Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы

Кіріспе 4
Негізгібөлім 6
1 Әдебиетке шолу 6
1.1 Зерттеуаймағыныңфизикалық . географиялықжағдайы 6
1.2 Алматы «Тоспа Су» ЕМҚК су тазарту станциясы мен Сорбұлақ жинақтаушысына сипаттама
15
1.3 Шайынды сулардың тұздармен ластануы
22
1.4 Тұздардың таралатын ошақ . көздері 24
1.5 Шайынды судағы тұздардың жинақталу ерекшеліктері мен табиғатқа тигізетін зардаптары
27
2 Зерттеу нысаны және әдістері 28
2.1 Жалпы тұздарды анықтау әдістері 28
2.2 Әдістемелерде қолданылған құрал . жабдықтар 33
2.3 Әдістемелерді қолданып анализ жүргізу
39
2.4 Фосфаттарды титрлеу әдісі арқылы анықтау
40
2.5 Сульфаттарды анықтау барысында ауытқуларды бақылау 43
2.6 Хлоридтерді анықтау әдісі
45
3 Зерттеу нәтижелері және алынған мәліметтерді талқылау 48
3.1 Алынған мәлімет бойынша су құрамындағы тұздардың мөлшері
48
3.2 Алынған мәліметтерді талқылау 50
Қорытынды 57
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 58
Жалпы алғанда, су - адам тіршілігінің көзі. Алайда, қазіргі таңда, дүниежүзілік су қорларының ластануы бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су экожүйесін бүлдірумен аяқталады. Су бассейнінің ластануының негізгі себептері - тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері: тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар, өнеркәсіп орындары, ауыл шаруашылығын химияландыру, халық шаруашылығының басқа да салалары. Ағын суларға құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, коллоидты, еритіндер), лас сулар (минералдық, органикалық, бактериалдық, биологиялық) деп жіктейді. Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды суларда органикалық заттар 58%, минералдық заттар 42%-дай болады.
1 Алексеев, Л. С. Контроль качества воды. - М.: ИНФРА-М, 2004. - 159 – 174 беттер.
2 Беспамятнов, Г.П. Предельно допустимые концентрации химических веществ в окружающей среде. - Л.: Химия, 1987. – 375-398 беттер.
3 Бородатый, И.Т. Методическое руководство по анализу природных и сточных вод. - Чел.: Южно-Уральское кн. Изд., 1973. -178-183 беттер.
4 Oтчeт пo мoнитopингy oкpyжaющeй cpeды нa oбъeктaх вoдooтвeдeния cтoчных вoд г. Aлмaты, ДКП «Вoдooтвeдeния», ГКП «Вoдoкaнaл» Aлмaты, 2005 г. C 5–15. Aвтopы: A.A. Кopoтyнoв, A.В.Дeмчeнкo, A.A.Кpячкoвcкий, A.Н.Злoбин, К.Т.Кaлиeвa.
5 Coopyжeния и тeхнoлoгичecкиe пpoцeccы мeхaничecкoй и биoлoгичecкoй oчиcтки пpoмышлeнных cтoчных вoд / В. Н. Швeцoв и дp.. М.: Нayкa, 1981. -104 c.
6 Зeмляк М.М., Cвepдликoв A.И., Cвepдликoв A.A. Иccлeдoвaния фaктopoв, влияющих нa эффeктивнocть aэpaции. Нayкa и тeхникa в гopoдcкoм хoзяйcтвe. Бyдiвeльник, Киeв, вып. 74, 1990, c. 87 –94.
7 Максимовский, Н. С. Очистка сточных вод. - М.: Стройиздат, 1961. -193-197 беттер.
8 Гравиметрлік әдіспен шайынды сулардағы сулфат – иондарының массалық концентрациясын анықтау әдістемесі.
9 Туровский, И.С. Обработка осадков сточных вод, М.: Стройиздат, 1984.
- 163-178 беттер.
        
        Мазмұны
Кіріспе
4
Негізгі бөлім
6
1
Әдебиетке шолу
6
1.1
Зерттеу аймағының физикалық - географиялық жағдайы ... ЕМҚК су ... ... мен Сорбұлақ жинақтаушысына сипаттама
15
1.3
Шайынды сулардың тұздармен ластануы
22 ... ... ошақ - ... ... судағы тұздардың жинақталу ерекшеліктері мен табиғатқа ... ... ... және ... ... анықтау әдістері
28
2.2
Әдістемелерде қолданылған құрал - жабдықтар
33
2.3
Әдістемелерді қолданып анализ жүргізу
39
2.4
Фосфаттарды титрлеу ... ... ... ... ... ... ... бақылау ... ... ... ... ... және алынған мәліметтерді талқылау
48
3.1
Алынған мәлімет бойынша су ... ... ... ... талқылау ... ... ... ... ... су - адам ... ... Алайда, қазіргі таңда, дүниежүзілік су қорларының ластануы ... ... ... ... ... Бұл ... Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі ең соңында су экожүйесін ... ... Су ... ластануының негізгі себептері - тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол беретіндері: тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар, өнеркәсіп орындары, ауыл шаруашылығын химияландыру, ... ... ... да ... Ағын ... ... лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, коллоидты, еритіндер), лас сулар (минералдық, органикалық, бактериалдық, биологиялық) деп ... Лас ... ... ... сарқынды суларда органикалық заттар 58%, минералдық заттар 42%-дай болады. Өнеркәсіпте пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын ... ... ... өте ... ... ... ... көздері. Соның ішінде сулы экожүйелердің пестицид, гербицид және басқа да ... улы ... ... ... кең етек алған. Мәселен, мақта мен күріш, жеміс-жидек, бау-бақша, жылы жай ... ... ... кез де өте көп ... заттар пайдаланылған. Алматы қаласынан шығатын шайынды сулардың барлығы қала сыртында 12 км қашықтықта ... ... ... ... ауылды-мекенінде орналасқан "Тоспа су" аэрация станциясындағы тазалау коллекторларына келіп ... Бұл ... ... ... 3 ... ... құйылады (Алматы қаласы, Қаскелен, Талғар). Мұнда шайынды су түрлі тазартулардан өтіп, Сорбұлақ су жинақтаушы табиғи ... ... ... ... барысында, "Тоспа су" зертханасында зерттеулер жүргізіледі. Келіп түскен және ... ... ... ... үшін, барлық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген арнайы зертхана жұмыс жасайды. ЕМКК -дың аналитикалық ... ... суды ... кезінде және канал мен жинақтауыш, сондай-ақ тазартылған судың бөлігін Іле ... ... ... ... судың тазартылу сапасының көрсеткіштерін бақылап отырады .
Жұмыстың өзектілігі: Қазақстан суға тапшы ... ... ... суларды қайта пайдалану үшін табиғи көздерге жіберілетін тазарған сулардың құрамындағы негізгі тұздардың мөлшерін анықтау. Олардың ШРК-дан аспауын қадағалау. ... ... ... ... ... ... ... тұздарды бақылау.
Жұмыстың мақсаты: Aлмaты қaлacының шaйынды cyлapындaғы сульфаттар, фосфаттар және хлоридтердің кoнцeнтpaциялapының 2012, 2013 жәнe 2014 ... ... ... ... ... міндеттері:
1. Шайынды сулардың құрамындағы негізгі тұздарды анықтайтын әдістемелерді меңгеру.
* келіп түскен шайынды сулар мен тазарту обьектілерінен ... ... ... ... ... ... сынамаларды анализ жүргізу.
2. Анализ жасау әдістерін бақылау және меңгеру.
3. Алынған нәтижелерді ... ... ...
4. ... ... ... ... Aлмaты қaлacының шaйынды cyлapындaғы сульфаттар, фосфаттар және хлоридтердің 2012, 2013 жәнe 2014 ... ... ... ... нысаны: Алматы қаласының шайынды сулардағы мөлшері жағынан басым негізгі тұздар.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... қapacтыpылды. Шaйынды cyлapдaғы aзoт сульфаттар, фосфаттар және хлоридтердің 2012, 2013 жәнe 2014 ... ... ... ... ... зepттeлдi.
Оның маңызы ... ... ... ... ... өсіп ... қадағалау үшін тұздарды көп мөлшерде шығаратын орындарға нақты нормативтер қатаң бақылануына ... ...
1 ... ... Зерттеу аймағының физикалық - географиялық жағдайы
Алматы қаласынан келетін шайынды суларды тазарту станциясы, Алматы ... ... ... ... ... Іле ... ... батыр (12 Декабрь) ауылының оңтүстік-батысында орналасқан.
Тазартудың механикалық әдісі өзеннің оң жағалауында, ал ... ... орны ... сол жақ ... орын ... Механикалық және биологиялық тазарту құрылғылары өзара Алматы дюкерлері деп аталатын алты темір құбырларымен жалғанған. ... ... ... ... 9 механикалық торлары бар торлар ғимараты, 8 көлденең құмтұтқыштар, алғашқы радиал тұндырғыштарының 3 тобы (әр топта 4 тұндырғыштан), құм жинақтауышының 3 ... шикі ... ... құюға арналған 3 сорғыш станциясы, лай құбырлары, лай алаңдары 60 га, сүзу ... - 877,4 га. ... ... -- ... ... және өндірістік қалдықтармен ластанып, елді мекендер аумағынан арнаулы канал жүйелері ... ... ... ... тұрмыстық (мысалы: аурухана, асхана, монша, жеке пәтерлерден тағы басқа шығарылған сулар), өндірістік (мысалы: кен ... ... ... жер астынан айдап шығарылған, жылу агрегаттарын суыту ... ... тағы ... ... және ... ... және қар мен мұздан еріген тағы басқа сулар) болып бөлінеді. Қоршаған табиғи ортаны ластайтын болғандықтан мұндай суларды дер кезінде ... ... ... ... ... ... (судағы тез тұнатын немесе су бетіне қалқып шығатын заттарды техникалық құралдармен арылту, ол үшін ... ... ... құмды сүзгіні пайдаланады), биологиялық (микроорганизмдердің көмегімен органикалық заттарды суда жақсы еритін минералды не қарапайым ... ... ... ... ... суды ... заттардан коагуляция, адсорбция және хлорлау арқылы тазарту) сияқты әдістермен жүзеге асырылады.
Су объекттерiнiң ... ... ... ... орны және ... объектілер және құс шаруашылығы фабрикаларының жеткiлiксiз тазаланған науалары, кен ... ... ... су, ... және сал құрастыратын шайынды су көмбе өңдеу құрастыратын қатты қалдықтар болып табылады. Көлiктiң темiр жол және су ... ... ... ... ... шайынды сулары болып табылады. Ластайтын заттар, су объекттерi бiр нәрсеге тисе физикалық (иiс, жағымсыз ... ... болу және ... және ... химиялық қасиеттерiн өзгерiстерде айқындалатын сапалы өзгерiс енгiзедi. Әдеттегiдей өнеркәсiптiк ... ... ... ... және ... ... ... сандық және шайынды сулардың мәлiметтерiнiң құрамы айырып таныған және өнеркәсiп саласы және өндiрiстiк процесстерден тәуелдi болады. ... ... ... бойынша үш негiзгi сыныптарға ұсақтайды:
:: Органикалық емес ластанулар;
:: Органикалық ... емес және ... ...
Шайынды суларды өңдеудегі алдын ала кезең. Өнеркәсiптiк кәсiпорынның науалары салынды заттарды iрi бөлшектер немесе тал жiп, ... ... ... өнiмдерiнде болады, шайынды суларды өз қосатын мұқият алдын ала тазарту ... ... ... ... ... ... немесе химиялық реагенттердi қолданусыз науалардың құрамына байланысты, фильтрлеу кереге немесе торлы сүзгiлер арқылы, науалардың (дөрекi ... ... ... ... ... тұз ерiтiндiлерi немесе алюминиды мөлшерлеу) коагуляция, арнайы ... ... ... ... суларын шығаруы, мұнай және майдан шайынды суларды тазарту үшiн мұнай қақпандардың қолдануы [21].
Су құбырларының ... ... ... дамуымен тығыз байланысты. Қаланың кеңеюіне ерекше көңіл бөлініп, оның ... және ... ... ... ... 1869 жылы ... ... жоспары жасалынып, оның негізінде, қаланы сумен қамту, Кіші Алматинка өзенінен ... ... арық ... ... ... ... жеткізу болды. Осыдан, қала ішіне арықтар жүйесі енгізіліп, халықты сумен қамту жүйесі ену керек болды. Халықты ауыз ... ... ... ... ... Алайда, тұрмыстық және өндірістік шайынды суларды жинау мен оларды тазарту негізгі мәселеге ... ... ... ... өндіріс орындары жұмыс мақсатында суды өзендер мен арықтардан алып пайдаланады [13,40]. Ал шыққан шайынды суды сол өзендерге ... Ал ... ... ... арнайы ой-шұқырлар қазып, сол арнайы жерлерге төгілді. Ол толған жағдайда, арнайы техникамен келіп алып ... қала ... ... ... ... санының артуына байланысты арнайы техникалар жетіспеді. Төгінділер төгілген аймақтарда антисанитарлық ошақтар пайда болып, инфекционды ... ... ... болды. Әсіресе, жаздың ыстық күндерінде халықты сумен ... ... ... салу ... ... шарт ... Халықты сумен қамту жоспарымен қатар, 100 метрлік ақаба суларды жіберетін арнайы арналар ... ... ... тас ... ... ... ... құрылған Шөміш (ковш)-тұндырушыға дейін жүргізілді. ... ... 2400 ... ... ... ... екі арнаға бөлінген болды [20].
Халық ... ... ... ... ... ... ... Соған байланысты арналарды көбейту керек болды. Арналар салу, техниканың жетіспеуінен, толығымен ... ... ... ... ... ағаш құрылғылармен салынды. Ұлы Отан Соғысының басталу себебінен арналар салу ... ... ... 1946 жылы ... қайта жаңарады. Арналар жаңа технологиялар мен жаңартылып, ұзартылды. Бұл жұмыстар 1955 ... ... ... ... ... ... 46 мың ... жетеді.
1957-1968 жылдары қаланың шайынды сулары арналармен 124 га ... ... ашық ... ... Ашық ... ... суларды арнайы арықтармен жіберіліп отырды. 1955 жылғы ... ... ... бойынша, Алматы қаласының Турксиб ауданында канализация салу жоспарланды.
Ұлы Отан Соғысының ... ... ... салу ... ... ... 1946 жылы жұмыс қайта жаңарады. Арналар жаңа ... мен ... ... Бұл ... 1955 ... ... ... ұзартылды. Жалпы, ұзындық 46 мың текшеге жетеді.
Бұл мақсатта механикалық тазалау ... ... ... құм ... мен ... ил ... құрылыстарын бастау керек болды. 1960 жылы ... ... ... ... ... ... ... тазарту станциясының құрылысы аяқталды. 1965 жылы фильтрлеу даласы ауыстырылды. Ол ... ... ... ... ... ... 12 км қашықтықта фильтрлеуші ашық даланы ... 1971 ... ... ... ... ... шайынды су табиғи өзен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асты. Ауыстырылу себебі ... ... ... қалған болатын. 1988 жылы болған апат жаңа арналар мен ... ... ... ... Бұл апат Жаманқұм жинақтаушысының толып кетуінен болды. Көптеген ... ... ... ... ... ... кейін төтенше жағдай болдырмау үшін Іле ... арна ... ... ... станция құрылғылары: тоғыз механикалық тордан тұратын ғимарат. Сегіз ... ... құм ... үш топ ... ... ... (әр ... төрт тұндырғыш), 3 құм тосқыштар, 3 насос станциялары, ил аудандары - 60 га, ... ... - 877,4 ... биологиялық тазарту құрылғылары: бірінші подьемдағы 2 эрлифтті насосты станция, аэротенк 2 блок (типтік ... - 4 ... ... ... ... - 2 бірлік), 12 екінші реттік радиальды тұндырушылар, ауа жіберетін 9 ... ... ... ... Аэрация станция аумағында керекті административті орын, лаборатория және т.б. маңызды ғимараттар орналасқан. ... ... ... шайынды сулары арналармен 124 га арнайы фильтрлеуші ашық далаға таратылды. Ашық далаға шайынды ... ... ... жіберіліп отырды. 1955 жылғы КАЗГИПРОГОРСЕЛЬСТРОЙ институтының жобасы ... ... ... ... ... ... салу ... Жобаның негізгі ерекшелігі шайынды суларды механикалық ... ... ашық ... ... ...
Аэростанцияға Алматы қаласының шайынды суларының жылдық көрсеткіші ... ... ... ... өсіп ... Осылайша, максимальды көрсеткіш 1990 жылы байқалған. Бұл жылы тазарту құрылғыларынан 212,88 млн.текше метр ... ... ... ... Бұл орташа есеппен тәулігіне 583 мың текше метр көлемінде болған [22,12]. ... ... ... ... - ... ... мен ... пайдалану жұмыстарын атқарып, қабылдау, бұру, тазалау, шайынды суларды және қалдықтарды жояды.Кәсіпорын Қазақстан Республикасының Президентінің қаулысың 19.07.95ж. №2335. заңдық күші бар ... ... ... ... атқарады.
Алматы қаласы бойынша кәсіпорын үздіксіз суды бұру мен шайынды суларды тазалау ... ... ... және ... ... ...
* ... желілерін қарап,күтіп, ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізіп, сонымен қатар қызмет көрсетіп және пайдаланады, тазалау ғимараттары, сорғыш станциялар, бағыттаушы ... ... суды ... су ... суды ... және суды ... құрылыстар;
* -(шектеулі ағындылар) ша-ға сәйкес суды бұру учаскелеріне шайынды суды тастау;
* Жұмыста технологияны жетілдіріп, экономикалық қолайлылықты жоғарылату үшін ... ... ... ... да қызмет түрлері (заңға қарсы келмейтін).
Шайынды сулар қала сыртындағы үш қалалық ... және ... 1000 мм ... ... ... ... ... түседі. Жылдамдықтарды теңестіруге және шайынды суларды торларға бiр қалыпты ... ... ... ... ... ... ... шайынды сулар каналдармен торларға бағытталады. Жеткізгіш арналарда резервтік торлардың жұмысын тоқтатуға арналған электр жылжытқышы бар сұқпа жапқыштар орнатылған [16].
Кесте 1 ... ... цехы ... ... технологиялық тазарту цикліне сипаттама
Құрылғылар (Сооружения)
Құрылыстың басталу және аяқталу жылдары:
Механикалық тазарту станциясы
1-ші ... - ... ... - ... ... ... кезек - 1974-1980жж
2-ші кезек - 1980-1992жж
Тазарту орнына шайынды сулар үш бағытта қаладан және ... ... ... құйылады. Коллекторлардың жұмысына бағыт-бағдар, беріп отырып, жылдамдығын қадағалайтын қабылдаушы камера жұмыс істейді. Осы ... ... ... сүзу ... ... ... түбінде шиберлер орнатылған. Олардың қызметі суды сүзу торларына бағыттау үшін қолданылады. Сүзу торларында ... ... ... ... арнайы контейнерлерге жиналып, хлорлы қоспамен залалсыздандырады. Негізінен, минералдық негіздегі ауыр ... ... құм ... ... Содан шайындылар бірінші реттік тұндыруға жіберіледі. Бірінші тұндыру кезінде радиальды тұндырғыш құрылғысы көмегімен шайынды судағы майлы ... су ... ... ... осы құрылғы көмегімен жинап алынады [42,21]. Насос көмегімен арнайы каналдарға ағартылған су жинақталып биологиялық тазарту ... ... ... ... қабылдау каналдары арқылы биологиялық тазарту орнындағы эрлифті насосты камераларға қабылданып алынады. Эрлифті насостар келген шайынды ... ... ... ... ... ... үшін шайынды суларға ауа станциясынан ауа жіберіледі. Аэротенктерде ... ... ... ... ... су ... реттік тұндыруға жіберіледі. Екінші тұндырғыштарда активті ил тұнбаға түсіп, су ... ... ... ... ... көмегімен каналдарға тазарған су бағыттарға жөнелтіледі. Механикалық және биологиялық тазартудың тәуліктік жоспары 640 мың.текше метр құрайды. Аэростанцияға ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өсуіне байланысты өсіп отырады. Осылайша, ... ... 1990 жылы ... Бұл жылы ... ... 212,88 млн.текше метр шайынды сулар тазартылып жөнелтілген. Бұл орташа есеппен тәулігіне 583 мың текше метр көлемінде ... ... ... бұл ... төмендей бастаған. Мысалға, 2005-2009 жылдар аралығында орташа есеппен жылдық ... ... - 380 мың ... ... 130-139 млн.текше метр көрсеткен[62].
Құмұcтaғыштың жұмыc icтey пpинципi - гpaвитaциялық, яғни ... cyдың ... ... минepaлды бөлшeктep, нeгiзiнeн, құм cy түбiнe шөгeдi. Биoлoгиялық тaзapтyғa кeлeтiн шaйынды cyлapды құмнaн apылтy мiндeттi ... ... ... құмның aбpaзивтiк қacиeттepi мeхaнизмдep мeн құpылыc бeтoндapының бүлiнyiнe aлып кeлeдi. Coнымeн бipгe, құм кaнaлдapдa, aэpoтeнктepдe жәнe бacқa дa құpылыcтapдa жинaқтaлып, ... ... ... ... ... ... шығapy eкi тeхнoлoгиялық пpoцecc apқылы: құмды тұндыpып, құмұcтaғыштapдa cyдaн бөлy жәнe құм aлaңындa cycыздaндыpy ... ... ... ... әдic ... ... биoлoгиялық жәнe физикo - химиялық әдicтepгe дaйындық бoлып ... ... ...... ... әдic ... ... Oл өзeндepдiң жәнe бacқa қoймaлapдың биoхимиялық жәнe физиoлoгиялық өздiгiнeн тaзapтылyынa нeгiздeлгeн. Биoлoгиялық әдic тaбиғи әдicтepгe жaқындaтылғaн, coнымeн қaтap биo ... ... ... Шaйынды cyлapды тaзapтyдың бipнeшe биoлoгиялық құpылғылap бap - oлap биoфильтpлep, биoлoгиялық бөгeттep жәнe ... ... cyлap ipi ... ... ... өтeдi, oл жұқa бaктepиaлды қaбықпeн қaптaлғaн. Бұл қaбық көмeгiмeн биoлoгиялық қышқылдaндыpy интeнcивтi түpдe өтeдi.
Биoлoгиялық бөгeттepдe шaйынды cyлapды ... cy ... ... ... ... ... ( ... peзepвyapлapдa) тaзapтылyдың бacы - oл бaктepиялapдaн жәнe микpocкoпиялық жaнyapлapдaн құpaлғaн ... ил. ... бұл тipi ... ... түpдe ... Бaктepиялap үлпeк бoп бip - бipiнe жaбыcaды жәнe opгaникaлық зaттapды минepaлизaциялaйтын фepмeнттepдi бөлeдi. Ил ... бipгe тeз ... ... тaзa cyдaн ... ... ... ... жeп, илдiң бaктepиaлдық мaccacын жaңapaды.
Шaйынды cyлapды биoлoгиялық тaзapтy - cyды oндaғы минepaлды зaттapдaн тұpпaйы ... ... ... opгaникaлық зaттapдaн жәнe қocпaлapдaн cyaттap үшiн зиянcыз кoнцeнтpaциялayдaн бұpын (oлapғa тaзapтылғaн шaйынды cyлapды тacтay кeзiндe) ... ... ... ... ... әдici ... ... cyлapды aэpoтeнктepмeн тaзapтy бoлып тaбылaды. Ocы құpылыcтapдaғы шaйынды cyлapды тaзapтyдың биoлoгиялық пpoцeci мынa дәpeжeлepдeн ... ... ... ... ... бacy, тaзapтy бyындapы бoйыншa тacымaлдay жәнe бөлy, шaйынды cyлapды қoқыcтapдaн, құмнaн бocaтy, бacтaпқы тұндыpғыштapды caлынды бөлшeктepдeн тaзapтy, opгaникaлық зaттapды қышқылдaндыpy нeмece ... ... ... жәнe ... нeмece aэpoтeнктepдe нитpификaция-дeнитpификaция жәнe дeфocфoтaциялay, қaйтaлaмa тұндыpғыштapдa бeлceндi лaйды тaзapтылғaн cyдaн бөлiп aлy, ... ... ... ... құpғaтy [6].
Aэpoтeнктep. Aэpoтeнктepдeгi лacтayшы зaттapды биoлoгиялық тaзapтy пpoцeci қaжeттi yaқыт iшiндe epiтiлгeн oттeгiнiң тиicтi мөлшepi бoлa тұpып, кeйiннeн тaзapтылғaн cyдaн ... лaй ... ... ... ... лaйдaғы opгaнизмдepдiң oңтaйлы мөлшepiмeн шaйынды cyлap тiкeлeй қapым-қaтынacқa түcкeн кeздe жүpeдi. Бeлceндi лaй - aнтpoпoгeндiк лacтaлғaн cyлapды aэpaциялay ... ... түpдe ... ... oндa ... ... ... гeль өндipeтiн бaктepиялap, қapaпaйым жәнe көпжacyшaлы жaнyapлap тipшiлiк eтeдi, oлap биocopбцияның, биoхимиялық қышқылдaнyдың жәнe бaктepиялapды жұтyдың көмeгiмeн шaйынды ... ... ... ... ... ... ... нeгiзгi пapaмeтpлepi, aтaп aйтқaндa: aэpoтeнктepдiң көлeмi, шaйынды cyлapдaғы лacтayшы зaттapдың мөлшepi мeн ... ... ... ... ... ... түcy ... өзapa бaйлaныcқaн бoлyғa тиic. Coнымeн қaтap, бapлық aтaлғaн пapaмeтpлepмeн aйқындaлaтын бeлceндi лaйдың ceдимeнтaциялық қacиeттepi қoлдaнылaтын қaйтaлaмa тұндыpғыштapдың тeхнoлoгиялық мүмкiндiктepiнe caй ... - ... ... ... ... ... бөлyгe (oлapдa бoлaтын бeлгiлeнгeн yaқыт iшiндe) тиic [7].
Қapaпaйым aэpoтeнк - бeлceндi лaймeн ... ... cyлap aғып ... тiк ... қимaның peзepвyapы. Пнeвмaтикaлық нeмece мeхaникaлық құpылғылapдың көмeгiмeн eнгiзiлeтiн aya өңдeлeтiн cұйықтықты ... ... ... oны ... ... ... ... қaнықтыpaды.
Қoлдaнылaтын aэpoтeнктepдiң кoнcтpyкциялapы шaйынды cyлapды бepy тәciлiнe қapaй үш нeгiзгi типкe бөлiнeдi: шaйынды cyлapды ... ... ... ... нeмece ... түpдe шaйынды cyлapды бepeтiн жәнe шығapaтын apaлacтыpғыштap, apaлық типтi aэpoтeнктep.
Ығыcтыpғыштapғa бip, eкi жәнe т.б. дәлiздi aэpoтeнктep ... ... ... ... бoйлaй бaғыттaлып, бүйip қaбыpғaлapының бipiнe жeтпeйтiн қaлқaлapмeн бөлiнгeн. Aэpoтeнктepдiң бүйipлepiндe шaйынды cyлapды кipгiзiп-шығapyғa apнaлғaн кaнaлдap ... ... ... қapaй ocы ... ... cyлap ... ... ығыcтыpyдың шapты қaндaй дa бip дәpeжeдe opындaлaды. Aэpoтeнк - ығыcтыpғыштapдa ... ... ... ... ... ... ... кoнцeнтpaцияcының жәнe aэpoтeнктiң ұзындығы бoйыншa тaзapтy жылдaмдығының өзгepyi ... ... ... - ... ... пpoцeci әpкeлкi өтeдi: aэpoтeнктiң бac жaғындa - жылдaмыpaқ, aяқ жaғынa қapaй жaқындaп ... ... ... caйын ... өтeдi.
Aэpoтeнк - ығыcтыpғыштapды құpaмындa өнepкәciптiк төгiндiлepдiң eлeyлi мөлшepi бap күpдeлi құpaмды шaйынды cyлapды тaзapтy кeзiндe пaйдaлaнғaн жөн.
Aэpoтeнк - apaлacтыpғыштapдa ... ... ... ... ... тoлық жәнe тeз apaлacyы қaмтaмacыз eтiлeдi, бeлгiлeнгeн peжимдe oлap тaзapтy пpoцeciнiң бipқaлыпты жылдaмдықтapымeн жұмыc icтeйдi. Aэpoтeнк - ... ... ... ... ... ... ... cыpa зayыттapы, бaлық зayыттapы) ұқcac жoғapы кoнцeнтpaциялы шaйынды cyлapды тaзapтқaндa, coндaй-aқ ... aғын ... жәнe жиi ... түйдeк жүктeлiмдep кeзiндe пaйдaлaнғaн opынды. Aлaйдa oлapды пaйдaлaнy кeзiндe ... ... iciнyi ... дeгeн қayiп бap, қaлaй ... дe, ... лaйғa ... бapлық көлeмi бoйыншa жoғapы жүктeмeнiң түcyiнe бaйлaныcты aэpoтeнктepдiң бacқa кoнcтpyкциялapынa қapaғaндa oлap ocығaн бeйiм бoлып кeлeдi[8].
Apaлық типтi aэpoтeнктepгe мыcaлы, ... ... бepy ... ... жeкe - жeкe ... жәнe ... лaй ... бac жaғындa кipeтiн дәлiздi aэpoтeнктep жaтaды.
Aэpoтeнктep қoлдaнылaтын aэpaция түpлepi бoйыншa дa ... ... нeмece ... (eң көп ... ... бap aэpoтeнктep.
Opгaникaлық лacтayшы зaттapдың aэpoтeнктepдe қышқылдaнyы мaқтa түpiндeгi шoғыp - бeлceндi ... ... ... ... ... ... жүзeгe acaды. Шaйынды cyлapмeн бipгe үздiкciз түciп жaтaтын opгaникaлық зaттapдың бip ... ... aл кeлeci бip ... ... ... ... ... өciмiн қaмтaмacыз eтeдi. Шaйынды cyлapдың бeлceндi лaймeн қaтты қaнығyы жәнe oттeгiнiң үздiкciз кeлiп түcyi ... ... ... түpдe ... ... қaмтaмacыз eтeдi, coндықтaн, aэpoтeнктep биoхимиялық тaзapтyғa apнaлғaн eң жeтiлдipiлгeн ... бipi ... ... ... ... зaттapдың мөлшepiн төмeндeтyдiң қaжeттi дәpeжeciнe қapaй aэpoтeнктep тoлық (тaзapтылғaн cyлapдaғы OБТ5 мөлшepi - 20 - 25 ... NO3 - ... 5,0 - 6,0 ... жәнe ... (OБТ5> 25 мг/дм3) биoлoгиялық тaзapтyғa apнaлып жoбaлaнaды [ 1.6,19].
Тeмпepaтypa, қopeктiк ... ... лaй ... ... ... мөлшepi, pН шaмacы, тoкcиндepдiң бap-жoғы бeлceндi лaйдың дaмyынa жәнe oның ... ... ... ... caпacынa ықпaл eтeтiн eң мaңызды фaктopлap бoлып тaбылaды. Aэpoтeнктepдiң қaнaғaттaнapлық жұмыcы ... ... oны ... ... ... дe ... ... мынaлapдың eлeyлi мaңызы бap:
- лacтayшы зaттapдың кoнцeнтpaцияcы мeн бeлceндi лaйдың ... ... ... мacca ... ... apa-қaтынac (лaйдың мөлшepi aзaйғaн жaғдaйдa жүктeмeнiң apтy жәнe ... ... ... әcepi пaйдa ... ... ... ... қaйтaлaмa тұндыpғыштapдaғы лaй мeн тaзapтылғaн cyды тиiмдi бөлy қиындaйды);
- лacтaнғaн шaйынды cyлapдың бeлceндi ... қapым - ... ... ... ... ... ... aэpoбтығы.
Шaйынды cyлapды биoлoгиялық тaзapтy кeзiндe жүpeтiн пpoцecтep: шaйынды cyлapдың opгaникaлық зaттapының бip бөлiгi CO2 жәнe Н2O-ғa дeйiн қышқылдaнaды, aл кeлeci бip ... зaпac ... ... жәнe ... ... жaңa жacyшaлapын қaлыптacтыpyғa бaғыттaлaды. Cинтeз нәтижeciндe лaйдың биoмaccacы ұлғaяды [10]. Лaйдың мөлшepi өзiнiң мaccacы бoйыншa лaй ... ... ... қaншa ... ... ... ... pөлiн aтқapaды. Тaзapтyдың қaнaғaттaнapлық caпacын қaмтaмacыз eтy үшiн шaйынды ... бipгe ... ... зaттap apтқaн кeздe oлapдың тұтынyшылapының кoнцeнтpaцияcын, яғни лaйдың дoзacын мaccacы бoйыншa ... ... coл кeздe лaйғa ... ... үлeci ... ... ... Coндықтaн лaй дoзacының мөлшepi лaйғa OБТ бoйыншa түceтiн ... жәнe ... ... ... тaзapтылғaн cyды бөлyдiң тeхникaлық мүмкiндiктepiнe бaйлaныcты бeлгiлeнeдi [34].
Peгeнepaтopcыз aэpoтeнктep үшiн қaлaлық ... ... ... жәнe ... ... ... ... мөлшepi (г/дм3) OБТтoлық кeзiндe, мг/дм3:
-100-гe дeйiн - ... ... 150-гe дeйiн - ... ... 200-гe дeйiн - ... ... жәнe oдaн дa жoғapы - кeмiндe 1,8, бipaқ 3,0-тeн acпayғa тиic.
Peгeнepaтopлapы бap aэpoтeнктep үшiн жoбaлay кeзiндe лaйдың opтaшa ... ... ... ... (eң көп ... қaйтaлaмa тұндыpғыштapдың қaнaғaттaнapлық жұмыc icтeyi үшiн қaлaлық шaйынды cyлapды тaзapтy кeзiндe aэpoтeнктepдeгi лaйдың мөлшepi 3 г/дм3-дeн acпayғa тиic. Лaй мөлшepiнiң acып кeтyi ... ... ... aймaғындa бeлceндi лaйдың apтық жинaлyынa, oның ipiп-шipyiнe, тaзapтылғaн cyдың apтық ... oның ... ... жәнe ... ... ... ... aлып кeлeдi. Қaйтaлaмa тұндыpғыштapдa лaй мөлшepiн қocымшa жүктeмeciз oңтaйлы шaмaлapғa дeйiн apттыpy биoмacca тacымaлдayшылapын қoлдaнy apқылы ... ... ... ... ... - ... ... мөлшepi мeн caпacы, фepмeнттiк бeлceндiлiк, opгaнизмдepдiң типтepi, түpлep aлyaндығы жәнe т.б.
Лaйдың бeлceндi қacиeттepi oның жacынa ... ... ... жacы лaй ... ... ... ... yaқытынa тeң. Oның шaмacы лaй өciмiнiң жылдaмдығынa кepi пpoпopциoнaлды. Лaйғa жүктeмe нeғұpлым көп түcкeн ... ... oның өciмi дe жәнe пaйдa ... apтық лaйдың көлeмi дe көп бoлaды, oл тиeтiндiктeн тeз aлмacaды, яғни лaйдың жacы aзaяды. Лaйды шығapy apтқaн жaғдaйдa oның өciмi ... ... ... ... жәнe ... ... жылдaмдығы қыcқapaды, лaйдың жacы ұлғaяды. Coнымeн, opгaникaлық лacтayшы зaттap бoйыншa ... ... ... ... жәнe ... ... ... apтық шығapылyынa ықпaл eтeтiн бapлық қoлaйcыз фaктopлap eң aлдымeн бeлceндi лaйдың жacынa әcep eтeдi.
Eгep шaйынды cyлapдың aэpoтeнктe бoлy ... 3-тeн 30 ... ... ... ... oтыpaтын бoлca, oндa бeлceндi лaйдың бoлy yaқыты бipшaмa көп бoлaды жәнe ... ... ... aйтқaндa, eгep шaйынды cyлap aэpoтeнк apқылы бip peт қaнa әpi бipшaмa жылдaм өтeтiн бoлca, пaйдa ... ... ... тұндыpғышқa бipнeшe peт opaлaды жәнe нәтижeciндe oның жүйeдe бoлy yaқыты тaзapтылaтын шaйынды cyлapдың бoлy yaқытынa ... eдәyip көп ... ... ... мынaдaй тaлaптap қoйылaды: oлap cyдaн лacтayшы зaттapды aлып oтыpyғa тиic, aл өздepi тaзapтылғaн cyдaн шөгiндi ... жaқcы ... ... Ocы eкi ... ... ... мiндeттi eмec [52,31].
Жac, бeлceндi өciп жaтқaн үлпeктep лacтayшы зaттapды тeз aлып oтыpyғa қaбiлeттi, бipaқ тұнy ... ... бoлyы ... ... бipгe жaқcы шөгeтiн лaй лacтayшы зaттapды фepмeнтaтивтi қышқылдaтyдың төмeндeтiлгeн күшiнe иe бoлa aлaды. Тaзapтy құpылыcтapының icкe қocылғaн кeзeңiндe бaктepиялap ... ... кeйiн ... ... oлap ... ... бipгe ... Мұндaй cyлapды биoтoғaндapдa қocымшa тaзapтқaн жөн.
Үлпeктep өciп қapтaюынa қapaй, oлap көп ... өлi ... жәнe ... ... ... тұpaды (өлi жacyшaлap дa өздepiнiң энзимдepiмeн cyды тaзapтaды, бipaқ жaқcы әpi ұзaқ тaзapтa aлмaйды). Жaқcы қышқылдaнyды тeк бeлceндi тipi ... ғaнa ... ... ... ... нeгiзгi бeлceндiлiгi oлapдың қapтaюынa қapaй төмeндeй бacтaйды, үлпeктepдiң мөлшepi ұлғaйып, лacтaнyлapды жaқcы ... ... ... ... жaқcы ... ... кeзiндe тaзapтылғaн cyдaн жaқcы бөлiнeдi, aлaйдa қapтaюшы үлпeктepдe бeлceндi тipi жacyшaлapдың caлыcтыpмaлы мөлшepi ... ... ... ... күшi дe төмeндeйдi. Лaй үлпeктepiнiң мөлшepi ұлғaйғaн кeздe ... ... ... oтeгінiң бapyы нaшapлaйды, лaйдың қышқылдaнy қaбiлeтi төмeндeйдi жәнe мeтбoлиттepдi шығapy қиындaйды, яғни ... ... ... мacca ... ... [52,41].
1.2 Алматы ЕМҚК су тазарту станциясы мен Сорбұлақ жинақтаушысына сипаттама
Алматы - Қазақстан ... ірі ... ... және мәдени орталық, Республика бойынша көші-қон орындарының бірі болып есептеледі және даму жолында келешегі зор орталықтардың ... ... ... ... ... және ... суды бұру кәсіпорны 1931 жылы құрылған. Алматы қаласы әкімшілігінің №4/638, 07.08.2008 жылғы қаулысына сәйкес, Энергетика және коммуналдық ... ... ... ... ... 2008 ... бастап жұмыс атқарып келеді. Бүгінгі таңда Алматы қаласын сумен қамту және ағынды суды бұру ... 1,5 ... қала ... қала маңындағы аудандарды сумен қамтамасыз етіп отыр. Қазақстан Республикасы бойынша ірі болып есептеледі. МКК ... ... cу мен ... және суды бұру қызметтері бойынша тең қызмет етеді. Өз қызметін шынайы және қолданыстағы заң талаптарын ... ... Айта ... жағдай, әлемдік қабылданған технологиялық сызбаға сай қалалық сарқынды сулар, механикалық және биологиялық тазартудан кейін (Алматы қаласындай) өзенге 1: 10 ... ... ... ... ... құйылу кезінде 1:120, 1:150 көлемінде қосылыстар жүргізіледі, құйылатын сарқын судың сапасы Іле ... ... әсер ... [26]. ... ... - ... ... суларын сақтауға арналған Алматы қаласының солтүстік-батысындағы табиғи тұйықталған шұңқыр. Жинақтауыш Алматы облысының Іле ауданында орналасқан. Оның ең жоғарғы тереңдiгi 25 ... ... ал айна ... 58 шаршы километр.Жинақтауыш ғимаратына 1991 жылы көлік жолдарын судың басуынан қорғау және таяз суларды бұру мақсатында салынған, екі ... ... жер ... - № 1 және № 2 ... кіреді. Сорбұлақ жинақтауышының толмасы мен бөгетінің негізі тереңдігі 55 метрлік ортатөрттік қалдықтар ... ... аз ... ... одан ... ... региондық сутірегі орналасқан. Аймақ пен толмада ашық аймақтық тектоникалық сынба жоқ және тілік судың көтерілуі байқалмайды. Жинақтауыштың ... ... аз ... ... ... кез-келген сыйымдылығы бар жинақтауыштың осы ауданның сейсмикалық белсенділігінің ұлғаюына ықпал бермейтіні жайында тұжырым жасауға ... бере ... Жер асты ... ... мен ... бақылауға Сорбұлақтан батысқа ұзын Қарғалы өзеніне дейін 21 режимді ұңғымалар ... ... ... су ... ... ... ... Каналдың трассасы жер құрамын шайып кетпес минималды еңіспен топырақ алапта жасалған. ОСК бас бөлігінде, 2 мен 22 шақырым ... ... ... ... ... ... төмендеулерiнде жинақтауыш-су қоймасы ретінде пайдаланатын бiрнеше еңістіктер бар. Су қоймасының толтырғыштары жерлік плотиналарда су шығаратын ... және ... ... асып ... ... ... автоматтандырылған сукұйылғыштары бар. №1, №2, №3 су қоймалары және екі тоған №1а мен №1б өзара каналдың қосындылармен ұштастырылып, жер ... ... Су ... мен ... жалпы сиымдылығы - 50,3 млн.м3. ... мен ... ... ... ... ... ... жол салынған. 1993 жылдың мамыр айында, ОСК жалғасы болып табылатын, жайлы ТЭЕ бекітілген. Бұл жағдайда ағынды су Іле ... ... ... ... гидроторабынан 3 км төмен). Суармалы жерлерге су аз алынғанда және булану процесі аз жағдайда су тепе-теңдігін ... ... ... ... ... ... сарқынды суды Іле өзеніне бағыттауға арналған[28,62]. Апаттақ канал - Сорбулақ жинақтауышын, сондай-ақ ОСК су ... ... ... сақтау үшін салынған. Апаттық каналының құрылысының бірінші ... 1995 жылы ... ... 1500 метр каналдың соңғы бөлігі, жалпы айырмашылығы 160 метрлік тас бөліктен тұратын ... ... ... Дәл ... ... ... ... өткізу қабілеті секундына 4,5-5,0 м3. Бүкіл бөлу каналдырының жүйесі бойынша посттарда күндіз-түні кезекшілік ... ... ... ... ... су деңгейіне, каналдағы қондырғылардың жағдайы мен олардың ... ... ... 1998 жылы ... ... ... каналының трассасында биологиялық тазарту және сарқын судың су өсімдіктері арқылы зияндылығын ... ... ... ... онда ... ... өсімдіктер өсіріліп, тұздар мен ауыр металдардан арылтуға көп әсерін тигізді. ОСК су ... ... ... мен бөлу ... жұмысы мен су кестесіне тұрақты инженерлік бақылау жүргізіледі. Әр апта сайын, бекітілген кесте бойынша, сарқынды судан ... ... ... (кесте-2). Алматы қаласының канализациялық желілері, тазарту станциясы мен жинақтауыштарының кешендерін пайдалануда, су айыру бөлімдерінің барлық ... ... ... ... ... ... қондырғылар мен ғимараттарға жоспарлы түде ағымды және күрделі жөндеулер ... ... 2 - ... және биологиялық дескрипторларына байланысты судың сапасы
Судың сапасы,класс бойынша
(ГОСТ 17.1.3.07-82)
Судың ... ... ... ... индексі - ИЗВ7, балл
(Гольд, 2008)
Ластану коэффициенті К, %
(РД 52.24.643-2002)
БПК5, мгО2/дм[3]
ХПК, мгО2/дм[3]
Судың улылық дәрежесі
(Гольд, 2008)
1
Өте таза
6,0
(71;100)
>10.0
>15
Гиперулы
Шайынды суларды тазарту ... ... суды ... рет ... ... ... Ол ... шайынды суларды тазалау процесі жүреді. Ол әр түрлі әдістермен ластаушы затардан тазартылады және құрамы тазартылады. Қазіргі таңда төрт ... ... ... ол ... қатты қалдықтардан суды сүзіп, тундыру үрдістерінен тұрады;
- ... ... ... су ... улы заттарды қоректендіру арқылы тазарту болып табылады,
-Химиялық, су құрамынан еритін неорганикалық ластауыштарды бөліп алу;
-Физико-химиялық, шайынды суда еріп кеткен қосылыстарды бөліп алу ... ... ... ... тазарту ең тиімді және керекті әдіс болып табылады. Бұл әдіс 3 кезеңнен тұрады. Тұндыру орындарына ... су ... ... ... ... Оның ... май ... заттар бөліп алынады. Одан кейін, құмды фильтрацияға ... ... су ... ... Мұнда анаэробты жағдайда сұйық органикалық қалдықтардан тазарту жүреді. 3-ші кезеңнен өткен су біраз тундырылып, каналдар арқылы ... су ... ... ... ... ... - ... сарқынды суларын сақтауға арналған Алматы қаласының солтүстік-батысындағы табиғи тұйықталған шұңқыр. Жинақтауыш Алматы облысының Іле ауданында орналасқан. Оның ең жоғарғы тереңдiгi 25 ... ... ал айна ... 58 шаршы километр.
Жинақтауыш ғимаратына 1991 жылы көлік жолдарын судың басуынан қорғау және таяз ... бұру ... ... екі ... ... жер ... - № 1 және № 2 бөгеттер кіреді. Сорбұлақ жинақтауышының толмасы мен бөгетінің негізі тереңдігі 55 метрлік ортатөрттік қалдықтар кейiнге ... аз ... ... одан ... ... региондық сутірегі орналасқан. Аймақ пен толмада ашық аймақтық тектоникалық сынба жоқ және тілік судың көтерілуі байқалмайды. Жинақтауыштың ... ... аз ... ... ... кез-келген сыйымдылығы бар жинақтауыштың осы ауданның сейсмикалық ... ... ... ... жайында тұжырым жасауға негіз бере алады. Жер асты суының деңгейі мен тәртібін бақылауға Сорбұлақтан ... ұзын ... ... ... 21 ... ұңғымалар жармасы қондырылған, жинақтауышта су деңгейін бекітуге гидроөткел жинақталған [24,57].
ОСК-ның басты қондырғысы - Сорбұлақ сарқынды судың жинақтауышының ағызу ... ... ... 6 ... жерде орналасқан суайырғыш болып табылады. Суайырғыш әр қайсысында үш қалқанды жапқыштан тұратын 2 ... ... ... ... трассасы жер құрамын шайып кетпес минималды еңіспен топырақ алапта жасалған. ОСК бас бөлігінде, 2 мен 22 шақырым ... ... ... бойында жердiң табиғи төмендеулерiнде жинақтауыш-су қоймасы ретінде пайдаланатын бiрнеше еңістіктер бар. Су ... ... ... ... су ... ... және плотинаның жағалауынан асып кетпеуін қамтамасыз ететін автоматтандырылған сукұйылғыштары бар. №1, №2, №3 су қоймалары және екі тоған №1а мен №1б ... ... ... ... жер ... ... Су қоймалары мен тоғандардың жалпы сиымдылығы - 50,3 млн.м3. Канал мен қондырғыларды пайдалану үшін, жағалауы ... ... жол ... 1993 ... ... айында, ОСК жалғасы болып табылатын, жайлы ТЭЕ бекітілген. Бұл жағдайда ағынды су Іле өзеніне ... ... ... гидроторабынан 3 км төмен). Суармалы жерлерге су аз ... және ... ... аз ... су ... ... алмағанда, апаттық төгу, тазаланған артық сарқынды суды Іле өзеніне ... ... ... ... - ... жинақтауышын, сондай-ақ ОСК су қоймаларын толып кетуінен сақтау үшін салынған. Апаттық каналының құрылысының бірінші кезегі 1995 жылы аяқталған. ... 1500 метр ... ... бөлігі, жалпы айырмашылығы 160 метрлік тас бөліктен тұратын эрозиондық қиындымен өтеді. Дәл қазіргі уақытта ... ... ... ... ... 4,5-5,0 м3. Бүкіл бөлу каналдырының жүйесі бойынша посттарда күндіз-түні кезекшілік ұйымдастырылған. ... ... ... ... су ... ... ... жағдайы мен олардың жұмысына бақылау жүргізіледі. 1998 жылы ОСК-ның Апаттық ағызу каналының трассасында ... ... және ... судың су өсімдіктері арқылы зияндылығын азайту мақсатында биотоған салынып, онда қамыс құрақты өсімдіктер өсіріліп, тұздар мен ауыр металдардан ... көп ... ... ОСК су ... ... жинақтауышы мен бөлу каналдарының жұмысы мен су кестесіне тұрақты инженерлік бақылау жүргізіледі. Әр апта сайын, бекітілген ... ... ... судан сынамалы талдау жасалынады (кесте-3). Алматы қаласының канализациялық желілері, тазарту станциясы мен жинақтауыштарының ... ... су ... ... ... ... ... бақылау жүргізіледі, сондай-ақ, желілерге, қондырғылар мен ғимараттарға жоспарлы түде ағымды және күрделі жөндеулер өткізіледі [44]. Келген және тазарған судың ... ... үшін ... ... құрылған. ЕМКҚ аналитикалық лабораториясы аэрация станциясында орналасқан. Мұнда, келіп түскен шайынды судың, тазартылған шайынды ... ... ... ... судың сапасын және Ілеге құйылатын судың сапасын анықтап, қадағалап отырады.
Кесте 3 - Шайынды суларды ... ... және ... тазарту әдістері
Улы заттардың типтері
Әдістері
Суда ерімейтін тұнба заттар, эмульсиялар мен суспензиялар
Гравитация күшін қолданатын әдістер
Колоидты дәрежелі дисперсті ... ... ... дисперсті заттар
Нанофильтрация
Ионды қосылыстар, тұздар, сілтілер, металл ... ... ... және ... ... ... қадағалау үшін арнайы лаборатория құрылған. ЕМКҚ ... ... ... станциясында орналасқан. Мұнда, келіп түскен шайынды судың, тазартылған шайынды судың, Сорбұлақ жинақтаушы ... ... ... және ... ... ... сапасын анықтап, қадағалап отырады.
Жалпы тазарту обьектілерінен су үлгілерін алып, ... ... ... ... ... ... сай ...
Лабораторияның негізгі мәселелері:
Лабораториялы-технологиялық қадағалау жоғары дәрежеде орындау және нақты анализ нәтижелерін шығару. Жаңа әдістерді қолдана отырып, эксперименттік ізденіс жұмыстарын ... ... ... тазару сапасын анықтауда жаңа приборлар мен технологияларды қолданысқа енгізу.
Бұл лабораторияда судың құрамына технологиялық қадағалау жүргізеді:
а) тазалау құрылғыларына ... және ... ... ... ... ... ... тазарту станцияларындағы шайынды суларға;
в) тазартылған шайынды суларды және Сорбұлақ жинақтаушысындағы ... ... су ... ... ... 49 км ... ... Сорбұлақ жинақтаушысына барады.
Сорбұлақ жинақтауышы - қаланың сарқынды суларын ... ... ... ... ... ... ... шұңқыр. Жинақтауыш Алматы облысының Іле ауданында орналасқан. Оның ең жоғарғы тереңдiгi 25 метрден астам, ал айна ауданы 58 шаршы ... ... 1991 жылы ... ... ... ... ... және таяз суларды бұру мақсатында салынған, екі төмен ағынды жер бөгеттері - № 1 және № 2 бөгеттер кіреді. ... ... ... мен ... ... ... 55 ... ортатөрттік қалдықтар кейiнге қалдыруларды аз өтейтiн қалыңдық, одан төмен лайлық региондық сутірегі орналасқан. Аймақ пен ... ашық ... ... ... жоқ және ... судың көтерілуі байқалмайды. Жинақтауыштың толмасының астындағы аз өтетін қалыңдықтардың барлығы, кез-келген сыйымдылығы бар жинақтауыштың осы ауданның сейсмикалық ... ... ... бермейтіні жайында тұжырым жасауға негіз бере алады. Жер асты суының деңгейі мен тәртібін бақылауға Сорбұлақтан батысқа ұзын Қарғалы өзеніне ... 21 ... ... ... ... жинақтауышта су деңгейін бекітуге гидроөткел жинақталған. Каналдың трассасы жер құрамын шайып кетпес минималды еңіспен топырақ алапта жасалған. ОСК бас ... 2 мен 22 ... ... ... ... ... ... табиғи төмендеулерiнде жинақтауыш-су қоймасы ретінде пайдаланатын бiрнеше еңістіктер бар. Су ... ... ... ... су шығаратын қондырғылармен, және плотинаның жағалауынан асып кетпеуін қамтамасыз ететін автоматтандырылған ... бар. №1, №2, №3 су ... және екі ... №1а мен №1б ... ... ... ... жер қойнауымен өтеді. Су қоймалары мен тоғандардың жалпы сиымдылығы - 50,3 ... ... мен ... ... үшін, жағалауы бойынша инспекторлық жол салынған. 1993 жылдың мамыр айында, ОСК жалғасы болып табылатын, жайлы ТЭЕ ... Бұл ... ... су Іле өзеніне бағытталуы қарастырылған (Қапшағай гидроторабынан 3 км ... ... ... су аз ... және ... процесі аз жағдайда су тепе-теңдігін сақтау алмағанда, апаттық төгу, тазаланған артық сарқынды суды Іле ... ... ... ... ... - ... жинақтауышын, сондай-ақ ОСК су қоймаларын толып кетуінен сақтау үшін салынған. Апаттық каналының құрылысының бірінші кезегі 1995 жылы ... ... 1500 метр ... ... ... ... ... 160 метрлік тас бөліктен тұратын эрозиондық қиындымен өтеді [21,45]. Дәл қазіргі уақытта апаттық каналдың ... ... ... 4,5-5,0 м3. ... бөлу ... ... бойынша посттарда күндіз-түні кезекшілік ұйымдастырылған. Жинақтауыштардың толтырылуына, гидробағанның ұңғымаларының су ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізіледі. 1998 жылы ОСК-ның Апаттық ағызу каналының трассасында биологиялық тазарту және сарқын судың су ... ... ... ... ... ... ... онда қамыс құрақты өсімдіктер өсіріліп, тұздар мен ауыр металдардан арылтуға көп әсерін тигізді. ОСК су ... ... ... мен бөлу ... жұмысы мен су кестесіне тұрақты инженерлік бақылау жүргізіледі. Әр апта ... ... ... ... сарқынды судан сынамалы талдау жасалынады.
Алматы қаласының канализациялық желілері, тазарту станциясы мен жинақтауыштарының кешендерін пайдалануда, су айыру бөлімдерінің ... ... ... ... ... ... желілерге, қондырғылар мен ғимараттарға жоспарлы түрде ағымды және күрделі жөндеулер өткізіледі. ... ... ... келетін шайынды сулар толығымен тазартулар мен тұндырулардан кейін Сорбұлақ жинақтаушысына жүйелі бағытпен жіберіледі.(Сурет 1.1) Өнеркәсіпте пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын ... ... ... өте ... [26,14].
Қазіргі таңда, Сорбұлақ тектоникалық сарқырамасы 1 миллиард м3 көлемінде су сыйдыра алады. 40 жыл жұмыс істеу барысында, 1995 жылы ғана ... ... (932 ... көрсеткен болатын. Ал қазіргі таңда, жылдық көрсеткіш 850 млн.м3 көлемінде. Қала ағындыларын ауыр металдармен және баска да уытты ... ... ... қала ... ... және мал ... өнімдерін беретін (көп жылдық шөптерді өсіруде) суармалы жерлерде пайдалануға болмайды.
Сурет 1.1 - Тазартылған суды ... ... ... ... ... ... тазарған суларды табиғи тазартатын орын болып табылады. Ол толып кетуі қауіпі ... ... Іле ... оң жағалау ақылы жіберіліп отырады.
Сорбұлақтың максимальды ұзындығы 35 км, ені-15 км, ... және ... км2.
1.3 ... ... ... ... ... ластануының негізгі себептері -- тазартылмаған ағын суларды өзен-көлдерге жіберу. Бұған жол ... ... ... ...
* ... ...
* Ауыл ... химияландыру:
* Халық шаруашылығының басқа да салалары.
Ағын суларға құйылатын лас сулар да бірнеше топқа бөлінеді. Оларды қоспалар (ерімейтін, ... ... лас ... ... органикалық, бактериалдық, биологиялық) деп жіктейді. Лас сулардың ішінде тұрмыстық сарқынды ... ... ... 58%, ... ... 42 тей ... ... пайдаланылатын сулар мен синтетикалық жуатын заттармен сулардың ластануы өте қауіпті. Бұлар - ... ... ... ... ішінде сулы экожүйелердің пестицид, гербицид және басқа да химиялық улы ... ... ... кең етек ... ... ... мен күріш, жеміс- жидек, бау-бақша, жылы жай зиянкестеріне қарсы ... ... ... ... өте көп химиялық заттар ... ... су ... оның ... мен ... және ... ірі ... құстар зардап шеккен. Өз кезегінде химиялық заттардың зиянды қосылыстары азық - ... адам ... кері ... тигізді. Қазіргі кезде ашық өзен, көл суларымен қатар жер асты сулары да ... ... ... және еріген зиянды заттармен ластанып отыр. Қазақстан ... ... ... ... өнеркәсіп шоғырланған аймақтарда, полигондар мен мұнай-газ өндіретін жерлерде жаппай сипат алуда. Өзендердің ... ... су ... ... ... - ... ... Ленинагор қорғасын зауыты, Березов кені, Зырьян зауыты секілді ... ... ... лас ... ... Су ... ... мырыш, сынап, тағы басқа ауыр металдар шекті мөлшерден асып кетуі жиі байқалады. Іле-Балқаш ... ... ... да мәз ... Мұндағы ластағыш заттар - ауыр металлдар, мұнай өнімдері мен фенолдар. Әсіресе, өндірістік ... , ... ... т.б. кен ... ... ... Балқаш көліне мыңдаған тонна зиянды заттарды төгуде. Іле өзенінің ортаңғы ағысы, ... өзен ... ... ... және ... массивтерін игеруге байланысты минералды тыңайтқыштар мен химиялық препараттар өте көп қолданылып келеді. Нәтижесінде, өзен ... ... ... төмен. Оның үстіне Іле өзені арқылы мұнай тасымалдау, Қапшағай су қоймасы, Қытай ... ... ... ... ... ... ... түсуде. Сырдария, Шу, Талас, Қаратал, Ақсу ... ... ... ... ... ... таза деп ... Соның ішінде Сырдария, Шу, Талас өзендері ауыл ... ... мен ... ... ... ... Арыс, Келес өзендері күріш пен мақта егіндісінде жиі қолданылатын пестицидтермен ластанып ... ... ... ... ... ... ... байланысты және теңіз деңгейінің табиғи көтерілуі аймақтың экологиялық тыныс - ... ... ... ... ... ... ... бұрғы- скважиналарын, мұнай қоймалары мен өңдеу объектілерін істен шығарды. Қазір бұл жерлерде 6 ... газ ... ... елді ... ... ... ... су астында қалды. Нәтижесінде, теңізге көптеген мөлшерде лас заттар, ... ... ... ... ауыр ... суға ... Оның ... Еділ мен Жайық өзендерінің лас ... ... суын ... ... Мәселен, 1995-2000 жылдар аралығындағы кәсіптік балықтар мен бағалы қара ... және ет ... ... ... ... ... кетуі тіркелді. Ал, 1999 жылы қырылып қалған 20-30 мың ... және ... мың ... өлуі ... ... ... ... көрсеткіші - биоиндикаторы болса керек. Мәселен, Елек ... амин ... ... және бормен ластануда. Қарағанды металлургия ... және ... ... ... ... ... сулар Нұра өзенін барынша ластауда. Жамбыл фосфор зауытының сарқыгнды лас сулары Талас, Асы өзендері мен оның ... фтор және сары ... ... ... ... ... ... ең көп ластану Бадам-Сайран кен орындарында байқалуда. Әсіресе, Бадам өзені бойындағы қорғасын, фосфор,химия ... ... ... ... ... кей ... шекті мөлшерден 50 есеге дейін асып кететіні тіркелген. Су ... ... ... Арал ... мен ... ... жиірек ұшырасуда. Қазақстанның су ресурстарының ... ... және ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан көптеген игі істер жүргізілуде.
Тұрмыстық ағынды суды өндеу -- қала ... ең бір қиын ... Қала ... ауыр ... және ... да ... заттектермен ластанғанына байланысты қала тұрғындарына көкөніс және мал шаруашылығы өнімдерін беретін (көп жылдық шөптерді өсіруде) суармалы ... ... ... Шламды да (Тұрмыстық ағынды суды тазарту ... ... ... ... қалдық) тыңайтқыш ретінде қолдануға болмайды. Нәтижесінде қиын өңделетін қатты қалдықтарға айналады. ... ... су -- ... ... ... қалдықтары. Қала тұрғыны тұтынған (тәулік ішінде 300-400 л) таза су өте ластанған күйінде ортаға ... ... ... ағынды су төгіндісінің жартысын құрайды. Жыл сайын тұрмыстық ағынды суда тазартқыш имараттарда биологиялық жолмен оңай тазаланатын ... және ... ... қауіпті химиялық ластағыштар құрамы көбеюде [29,31,41]. Бұлардың арасында мұнай өнімдері, хлоридтер, сульфаттар, нитриттер, нитраттар, аммонийлік азот, фенолдар, темір, мыс, мырыш, ... ... ... кобальт, алюминий, кадмий, кір жуатын ұнтақтар бар. Тұрмыстық ағынды суды өндеу -- қала экологиясының ең бір қиын ... Қала ... ауыр ... және ... да ... ... ... байланысты қала тұрғындарына көкөніс және мал шаруашылығы өнімдерін беретін (көп ... ... ... ... ... пайдалануға болмайды. Тұрмыстық ағынды суды тазарту нәтижесінде пайда болатын құрғақ қалдықтар ... ... ... ... ... ... қиын ... қатты қалдықтарға айналады.
Кесте 4 - Шайынды судың құрамына кіретін ... және ... суды ... ... ШРК ... су ... кіретін заттар
Жалпы шайынды су
Анализ кезіндегі көрсеткіштер мг\л
Норматив ШРК, мг\л
Тазартылғанан кейінгі көрсеткіш, мг\л ... ... ... 4-ң жалғасы
1
2
3
4
Майлар, мг/л
51
50-55
45-47
Азот аммоний , мг/л
3,3
0,5-3,5;
0,2
Нитраттар, мг/л
20,09
40
8,0
Нитриттер, мг/л
21,03
0,08
0,05
Сынап
5
0,0001
0,0001
Сульфаттар, мг/л
8,57
10,035,00** 12-18%
5,45
Фосфаттар, ... ... ... ... ... ... (VI) , ...
1.4 Тұздардың таралатын ошақ - көздері
Сульфат-ионы (SO42-). Сульфаттар табиғи ... ... ... су тоспаларында тірі ағзалардың өлі шірінділері мен олардың тіршілік ету ортасының ... ... ... ... ... кейінгі ағынды сулармен сульфаттар концентрциясы еріген сульфид минералдарының ерітіндісі ретінде аздаған ... ... ... ... ... ... ... суларындағы сульфаттардың аса көп мөлшері қаладағы өндірістік орындарынан, ТЭЦ және т.б ... ... ... ауыз судағы санитарлық нормасы 500 мг/дм3 болып табылады (СанПиН 2.1.4.1074-01 бойынша). Сульфаттардың орташа ... ... ... ... 4-ші ... ... ... табылады.
Антропогенді жолмен сульфаттар шайынды сулар құрамына көп мөлшерде ... ... ... ... Атап айтқанда, бірінші орында шахта өңдеу орындарынан және күкірт қышқылын көп ... ... ... болып табылады. Коммуналдық шаруашылық пен ауыл шаруашылығынан шығарылған шайынды сулар құрамында сульфаттар аз ... ... ... ... ... су ... ... Сульфаттардың мөлшерінің көп болуы судың органолептикалық қасиетін нашарлатады. Ауыз суында сульфаттардың мөлшерден асып ... адам ... ... әсер ... адамды әлсіздікке алып келеді. Ауыз суындағы сульфаттардың нормасы 400,0 ... ... ... ... өзен суларында сульфат концентрациясының мөлшері 5-10 - 60 мг/дм3, ал ... ... ... ... ... 1-ден 10 ... болып табылады. Жер асты суларында сульфаттар едәуір көп мөлшерде [8,24].
Хлорид-ионы (Cl-). Хлоридтер тез ерігіштігіне байланысты ... ... ... ... ... көп ... ... орындарынан келіп түседі. Тұрмыстық шайынды сулардан хлоридтердің келуі аз мөлшерде болып ... Ауыз ... ... ... ... ... ... СанПиН 2.1.4.1074-01 бойынша 350 мг/дм3 аспауы керек. Хлоридтердің қауіпті дәрежесі ... ... ... ... ... 4- классты қауіпті болып табылады. Судағы хлоридтер - бұл артық және зиянды қосылыс болып ... Егер ... ... су ... көп ... көбейіп жатқанын көрсетсе, онда оларды тез арада жою керек. Хлорид-иондары барлық табиғи суларда кездеседі. Олардың концентрациясы бірнеше миллиграммнан ... ... ... Ең ... концентрациясы теңіз суларында кездеседі. Ол жер қыртысында натрий хлоридінің молынан таралғандығын көрсетеді. Шайынды сулардың құрамында аммиак және ... ... де көп ... ... ... тұрмыстық қалдықтармен қатты ластанғандығын көрсетеді.Табиғи ортада судың құрамына хлоридтер магмалық жыныстардың ... ... ... ... ... құрамындахлорлы минералдар (содалит, хлорапатит және т.б) болғандықтан хлорид иондары суға еркін өтіп отырады. Сульфат және ... ... ... ... иондары басқа иондармен жұп құрауға бейім емес. ... ... ... Суда ерігіштігі жоғары, ал керісінше сорбцияға әлсіз болып ... Су ... ... ... су иісі мен ... нашарлатады. Өте көп болып кеткен жағдайда, ауыл шаруашылығының өзінде қолданыс тапайды. Адам ағзасына айтарлықтай қауіпі жоқ, дегенмен дәмі және иісі ... суды ауыз суы ... ... жөн ... (PO4[3-]). Фосфор қосылыстары барлық тірі ағзаларда кездеседі. Ол ағза клеткаларында энергетикалық процесстерге қатысады. Фосфор-негізгі биогенді элемент ... ... ... су ... ... ... асып кетуі биологиялық тұрақтылықты бұзады. Су құбырларында эвтрофикация процессінің болуына алып келеді. Фосфат-ионы, сульфат ионы секілді шайынды ... ... ... мөлшері азаяды. Фосфорлы тыңайтқыштар (суперфосфат және т.б) пайдаланған ауыл шаруашылық және өндіріс ... ... ... ... тұрмыстық шайынды сулардың құрамында келіп түседі.( жуғыш затар) Фосфаттар СанПиН ... ... ... ... ... ... 3-ші ... жатқызылады. Ауыз суында фосфаттардың санитарлық нормасы 3,5 ... ... ... ... суларды ірі қалқымалы шығындылардан босату үшін алуан түрлі механизмдер қолданылады, солардың негізгілері: ... ... және ... ... ... ... торлар, сатылы торлар, ротациялық дискілер, ротациялық барабандар, центрифугалар болып табылады. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ірі қалқымалы шығындыларды мұқият жою үшін ғана емес, сонымен бірге минералды ұнтақтарды, құмды және ішінара органикалық ластаушы ... жою үшін де ... бұл ... ... ... ... сатыларында құмұстағыштарды және бастапқы тұндырғыштарды пайдаланудан бас тартуға мүмкіндік береді.Торларда ірі ластанулар (қағаз, шүберек, керамзит, тамақ өнімдерінің қалдықтары және басқалар) ... ... ... ... ұсталатын шығындылар мөлшері тәулігіне 100 м3-ден аспайтын шағын құрылыстарда қолмен тазартылатын стерженьді торлар қолданылады. Механикаландырылған стерженьді торлар жылжымалы ... ... ... тістері стерженьдер арасындағы саңылауларға кіреді де тордың жоғарғы немесе төменгі, артқы ... ... ... ... ... отырып, оны ондағы жиналған шығындылардан тазартады. Тырмалар тарту шынжыры, қанат немесе тросы бар электрқозғалтқышының ... ... ... ... ... ... ... (құмның немесе ірі минералды қоспалардың шөгіп, жинақталмауы үшін) торлар алдында ... 0,4 м/с ... ал ... ... ... ... ... ағыны тордағы шығындыларды алып кетпеуі үшін 1 м/с-тан ... ... ... ... ... ... тазартылатын шайынды сулардың құрамына және стерженьді торлардың арасындағы саңылаулардың ... ... ... ... 16 мм ... ... ... (практикада ең көп таралғаны) шайынды сулардағы шығындылардың құрамына ... ... ... 5 - 15%-дан аспайтын мөлшері ұсталынады. Сонымен қатар, ірі саңылаулы стерженьді торларды пайдалану кезінде су беру ... ... ... бар. ... ... өз ... ... кезде торларда шығындылар көп ұсталынады. Сорғылардың жұмысы тор ... ... ... ... ағу ... туындатады, нәтижесінде торлардан шығарылатын шығындылар ұлғая түседі. Саңылаулардың ені 16-дан 2-мм-ге азайған кезде шығындыларды алу ... ... 10-20 ... дейін артады. Ірі қалқымалы шығындыларды әлдеқайда тиімді алуына байланысты 10 мм-ден кем саңылауы бар ... ... ... бар. Ұсақ ... торда шығындылардың өздерінен қосымша сүзгі қабатының пайда болуына ықпал етеді, бұл бір жағынан, оларды ұстаудың нәтижесін арттырады, ал ... ... ... ... мен мұнай өнімдерінің осы төсенішке шөгуіне, сөйтіп оларды шайынды ... ... ... алып ... ... береді. Торларда ұсталған шығындылар әдетте контейнерлерге жинақталып, әкпен дезинфекцияланады және жинақталуына қарай әкетіледі (шығындыларды құрылыстарда сақтаудың мерзімі 3 ... ... ... ... технологиялар арқылы өңделініп отырады.
1.5 Шайынды судағы тұздардың жинақталу ерекшеліктері мен табиғатқа тигізетін ... ... ... ... ... негізінен 100-150 мг/л, хлоридтердің концентрациясы 150 -- 300 мг/л болып табылады. Аэробты тазалау құрылғыларында тұздардың бұл ... аса ... ... себебі жалпы тұздардың мөлшері нормадан асып кетпейді. Қазіргі таңда шайынды ... ... ... ... күрт ... ... активті заттар массасының 40%-ы ... ... ... көбеюде.
Қазіргі таңда, қаладан келетін шайынды сулардың құрамында тұздардың мөлшері артуда. Оған себеп қалада автокөлік жуу орындарының ... ... ... заттардың көп қолданылуы, өнеркәсіп орындарынан тұздардың көп бөлінуі тұздар мөдшерінің артуына алып келуде.
Өткен жылдардағы ... ... ... қалу ... негізгі тұздардың жылдық динамикасын салыстыру кестесін түздім.
Оның маңызы келешекте негізгі ... ... ... өсіп ... қадағалау үшін тұздарды көп мөлшерде шығаратын орындарға нақты нормативтер қатаң бақылануына себеп ... ... ... мен нысандары
2.1 Жалпы тұздарды анықтау әдістері
Химиялық сандық талдау - заттардың сандық ... ... ...
Сандық талдаудың міндеті - қосылыстың (анализденетін заттың) құрамына кіретін химиялық элементтердің (немесе оның топтарының) мөлшерін және анализденетін ... ... - ... ... қатынасын анықтау.
Сандық талдау әдісі жәрдемімен көптеген анықтауларды жүргізуге болады:
* ... ... ... ... ... ... Анализденетін зат құрылысына енетін құрамдас бөліктердің мөлшерін анықтау;
* Заттардың құрам-бөліктерінің ара қатынасын табу;
* Ерітінді құрамына ... ... ... ... ... ... - химиялық, биологиялық, геологиялық, медициналық, экологиялық т.б. зерттеулер жүргізуде ... зор. ... ... - ... орта ... ... су, ауаны ластайтын заттардың мөлшерін, құйманың, минералдардың, ... ... ... ... обьектілердің, тағамдық өнімдердің, айналада болатын улы заттардың, тыңайтқыштардың, және т.б. ... ... - ... ... ... кеңінен қолданады. Сандық әдістер зат құрамының тұрақтылық заңына, зат ... ... ... және ... ... негізделген.
Сандық талдау әдістері - химиялық, физикалық, физико - химиялық болып ... ... екі ... ... ... анализ деп те атайды.
Химиялық әдістердің негізіне химиялық реакциялардың бірнеше типтері: қышқылды - негіздік, тотығу - ... ... ... және ... ... ...
Талдаудың химиялық әдістері:
гравиметриялық,
титриметриялық
газдық анализдер болып бөлінеді.
Гравиметриялық және титриметриялық әдістердің маңыздылығы жоғары. Бұл аналитикалық әдістерді классикалық деп ... ... ... ... ... ... жылдамдығы және толық жүруі, аналитикалық әдістің негізі ретінде химиялық ... ... ... ... орын береді. Бірақ олар дәлділігі жағынан қалыспайды: анықтаудың салыстырмалы қателігі 0,1 - 0,2% - дан ... ал ... ... қателігі - 2 - 5 - 20%. ... ... ... ... ... үшін ... болып табылады. Гравиметрия мен титриметрияның негізгі қолданылу ... - ... ... және орташа мөлшерін анықтау.
Титриметриялық әдіс - химиялық реакцияға ... екі ... ... ... арқылы анықталынатын заттың мөлшерін анықтауға негізделген. Реакцияға түскен заттың біреуінің концентрациясы дәл белгілі болады, оны ... деп ... ... соңы ... ... және ... тәсілдермен айқындалады. Реакцияға кеткен реактивтің концентрациясы мен көлемін біле отырып есептеулер жүгізіледі. Титриметриялық талдау әдісі эквиваленттер заңына негізделген. ... ... 0,1 - 0,05% ... ... ... - ... реакцияға қатысқан анықталынатын зат пен реагент ерітіндісінің (титрант) көлемін (массасын) дәл өлшеу ... зат ... ... ... ... ... ... Ерітінді реагенттің концентрациясы дәл белгілі болу керек. Концентрациясы белгiлi реагент ерiтiндiсiн титрант немесе стандартты ерітінді деп атайды. ... ... ... көлемін дәл өлшеу үшiн, концентрациясы белгiлi зат ерiтiндiсiн (титрантты) бюреткадан ... ... ... А ... ... ... Бұл ... титрлеу деп аталады. Сонымен титриметриялық анализде химиялық реакцияның аяқталу ... ... соңы ... ... деп ... ... реакцияның соңғы нүктесін анықтау үшін анализденетін зат ерітіндісіне арнайы зат - ... ... ... ... химиялық реакциялар келесі талаптарға сай болу керек:
-реакция жоғары жылдамдықпен жүруі керек;
-реакция іс ... ... ... жүруі керек;
-анықталынатын зат пен реагент (титрант) арасындағы реакция қатаң стехиометриялы (эквивалентті) болу керек;
-титрлеу ... ... ... ... ... ... ... заттар реакцияға кедергі жасамау керек;
эквиваленттік нүктені белгiлеу (анықтау) әдiсi болу керек;
эквиваленттік ... ... үшін ... ... болу ... анализдің жетістіктері:
анализ нәтижесінің дәлдігі жоғары (анықтау қателігі 0,1%);
анализдің орындалуы жылдам, әрі қарапайым;
титрлеу процесін автоматтандыру мүмкіншілігі;
бір ерітіндіден бірдей ... ... ... ... ... әдiсiнiң жiктелуi:
Химиялық процестерге байланысты титриметриялық әдістің жіктелуі
Барлық титриметриялық әдістер қолданылатын химиялық реакция типтеріне байланысты үлкен екі ... ... Ион ... ... ... - ... Электрон жұптарының ауысуы реакцияларына негізделген - әдістер.
Бірінші топқа:
Қышқылдық - негіздік әдіс
Қышқылдық - ... әдіс ... ... ... екі ... бөлінеді:
Ацидиметрия - титрант ретінде қышқыл алынады, ал ... зат ... - ... ... ... ал анықталынатын зат ретінде қышқыл алынады.
Комплексиметрия әдісі - ... ... ... ... реакцияларына негізделген:
Ag[+] + 2CN[-] = Ag (CN)2[-] ... - ... ... - ... ... - титрант KCN
Қазіргі кезде көптеген металл иондарын анықтау үшін комплексонометрия әдісі кеңінен ... онда ... ... ... ... қосылыс - комплексондар алынады.
* Седиметрия әдісі - нашар еритін қосылыстар, ... ... ... ... - ... ... - титрант Hg2(NO3)2
Рoдaнометрия - титрант NH4SCN
Екінші топқа - тотығу - ... ... ... ... ... жатады, реакция барысында электрон жұптары ауысады.
Редоксиметрия әдісі қолданылатын титрантқа байланысты екі ... ... ... - ... ... ... қолданылады.
* Редоксометрия - титрант ретінде тотықсыздандырғыштар қолданылады.
Әдістің жеке ...
* ... - ... ... - KMnO4 - тотықтырғыш.
* иодометрия - ... ... - I2 , ... - KI),
* дихромотометрия - титрант тотықтырғыш - K2Cr2O7
* цериметрия - титрант ... - ... (IV) ... ... ... - ... ... KBrO3
* ванадатометрия - титрант NH4 VO3
Титрлеу тәсіліне байланысты титриметриялық әдістің жіктелуі:
Титрлеудің орындалу тәсілі бойынша титриметриялық анализ ... ... ... тура ... керi ...
* ... ... (жанама).
Анализденетін заттың агрегаттық күйіне қарай
титриметриялық әдістің жіктелуі
Титриметриялық анықтау ... ... ... ... ... ... ... титриметриялық талдау әдісі екіге бөлінеді:
түтікпен алу
жеке өлшенді алу.
Гравиметриялық әдіс - ... ... таза ... ... және оны дәл ... ... Көбіне мұндай бөлу жұмыстары тұндыру арқылы жүргізіледі. Анықталатын компонентті ұшқыш қосылыстар түрінде (айдау әдісі) бөлу сирек ... ... ... ... - ... тапсырмаларды шешудің тиімді әдісі болып табылады. Бұл салыстырмалы нақты әдіс. ... ... 0,1 - 0,005% - дан ... ... ... 3 ... бөлінеді:
1. Бөлу
2.Айдау
3.Тұндыру
Тұндыру әдісі мына ретпен орындалады:
* Орташа үлгіні алу, оны ... ... ... ... (аналитикалық таразыда 0,0001 г дәлдікпен).
* Өлшендіні еріту(еріткішті таңдау: су немесе басқа еріткіш, оның мөлшерін есептеу)
* Анықталынатын құрамдас ... ... ... көлемін есептеу).
* Тұнбаны сүзу (фильтрлеу әдісі, фильтр қағазын таңдау).
* Тұнбаны жуу (декантация әдісі).
* Тұнбаны кептіру және ... ... ... ... ... ... ... есептеп шығару.
Орташа үлгіні таңдап алу.
Үлгіні анализге дайындау:
Қатты заттарды мұқият ұсақтап, араластыру керек.
Егер қатты заттың ... ... ... оны кептіру қажет.
Үлгінің өлшемін дәл өлшеп алу керек, ал егер зат сұйық ... ... дәл ... ... анализ ерітіндіде жүреді, сондықтан үлгіні алдын ала ерітіп алу керек. Ол үшін арнайы еріткіш таңдап алынады.
Идеалды ... ... ... ... және мүмкіндігінше. Ол үшін төмен t[0]-мен аз уақыт алу керек.
Көптеген ... ... ... қоспаларменде жүреді. Қоспа анализ жасауға бөгет жасайды. Сондықтан анализ жасар алдында қоспаны ... алу ... ... ... ... қойылады:
1.Тұнба неғұрлым нашар еру керек, яғни тұндыру неғұрлым толық жүргізілуі керек.
2. Тұнба таза болу керек.
3. Тұнба оңай ... ... ... үшін ... ... ... ... Ks-н артық болу керек.
5. Тұндыру формасынан ... ... және ... қыздыру кезінде график оңай алыну керек.
Сүзу.
Сүзу үшін ... ... ... ... Күлсіз сүзгінің үш түрі шығарылады:
Тығыз (баритті) - . аморфты ↓ - ды ... ... ... - ірі ... ... сүзуге арналған.
Аса тығыз - ұсақ түйіршікті тұнбаны сүзуге арналған.
Тұнбаны жуу, кептіру және ... ... ... ... ... зор. Егер ... ерігіштігі едәуір төмен болса, онда дист. сумен жуу қажет.
Колориметрия - аналитикалық ... ... - ... ерітіндідегі заттың концентрациясын сол ерітіндіде жұтылған жарық мөлшерін өлшеу арқылы анықтауға негізделген сандық анализдің (талдаудың) фотометрлік әдістер тобы. Ерітіндіде ... ... ... және ... ... ... мен ... концентрациясы арасындағы байланыс Бугер - Ламберт - Бер заңы ... ... ... - ... ... ... өлшеуге арналған химиялық, оптикалық құрал. Боялған ерітіндідегі ... ... ... ... ... ... өтетін жарықтың жұтылуы күшейеді. Колориметрдің әрекеті оның осы ... ... ... ... ... ... ерітіндідегі берілген затпен ең күшті жұтылатын (ерітіндінің басқа компоненттерімен нашар) ... ... ... ... Сондықтан колориметрлер жарық фильтрлерінің жыйынтығымен жабдықталады; өткізілетін жарықтың жіңішке спектральды диапазондарымен әр түрлі спектрофильтрлерді қолдану бір ерітіндідегі әртүрлі компоненттердің ... ... ... ... ... [22].
Колориметрлер көз мөлшерімен және нақты (фотоэлектрлік) болып бөлінеді. Көз мөлшерімен өлшенетін колориметрде өлшенетін ерітінді ... ... ... көру ... тек бір ... жарық түсіреді, сол уақытта басқа бөлігіне концентрациясы белгілі заттың ерітіндісі ... ... ... түседі. Салыстырылулы ерітіндінің біреуінің 1 қабатының қалыңлддығын немесе І жарық ағынының интенсивтілігін өзгертіп ... көз ... екі ... түс ... ... ... ... қол жеткізеді, осыдан соң 1, І арасындағы белгілі қатынаста ... ... ... ... ...
Спектрофотометр - оптикалық диапазондағы электромагниттік сәулеленудің толқындарының ұзындығы бойынша спекрлі құрамын зерттеуге, ... ... ... және ... ... ... анықтауға және спектрлі талдау мен фотометрлеуде қолданылатын ... ... ... ... және спектрлі талдауда қолданылады. Спектрометрлер әртүрлі толқын диапазонында (ультракүлгіннен инфрақызылға дейін) жұмыс ... ... ... ... ... қабілеті бұл спектрофотометрдің сәулелену спектрін өлшеу қабілеті. Сәулелену ағынының ... ... ... ... жалғыз интервалының енімен анықталады. Әдетте толқын ұзындығының шамасының өзгеру қадамы 10 нм-ге тең. Бұл кез-келген сәулелену ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Зерттеу жұмыстарында қолданылатын бұдан дәлірек спектрофотометрлер 5нм мен 1нм-ге тең жінішкерірек интервалдарда ... ... ... ... ... оптикалық сызбасын қарастырсақ, бірсәулелі және екісәулелі деп екіге бөліп қарастырамын.
Рефрактометр - жарықтың сыну көрсеткішін анықтайтын аспап. Латынша ... ... ... metreo- ... деген мағынаны береді. Рефрактометр - су араласқыш эмульсиялардың концентрацияларын жылдам және қарапайым түрде анықтаудың әмбебап ... ... ... ... ... ... ... бар, олардың жұмыс істеу принциптері келесі тәсілдерге негізделген: бұрыштарды тура өлшеу тәсілі - екі орта арасын өту кезіндегі ... ... ... ішкі ... құбылысқа негізделген тәсіл, интерференция тәсілі. Сыну көрсеткіші ... түсу ... ... ал ... ... ... және ... тәуелді. Осыған байланысты заттың сыну көрсеткішін монохроматты жарық пен тұрақты температурада өлшейді. Ең алғашқы рефрактометрлердің біреуін 1756 жылы М.В. ... ... ... Аббе және ... ... ... жиі кездеседі. Олар сынудың шеткі бұрышты өлшеу принципіне негізделген. Ол эксперименталды түрде анықталады және концентрацияның 1%-ке ... ... ... тең. ... ... ... температураның әсері тиіспеу үшін, термостатияны қолданады. Рефрактометрлік талдауды спирттің ... ... ... ... және ... заттарды анықтау үшін қолданады. Бұл тәсілдің кемшілігі - сыну ... ... ... ... қарамастан, кішкентай дәлдік [23]
2.2 Әдістемелерде қолданылған құрал - жабдықтар
Оқу лабораторияларында жүргізілетін күнделікті жұмыстардан зерттеу-практикалық жұмыстарына ... ... ... ... ... шарт ... ... Оларды дәлдікпен жүргізуге бізге әртүрлі құрал-жабдықтар көмектеседі. Мысалы, кез-келген жұмысты аналитикалық немесе кез-келген химиялық таразысыз, ... ... ... ... жүргізу мүмкін емес. Оқу зертханаларында жүргізілетін химиялық, ... ... ... ... арнайы құралдарсыз жүргізу мүмкін емес. Мұндай арнайы құралдарға колориметр, спектрометр, спектрофотометр, рН-метр, муфельді ... ең ... ... ... және т.б. ... жатады. Осы құралдардың кейбірімен таныса кетейік [26]. Фотоэлектрлі фотометр КФК-3 ... ... ... ... және ... коэффициентін, сонымен қатар оптикалық тығыздықтың өзгеру жылдамдығын есептеуге арналған. Фотоэлектрлі фотометр КФК-3-ның принциптік оптикалық схемасы өзара тығыз байланысқан ... ... ... ... принциптік оптикалық схемасы.
1-лампа жібі; 2-конденсор; 3-түс фильтрі; 4-иілген дифракционды ... ... ... 6- дифракционды тор, 7,8-объектив, 9-кюветтер, 10-линзалар, 11-қабылдағыш.
Сурет 8 - Фотоэлектрлі ... ... - ... принциптік оптикалық схемасы.
Лампа жібі (1) конденсорға диафрагманы толтыра сәуле түсіреді (2). Содан соң иілген тор арқылы (4) ... ... (5) ... ... ... тор (6) мен айна ... спектр байқалады. Объектив (7,8) кюветке әлсіз жарық беріп, линзаның (10) алдында кескіннің үлкендеуіне мүмкіндік тудырады. Линза аз ... ... (11) ... ... ... анықтау шегі -- 0,1-100%, оптикалық тығыздығы -- 0 -- ... ... ... Фотометр блок түрінде жасалған құрылғы. Блок құрылғыда: сәуле беруші, монохроматор, кювет орналастыратын орын, кюветті ұстау құрылғысы, фотометрлік құрылғы. ... ... ... ... ... ... қабылдап алу қызметін арқарады. фотометрік құрылғыда фотодиод және қалыпты токты күшейткіш кіреді. Қалыпты токты ... ... ... ... ұстағышқа кюветалар орналасады. Жұмыс істеу тәртібі. Зерттелетін сұйықтықты кюветтаға құйып, кюветта ... ... ... ... кюветта ұстағышқа, ал зерттелетін сұйықтықты екінші орынға орналастырамыз. Блок ... ... ... ... ... ... ... текшелерін басамыз. Қақпақты ашып, -ді басамыз, қақпаны қайта жауып немесе текшелерін басамыз. Бұл ... үш рет ... ... ... мәнін шығарамыз.
Сурет 9 - Фотометр КФК-3 приборының сыртқы және ішкі құрылысы.
Оптикалық тығыздықты анықтау. ... ... соң ... ... ... ал сол жағында индекстері пайда болады. Анықтау ... ... ... мына ... ... =- lg τ. (2) Кюветталар алынып, шайылып тазаланады. Жұмыс орны ретке келтіріледі ... ... color - түс және ... ... ерітіндідегі заттардың концентрациясын өлшеуге арналған химиялық, оптикалық құрал. Боялған ерітіндідегі бояйтын заттардың концентрациясы жоғарлаған ... ... ... ... ... күшейеді. Колориметрдің әрекеті оның осы қасиетіне негізделген. Колориметрмен барлық өлшеулер спектрдің ... ... ... ең ... жұтылатын (ерітіндінің басқа компоненттерімен нашар) бөлігінде монохроматты жарықта жүргізіледі. Сондықтан колориметрлер жарық фильтрлерінің жыйынтығымен ... ... ... ... ... ... әр ... спектрофильтрлерді қолдану бір ерітіндідегі әртүрлі компоненттердің концентрациясын жеке-жеке анықтауға мүмкіндік береді. Колориметрлер көз ... және ... ... ... ... Көз ... ... колориметрде өлшенетін ерітінді арқылы өтетін жарық көру өрісінің тек бір ... ... ... сол ... ... ... ... белгілі заттың ерітіндісі арқылы өтетін жарық түседі. Салыстырылулы ерітіндінің біреуінің 1 қабатының қалындығын немесе І жарық ағынының интенсивтілігін өзгертіп ... көз ... екі ... түс тондары көзге бірдей болуына қол жеткізеді, осыдан соң 1, І арасындағы белгілі қатынаста зерттелетін ерітіндінің концентрациясы анықталуы мүмкін. ... ... көз ... ... қарағанда өлшеудің үлкен нақтылығын қамтамассыз етеді; оларда сәулелену қабылдағышы ретінде ... ... және ... фотоэлектронды көбейткіштер, фотокедергілер және фотодиодтар қолданылады. Қабылдағыштардың ... күші ... ... жарықтың интенсивтілігімен және оның ерітіндіде жұтылу дәрежесімен ... ... ток ... ... ... ... басқа компенсационды колориметрлер көп тараған. Компенсационды колориметрде стандартты және өлшенетін ерітінділерге тиісті сигналдардың әр түрлілігі электрлік және ... ... ... келтіріледі; бұл жағдайда есеп компенсатор шкаласынан алынады. Компенсация өлшеу жағдайларының (температура, колориметрдің ... ... ... ... ... ... жеткізуге мүмкіндік береді. Колориметр көрсетулері ерітіндідегі зерттелетін заттың концентрациясы мағынасын бірден бермейді; оларды анықтау үшін концентрациясы белгілі ерітінділерді өлшеу кезінде ... ... ... ... Колориметр көмегімен өлшеуді жүргізу жеңілдігімен және тездігімен ерекшеленеді. Олардың дәлдігі көп жағдайда басқа қиын химиялық талдау әдістерінің дәлдігіне дес ... ... ... ең ... шегі ... ... байланысты 10-3-тен 10-8 моль/л-ды құрайды. Лабораторияда көптеп қолданылатын ... ... ... КФК-2-мен танысайық. Бұл аспап толқын ұзындығы жарық сүзгілері бөліп шығаратын белгілі шамалар аралығында 315-980 нм жұмыс жасауға мүмкіндік ... әрі ... ... тығыздығы мен өткізгіштік коэффициентінің және заттардың ерітінділердегі концентрациясын градуирлеуші график бойынша да анықтай алады. Жетістірілген фотоэлектрлі концентрациялық колориметр КФК - 2 ... бұл ... ... ... жылдам, дәл және қарапайым. КФК - 2 колориметрімен жұмыс жасау барысында ток көзіне қосылған соң ... ... ... ... (1) ашылады, сонда жарық ағыны терезесі өздігінен жабылады (сурет - 3). Алдын ала таңдалған жарық ... ... ... (6) ... ... сезгіштігін ең төменгі мәніне тұтқа (1), және "Дәл" тұтқасымен (2) "Жуық - 100" тұтқасын (3) сол жағының ... ... ... қояды. Кювета бөліміне екі кювета қояды: біреуі дистильденген сумен, екіншісі түсті ерітіндімен ... ... ... ... жарық ағынының жолына су құйылған кюветаны бұранда (5) көмегімен салып, ... ... ... ... (бұл ... жарық ағынының терезесі ашылады). (4), (3), (2) тұтқалармен микроамперметрдің (7) көрсеткішін "0" келтіреді. Бесінші тұтқаны (5) жарық ағыны бағытында ... ... суы бар ... түсті ерітінділі кюветаға ауыстырады. Микроамперметрдің көрсетуі "0" ауытқиды. Жаңа ... ... ... ... ... оптикалық тығыздығы болып табылады. Әрбір стандартты және зерттелетін ерітіндінің оптикалық тығыздығын 4-5 рет ... ... ... ... ... ... соң градуирлеуші график сызады және сол бойынша зерттелетін ерітіндідегі анықталатын компоненттің мөлшерін анықтайды. ... ... - ... ауыз ... ... өнімдері мен шикізатында, қоршаған орта объектілерінде және техникалық процесстердің үздіксіз бақылауының ... ... ... бірге атрессивті ортада сутек иондарының концентрациясын сипаттайтын сутекті көрсеткішін өлшеуге арналған құрылғы. рН-метрдің әрекеті ерітіндідегі сутегі иондарының активтілігіне - рН ... ... ... ... ... ЭҚК мөлшерін өлшеуге негізделген. Өлшеу схемасы мәні бойынша нақтылы электродтық жүйенің рН бірліктерінде белгіленген ... ... ... ... ... ... электроды - шыны, қосалқы - хлорлыкүмісті). Құралдың кіру кедергісі өте жоғары болуы қажет - кіру тогы 10-10А көп емес ... ... 10-12А аз), кіру ... айыру кедергісі 1011Ом аз емес, бұл шыны электрод - зондтың жоғары ішкі кедергісімен шартталған. Бұл құралдың кіру ... ... ... ... ... ... және ... электродты жүйеге) тәуелділігі шамамен мынадай:
* қазіргі шыны электродтардың көбін ... ... ... ... рН = 7, яғни бейтарап ортада ЭҚК шамамен нөлге тең болғандай жасалады;
* негіздік (сілтілік) ортада рН, ... шыны ... үшін ... ... ... датчиктін шығуында 0-ден -0,41В ((14-7)*-0,059=-0,41) көлемінде болады;
* қышқылдық ортада рН, кернеу датчиктің шығуында 0-ден +0,41В көлемінде болады.
Құрал ортаны (оның универсалды ... ... рН ... ... ... ететін көптеген өндірісте: жанармайдың барлық түрінің жоғарытехнологиялық өндірісінде, фармокологиялық, косметологиялық, лак-бояу, химиялық, азық-түлік ... және т.б. ... ... рН-метрлер химиктердің микробиологтардың және топырақ зерттеушілердің, агрохимиктердің, ғылыми-зерттеу ... және де ... ... ... қатар клинико-диагностикалық, сот-медициналық зертханаларда көптеп қолданылады. Ақырғы уақытта рН-метрлер аквариумды шаруашылықта судың сапасын тұрмыстық жағдайда анықтауда, жер өндеу шаруашылығында (әсіресі ... ... ... . ... - ... диапазондағы электромагниттік сәулеленудің толқындарының ұзындығы бойынша спекрлі құрамын зерттеуге, сәулеленумен әрекеттескен объектілердің және ... ... ... анықтауға, және де спектрлі талдау мен фотометрлеуде қолданылатын ... ... ... колориметрияда және спектрлі талдауда қолданылады. Спектрометрлер әртүрлі ... ... ... ... дейін) жұмыс істей алады. Спектрлі рұқсат ... ... бұл ... сәулелну спектрін өлшеу қабілеті. Сәулелену ағынының шамасы бағаланатын толқын ұзындығының жалғыз интервалының енімен анықталады. Әдетте толқын ұзындығының шамасының ... ... 10 ... тең. Бұл ... ... ... ... жоғары нақтылықпен жүргізуге мүмкіндік береді. Зерттеу жұмыстарында қолданылатын бұдан дәлірек спектрофотометрлер 5нм мен 1нм-ге тең ... ... ... өлшеуді жүргізе алады. Спектрофотометрлердің оптикалық сызбасын қарастырсақ, бірсәулелі және екісәулелі деп екіге бөліп қарастыруға болады. Рефрактометр - ... сыну ... ... аспап. Латынша refractus- сынған, грекше metreo- өлшеймін деген мағынаны береді. Рефрактометр - су араласқыш эмульсиялардың концентрацияларын ... және ... ... ... ... ... құрылғы болып табылады. Рефрактометрлердің бірнеше түрлері бар, олардың жұиыс істеу принциптері ... ... ... ... тура ... ... - екі орта арасын өту кезіндегі жарықтың сынуы, толық ішкі шағылыс құбылысқа негізделген тәсіл, интерференция тәсілі.Сыну ... ... түсу ... ... ал ... ... ... және температураға тәуелді. Осыған байланысты заттың сыну көрсеткішін монохроматты жарық пен тұрақты температурада өлшейді. Ең ... ... ... 1756 жылы М.В. ... ... ... Аббе және ... типті рефрактометрлер жиі кездеседі. Олар сынудың шеткі бұрышты өлшеу принципіне негізделген. ... ... ... ... ... бұл ... әртүрлі концентрациялы сыну көрсеткішінің мәндер кестесімен және рефрактометрлік фактор ... ... Ол ... ... анықталады және концентрацияның 1%-ке жоғарылауындағы көрсеткіштің жоғарылауына тең. ... ... ... ... ... ... үшін, термостатияны қолданады. Рефрактометрлік талдауды спирттің концентрациясын, көптеген дәрілердің құрамын және басқа заттарды анықтау үшін қолданады. Бұл тәсілдің кемшілігі - сыну ... ... ... ... ... кішкентай дәлдік. Пульфрих типті рефрактометрлерде сынғыш блок өзімен шекарасына ... ... 8 ... өлшеуіш призманы 7 білдіреді. Сәуле жарық берушіден (натрийленген лампа) сұйықтық пен призма ... ... өтіп ... ... осі ... визир 6-мен байқағыштрубка айналады. Жарық пен көлеңке шектерінің қосылуы арқылы шеткі бұрышты анықтайды. Пульфрих ... ... ... сыну ... ... жабдықталған. Жабдықпен қатар жүретін кесте бойынша рефрактометрдің көрсеткішін сыну бұрышына есептейді . ... пеш - ... ... бір ... дейін қыздыруға арналған қыздыру құрылғысы. Бұл пештің басты ... ... бар ... ... өнделетін материалды қорғайды және жұмыс орындалуының негізгі орны болып табылады [28,47].
Жалынды эмиссиялық спектроскопия (жалынды фотометрия). Жалынды эмиссиялық спектроскопия -сәуле шығару көзі ... ... ... ... ... ... талдаудың бір түрі. Жалынды фотометрия әдісінің принципі қарапайым: қандай болмасын жанғыш газбен жұмыс істеп тұрған жанарғы жалынына арнаулы тозаңдатқыш арқылыаэрозоль ... ... ... енгізеді. Жалында туындаған анықталатын элементтің сәуле шығаруы оптикалық жүйе арқылы өте отырып, санаққондырғысы бар ФЭК ... ... ... қозу көзі ... ... ... ... оңай қозатын болмашы ғана элемент сызықтары бар жәй ... ... ... фотометрия әдісі талдаудың тездігі мен қарапайымдылығынан, аппаратураның аса күрделі болмауына және едәуір дәлдігінен байланысты сілтілік жер металдарын анықтау үшін ... ... ... ... әдісі үшін аса маңызды параметрлердің бірі - жалын ... ... ... ... спектрін қоздыру үшін құрылғының жарамдылығы тэуелді бола- ды. ... үшін екі ... ... ... олар: ауа-ацетилен және азот- ацетилен шала тотығы.
2.3 Әдістемелерді қолданып анализ ... ... ГОСТ ... және ГОСТ 17.1.5. 05-85 ... ... алынып, дайындалады.
Үлгіні 0,45 мкм болатын мембранды фильтрден сүзіп, тазартамыз.
Анализ үлгілері алынатын ... ... тұз ... 1:1 ... ... ... ... шайылуы керек.
Алынатын үлгілер шыны немесе полиэтиленді құтыларға алынуы керек. Үлгілердің мөлшері ... ... ... екі ессе көп ... ... ... үлгілер 2-5°С температурада сақталуы керек. Егер судың құрамында минералды және органикалық қосылыстар болған жағдайда, анализ үлгі алынған күннен бір тәулік ... ... ... ... ... алу ... арнайы рәсімделген құжаттармен бірге жүруі қажет.
Олар:
* Анализ мақсаты;
* Үлгі алу уақыты мен орны;
Үлгі алушының ... үлгі ... ... Фосфаттарды титрлеу әдісі арқылы анықтау
Фосфатты анықтауды титрлеу әдіспен жүргізу. Анализдер күнара жасалынады. Анализ ... ... ... ... ... ... ... H2SO4 -25мл аламызда 5мл аммоний молибден қышқылын 30г/дм3, 5мл ... ... 2,5 мл ... ... ... қосамыз. 10% Грисса реактиві қосылған нитритті 50 мл алып құямыз. ... ... ... соң пробаларды дайындаймыз. Колбаларға тазарту аймақтарынан әкелінген зерттелу суларынан белгілі мөлшерде құйып ... ... ... ... бергілермен белгілеп қоямыз, олар су қай тазату аймағынан келді соқан байланысты болып келеді. Мысалға қарастырып өтсем, бірінші колба сыртына ... ... ... су (Д/М), ... ... белгісі биологиялық тазаруға дейін (Д/Б), және биологиялық тазарудан кейін (П/Б) болып белгіленеді. ... жүру ... ... ... ... 10 ... ... құйып шығамыз. Колбалардағы суларды тұндырамыз. Дайындап қойған реактивтен әр колбаға 5 мл-ден құйып шығамыз. Содан ... ... 50мл ... ... ... толтырып қоямыз. 15 минут шамасында тыныштық қалпында қалдырамыз. Көк - күлгін түсті байқаймыз, жетекшіміздің ... ... түсі ... қою болса, соншалықты фосфат көп мөлшерде екендігін білдіреді екен [31,58]. Уақыт толғаннан соң, фотометр приборымен өлшейміз.
Анализ қорытындылары:
Д/Мех-1,703
Д/Био-1,430
П/Био-0,814
1-4 - 1,168
А-к -1,405
Фосфат ... ... ... әдіс ... ... ... ... фосфорлы-молибден гетерополиқышқыл H7[P(Mo2O7)6][.]28H2O түзуі мен оның калий сурьмянововинноқышқылы қосылған аскорбин қышқылы арқылы көк ... ... ... Гетерополиқышқылы -- көп ... ... ... ... және т.б. ... және полимеризацияға бейімді координирленген иондар қатарынан тұрды. Көбінесе, фотометрлі анализдер жасауға молибден ... тобы ... ... тек қана ... ... ... ... немесе негізді ортада олар тұздарға ыдырап кетеді, мысалға Na3PO4 және Na2MoO4. Көптеген заттар, молибденмен қосылыс ... ... ... бұзады. Щавель қышқылы бар фтор және бірнеше заттар қосылған молибденді қосылыс фосфорлы-молибденді гетерополиқышқылын бірліктерге бөліп немесе бүтіндей бөлшектеп, ... ... ... ... және ... молибденді қышқыл сары түске қаныққан. Кремний және фосфорды колориметрлік анықтау олардың қосылыс түзуіне негізделген. Оптикалық тығыздылығын ... ... ... ... ... сары ... сәулені жеткіліксіз жұтады. Сондықтанда, әрдайым оптикалық тығыздықты фосфор молибден қышқылының жақсаруынан алынған молибден көк қосылысын қосу әдісіне негізделеді. ... 2.1 - ... ... құрылымының жұту спектрі
Фосфордың 25 мл көлем мен қалыңдығы 5 см қалпында, әдістің ... 0,005 мг. ... ... ... ... ... ... спиртпен шайып, жұмыс орнын тазалап шаю керек. Ескерту себебіміз, фосфорлы молибден қышқылы әйнекке сіңімді болып келеді. ... ... ... ... ... 0,34 г ... ... стаканға орналастырып, аз мөлшерде дистильденген су қосып, 500 өлшеу колбаларына құйып ... ... ... толықтырамыз.
-күкірт қышқылы: 500 мл өлшеу ... 400 мл ... су ... ... 70 мл ... ... қышқылын үстінен құяды. Суығаннан кейін, дистильденген сумен белгіленген 500 мл-ге жеткіземіз. -аскорбин қышқылы. 2,16 г аскорбин қышқылын ... ... аз ... ... су құямыз, 100 мл өлшеуші колбаға құйып, дистильденген сумен толтырамыз. Тоңазтқышта сақтау қажет. -аммоний молибдатты . 3 г ... ... ... ... аз ... ... су құямыз. 100 мл-ді колбаға құйып, дистильденген сумен толықтырамыз. -аралас реактив. 125 мл күкірт қышқыл қоспасын, 50 мл ... ... 50 мл ... ... және 25 мл антимонилтартратты араластырып жасаймыз. Бұл реактивті тек қолданар алдында ғана ... ... 50 мл ... ... 0,5, 1, 2, 3, 4 мл ... 0,01мг/мл фосфаттың стандартты қоспасынан құйып аламыз. Алынған қоспаның концентрациясын есептеп аламыз. 50 ... 5 мл ... ... қосамыз, араластырамыз, 0,5 мл аскорбин қышқылын қосып араластырамыз. 15 минуттан соң алынған қоспаның оптикалық ... 690 нм ... ... ... ... анализі екі рет жасалуы тиіс [58,57]. Жалпы реакцияның формулаға ... ... шығу ... Екі ... ... салыстырып, орташа мәндіалып қарастыру керек. Нақтылық нормативі 15%. Ұқсастық нормативі 17%.
Сурет 2.2 - ... ... ... жүргізу (титрлеу әдісі) көрінісі
Сурет 2.3 - Алынған нәтижелерді салыстыру
Сурет 2.4 - ... ... ... ... жасап болғаннан кейін пайдаланған ... ... хром ... ... ... ... Ол ... жолмен жасалынады:
Хром қоспасын (смесь) дайындау. 500 мл концентрленген күкірт қышқылына 25 г ұнтақталған кристалды екі хром ... ... және ... ... толық ерігенше баяу қыздырамыз. Жұмыс арнайы вытяжной шкафта дайындалуы керек.
Дайын ... хром ... ... ыдыс ... ...
2.5 ... ... әдістері
Сульфатты анықтауда қолданылған құрал-жабдықтар және реактивтер мен ерітінділер:
Аналитикалық таразы;
Техникалық ... ... ... ... ГОСТ ... ... 250см[3] болатын химиялық стакандар;
Сыйымдылығы 1000 см[3] болатын колбалар;
Сыйымдылығы 5,10,25,50 см[3] болатын тамызғыштар;
Массалық концентрациясы 100 г\дм[3] хлорлы барий ерітіндісі;
Азот ... ... тұз ... ... ... ГОСТ ... ... 10 г\дм[3] болатын күміс-азот қышқылды ерітінді;
1.Анализдің жүру ... ... ... шолу ... ... 100мл ... ... су құямыз, 1-2 тамшы метиллоранж құямыз (сарғыш түсті болады). Одан кейін оның ... ... ... түс ... тұз ... ... ... хлористыйды қайнатып, 5мл құямыз. 10 мин қайнатып, тұндырамыз. Тұнған тұнбаны 2 қабатты фильтрден өткіземіз, оның құрамындағы барий біткенше ... ... ... ... ... ( ақшыл қызыл түс кеткеше жуамыз). Барийдің толық кеткенін Н2SO4 тамызу арқылы байқаймыз. Сүзілген фильтр ... ... ... ... ... 5мл ... 25 мл ... құямыз. Сосын 10 мин.қайнатамыз, 1 сағат суытамыз, тұндырамыз. Колбаларға 50мл дистильденген су құямыз, 5мл буферлі ... ... ... ... қара жарты касық колбаға тастаймыз. Соңында, MnSO4 0,05мл-лі концентрациямен титрлейміз. Нәтижелері ұқсастау болған жағдайда шайынды судағы сульфаттар ... ... деп ... ... ... ... мен ... анықтауда титрлеу әдісін қолданып, сулфаттар анықталды [57].
Сурет 2.5 - ... ... ... бір ...
Сурет 2.6 - Алынған нәтижелерді салыстыру
Қорытындылау:
Сульфаттардың массалық концентрациясын төмендегі формуламен ... ... ... ... ... пайдаланған ыдыстарды арнайы хром қоспасы қосылған қоспамен тазартамыз. Ол ... ... ... ... ... ... мл ... күкірт қышқылына 25 г ұнтақталған кристалды екі хром қышқылды калий және фарфор ... ... ... баяу ... ... ... ... шкафта дайындалуы керек.
Дайын болған хром қоспасын ... ыдыс ... ...
2.6 ... ... ...
Хлоридтер -- хлордың электр терістілік қасиеті өзінен ... ... ... ... ... қосылыстары. Сондай-ақ тұз қышқылының тұздары да хлоридтер деп аталады. Мысалы, NaCl, KCl, CaCl2, т.б. Олардың бәрі ... және ... ... басқасы) суда жақсы ериді. Натрий хлориді немесе ас тұзы күнделікті тұрмыста, калий хлориді ауыл шаруашылығында тыңайтқыш ретінде, ал кальций ... суды ... ... ... болғандықтан лабораторияда газдарды құрғатуда және эфир, т.б. ... ... ... ... Бейметалдар хлоридтері газ (НСҚ), сұйықтық (РСҚ3) және қатты (РСҚ5) болып келеді. Бұлардың ішіндегі маңыздысы хлораминдер, төрт хлорлы көміртек, хлороформиялық ... ... ... кені және минералдар түрінде (галит, сильвин, карналит, ... ... ... т.б.) ... кең ... Хлоридтерді анықтауда титрлеу әдістері қолданылады.
Әдістің негізі:
Индикатор ретінде калий хром ... бар ... ... азот ... (AgNO3) ... титрлеу арқылы хлорид мөлшерін анықтаймыз.
Бұл әдіс хлоридтің массалық үлесі 50мг/дм[3] - тен ... ... ... ... Ең ... ... көрсеткіші 2,3 мг/дм[3].
Құрал-жабдықтар мен реактивтер және қоспалар:
Сыйымдылығы 250см3 ... ... 100 және 1000 см3 ... ... 1,5 және 10 см3 болатын тамызғыштар.
Сыйымдылығы 25 см[3] болатын бюреткалар.
Хлорлы натрий, титр-стандарт.
Хлорлы натрийді дайындау молярлы концентрлі эквивалентті
C (1 NaCl) 0.1 ... ... ... ... ... ... азот ... қоспасын дайындау молярлы концентрлі эквивалентті С (1 AgNO3) 0,1 ... ... ... ... дайындалады: 17 г күміс азот қышқылын дистильденген суда ерітіп, 1000 см[3] көлемде болғанша ... ... қара ... ... ыдыста сақтау керек. Массалық концентрациясы 50 г\дм[3] болатын калий хромқышқыл ерітіндісін келесі тәсілмен ... 5 г ... ... дистильденген суда ерітіп, көлемі 100 см[3] болғанша толықтырамыз.
1. Анализді ... ... ... коэффициентін тұрақтау.
Натрий хлор ерітіндісін 10 см[3] көлемде колбаға орналастырып, 90-100 см[3] көлемде дистильденген ... ... 1 см[3] ... ... ерітіндісін қосып, ақшыл-сары түске боялғанша күміс-азот қышқыл ерітіндісімен титрлейміз.
2.Түзету коэффициентін К ... ... ... ... = 10V;
V- титрлеу барысында кеткен күміс азот қышқылының көлемі, см[3];
10-анализ барысында алынған натрий ... ... ... ... мг ... бар ... ерітіндіні колбаға орналастырып, жоғарыдағы бірінші нұсқаулық бойынша ... ... [56]. ... ... ... ... ... келесі формуламен анықтаймыз:
Х=V1*K*0.0035*1000*1000V
Мұндағы, V1- күміс азот қышқылының титрлеу ... ... ... см[3];
К- күміс азот қышқыл ерітіндісінің түзету коэффициенті;
0,0035 - ... ... ... анализге алынған зерттелетін ерітіндінің көлемі, см[3].
Анализді ... ... ... ... ... ... хром қоспасы қосылған қоспамен тазартамыз. Ол келесі жолмен ... ... ... ... мл ... ... қышқылына 25 г ұнтақталған кристалды екі хром қышқылды калий және фарфор ыдысында толық ... баяу ... ... ... ... ... ... керек.
Дайын болған хром қоспасын суытып, ыдыс жууға қолданамыз.
Фотометрмен жұмыс жасау.
Лабораторияда жұмыс барысы:
Кюветта-анықтаушы.
Кюветаға холостой ( таза ... таза су) су ... ... соң ... ... соң ... құямыз.
* Келесі іс-әрекетіміз, прибор аузын жауып, 0,Г,Е текшелерін ... ... ашып 0-ді ...
* Кюветтаны тазалап шаямыз.
* Келесі зерттелу сұйықтығын құямыз, тазалап сүртеміз.
* Барлық пробаларды анықтап болғаннан соң, кюветталарды дистильденген сумен шайып, ... ... ... ... ... ... тазалаймыз.
3. Зерттеу нәтижелері және алынған мәліметтерді талқылау
3.1 ... ... ... су ... ... ... ... негізгі тұздарды анықтау анализдері күнара жасалынады. Анализ ... ... соң, ... ... ... ... ... - аналитикке қорытынды жасауға ... Ол ... ... қорытындыларды арнайы журналға тіркеп отырады (кесте 5 ).
Кесте 5 - Сульфаттарды анықтау кезінде ... ... ... ... күн ... күн мг/л
3-ші күн мг/л
4-ші күн мг/л
Механикалық тазартуға дейін
24
23,6
23,3
23,1
Биологиялық тазартуға дейін
23,4
22,85
22
22
Биологиялық тазартудан кейін
22,65
21
21
21,3
Сурет 3.1 - Сульфаттарды анықтау кезінде ... ... ... ... ... ... ... алдын дайындалып қояды. Сорбұлақ және су жүргізу каналдарынан ... екі рет ... ... алып келеді (кесте 6).
Кесте 6 - Фосфаттарды анықтау кезіндегі алынған ... ... күн ... күн ... күн ... ... ... тазартуға дейін
1,703
1,512
1,202
1,512
Биологиялық тазартуға дейін
1,430
1,420
1,365
1,450
Биологиялық тазартудан кейін
0,814
0,802
0,785
0,412
Сурет 3.2 - Фосфаттарды ... ... ... нәтижелерді диаграмма түрінде кескіндеу
Жалпы жасалынатын анализдер төрт күнде жасалған анализдердің бір ... ... ... ... маманға жіберіледі. Шайынды суларды биогенді ... ... ... ... ... ... байындалған реактивтер қолданылады. Ол реактивтер арнайы күн сәулесін ... ... ... тиіс. Жалпы, мамандардың айтуы бойынша биогенді элемент фосфаттың ... ... ... ол ... ... ... табылады. Жылдан-жылға суды тұрмыстық және өндірістік мақсатта ... ... ... ... байланысты шайынды сулардың мөлшері көбеюде. Дегенмен тазарту сапасы ... ... ... ... азот ... ... сапа ... сай.
Кесте 7 - Хлоридтерді анықтау кезіндегі алынған нәтжелер:
Тазарту түрлері
1-ші күн
2-ші күн
3-ші күн
4-ші күн
Механикалық тазартуға дейін
5,0
4,8
5,0
5,3
Биологиялық тазартуға дейін
4,7
4,5
4,3
4,0
Биологиялық тазартудан кейін
3,6
3,3
3,4
3,2
Сурет 3. 3 ... ... ... ... нәтжелерді диаграмма түрінде кескіндеу
3.2 Алынған ... ... ... ... ... ... қорытындылары архивке сақталады (кесте 7). Архив ... су ... ... Бас ... ... ... ... қаладан келетін шайынды сулардың құрамында ... ... ... ... ... хлорид иондарының мөлшерінің артуына себеп ол, ... ... ... заттардың кеңінен пайдаланылуы. Осыдан бөлек өндіріс орындарында хлор ... көп ... суды ... Зертеу барысында жылдық кварталдардың ... ең ... ... ... күз айларында байқалған. Оның басты себептері ағынды ... ... ... ... көп ... түсіндіріледі [56].
Жасалған анализдер қоытындылары бойынша, тазартулардан өткен сулар ... ... ... ШРК ... ... ... ... тұз иондары нормативтерге сай жіберіліп жатыр. ... 8 - ... ... ... ... тұздардың бекітілген нормативтері
Тұздар
Сорбұлаққа жіберілетін судағы ШРК мөлшері г\м[3]
Суару алаңына жіберу ШРК мөлшері ... ... ... сай ... жасалынатын анализдер төрт кварталға бөлініп, қорытындыланады. Төрт квартал жыл ... сай ... Әр ... ... ... ... ... шайынды сулардың құрамы әр мезгілде әр қалай болады ( ... 15). ... ... ... әр ... ... ... өлшеуге болады. Колориметрияның субьективті (визуальды) және обьективті (фотоколориметриялық).
Визуальды ... ... ... ... көз ... ... әдістерде ерітіндінің боялу интенсивтілігін анықтауда фотоэлементтерді қолданады. Анықтау арнайы фотоколориметр деп аталатын құралда жүргізіледі. Әр апта сайын, бекітілген кесте ... ... ... ... ... ... ... қаласының канализациялық желілері, тазарту станциясы мен жинақтауыштарының ... ... су ... ... ... сатысында тиісті бақылау жүргізіледі, сондай-ақ, желілерге, қондырғылар мен ғимараттарға жоспарлы түде ағымды және күрделі жөндеулер ... ... және ... ... ... ... үшін ... лаборатория құрылған. Алынған мәліметтерге сай жылдар бойы ... ... ... ... тұз ... мөлшері жағынан көбейіп жатыр. Оған ... ... ... ... ... ... ... бұл тұздардың мөлшерін білу маңызды болып табылады.
Кесте 9 - Жыл бойы ... ... ... ... ... тұздардан тазару динамикасы (2012 ж.)
Негізгі тұздар
1-ші квартал
2-ші квартал
Келіп түскен су, ... су, ... су, ... түскен су, мл/л
Ағартыл-ған су, мл/л
Тазартылған су, мл/л
Сульфаттар
22,6+-25
21,4+-23
18,3+-20
25+-23,65
20,1+-19
18,5+-17,1
Фосфаттар
1,65+-2
1,70+-1,8
1,63+-1,2
1,7+-2
1,80+-1,3
1,5+-1
Хлоридтер
5,0+-4,7
4,3+-3,7
3,0+-2,5
4,7+-3,8
4,3+-3,9
3,6+-3,0
3-ші квартал
4-ші квартал
Келіп түскен су, мл/л
Ағартыл-ған су, мл/л
Тазар-тылған су, ... ... су, ... су, мл/л
Тазартылған су,мл/л
Сульфаттар
21,2+-22
20+-25,1
22,1+-25
24,1+-25,3
23,5+-21,1
22,36+-20,1
Фосфаттар
1,70+-2
1,6+-1,9
1,5+-1
1,85+-1,9
1,9+-1,2
1,2+-1
Хлоридтер
4,9+-4,6
4,3+-3,5
3,2+-2,3
4,8+-4,0
3,9+-3,2
3,0+-2,5
Кестеде белгіленген мәліметтер ... ... ... ... түрінде кескіне төмендегідей болып келеді. Мaғлұмaттapғa cипaттaмa бepeтiн бoлcaқ, ... ... ... ... сульфат,фосфат және хлоридтердің динaмикacын aнықтay үшiн Aэpaция cтaнцияcынaн тaзapтылғaнғa дeйiнгi, мeхaникaлық ... ... ... ... ... ... 2012, 2013, 2014 жылдap бoйы үлгiлep aлынып зepттeлдi. Aлынғaн мәлiмeттepгe жeкeлeй тoқтaлaтын бoлcaқ, бұл тұздар жыл caйын ... ... ... ... кeлiп түcy ... жәнe ... ... eң жoғapғы мөлшep 2014 жылы бaйқaлды, aл eң төмeн дeңгeйгe бapлық кeзeңдep бoйыншa 2012 жылы жeткeн.
Жылдaн-жылғa cyды тұpмыcтық жәнe ... ... ... ... ... apтyынa бaйлaныcты шaйынды cyлapдың мөлшepi көбeюдe. Дeгeнмeн тaзapтy caпacы қaлыпты жaғдaйдa, шaйынды cyлapдaғы aзoт қocылыcтapының ... caпa ... ... 3.4 - 2012 жылы ... ... ... сулардың негізгі тұздардан тазару динамикасы
Жыл бойы аэростанцияға келіп түсетін шайынды ... ... мен ... жыл мезгілдеріне байланысты әр түрлі болып келеді. Осыған байланысты ... тұз ... ... ... сан алуан.
Негізгі тұздардың мөлшерінің көбеюі қыс мезгілінде байқалады. Бірақ ол ШРК-дан ... ... 9 - Жыл бойы ... түсетін шайынды сулардың негізгі тұздардан тазару динамикасы (2013жыл бойынша)
Негізгі тұздар
1-ші квартал
2-ші квартал
Келіп түскен су, ... су, ... су, ... ... су, мл/л
Ағартылған су, мл/л
Тазартылған су, мл/л
Сульфаттар
2,6+-25
21,4+-23
18,3+-20
25+-23,65
20,1+-19
18,5+-17,1
Фосфаттар
1,65+-2
1,70+-1,8
1,63+-1,2
1,7+-2
1,80+-1,3
1,5+-1
Хлоридтер
5,0+-4,7
4,3+-3,7
3,0+-2,5
4,7+-3,8
4,3+-3,9
3,6+-3,0
3-ші квартал
4-ші квартал
Келіп түскен су, мл/л
Ағартыл-ған су, ... су, ... ... су, ... су, ... су, ... бойы (2013) аэростанцияға түсетін шайынды суларда негізгі тұздардың мөлшерінде бірінші және екінші кварталдарда ауытқулар ... 3.5 - 2013 жылы ... ... ... ... ... ... тазару динамикасы
Шайынды сулардың негізгі тұздардан тазару динамикасы салыстырмалы
Кесте 10 - Жыл бойы ... ... ... ... негізгі тұздардан тазару динамикасы (2014 ж.)
Негізгі тұздар
1-ші квартал
2-ші квартал
Келіп түскен су, ... су, ... су, ... ... су, ... су, ... ... +-21,6
19,2+-20,1
Фосфаттар
2+-2,3
1,9+-1,7
1,60+-1,4
1,8+-2,1
1,79+-1,9
1,7+-1,8
Хлоридтер
5,8+-4,6
4,5+-3,9
3,0+-1,9
4,9+-3,9
4,2+-3,65
3,2+-2,9
3-ші квартал
4-ші квартал
Келіп түскен су, мл/л
Ағартыл-ған су, мл/л
Тазар-тылған су, мл/л
Келіп түскен су, мл/л
Ағартыл-ған су, мл/л
Тазартылған ... ... ... ... мөлшepi қapacтыpылды. Шaйынды cyлapдaғы aзoт сульфаттар, фосфаттар және хлоридтердің 2012, 2013 жәнe 2014 жылдapдaғы мөлшepлepi aнықтaлып, ... ... ... ... ... ... негізгі тұздардың тұрақты динамикасының өсіп кетпеуін қадағалау үшін тұздарды көп мөлшерде шығаратын ... ... ... ... ... ... болу.
Сурет 3.5 - 2013 жылы ... ... ... ... ... ... ... динамикасы
Қорытынды
1. Алматы қаласының тазарту аэростанциясындағы ... ... ... ... ... ... және ... болып саналады және олар ион түрінде кездесетіндігі анықталды. Бұл тұздардың ішінде фосфаттар биогенді элемент болып табылады.
2. Мемлекеттік стандарт ... ... ... ... ... ... мөлшері 35,0 г\м3. Сорбұлаққа жіберілетін судағы ШРК мөлшері 38,63 г\м3 аспауы тиіс. Бақылау жүргізілген жылдары (2012,2013,2014) аэрация ... ... ... ... ... ... 25,01 +-24,6 г/м3 тазартылған судағы мөлшері 22,6 +- 20 г/м3.
3. Мемлекеттік стандарт ... ... ... ... ... фрсфаттардың ШРК мөлшері 3,39 г\м3 суару алаңдарына жіберілетін фосфат мөлшері 6,0 г/м3 , ... ... ... ... жылдары (2012,2013,2014) аэрация станциясына келіп түскен судағы фосфаттардың мөлшері 1,650 +- 1,705 г/м3, тазартулардан өткен ... ... 0,710 +- 0,600 ... ... ... ... бойынша суару алаңдарына жіберілетін хлоридтердің мөлшері 35,0г/м3, Сорбұлаққа жіберілетін судағы ШРК мөлшері 29,14 г/м3 аспауы тиіс. Бақылау ... ... ... ... ... ... түскен судағы хлоридтердің мөлшері 4,7 +- 4,3 г/м3 тазартылған судағы мөлшері 3,2 +- 3,0 г/м3.
5. Жылдан-жылға суды ... және ... ... ... ... ... артуына байланысты шайынды сулардың мөлшері көбеюде. Дегенмен тазарту сапасы қалыпты жағдайда, шайынды сулардағы азот ... ... сапа ... ... ... ... Алексеев, Л. С. Контроль качества воды. - М.: ... 2004. - 159 - 174 ...
2 ... Г.П. Предельно допустимые концентрации химических веществ в окружающей среде. - Л.: Химия, 1987. - 375-398 ... ... И.Т. ... ... по ... природных и сточных вод. - Чел.: Южно-Уральское кн. Изд., 1973. -178-183 ...
4 Oтчeт пo ... ... cpeды нa ... ... ... вoд г. Aлмaты, ДКП , ГКП Aлмaты, 2005 г. C 5 - 15. Aвтopы: A.A. Кopoтyнoв, ... ... ... К.Т.Кaлиeвa.
5 Coopyжeния и тeхнoлoгичecкиe пpoцeccы мeхaничecкoй и биoлoгичecкoй oчиcтки ... ... вoд / В. Н. ... и дp.. М.: Нayкa, 1981. -104 c.
6 ... М.М., ... A.И., ... A.A. Иccлeдoвaния фaктopoв, влияющих нa эффeктивнocть aэpaции. Нayкa и тeхникa в гopoдcкoм хoзяйcтвe. Бyдiвeльник, Киeв, вып. 74, 1990, c. 87 - 94.
7 ... Н. С. ... ... вод. - М.: ... 1961. -193-197 беттер.
8 Гравиметрлік әдіспен шайынды сулардағы сулфат - иондарының массалық концентрациясын анықтау ...
9 ... И.С. ... ... ... вод, М.: ... 1984.- 163-178 беттер.
10 Карпинский, А. А. Новые достижения в ... ... ... ... вод. - М.: Стройиздат, 1959. - 215 бет.
11 ... Е. А. ... ... - М.: ... 1965. - 289 ... ... А. И. Канализация. - Изд. 4-е. - М.: 1969. - 179 бет.
13 Жуков, А.И. Методы очистки производственных сточных вод. - М.: ... 1996. - 345 бет.
14 ... А.З. ... ... сточных вод. - М.: Стройиздат,1989.-158 - 175беттер.
15 ... Э. К. ... ... ... ... - М: ... ... бет.
16 ГOCТ P ИCO 5725-2-2002 1-6-бөлiмдep.
17 Клепиков, А. И. Очистка ... ... вод. - Чел.: ... ... ... № 1, 1975.-8 -16 ... Резников, А. А. Методы анализа природных вод. - Изд. 2-е. М.: Госгеолтехиздат, 1963. - 14-56 ... ... В.Н. ... ... ... вод и ... ... - М.: Стройиздат, 1992. - 11-14 беттер.
20 Астафуров В.И. Основы химического анализа.- Изд. 1. М.: 1965. 134-170 ... ... А.В. ... химия. 3-ші том. 112-450 беттер.
22 Селезнев К.А ... ... ... ... ... ... A.M. ... и иcпoльзoвaниe cтoчных вoд в пpoмышлeннoм вoдocнaбжeнии / Кoгaнoвcкий, A.M., Климeнкo, Н.A., ... Т.М. и дp. - М.: ... 1983, -287 ... ... Н.Н. ... ... ... бoйыншa cyды тaзapтyдың тeхнoлoгиялық пpoцeciн бaғaлay // Aэpoтeнктepдiң фayнacы (Aтлac). - Л.: Нayкa, 1984. - б. 24 - ... ... C.В. ... oчиcткa пpoизвoдcтвeнных cтoчных вoд: пpoцeccы, aппapaты и coopyжeния. - М.: Cтpoйиздaт,1985.-C.22-144.
26 Гopдин, И.В. ... ... ... / ... И.В. -Л.: Химия, 1987, -264 бет.
27 Oтчeт

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ АҚАБА СУЛАРДЫ ТАЗАРТУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ (АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ «ТОСПА СУ» МЕКЕМЕСІ МЫСАЛЫНДА)52 бет
"Биопрепараттар"5 бет
«ағынды суларды аэрациялау»8 бет
Анаэробты байланысты процесс4 бет
Анаэробты байланысты процесс жайлы мәлімет7 бет
Астықты сақтау қағидасы15 бет
Ауаны ластанудан қорғау28 бет
Ағынды сулар5 бет
Ағынды суларды алдын ала тазарту11 бет
Ағынды суларды аэрациялау5 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь