бекітілген келісім шарттарына сұраныстың өсуіне байланысты банктер пайыздық ... ... ... тәуекелді хеджирлеудің тиімді механизмдеріне сұранысты өсірді. Банктер ... ... ... пайыздық мөлшерлеме тәуекелі ретінде соңғы кездерде оларды талдау мен бақылауға көп көңіл бөлінеді, ... ... ... ... ... ... ... пассивтері және капитал бағасына, табысына жағымсыз әсер етуі мүмкін.
Кесте 13 - ... ... ... басқарудың негізгі әдістері
Пайыздық мөлшерлемесінің өзгеруі
Пайыздық мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты жүзеге асырылатын жағдайлар
1. төмен пайыздық мөлшерлемелерінің өсуі ...
а) ... ... ... ұзарту
б) тұрақты пайыздық мөлшерлемесімен несиелерді төмендету
в) инвестиция мерзімін қысқарту
г) инвестиция бөлігін сату (бағалы ... ... ұзақ ... ... ... кейбір жоғары тәуекелді несие линиясын жабу
2. пайыздық мөлшер-леме өсуде, болашақта олардың сомасына жету күтілуде
а) қарыз құралдары ... ... ... ... мерзімін ұзарту
в) тұрақты пайызбен несиелердің көбеюіне дайындықты бастау
г) бағалы ... ... ... өсуіне дайындалу
д) тұрақты пайыздық мөлшерлемемен міндеттемелерді уақытынан бұрын жабу мүмкіндігін қарастыру
3. жоғары пайыздық ... ... ...
а) ... ... ... азайту
б) тұрақты пайызбен несиелердің көлемінұлғайту
в) инвестиция портфелінің мерзімі мен ... ...
г) жаңа ... линияларын ашу
4. пайыздық мөлшер-леме нөлге жақын төмендейді
а) ... ... ... ... ... мерзімін төмендетуді бастау
в) өзгермелі пайызбен несиелердің жалпы салмағын көбейту
г) ... ... ... ... - ... ... ... құрастырылған
Портфельдің активті бөлімі бағалы қағаздарға инвестициялар және ... ... ал ... ... ақша нарығындағы депозиттер мен қарыздар. Банктің табысын пайыздық мөлшерлемесінің жағымсыз әсерінен қорғау үшін банктің басшылары таза пайыз маржасын бекітілген ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің өзгерісіне байланысты тәуекелді басқару барлық маңызды активтер мен ... ... ... және ... ... жалпылай қамтитын процесс.
13-кестеде пайыздық мөлшерлемесінің деңгейін басқарудың негізгі әдістері ... ... ... ... ... және бақылау үшін белгілі бір жағдайларға байланысты банк қызметі үшін нақты стратегиялар құрылады.
Несиелік тәуекелдің категорияларын анықтау .
Ссуданы төлемеу тәуекелі: егер ... ... ... ... және белгілі бір себептерге байланысты ссуданы өтемеуі немесе басқа түрдегі қаржылық міндеттемені орындай алмауына байланысты банк ... ... ... ... тәуекелі: нақты қаржылық келісімдегі міндеттемені басқа жақ орындамаған ... ... ... ... ... банк ... келісім шартта нарықтағы пайызға байланысты өзгерту үшін қосымша шығынға ұшырайды.
Есептеулер ... ... ... ... ... ... банк сенімді болмай тұрып төлем жасаса.
Несиелік тәуекел келесі көрсеткіштермен өлшенеді:
* ... ... ... ... ... ... шығындар / ссуда бойынша міндеттеменің орташа көлемі
К2= ссуда бойынша шығындар / ссуданың жалпы сомасы
* ... ... ... маржа = ссудалар бойынша таза пайыздық табыс / активтер
Бұл көрсеткіштердің ... ... 3-3,5% ... болады.
* Таза пайыздық маржа = таза пайыздық табыс / активтер
* Жалпы пайыздық ... = таза ... ... + ... да ... / ...
* ... тәуекелдің пайызы = проблемалық несие / несиенің жалпы сомасы
* Несиенің диверсификациялық пайызы = бір қарыз алушыға ссуда / ... ... ... ... банк ... бір ... ... өзінің меншікті капиталының 25%-нан жоғары несие сомасы берілмейтіндігін көрсетеді.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен банк жүйесін ... ... ... қоса ... ... ... ... жүргізілуде.
Тәуекелдерді басқару жүйесі стартегиялық басқару деңгейінде, ұйымдастырушылық бөлімшелер деңгейінде немесе ... қиын ... ... ... ... өзара әрекеті шегінде жүзеге асады . Тәуекелдерді төмендетуге бағытталған банк қызметінің тәуекелін ... ... ... қарастырайық . Оларға жататындар:
* банктердің өз қызметі туралы динамикалық және статистикалық ақпараттардың ... ... ... ... ... бәсекелестерін талдаудың болжамдық әдісі арқылы мүмкін шығындарды алдын ала ... . Бұл ... үшін ... ... ... талдайтын және маркетинг жүйесінде оларды басқару әдістерін жасайтын бөлімдер құрылуы ...
* ... ... ... олар банктің тәуекелділік деңгейі көтерілген кезде жоғарылайтын және керісінше, яғни шектеулі алмастырылатын құралдар пайызынан ... бос ... ... ... пссивті операциялар және банкаралық нарықтағы операциялар клиенттермен активтік және несиелік пайызынан ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі төмен болады; ұзақ мерзімділер қысқа мерзімділерге қарағанда өзгермелі; кепілдендірілген несиелер және қысқа ... ... ... кепілдендірілмеген және қысқа мерзімді операцияларға қарағанда пайызы ...
* ... ... ... ретінде несиені сақтандыру;
* хеджирлеу (тәуекелді сақтандыру);
* ... өте ... ... ... қарыз алушының ұсынысын қабылдамау;
* жеке несиелену және аз ... ... ... ... ... ... ... есептеу;
* оның шоғырлануын бейнелейтін тәуекелді диверсификациялау. Ол әртүрлі түрде көрінуі мүмкін:
+ ... ... ... ... отырып көп клиенттерге аз сомада несие беру;
+ несие беру үшін бірнеше банктер консорциум құра отырып, үлкенкөлемде несие ... ... ... ... ... беру;
+ депозиттік салымдар, бағалы қағаздарды көптеген салымшылардан аз сомада алу;
+ берілген несиелер бойынша толықтай ... ... алу. ... ... ... ... ... жоғары бизнесті қамтиды. Қазіргі Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктер қаражаттарды тарту арқылы кәсіби белсенділікті жоғарылату мақсатында несие беру жағдайында ... ... ие. ... тәуекелділікке қарамастан қазіргі күнде 44 екінші деңгейдегі ... ... ... Сол банктердің ішінде қазіргі таңда ірі банктердің бірі АҚ ... ... ... мен ... ... ... ... байқағаным, ол банктегі депозиттің көптүрлілігі. Барлық депозиттерге ... ... мен есеп ... осы ... ... ... ... басқа бәсекелес банктермен салыстыру барысындағы байқалғаны ол банк көбінесе тұрғындардың қаражаттарын тартуды ынталандыру мақсатында оларға, мысалға аз ... ... ... яғни банк тұрғысынан аз мөлшерде болса да, ... ... ... ... ... тарту барысында банктік салым шартын толтырады, яғни ол ... ... ... құқықтары мен міндеттері, сыйақы есептеу мәселелері қарастырылады.
Сонымен, депозиттік саясаттың қалыптасу процесін банктің пайыздық саясатты жүргізуімен тығыз ... деп ... ... ... депозиттік пайыз ресурстарды тарту саласында тиімді құрал болып табылады. Мемлекеттік реттеу болған уақыттарда пайыздың шекті ... ... ... ... ... ... ... ал қазір банктер бәсекеге қабілетті пайыздық мөлшерлемені, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің есептік саясатына қарай, ақша нарығының жағдайы мен ... ... ... байланысты өз бетінше бекітеді.
1. Коммерциялық банктің қызметінің коммерциализациялануымен байланысты банктің пайыздық саясаты ... ... ... ... ... алу үшін жағдай жасау; ссудалық операциялар және депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелердің мәнін реттеу және ... ... ... ... ... ететін деңгейде орнату; уақыттары мен сомалары бойынша, депозиттік операциялар мен ссудалар беру бойынша операциялар арасындағы ... пен ... ... ету; ... ... ... тұру; пайыздық тәуекелді минималдау қажет.
Бұл мәселедң пайыздық саясат коммерциялық банктің депозиттік саясатының қалыптасуының ажырамас бөлігі болып табылатынын айту қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... бірқатар принциптердің орындалуымен қорытындыланады. Олардың ішінде бірінші кезекте, жинақ көлемі мен сақтау ... ... ... ... ... салымдар бойынша пайызды дифференциациялаудың принципін, банктік қызметтің рентабельділігін қамсыздандыру принципін және ... ... ... мен ... принциптерін айта кету керек. Банктің тиімді пайыздық және депозиттік саясатының қалыптасуы үшін, барлық осы ... ... ... етеді.
Жалпы несие саясатының және банктік саясаттың жүзеге асырылуы мен қалыптасуы, қандай да бір ... ... ... жататын тәуекелдерді міндеттемейді. Банктік тәуекелдерді әр түрлі белгілеріне қарап жіктеуге болады, дегенмен аталған зерттеулерде бізді қызықтыратын коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдері: депозиттік операциялар бойынша тәуекел, несиелік, пайыздық және өтімділіктің балансталмаған тәуекелі. Қаржылық тәуекел кірістің төмендеп кету, пайданы жоғалту, әр ... ... ... ... ... болу ... сипатталады, дұрыс емес іс-әрекетті қоса есептегенде немесе олардың жоқ ... ... ... банк ... ... ... проблемалардың бірі - несиелік тәуекелді басқару проблемасы және ... ... ... ... ... ... басқару шараларымен, сәйкес тәуекелді төмендетуге бағытталған және тәуекелді сақтандыру, болжау мен бағалау кіретін табыстылық пен тәуекелдің ... ... ... ... ... ... бірнеше кезеңдерге берілген қызметті жүзеге асырумен байланысты пайда болатын, тәуекелдің мазмұнын анықтау; тәуекелдің ... ... үшін ... ақпараттардың көлемі мен көздерін анықтау; тәуекелді іске асыру ықтималдығын бағалау үшін, критерийлері мен ... ... ... ... ... ... ... әдісін әзірлеу немесе таңдау; тәуекелді басқарудың нәтижелерін талдау бөлуге болады.
Банктің депозиттік портфелін басқару ... ... ... ... ... ... - ... табыстылық, сенімділік критерийлеріне сүйену керек. Алдымен, банктің депозиттік операцияларымен байланысты тәуекелдердің түрлерін анықтап алайық:
+ өтімділіктің теңгерімсіздік тәуекелі банк ... ... ... алу ... ... ... ... зардаптары банкті банкроттық (құлдырату) дәрежеге дейін жеткізеді;
+ түсімнің шығындалу тәуекелі банктің активтік операцияларын жүзеге асыру үшін депозиттік шотқа қажетті ақша ... ... ... және ... сипатының әртүрлі себептерінің күші банк үшін мүмкіндігі болмағанда пайда ... ... ... ... ... ... ... орын алуына байланысты туындайды;
+ трансформация тәуекелі, өтімділік тәуекелі түрінде және пайыздық тәуекел тағы басқа түрде кездеседі.
2. ... ... ... жай ... ... пайыздар; тіркелген пайыздық мөлшерлемемен; қалқымалы пайыздық мөлшерлемемен бірге жүргізіледі.
Сонымен қатар, салымда қаражаттың нақты жатқанының уақытына байланысты прогрессивті өсетін пайыздық ... ... ... ... мұндай реті қаражаттардың сақталу уақытының ұзаруын ынталандырады және салымды инфляциядан қорғайды.
Пайыздарды ... ... ... ... ... тартылатын нақты күндердің саны есепке алынады. Банкті қаражаттарды орналастыру мақсатымен таңдайтын салымшы үшін, пайыздың мөлшерін есептеу реті анықтаушы фактор (басқа ... ... ... болып табылуы мүмкін. Оларды есептегенде, кейбір банктер бір жылдағы (365 немесе 366) дәл ... ... ал ... оған жақын сандармен (360 күн) есептейді, ал бұл табыс мөлшеріне әсерін тигізеді.
3. Банктік саясатты жүргізуден келетін пайданы арттыру үшін ... ... ... ... ... және т.б.) банк ... ... қолдануы керек, яғни банктік саясаттың барлық элементтерін тұтастықта, байланыстылықта оңтайлы шешім табылғанша оларды жүзеге асыру құралдарын түрлендіріп қолдануы керек. ... ... ... ... ... бұл ... несиелік стандарттардың яғни коммерциялық банктік несиелік саясатын жасауға негіз болған талаптардың ... ... ... Осылайша банктің несиелік саясаты несиелік саясаттың қағидаларын ескеріп және олардың тәжірибеде жүзеге асырылуын қамтамасыз еткен жағдайда ... әрі ... ... ... Ұқсас тұрғылар оңтайлы депозиттік саясатты (банкте ашылған есеп-шоттарда депозиттерге қаражаттар тарту деңгейі), валюталық саясатты, пайыздық саясатты анықтау кезінде қолданылады.
Банктік несиелік ... ел ... ... әсер етуі оң, ... теріс те болуы мүмкін. Бір жағдайларда ол өндіргіш күштердің дамуына қолайлы жағдайлар ... ... ... өндірістің даму қарқынын тежейді, төмендетеді. Тиімді несиелік саясат экономиканың дамуына оң ... ... ... оның ... орын алуы үшін ... ... қоржынындағы тәсілдердің барлық кешенін қолдану және негізгі мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару тиімділігі банк басшылығына тәуекелдер, табыстар және шығындар туралы ақпарат беретін ақпарат жүйесінің сапалылығына байланысты ... Өз ... банк ... ... ... ... элементтері үнемі тексеріліп және бағаланып отырылуын бақылап отырады.
Банкте коммерциялық қызмет үшін бір ... ... ... мен ішкі ... үшін екінші жағынан әртүрлі ақпараттар ағымдары ұйымдастырылуы қажет.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, саясатты, оған ... ... ... ... ... ... ... жүйелік шараларын, банк жұмысына сай тәуекелдерді сақтандыру және ... ... ... ... ... ... жүйесі банктің тұрақты дамуының табысты болуына кепіл бола алады.
Банктің тәуекелдерді басқаруға және белгілі бір тәуекел түрлерін экономикалық ... ... ... ... зиян ... ... және ұсынылатын қызметтер сферасын үнемі дамытуға мүмкіндік береді.
1. Коммерциялық банктің ... ... ... мен ... ... ... пайыздық саясаттың мынандай мақсаттары айқындалды: акционерлерді ұзақмерзімді инвестициялардан алынатын жоғары табыспен қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... пен ... ... кепілдік беру; заңдар мен нормативтердің орындалуын қадағалау; аймақтың несиеге деген қажеттілігін ... ... ... қарызалушының қаржылық жағдайын зерттеу және талдау, қарыз беруге келісім беру, оны қайта беру және мерзімін ұзарту, ... ... ... мүлкін бағалау және қарызды өтеу тәртібі кезеңдерін қамтуы тиіс;.
Банктің пайыздық саясатына активтік операцияларды жүргізу ... ... ... жатады. Банктің даму стратегиясын және елде қалыптасқан экономикалық жағдайды есепке алғанда, оның ... ... ... мынада:
* Коммерциялық қысқа мерзімді несиелеуде несие ресурстарын экономикалық әртүрлі саласына жұмсау (оның ішінде, өнеркәсіп, ... ... ... ... ... ... өндіру, денсаулық сақтау, сауда, ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру және қайта өңдеу, тұрғындарға қызмет көрсету, кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... Құжаттық несие операциялары бойынша:
+ кепілдік ұсыну және банк-контрагенттердің кепілдігін қабылдау, аккредитив ашу және серіктес банктердің шығарған аккредитивтерін бекіту;
+ ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық несиелеудің артықшылықтары ретінде төмендегілер саналады:
+ қысқа мерзімде өтелетін жобалар;
+ құрал-жабдықтың қаржылық лизингін пайдалану жоспары;
+ ҚР Үкіметі және халықаралық ... ... ... жобалар;
+ Көлемді де сенімді өткізу нарығы және шикізат пен бұйымдармен тұрақты жабдықтауға байланысты өнім өндірісін құру және ... ... ... Кіші және орта ... ... ... жеңіл, тамақ, полиграфиялық, фармацевтикалық және бірқатар басқа да өнеркәсіп салаларындағы импортты алмастырушы өндірісті құру, сондай-ақ жаңарту мен қайта құрулау ... ... ... кезекте жақсы беделі бар, несиелік тәуекелді хеджирлейтін қазақстандық және шетелдік инвестициялық банктердің пайдалы жобаларын несиелеу ... ... ... ... ... ... ... және сенімді клиенттердің қаржылық ресурстарға деген қажеттілігін қанағаттандыруға, кәсіпкерлікті дамытуға, жаңа да тиімді қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... банктердің депозиттерінің пайыздық мөлшерлемелеры теңгелей салымдар блйынша шетел валютасындағы салымдармен ... ... ... ... келгенде, осы жоғарыда айтылғандардың барлығы экономиканы несиелеуді тез жандандыру мен оның экономиканы дамытудағы рөлін кеңейтуде үлкен және ... ... ... болса деймін. Банктер несиелеудiң қазiргi заманға сай технологиясын толығымен игеруi керек, олар болашақта, ... ... ... орын алуы ... ... ... схемасын тұрақты түрде жүзеге асуына қол жеткiзу банктер арқылы несиелердi берiп жiберу ғана емес, ... ... да ... ... ... ... ... ұсынуының тиiмдiлiгiн арттыру негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн, несиелердiң қайтарылмау ықтималдығын, олардың жоғары тәуекелге баруын төмендету шараларын ... жөн. ... ... тізімі
* Заңы. 31.08.1995 ж. № 2444 (өзгертілер мен ... ... ... ... ... ... Бор М.З., ... В.В., Стратегия управления банковской деятельностью. - М.: ... 2001. - 543 ... ... У.М., ... Д.Т., ... Э.А. ... нарығы және делдалдары. Оқулық. Алматы, Экономика. - 2009.
* Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. - ... ... ... 2008.
* ... А.Ә., ... С.Б, : оқу ... - ... Қазақ Университеті, 2004.
* Банки и банковское дело:Учеб. пособие /Под ред. И.Балабанова. - СПб, 2001.
* Банковское дело /Под ред. ... - СПб: СПб ... ... Банковское дело /Под ред. Г.С.Сейткасимова. - Алматы: Қаржы-Қаражат, 2001.
* Банковское дело /Под ред. О.И.Лаврушина. - М. ... ... ... Банки /Под ред. Г.С.Сейткасимова. - Алматы: ... ... ... ... /Рид Э., ... Р., Гилд Э. и др. Пер. с англ. Под ред. В.М. ... - М.: СП , 1994. - 480 ... ... С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші басылым. - Алматы: ИздатМаркет, 2004. - 272 ... ... ... и ... дело /Под ред. ... Р., ... Д. - М.: ИНФРА-М, 2000.
* Банковский терминологический словарь. - М., ... ... Н.Н. ... ... ... ... ... Экономика. - 2010.
* 30.www.gazetakapital. kz
* Internet resource: www.nationalbank.kz
* www.albbank.kz
* Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау ... ... ... заңы 19 ... 2003 ... ҚР-сы заңы № 281-1 10.06.98 ж. № 415-2 13.05.2003.
* ... дело / Под ред. ... Г.Н., ... Л.Н. - СПб.: ... 2002 ... Банковсое дело / Под ред. Колесникова В.И. - М.: Финансы истатистика, 2000 ... ... дело / Под ред. ... Г.Г. - М.: ... и ... 2000 ... ... дело / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: ... и ... ... ... дело / Под ред. ... Г.С. - ... Қаржы-Қаражат, 1998.
* Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, 2000.
* Давлетов М.Ш:, Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның ... ... ... А.: ... 2001.
* Калиев Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, ... ... Б.А. ... ... ... ... ... - Алматы: Экономика, 2000.
* Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. - Алматы: ИздатМаркет, 2004.
* Панова Г.С. ... ... ... ... - М.: ИКЦ ДИС, ... ... С.Р. ... экономикалық орысша-қазақша сөздік. - Алматы: ... ... ... ... ... рисками Казахстанскими коммер-ческими банками // КазЭУ хабаршысы, 2006. № 3
* Воронин Д.В. Устойчивость банковской систем, роль кредитных бюро. // Банковсое ... № 10, ... ... Ф.Р. ... ... ... ... и кредит.2000 - № 9
* Герасимов В. Кредитные бюро: от слов к делу // Банки ... 2006. - № 9
* ... С.М. ... ... и ... ... // Деньги и кредит. 2000 г. № 5.
* Кредитное бюро - мост ... ... и ... ... с Анваром Ахмедовым, Натальей Пирожковой и Владимиром ... // ... ... бумаг Казахстана, № 9, 2006.
* Кулмагамбетов А.Р. Управление финансовыми рисками. // ... ... ... ... . 1998. № 9.
* Кондратюк Е.А. Понятие банковских рисков и их классификация // ... и ... 2004. № 6
* ... Г.Ш. ... кредитными рисками // Деньги и кредит.2002. № 1
* ... Т.В. О ... ... ... деятельности. // Деньги и кредит. 2000. № 4.
* www.halykbank.kz.
* Сейткасымов Г.С. Ақша, несие және ... - ... ... 1996. 67-69 б.
* Бегалина Н.А. Формирование депозитной политики коммерческих банков // КазЭУ ... - 2008. - № 3. - С. ... ... Н.Н. Банк ... - Алматы: Экономика, 2008.
* Маркова О.М. и ... ... ... и их ... ... ... - М: ... и биржи, ЮНИТИ, 1995. 288 б.
* Бохаев Д.Т. Автореферат Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер мәселелері мен ... - ... 2006. 150-154 ... ... С.Б., Банк ісі. Оқулық. Алматы: ИздатМаркет, 2008. 471 ... ... РК от 31 ... 1995. № 2444. (с изменениями и дополнениями по состоянию на 28.02.2008.)
* 9 Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.Г. Коробовой - М.. ... 2002 - 214 ... 12 ... С. Роуз Банковский менеджмент Пер. с англ. М Издат Дело 1997, 768 б.
* 2006 жылы 30 ... ... ... ... ... № 358 ... ... "Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтерді есептеу әдістемесі және нормативтік мәндері туралы" нұсқаулығы.
* Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің 2010 жылғы ... ... ... С.Б. Банк ... ... ... ... шығуға тигізер ықпалы // Банки Казахстана. - 2009. - № 4 (130). - 24-27 ... ... № 9, ... ... № 11, ... ... ... НБРК № 1, январь 2010.
* Internet resource: www.afn.kz

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 119 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты жайында24 бет
Пайымдаудың коммуникативтік- мағыналық статусы67 бет
«HSBC Қазақстан» АҚ ЕБ18 бет
«Kaspi bank» АҚ24 бет
«АО Банк центр кредит» банкіндегі өндірістік практика есебі32 бет
«Коммерциялық банктің активті операциялары»36 бет
Ілгерімелі қаржылық есеп63 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ағымдағы және ұзақ мерзімді міндеттемелердің есебі14 бет
АҚ «БТА» банктердің қаржылық нәтижесін талдау85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь