Қазақстан Республикасында қаржы активтерінің нарықтағы жағдайы

Қазақстан Республикасының әдiлетiнiң министрлiгi Алматы қаласының әдiлет департаментiнiң заңды тұлғасының мемлекеттiк тiркеуi туралы куәлiк қағаз негiзiнде дипломнан кейінгі Алматы тіс емдеу институты 2004 жылы 11 наурызда құрылды.
Институт қызметін үйлестiру және реттеуi Қазақстан республикасының денсаулық сақтау министрлiгі және Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлiктерiмен iске асады. Институтты басқаруды ұйым мамандардың қосымша кәсiби бiлiмiнiң бiлiм беретiн мекемесi туралы үлгi ереже және жарғы талаптарға сәйкестейдi.
Институттын құрылу мақсаты:
Стоматологиялық мамандардың стоматологияның жаңа табыстары туралы білім алу талаптарын қанағаттандыру.
Институттың негізгі міндеттемелері болып келесілер табылады:
- Профессионалды міндеттемелерді шешудің жаңа әдістемелерін меңгеру қажеттілігі мен біліктілік деңгейін көтеру қажеттілігіне байланысты теориялық және тәжірибелік білімдерін жаңарту;
- Стоматологктардың біліктілігін көтеру мен профессионалды қайта даярлау циклің өткізу және ұйымдастыру;
- Медицина қызметтеріне ғылыми зерттеулер жүргізу және ұйымдастыру:
- Институт қызметтерінің профилі бойынша бағдарламалардың, жоспарлардың басқа құжаттар мен материалдардың ғылыми зерттеулер.
Институт қызметтерінің негізгі түрлері:
- Қосымша және жоғары оқу орнынан кейінгі профессионалды білім беруді жүзеге асыру: біліктілікті жоғарлату, білікті қызметкерлерге мұқтаж ҚР-ның денсаулық сақтау жүйесін қанағаттандыру мақсатында стоматолог-дәрігерлерді даярлау және қайта даярлау;
- Аспирантура, доктарантурада, сынақтан өтуде, клиникаларда сынақтан өтуге үйрету білім беру;
- Ғылым мен денсаулық сақатау саласында ғылыми әдістемелік жұмыстарды, ғылыми-зерттеулік жұмыстарды жүзеге асыру;
- Медициналық көмектің сапасын бақылау жүйесін басқару үлгісінің денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін бағалау және дамыту бағдарламасын әзірлеу, болжамдау және т.б.
Қазіргі уақытта Қазақстанда да бұл салаға жүгінетін халық қатары күннен күнге өз санын өсіруде. Бұл қызмет түрі негізінен үлкен қаржыны қажет етері анық. Бұған қарапайым халықтың қалтасы көтермейтінін бәрімізде жақсы білеміз. Қазіргі статистикаға сүйенер болсақ, қазіргі таңда әншілер, әртістер, тележүргізушілер және тағы басқадай маман өкілдері бұл қызмет түрін өздеріне күнделікті айырылмас дос қылып алған [8].
1. Назарбаев Н.Ә. «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз». Қазақстан халқына жолдауы, 2011 ж
2. Өсербайұлы С., Турлыбекова А.Ж. Корпоративтік қаржы: Оқу құралы. – Алматы, Қазақ университеті, 2009.
3. Көпешова Б.Қ. Корпорациялар қаржысы: Оқу құралы. – Алматы, Қазақ университеті, 2010.
4. Кадерова Н.Н. Корпоративтік қаржы: Оқу құралы. – Алматы, Экономика, 2008.
5. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2001.
6. «Бухгалтерлік және қаржылық есеп беру туралы» заң, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы бойынша 24.06.11ж.
7. Салық кодексі
8. doctor@nissamed.kz. «АСИПО» ЖШС эстетикалық медицина орталығы, 2011ж
9. «АСИПО» ЖШС-тің есептік мәліметтері негізінде (2009 -2011 жж)
10. www.google.kz. Ж.Дуанабай «Қазақстан Республикасындағы пластикалық операцияның қазіргі жағдайы», 2011ж
11. «АСИПО» ЖШС-тің бухгалтерлік балансы негізінде (2009 -2011 жж)
12. Купешова Б.К., Садуанова Г.М. Корпоративные финансы: Практикум по курсу. – Алматы,2008.
13. М.К. Калибаев «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі». // Вестник КазНУ. Серия экономическая, №6 (76), 2008
14. Ефимова О.В. Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2005г
15. Кубышкин И. «Использование финансового анализа для управления компанией».// Финансовый директор. - 2005.
16. Б.Ж.Ермекбаева, Б.К.Купешова. Корпоративные финансы: Учебное пособие. – Алматы,2007.
17. Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии. - Алматы: НАК «Центраудит», 2004 г.
18. Жуйриков К.К., Раимов С.Р. Корпоративные финансы. – Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2004.
19. Б.С.Мырзалиев, М.Аманжол «Кәсіпорынның дағдарыстық жағдайды талдау әдәстемесі». // Вестник КазНУ. Серия экономическая, №2 (72),2009
20. Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа». - Москва, Инфра-М, 2006.
21. Ковалев В.В. «Практикум по анализу и финансовому менеджменту». - Москва, Финансы и статистика, 2006.
22. Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия». - Москва, Инфра-М, 2006.
23. Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 2000 жыл 30 қараша
24. Попова М. «Как вывести предприятие из финансового кризиса».// Финансовый директор. - 2005.
25. Статья Нуралиной А.К., Тулегенова М.С. Международная конференция декабрь 2011 год
26. Нуралина А.К., Тулегенова М.С. «Мир Науки». Алматы, 23-25 апреля 2012 год.
        
        2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҚАРЖЫ АКТИВТЕРІНІҢ НАРЫҚТАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1 компаниясының қаржылық активтері
Қазақстан Республикасының әдiлетiнiң министрлiгi ... ... ... ... ... тұлғасының мемлекеттiк тiркеуi туралы куәлiк қағаз негiзiнде дипломнан кейінгі Алматы тіс ... ... 2004 жылы 11 ... ... ... ... үйлестiру және реттеуi Қазақстан республикасының денсаулық сақтау министрлiгі және Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлiктерiмен iске асады. Институтты басқаруды ұйым ... ... ... ... бiлiм беретiн мекемесi туралы үлгi ереже және жарғы талаптарға сәйкестейдi.
Институттын құрылу мақсаты:
Стоматологиялық мамандардың стоматологияның жаңа табыстары туралы ... алу ... ... ... ... міндеттемелері болып келесілер табылады:
* Профессионалды міндеттемелерді шешудің жаңа әдістемелерін меңгеру қажеттілігі мен біліктілік деңгейін көтеру қажеттілігіне байланысты ... және ... ... ... ... ... ... мен профессионалды қайта даярлау циклің өткізу және ұйымдастыру;
* Медицина қызметтеріне ғылыми зерттеулер жүргізу және ұйымдастыру:
* Институт қызметтерінің ... ... ... ... ... ... мен ... ғылыми зерттеулер.
Институт қызметтерінің негізгі түрлері:
* Қосымша және жоғары оқу орнынан кейінгі профессионалды білім беруді жүзеге асыру: біліктілікті жоғарлату, білікті ... ... ... ... ... ... ... мақсатында стоматолог-дәрігерлерді даярлау және қайта даярлау;
* Аспирантура, доктарантурада, сынақтан өтуде, клиникаларда сынақтан өтуге үйрету ... ... ... мен денсаулық сақатау саласында ғылыми әдістемелік жұмыстарды, ғылыми-зерттеулік жұмыстарды жүзеге асыру;
* ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін бағалау және дамыту бағдарламасын әзірлеу, болжамдау және т.б.
Қазіргі уақытта ... да бұл ... ... ... ... күннен күнге өз санын өсіруде. Бұл қызмет түрі негізінен үлкен қаржыны қажет етері анық. Бұған қарапайым ... ... ... ... ... білеміз. Қазіргі статистикаға сүйенер болсақ, қазіргі таңда әншілер, әртістер, тележүргізушілер және тағы ... ... ... бұл ... ... өздеріне күнделікті айырылмас дос қылып алған [8].
Біздің байқауымызша бұл салаға жүгінетін халықтың көп бөлігі Алматы қаласының тұрғындары ... ... ... ... бұл ... ... жүгінетін халықтың қай қалада қаншалықты екеніне көз ... ... ... ... ... ... ... қызметке жүгінетіндердің саны күннен күнге артып келуде. Атап айтар болсақ, 2010 жылы 39%-ды құраса, ал 2011 жылы 41,6%-ды құрады. Ал ... ... ... бұл ... ... жүгінетін халық 2010 жылы 23,7%-ды, ал 2011 жылы 25,4%-ды көрсетіп отыр. Ал Шымкент қаласында керісінше 2011 жылы 2010 ... ... ... ...
% - бен
2,1%
7,8%
2,2%
41,6%
9,7%
25,4%
10,3%
0,9%
10,1%
0,3%
0,6%
3,6%
6,4%
16,3%
23,7%
39%
0
30
60
100
Басқадай
Жезқазған
Талдықорған
Қарағанды
Ақтау
Шымкент
Астана
Алматы
2011 жылы
2010 жылы
Сурет 1. 2010 жыл және 2011 жыл ... ... ... ... ... үлесі
Дерек көзі: Ж.Дуанабай , 2011ж [10]
Бірақ та кәсіпорынның қызметін өз құралдарының есебінен ғана ... ылғи да ... ... әсіресе егер оның өндірісі маусымды мінезді болса да, онда жеке-жеке кезеңдерде бір банктің шотында үлкен қаржылар жинақталады, ал екіншісінде олар ... ... ... ... ... екі ... тұрады. Яғни активтер және пассивтер. Активтер құрамына тоқталар ... оның ... ... ... ... және ұзақ ... активтер жатады. Қысқа мерзімді активтер құрамына: ақша қаражаттары және оның баламалары, тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... ... салымдар, сауда және басқадай дебиторлық борыштар, алынған салықтық ... ... Ал ұзақ ... ... ... ұзақ ... ... инвестициялар, ұзақ мерзімді дебиторлық борыш, негізгі қаражаттардың қалдық құны, материалдық емес активтер, басқадай ұзақ мерзімді активтер ... 1-ші ... ... ... 3 ... ... ... Яғни біздің талдау жүргізетін жылдарымыз 2009 жыл, 2010 жыл және 2011 жыл.
Кесте 1. жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің активтерінің құрамы мен ... ... ... жыл
2011 жыл
I. Қысқа мерзімді активтер
Ақша қаражаттары және оның ... ... ... ...
3 993 570
4 562 133
5 105 640
Ағымдағы салықтық активтер
1 199 713
1 245 057
1 370 864
Берілген ... ... 838 ... 345 570
Банктік салымдар
1 260 868
1 624 920
1 956 341
Сауда және басқадай дебиторлық борыштар
108 123
239 365
363 249
Алынған ... ... ... ... 992
Қысқа мерзімді активтердің жиыны
8 106 782
10 444 189
12 108 821
II. Ұзақ мерзімді активтер
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар
-
-
-
Ұзақ мерзімді дебиторлық борыш
-
-
-
Негізгі қаражаттардың ... ... 182 ... 277 ... 888 ... емес активтер
44 493
44 373
45 643
Басқадай ұзақ мерзімді активтер
-
-
-
Ұзақ мерзімді активтердің жиыны
6 227 271
8 321 668
9 934 348
Баланс
14 334 ... 765 ... 043 ... ... ... ... балансы негізінде (2009-2011 жж) [11]
Кесте мәліметтері бойынша, қысқа мерзімді активтер жылдан жылға өсіп ... ... ... ... 2009 жылы 8 106 ... теңгені, 2010 жылы 10 444 189мың теңгені, ал 2011 жылы 12 108 ... ... ... ... ... мерзімді активтердің жалпы активтер құрамында алатын үлесі 2009 жылы ... 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... ... ... қатар, ұзақ мерзімді активтер 2010 жылы 2009 жылға ... 2 094 ... ... ал 2011 жылы 2010 жылға қарағанда 1 612 680мың теңгеге өскен. Және ұзақ ... ... 2009 жылы 6 227 ... ... 2010 жылы 8 321 ... теңгені және 2011 жылы 9 934 348мың теңгені құрады. Ал ұзақ мерзімді активтердің жалпы активтер құрамында алатын үлесі 2009 жылы ... 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... ... ... ... ... және капитал кіреді. Міндеттемелер қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді міндеттемелер болып екіге бөлінеді. Қысқа мерзімді міндеттемелерге мыналар ... ... ... ... борыш, алынған аванстар, салық бойынша міндеттемелер, қысқа мерзімді займдар, басқадай қысқа мерзімді міндеттемелер. Ал ұзақ мерзімді міндеттемелердің құрамына ұзақ мерзімді ... ... ұзақ ... ... борыш және алынған салықтық міндеттемелер жатады. Пассивтердің екінші бір бөлігінің аты ... деп ... ... ... ... ... болады: жарғылық капитал, қосымша төленген капитал, бөлінбеген пайда (жабылмаған зиян), салық салуға дейінгі табыс және азшылық үлесі. 2-ші кестеде ... ... 3 ... ... ... 2. ... ... құрамы мен құрылымы
мың теңге
Пассивтер
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
III. Қысқа мерзімді міндеттемелер
Қысқа мерзімді кредиторлық борыш
2 102 702
2 843 990
3 194 540
Алынған ... ... ... ... ... ... ... 725
133 895
Қысқа мерзімді займдар
81 259
18 000
15 440
Басқадай қысқа ... ... ... 951
276 780
Қысқа мерзімді міндеттемелердің жиыны
2 973 210
3 273 093
3 623 510
IV. Ұзақ ... ... ... ... ... 788
4 051 302
4 435 681
Ұзақ мерзімді кредиторлық борыш
-
118 746
111 ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің жиыны
596 587
4 419 814
4 811 340
V. Капитал
Жарғылық капитал
159 988
159 988
159 988
Қосымша ... ... 282 ... 282 ... 282 ... пайда (жабылмаған зиян)
9 321 867
9 630 561
10 289 ... ... беру ... ... ... ішінде:
салық салуға дейінгі табыс
650 763
754 155
938 245
корпоративті табыс ... ... ... ... үлесі
-
-
Капитал жиыны
10 764 256
11 072 950
13 608 319
Баланс
14 334 ... 765 ... 043 ... ... ... ... ... негізінде (2009-2011 жж) [11]
Бұл кестеден көріп отырғанымыздай, 2009 жылы ... ... ... 2 973 ... ... 2010 жылы 3 273 ... ... ал 2011 жылы 3 623 510мың теңгені құрап отыр. Қысқа мерзімді міндеттемелердің жалпы міндеттемелерде алатын ... 2009 жылы ... 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... құрады. Ұзақ мерзімді міндеттемелер 2009 жылы 596 587мың теңгені, 2010 жылы 4 419 814мың теңгені, ал 2011 жылы 4 811 ... ... ... ... Ал ұзақ ... ... ... міндеттемелерде алатын үлесі 2009 жылы 16,71%-ды, 2010 жылы 57,45%-ды және 2011 жылы ... ... ... Бұл жерден көріп отырғанымыздай, қысқа мерзімді міндеттемелер ұзақ мерзімді міндеттемелермен салыстырғанда 2009 жылы 237623мың теңгеге көп. Ал 2010 жыл мен 2011 жылы ... ... Және ... 2009 жылы 10 764 ... теңгені, 2010 жылы 11 072 950мың теңгені, ал 2011 жылы 13 608 ... ... ... [9].
Кәсіпорынға нақты тауардың нақты нарықта немесе сегментті сұранысын, тұтынушылардың тауарға деген талаптарын, жаңалык сапалығына, технико-экономикалық және эстетикалық сипаттарын ... ... ... ... ... ... ... 3. ЖШС-тің табыстары мен шығыстары туралы есебі
мың тенге
Көрсеткіштер атауы
2009 ... ... ... ... және ... ... ... табыс
16 552 174
18 175 163
19 863 532
Өнім өткізу мен қызмет көрсетудің өзіндік құны
15 292 369
16 410 025
17 482 ... ... (стр. 010 - стр. ... 259 ... 765 ... 380 ... түскен табыс
-
-
-
Басқадай табыстар
569 549
786 808
944 506
Өнім өткізуге және қызмет көрсетуге кеткен шығындар
126 605
130 148
135 039
Әкімшілік шығындар
949 679
1 065 ... 103 ... ... шығындар
6 444
6 887
7 243
Басқадай шығындар
95 863
595 208
685 664
Салық ... ... ... ... (стр. 050 +/- стр. ... ... 155
938 245
Корпоративті табыс салығы бойынша шығындар
277 317
365 500
454 985
Қорытынды пайда (зиян) (стр.090-стр.100)
373 446
388 655
483 260
Акцияға табыс
192
200
209
Дерек көзі: ЖШС-тің ... ... ... ... жж) ... ... таза табыстың көлемі 2009 жылы 373 446мың ... 2010 жылы 388 ... ... ал 2011 жылы 483 260 мың ... құрады. Яғни бұдан жақсы нәтиже көруге болады. Себебі таза табыс көлемі жылдан ... ... ...
3 - кесте мәліметтері бойынша 2009 жылы өнім ... және ... ... түскен табыс 16 552 174мың теңгені, 2010 жылы 18 175 163мың ... ... 2009 ... салыстырғанда 1 622 989мың теңгеге, ал 2011 жылы 19 863 ... ... ... 1 688 ... ... ... байқалады. Өткізілген өнім және көрсетілген қызметтің өзіндік құны 2010 жылы 2009 жылға қарағанда 1 117 ... ... және 2011 жылы 2010 ... салыстырғанда 1 072 837мың теңгеге ұлғаюы өндірісті кеңейту мен жаңартуға байланысты. Бұл жерде табыстың көп бөлігі пластикалық хирургия мен косметологиядан ... отыр ... ... Мұны ... ... теңге
Сурет 2. ЖШС-тің табыстар мен шығындар туралы есебі
Дерек көзі: ЖШС-тің бухгалтерлік балансы негізінде (2009-2011 жж) ... ... ... ... ... ... көлемі жылдан жылға өсіп отырған. Соның арқасында таза табыс ... ... ... Атап ... ... 2010 жылы таза табыс көлемі 2009 жылмен салыстырғанда 15 209 мың ... ал 2011 жылы 2010 ... ... 94 605 мың теңгеге көтерілген. Мұны жақсы көрсеткіш деп те айтуға болады. Ал жалпы табыс болса 2010 жылы 1 765 138 мың ... ал 2011 жылы 2 380 670 мың ... ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 1 259 ... теңгені, 2010 жылы 1 765 138мың теңгені және 2011 жылы 2 380 670мың теңгені құрады. Бұл дегеніміз 2011 жылы 2010 ... ... 615 ... теңгеге ұлғайды. Мұның басты себебі қызмет түрлері ауқымының ... ... ... ... артуы, жаңа тауар түрлерінің жеткілікті болуы және де білікті мамандардың көбеюі есебінен ... ... ең ... үлесті әкімшілік шығындар алып отыр. Яғни 2008 жылы ... ... ... ... үлесі 80,58%-ды, 2010 жылы 1 065 548мың теңгені, яғни 59,27%-ды және 2011 жылы 1 103 ... ... яғни ... ... ... ... ... табыс жоғарылаған сайын шығындар да өсіп отырды, яғни басқа шығын ... ... ... ... шығындар қаржыландырудан түскен табыс есебінен өсіп отырды [10].
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономикалық пайдалылығы ... ... ... ... ... абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштермен сипатталады.
Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның шаруашылық қызметінің ... және ... ... ... алу ... ... ... осы көрсеткішті талдауға аудару керек.
Табыстылықтың бірінші абсолютті көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ол қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есепте қосымша құн салығы, ... және ... ... мен ... төлемдер, сондай-ақ қайтарылған тауарлардың құны, сату шегерімдері және баға шегерімдері алынып тасталып көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен ... ... ... ... ... оның ... өнім ... деңгейімен, оның сапасымен және төменде қарастырылатын басқа да ... ... ... ... ... ... ... өтпеген бұйымдар қалдықтарының және сатып алушының жауапты сақталуындағы ... ... ... ... ... бір әсер ... Тауарлы-материалдық құндылықтардың азаюы немесе керісінше өсуі бірінші жағдайда өткізуден ... ... ... ... ... - ... әсер етеді.
Табыстылықтың екінші абсолютті көрсеткіші - ... ... Ол ... ... ... ... білдіреді және негізгі қызмет нәтижесінде өнімді өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құны арасындағы айырма ретінде ... ... ... ... ... жағдайында жалпы табыстың өсуінің негізгі жолы - материалды шығындар бөлігінде өзіндік құнды төмендету. Бұл ... ... ... үлес ... өнімнің өзіндік құнында өте жоғары болып келетін өңдеу және қайта өңдеу салаларында (машина жасау және металл өңдеу, ... ... - ... ... тамақ және т.б.) қызмет жасайтын кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Табыстылықтың келесі абсолютті көрсеткіші - таза ... Ол ... ... ... білдіреді және жалпы табыс пен кезең шығындары арасындағы ... ... мына ... ... ... ... Д- Р= 1 259 805 - 1 178 591 = 81 214 ... Д- Р= 1 765 138 - 1 797 791 = -32 653 ... Д- Р= 2 380 670 - 1 931 428 = 449 242 ... Д - ... ... алынған табыс;
Д- жалпы табыс;
Р- кезең шығындары.
Бұл теңдеуден көріп отырғанымыздай 2011 жылы таза табыс көлемі ауытқыған, яғни ... ... ... ... Демек, кері көрсеткішті көрсетіп отыр. Мұның басты себебі кеткен шығындардың ... тыс ... ... ... ... ... ... өсетін болса, 2012 - 2014 жылдары ел бюджетіне түсетін қаражат көлемі шамамен 5 236 147 мың ... ... ... ... бұл ... өзгеріп кетуі мүмкін. Алайда компанияның қазіргі жағдайы болашаққа оң ... ... ... ... ... береді.
мың теңге
900
950
1000
1050
1100
1150
2012 жыл
2013 жыл
2014 жыл
Табыс, мың теңге
Сурет 3. ... 2012 - 2014 ... ... өсу динамикасы
Дерек көзі: ЖШС-тің есептік мәліметтері негізінде ... ... жж) ... ... ... жағымды жағдай тудыратыны сөзсіз, бірақ оның қаржылық жағдайында бірқатар кемшіліктер бар. Ол ондағы өтімділік коэффициенттерінің барлық ... ... ... бірақ мен жоғарыда көрсетілген мәліметтер бойынша компанияның ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-тің қаржылық жағдайын жақсартуға, меншікті қаржылық мүмкіндіктерін жұмылдыруға және қаржы ... ... ... жоғарылатуға мүмкіндік беретіні сөзсіз.
Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау. Табыстылықтың салыстырмалы ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық қызмет жасау, қаржыландыру көздерін ынталандыру және оларды тиімді пайдалану сияқты мүмкіндіктерін анықтайтын, осы кәсіпорын қызметінің тиімділігін ... ... ... Олар ... ... ... бағытта белгілейді және олар экономикалық процеске қатысушылардың мүдделеріне сай топтастырылады. Табыстылық коэффициенттері салыстырмалы талдау мен ... ... ... бағалаудың міндетті элементтері болып табылады, өйткені олар кәсіпорын табысын қалыптастырудың факторлық ортасын сипаттайтын маңызды көрсеткіштер. Оларды толығырақ ... ... ... ... ... жиынтық капитал) мына формула бойынша есептелінеді:
Д2009=Таза табысБарлық ... ... ... ... ... ... ...
Жалпы активтердің табыстылық деңгейі 2009 жылы 0,03 болса, 2010 жыл мен 2011 жылы 0,02 болды. Мұның басты себебі жалпы ... ... ... ... ... кәсіпорынның өз қызметін қаншалықты тиімді және табысты жүргізетінін көрсетеді.
Тәжірибеде ағымдағы активтердің табыстылығы деп аталатын көрсеткіш кеңінен қолданылады. Ол ... ... ... бір ... ... ... ... алатынын көрсетеді:
Д2009=ДТ=3734468106782=0,05
Д2010=ДТ=38865510444189=0,04 ... ... Т- ... активтер.
Д- таза табыс.
Д- ағымдағы активтердің табыстылығы.
Ағымдағы активтердің табыстылық деңгейі 2009 жылы ... ал 2010 ... 2011 жылы ... ... ... ... ағымдағы активтерінің үш жыл бойында да табысты екенін байқауға болады.
Жұмыс істеуші кәсіпорын үшін салынған капиталдың табыстылық деңгейін бағалаудың, яғни ... ... ... ... ... ... ... таза табысының оның меншікті капиталына пайыздың қатынасы ... Бұл ... - ... ... табыстылық коэффициенті немесе мөлшерлемесі деп аталады. Ол мына формуламен анықталады:
Д2009=ДС=37344610764256=0,03 ... ... ... Д- ... капиталдың табыстылығы;
Д- таза табыс;
С- меншікті капитал.
Ол экономикалық және ... ... ... ... ... табылады.
Меншікті капиталдың табыстылық деңгейі үш жылда да бірдей көрсеткішті көрсетіп отыр [13].
Тәжірибеде ұзақ мерзімді активтердің табыстылығы деп аталатын көрсеткіш кеңінен ... Ол ұзақ ... ... ... бір ... кәсіпорын қанша табыс алатынын көрсетеді :
Д2009=ДТ=3734466227271=0,06 ... ... ... Т- ұзақ ... ... таза ... ұзақ мерзімді активтер табыстылығы.
Ұзақ мерзімді активтердің табыстылық деңгейі 2009 жылы 0,06-ны, 2010 жылы мен 2011 жылы ... ... ... ... себебі ұзақ мерзімді активтердің жалпы бухгалтерлік баланста алатын ... жыл ... ... ... ... ... көлемінің табыстылығы мына формула бойынша есептелінеді:
Д2009=ДД=125980516552174=0,08 ... ... ... Д- Сату көлемінің табыстылығы;
Д- Жалпы табыс;
Д- ... ... ... өткізуден алынған табыс.
Сату көлемінің табыстылық деңгейі 2009 жылы 0,08-ді, 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... ... Кәсіпорында өнімді өткізу мен қызмет көрсету көлемінің жақсы меңгерілгенін және жақсы дамығанын ... ... ... ... есептеулерден көріп отырғанымыздай кәсіпорын қызметі шығынсыз болып табылады, және оның ... ... ... айтарлықтай жақсаруда [14].
Негізгі құралдардың тиімді пайдалану көреткіштеріне тоқталып өтсек
* Қор қайтарымдылығы - негізгі қорлардың пайдалану тиімділігін сипаттайтын ... ... ... Бұл ... ... ... қызметі мен өндірген өнімінен түскен пайданың басқадай жағдайлармен кеткен шығындарының орнын толтыра ма, әлде жоқ па деген сұраққа жауап береді.
Қор ... ... ... ... ... В - сату ... - ... ... орта ... құны.
Демек, бұл есептеу бойынша қор қайтарымдылығы 2009 жылы ... 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... құрап отыр. Біздің көруімізше қор қайтарымдылығы 2010 жылы 2009 жылмен ... ... ... ... ... бұл ... 2011 жылы да ... төменгі мәнге ие боп отыр, яғни 0,19-ға төмендеген.
* Қор сыйымдылығы - бұл көрсеткіш кәсіпорынның, банктің ... ... ... негізгі құрал-жабдықтардың жай-күйін бағалауға көмектеседі.
Қор сый2009=НҚВ=618277816552174=0,37 ... ... (8) ... ... ... 2009 жылы ... құрап, 2010 жылы 0,45-ке көтерілген, яғни 0,08-ге өскен. Ал 2011 жылы 0,5 ... 2010 ... ... ... жоғарылаған. Сонымен қатар өнімді өткізуден түскен табыстың 1 теңгесіне негізгі қордың 0,005-ке тең ...
* ... - ... рентабельділігі таза табыстың өзгеруіне байланысты өзгеріп отырады. Егер таза табыс өсіп жатса, рентабельділікте өседі деген сөз [15].
Р2009=ПНҚ=93218676182778=1,51 ... ... ... де таза ... өсуіне байланысты өскен. Рентабельділігі 2009 жылы 1,51-ді құраса, 2010 жылы 1,63 ... Яғни ... ... Осы ... ... ... тиімді екенін көруге болады.
Жалпы табысқа әсер ететін маңызды фактор өндірістік өзіндік құн, сондықтан оның ... оның ... көп әсер ... ... ... ... ... бойынша талдаумен айналысатын, оны төмендету жолдарын іздестіретін экономикалық ... ... ... ақша қаражаттары қозғалысы туралы есеп үш бөлімнен тұрады. Яғни операциялық қызметтен түскен ақша қаражаттары, инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражаттары және ... ... ... ақша қаражаттары. Операциялық қызметтен түскен ақша қаражаттарының түсімі 2009 жылы 19 638 634мың ... 2010 жылы 20 283 ... ... ал 2011 жылы 21 345 826мың теңгені құрады. Яғни түсім ... ... ... ... Ал ... ... 2009 жылы 17 715 082мың теңгені, 2010 жылы 18 976 797мың теңгені, ал 2011 жылы 19 995 ... ... ... ... ... ... ... өскен сайын шығыс та жоғарылап отырған. Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп келесі кестеден орын алған [16].
Сонымен қатар, ... ... ... ақша ... ... 2009 жылы 2 002 ... ... 2010 жылы 1 962 684мың теңгені, ал 2011 жылы 2 120 ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары операциялық қызметтен түскен ақша қаражаттарына қарағанда едәуір төменгі мәнге ие. Ал шығыс болса 2009 жылы 3 919 ... ... 2010 жылы 6 886 ... ... ал 2011 жылы 8 775 ... ... ... Бұдан көріп отырғанымыздай үш жылда да инвестициялық шығыс көлемі түсімге қарағанда жоғары. Яғни компанияға кері әсерін тигізуде.
Кесте 4. ЖШС-тің ақша ... ... ... ... ... ... жыл
2010 жыл
2011 жыл
I. ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕН ТҮСКЕН АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ҚОЗҒАЛЫСЫ
1
2
3
4
* Түсім, барлығы
19 638 634
20 283 092
21 345 ... ... өнім ... ... ... қызмет)
17 180 407
17 901 362
18 617 832
алынған аванстар
452 651
218 626
2 855
сыйақы
88 ... ... ... ... 916 ... 998 ... 509 ... Жұмсалым, барлығы
17 715 082
18 976 797
19 995 067
соның ішінде:
жабдықтаушыларға төлемдер
12 792 462
12 948 960
13 165 818
берілген аванстар
529 590
379 023
219 634
еңбекақы ... ... 124 ... 141 ... 285 ... ... ... төлемдері
-
-
-
бюджетпен есеп-қисаптар
1 531 082
3 071 994
3 965 817
басқадай төлемдер
737 358
435 482
358 229
* Операциялық қызметтің нәтижесі (стр. 010 - стр. ... 923 ... 306 ... 350 759
II. ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕН ТҮСКЕН АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ҚОЗҒАЛЫСЫ
* ... ... 002 ... 962 ... 120 565
соның ішінде:
негізгі қаражат орындауы
10 874
2 500
6 ... ... ...
1 991 602
1 960 184
2 114 078
* Жұмсалым, барлығы
3 919 067
6 886 074
8 775 332
соның ішінде:
матералдық емес ... ... ... ... ... ... жалғасы
1
2
3
4
негізгі қаражаттардың табылуы
1 061 051
4 554 481
6 599 815
пайдалануға берілген займдар
-
-
-
басқадай
2 851 ... 322 ... 162 ... ... қызметтің нәтижесі (стр.040 - стр.050)
- 1 916 591
-4 923 390
-6 454 ... ... ... ТҮСКЕН АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ҚОЗҒАЛЫСЫ
* Түсім, барлығы
130 096
3 637 727
5 010 528
соның ішінде:
займдарды алу
130 096
3 637 727
5 010 ... ... ...
122 ... ... 650
соның ішінде:
займдардың жоюылуы
3 099
14 662
19 589
дивидендтер төлеу
119 718
80 145
70 061
* Қаржылық қызметтің нәтижесі (стр.070 - ... ... 542 ... 017 ... ақша қаражаттарының өсуі + / - кемуі (стр. 030 + / - стр. 060 + / - стр. ... ... ... ... ... ... ... балансы негізінде (2009-2011 жж) [11]
Жалпы кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... ... ... тарапынан әртүрлі түсініктер берілген. Солардың ішінен маған ең жақыны мына тұжырымдама: кәсіпорынның қаржылық (активтер) жағдайы, ол ... ... ... және оның ... ... (меншіктік капитал және міндеттемелер, яғни пассивтер) сипатталады ... ... ... ... ақша ... түсімі 2009 жылы 130 096мың теңгені, 2010 жылы 3 637 727мың теңгені, ал 2011 жылы 5 010 ... ... ... Шығыстар көлемі 2009 жылы 122 817мың теңге, 2010 жылы 94 ... ... ал 2011 жылы 89 ... ... көрсетіп отыр. Бұл жерде жақсы нәтиже шығыс көлемі жылдан жылға төмендеп отырған.
Келесі кестеден меншік капиталындағы бірқатар өзгерістерді байқауға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... және бөлінбеген пайда өзгерістері қарастырылған.
Бұл жағдай, тауарлы - материалдық қорлар ... ... жоқ ... ... ... ие болатын және де сол себептен өтімділігі төмен болып табылатын артық және қалып қойған материалдық ... ... ... ... тыс ... ... материалдар, аяқталмаған өндірістер жоқ па, соны анықтау үшін олардың құрамы мен құрылымына тереңдетілген талдау жүргізуді қажет етеді.
Кесте 5. ... ... ... ... ... ... тенге
Атауы
Капитал материнской организации
Жарғылық капитал
Қосымша төленген капитал
Бөлінбеген пайда
Барлығы
2009 жылдың 31 ... ... ... 282 ... 321 ... 764 ... саясатындағы өзгерістер
-
-
-
-
Қайта есептелген сальдо
Активтерді қайта бағалағандағы пайда/зиян
-
-
-
-
Ақша селдерлерін хеджирлеу
-
-
-
-
Шетелдік қызметтен курс айырмашылықтары
-
-
-
-
Негізгі капиталдағы белгіленген пайда / зиян
-
-
-
-
Есепті кезеңдегі пайда / ... ... ... ... ... 31 ... сальдо
159 988
1 282 401
9 630 561
11 072 ... ... ... / зиян
-
-
388 655
388 655
Дивидендтер
-
-
-
-
Акция шығару
-
-
-
-
Алып тастаған капитал
-
-
-
-
2011 жылдың 31 желтоқсанына сальдо
159 ... 282 ... 289 ... 608 ... ... пайда / зиян
-
-
483 260
483 260
Дивидендтер
-
-
-
-
Акция шығару
-
-
-
-
Алып тастаған капитал
-
-
-
-
Дерек көзі: ЖШС-тің бухгалтерлік ... ... (2008 -2010 жж) ... ... көріп отырғанымыздай, кәсіпорынның жарғылық капиталы үш жылда да өзгеріссіз ... ... ... ... ... ... көлемі де үш жыл бойында да еш өзгеріссіз қалған. Ал ... ... 2009 жылы 9 321 ... теңгені, 2010 жылы 9 630 561мың теңгені, ал 2011 жылы 10 289 ... ... ... ... ... пайда 2010 жылы 2009 жылмен салытырғанда 308 694мың теңгеге, ал 2011 жылы 2010 ... ... 658 ... теңгеге өскен [14].
2.2 Қаржы активтерінің бағасы
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау - кәсіпорынның барлық мүліктерінің және жекелеген ... ... және ... арту ... кему ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, ... ... осы ... ... ... бар, ... ... және оларда болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын ... ... ... ... талқылауға мүмкіндік береді [18].
Келесі аналитикалық кестені құрастыра отырып, ағымдағы активтердің құрамы мен құрылымын талдау қажет ... 6. ... ... ... ... мен ... ... жыл
2010 жыл
2011 жыл
Сомасы, мың теңге
Үлес салмағы,%
Сомасы, мың теңге
Үлес салмағы,%
Сомасы, мың ... ... ... ... 106 ... 444 ... 108 ... қаражаттары
935 273
11,54
861 098
8,24
894 165
7,38
Тауарлы материалдық қорлар
3 993 570
49,26
4 562 133
43,68
5 105 640
42,16
Ағымдағы салықтық активтер
1 199 713
14,80
1 245 057
11,92
1 370 ... ... ... 838 624
17,60
2 345 570
19,37
Банктік депозиттер
1 260 868
15,55
1 624 920
15,56
1 956 341
16,16
Дебиторлық борыш
108 123
1,33
239 365
2,29
363 249
3,00
Алынған салықтық ... ... ... ... ... ... ... балансы негізінде (2009-2011 жж)
Келтірілген мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда жағымды динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан зерттеу келесідей ... ... ... береді. Кәсіпорын активтерінің құрамына қысқа мерзімді активтер мен ұзақ ... ... ... ... ... активтердің жалпы активтер құрамында алатын үлесі 2009 жылы 56,56%-ды, 2010 жылы 55,65%-ды, ал 2011 жылы ... ... Ал ұзақ ... ... алатын үлесі 2009 жылы 43,44%-ды, 2010 жылы 44,35%-ды, ал 2011 жылы ... ... ... ақша ... 2009 жылы 935 273мың тенгені, яғни ағымдағы активтердің ішінде алатын үлесі 11,54%-ды, 2010 жылы 861 098мың тенге, яғни ... ... ал 2011 жылы 894 ... ... яғни ... 7,38%-ды құрады. Бұдан көріп тұрғанымыздай ақша қаражаттары 2009 жылы, 2010 жыл және 2011 жылға қарағанда ең мобильді активтер ретінде жағымды ... ... ... ... ... элементтердің ағымдағы активтердегі үлесін анықтайық. Және мына графиктен көрсетейік. (пайыз шамасымен)
80755-155547
Сурет 4. ЖШС-тің ағымдағы активтердің ... ... ... есептік мәліметтері негізінде құрастырылды (2009 -2011 жж)
Кәсіпорынның тауарлы - материалдық ... 2009 жылы 3 993 570 мың ... және ол 2010 жылы 4 562 133 мың ... 2011 жылы 5 105 640 мың ... құрайды. Олардың үлесі ағымдағы активтер құрамында жоғары болғанымен қатар, олардың көлемі жылдан ... ... ...
Есепті жылы дебиторлық борыш та едәуір өскен. Егер оның көлемі 2009 жылы 108 123 мың теңгені ... 2010 жылы ол 239 365 мың ... ал 2011 жылы 363 249 мың ... ... немесе 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда 123 884 мың теңгеге өскен. Дебиторлық борыш неге мұнша өскенін және бұл ... не үшін ... ... зерттеп, қарызды өтеудің болашағын бағалау және болған жағдайда олардың құрамындағы күмәнді қарыздарды анықтау қажет.
Дебиторлық борыш барлық уақытта ... ... ... нәтижесінде туындап, барлық уақытта да қаржылық жағдайды нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да оны меншікті қаражатты толығымен айналымнан шығару деп ... ... ... ... ... ... - ... өтімділігін талдау болып табылады. Өтімділікті талдау кәсіпорынның несиелендіру қабілеттілігі деңгейін анықтауға мүмкіндік береді, яғни оның өзінің міндеттемелері бойынша өз ... және ... ... есептесу қабілеттілігін.
11 - суретте кәсіпорынның өтімділігі, төлем ... және ... ... ... ... бейнелейтін блок - үлгі көрсетілген. Оны көп қабатты ғимаратпен салыстыруға болады, онда ... ... бір ... ... ... қабатты бірінші қабатсыз құру мүмкін емес, ал үшінші қабатты бірінші, ... ... құру ... ... ... бірінші қабат опырылса, онда барлық қабат құлайды.
Бірақ, сол уақытта егерде кәсіпорын жоғары имиджге (деңгейге) ие болса, және төлемге қабілетті ... онда оған ... ... ... оңай ... ... ... қабілеттілігі
Кәсіпорынның өтімділігі
Актив өтімділігі
Кәсіпорын имиджі (деңгейі), оның инвестициялық қызығушылығы
Активтерді басқарудың сапалылығы
Сурет 5. Кәсіпорынның өтімділігі мен төлем ... ... ... ... - ... көзі: Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы. - ... ... 2001 ... ... ... ... үшін үш ... қолданылады: абсолюттік өтімділік коэффициенті, мерзімді өтімділік коэффициенті (аралық) және ... ... ... өтімділік коэффициенті ақшалай қаражат пен қысқа мерзімді қаржы инвестициясының қысқа мерзімді ағымды ... ... ... ... Ол ... жеткізушілер тұрғысынан төлеу қабілеттілігінің деңгейі бағаланады.
Абсолютті өтімділік коэффициенті баланс жасалған мерзімінде ... ... ... ... ... ... ... өтелетіндігін көрсетеді.
Осы көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі түрде болады.
> 0,2 - 0,5 ... - ... ... ... ... ... өтелуі керек екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі.
0,31 ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар;
қысқа мерзімді міндеттемелер.
... ... ... ... ... коэффициенті мынадай болды: 2009 жылда 0,31-ді, 2010 жылы және 2011 жылы өзгеріссіз калған, яғни көрсеткіш 0,25-ті ... тұр. ... 2010 жылы және 2011 ... 2009 ... салыстырғанда 0,06-ға төмендеген. Бұл көрсеткіш аса қатты айырмашылықта тұрған жоқ. Бұл көрсеткіштер бойынша кәсіпорын үш жыл бойында да абсолютті өтімді ... ... ... ... ... ақша ... ... мерзімді міндеттемелерді жауып тұр [18].
Мерзімді өтімділік (аралық) коэффициентті банкирлер тұрғысынан төлеу қабілеттілікті талдау үшін қарастырылады.
Ол кәсіпорынның дебиторлармен өз ... есеп ... ... болжамданған төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы міндеттемелердің ... ... тек ақша ... ... ... ... қатар өткізілген өнімдер, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер үшін түсімдер есебінен өтелетінін сипаттайды. ... ... (11) 0,35 ... ... ... ... ... ақша қаражаттары;
қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар;
қысқа мерзімді дебиторлық борыштар;
қысқа мерзімді басқа да активтер;
қысқа мерзімді міндеттемелер.
Бұл коэффициент болжамды 1 - ден ... ... тең ... керек, яғни ең мерзімді қысқа мерзімді міндеттемелердің әрбір теңгесіне ақшалай қаражат пен ... ... 50 - 70 ... кем емес ... ... керек. Осы коэффициенттің есептелуінен байқағанымыздай, үш жылда да айтарлықтай айырмашылық жоқ, яғни бірдей. Демек, кәсіпорында бұл нәтижелер болжамды мәнге сәйкес ... ... жоқ. Яғни ... ... өз ... есеп жүргізу жағдайында болжамданған төлемдік мүмкіндігінің нашарлығына көзіміз жетіп отыр.
Жалпы өтімділік коэффициенті барлық ... ... ... кезеңдер шығынын алып тастағанда) жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің шамасына қатынасын көрсетеді, яғни ... ... ... ... кезеңдер табысын алып тастаумен). Бұл коэффициент акционерлер мен инвесторлар жайғасымымен ... ... ... мына ... анықталады: [16]
2,73 ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелер.
Бұл коэффициент К ағ.ө > 2 шегінде болуы керек. Төменгі шекара, ағымдағы активтердің ағымдағы міндеттемелерді өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... субъект төлеу қабілеттіліксіз болып қалады. Ағымдағы активтердің ... ... екі ... ... артуы орынсыз деп есептеледі, өйткені ол компанияның өзінің қаражатын ... ... және оны ... ... ... ... жалпы өтімділік коэффициентінің есептелуі мынадай: 2009 жылы 2,73-ті, ал 2010 жылы 3,19-ды және 2011 жылы 3,34-ді құрап отыр. Көріп ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді өтеу үшін жеткілікті мөлшерде сақталған. Яғни, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері тек өтімді қаржыларды есепке алудың әр түрлі дәрежесінде кәсіпорынның қаржы жағдайының ... жан - ... ... қана ... ... бірге талдау хабарламаларының әр түрлі сыртқы пайдаланушыларының мүдделеріне жауап береді, мысалы, шикізат пен ... ... үшін ... ... ... ...
Кесте 7. ЖШС-тің өтімділік көрсеткіштері
3
Өтімділік көрсеткіштері
Қалыпты мәні
2009
2010
2011
31.
Абсолюттік өтімділік коэффициенті
>= 0,2 - 0,5
0,31
0,25
0,25
32.
Аралық өтімділік коэффициенті
>= ... ... ... ... 2
2,73
3,19
3,34
Дерек көзі: ЖШС-тің есептік мәліметтері негізінде (2009 -2011 жж) [9]
Көптеген кәсіпорындар үшін аралық өтімділіктің төмен коэффициентінің жалпы өтімділіктің ... ... сай ... тән ... атап өту ... келтірілген үш көрсеткіштердің әрқайсысы шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... ... оның бәрі ... жағдайы мен төлеу қабілеттілігінің бағдарлы индикаторы ғана болып табылады. ... айту ... ... ... ... ... үшін қатаң өтімділіктің төменгі коэффициенттерінің ағымды өтімділіктің жоғарғы коэффициенттерімен ұштасуы сипатты болады. Бұл шаруашылық жүргізуші субъектіде шикізаттың, ... ... ... ... ... ... ... кейде аяқталмаған өндірістің ақтаусыз жоғарылығымен байланысты [19].
Сурет 6. ЖШС-тің өтімділік көрсеткіштері
Дерек ... ... ... мәліметтері негізінде (2008 -2010 жж) [9]
Кестенің мәліметтері бойынша үш жыл ... да аса ... ... көз ... ... ... абсолютті өтімділік коэфициенті - 0,06 пунктке азайса, аралық өтімділік коэффициенті - 0,01 пунктке және ағымдағы өтімділік ... 2010 жылы 2009 ... ... 0,46 ... ... Бұл ... келесі суретте анықтап қарайық.
Көптеген кәсіпорындар үшін аралық өтімділіктің төмен коэффициентінің жалпы өтімділіктің жоғары ... сай ... тән ... атап өту ... ... үш ... ... шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржы жағдайының анықталған жағын көрсетеді, бірақ оның бәрі қаржы жағдайы мен төлеу қабілеттілігінің бағдарлы ... ғана ... ...
Атап айту керек, көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін қатаң өтімділіктің төменгі ... ... ... жоғарғы коэффициенттерімен ұштасуы сипатты болады. Бұл шаруашылық жүргізуші субъектіде шикізаттың, ... ... ... ... артық қорының болуымен, кейде аяқталмаған өндірістің ... ... ... көрсетілген коэффициенттер нәтижелері бойынша, ЖШС үш жыл бойында да жеткізушілер мен банкирлер жайғасымынан төлеу қабілеттілікті деп, ... ... ... ... ... коэффициентінің 2 - ден жоғары болуының салдарынан, жұмысшы капитал оң мәнде болады. Жаңғырту үшін қаржы қаражаттарының тұрақты ... мен оны ... ... ... ... коэффициенттеріне өте үлкен ықпал етеді.
Активтердің қорлану көздерін талдау кезінде меншікті және қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру ... ... ... ... анықталып оларға баға беріледі. Бұл кезде өз меншігіндегі капиталға басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры ... оның ... ... ... ...
Меншікті капиталдың көлемін ғана анықтап қоймай, сонымен ... ... ... ... оның ... ... маңызды. Бұл көрсеткіш - тәуелсіздік коэффициенті деп аталады. Бұл коэффициентке қарап кәсіпорын сырттан ... ... ... ... екендігін білдіреді және ол келесі жолмен табылады:
= 0,75
= 0,59 ... ... - ... тәуелсіздік коэффициенті
- авансталған капитал;
- меншікті капитал.
Бұл коэффициенттің өсуі ... ... ... білдіреді және де алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын көрсетеді. Көптеген ғалымдардың айтуы бойынша көрсеткіштің 0,75; 0,59; 0,62 ... ... ... ... ... өз ... ... қамтамасыз ете алатын төменгі көрсеткіш болады. Бұл дегені ол өз қаржыларымен барлық міндеттемелерін жаба алады ... ... ... - тәуелділік коэффициенті. Бұл алдыңғы көрсеткішке ... ... ... және ... ... 0,25
= 0,41 ... ... - қаржылық тәуелділік коффициенті;
- қатыстырылған капитал;
Бұл үлес ... ... ... ... ... ... көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда қаржылық тәуелділік көрсеткіші сыртқы қаржыландыру көздерінен тәуелділігі төмендігін ... ... ... тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіштердің бірі - қаржыландыру коэффициенті. Ол келесі ... ...
= =3,01
= =1,44 ... ... - қатыстырылған капитал;
- қаржыландыру коэффициенті;
Бұл көрсеткіш жоғары болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым кіріседі. Көрсеткіш кәсіпорын ... ... ... өз ... ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. Кәсіпорынның көрсеткіші 2009 жылы 3,01-ді құрады және ол ... ... ... ... ... 2010 жылы бұл ... 1,44-ке, ал 2011 жылы 1,61-ке төмендеді. Мұның төмендеген себебі жыл сайын кәсіпорын инвестиция тартуды азайтқаны себеп ... ... Бұл ... ... үшін шет ел, ... ... ... тарту қажет [20].
Батыс фирмаларында қаржыландыру коэффициентіне кері көрсеткіш кең қолданылады, қатыстырылған ... ... ... ... ... ... және меншіктік қаражаттар қатынасының коэффициенті:
===0.33 (2009) ... (2010) ... ... ... ... ... меншікті қаражаттың әрбір теңгесіне қанша қарыз қаражаттың тартқанын көрсетеді. Яғни көріп отырғанымыздай 2009 жылы 0,33-ті, 2010 жылы 0,69-ды және 2011 жылы ... ... ... Бұл ... ... жылға қарыз қаражатының тартылуының жоғарлағанын білдіреді. Бұл қарыз қаражаттарының жоғарылауының ... ... ... қарағанда қарыз қаражатының көлемінің өсуі, яғни салалардың дамуы болып итабылады.
Кәсіпорынның тәуелсіздік дәрежесін сипаттайтын ең бір ... ... бірі - ... ... ... деп ... Ол ... және ұзақ мерзімді қарыз капиталының жалпы капиталдағы ... ... және мына ... ...
= (+ )/==0,79 ... (+ )/==0,82 (2010) ... (+ )/==0,83 (2011)
Мұндағы: - қаржылық тұрақтылық коэффициенті;
- ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... Батыс тәжірибесінде бұл көрсеткіштің қалыпты мәні 0,9-ға тең ... ... ал оның ... ... ...
Келесі көрсеткіш - қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту коэффициенті. Ол ұзақ мерзімді міндеттемелердің ... ... мен ұзақ ... ... ... ... анықталады. Көрсеткішті есептеу формуласы келесідей:
= /(+ ) = = 0,05 (2009)
= /(+ ) = = 0,28 (2010) ... /(+ ) = = 0,26 ... ... ... есеп ... ... ... үшін меншікті капиталмен қатар тартылған ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздардың үлесін көрсетеді. Бұл ... ... ... ... себебі ұзақ мерзімді міндеттемелердің жалпы міндеттемелерде алатын үлесі азайғандығынан байқауға болады.
Талдау кезінде меншікті айналым капиталының абсолюттік мөлшерін ... ... оның ... меншікті капиталдағы үлес салмағын да табу керек. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның ... ... ... ... ... болып саналады. Арнайы әдебиеттерде оны іс жүзінде жұмсау (маневрлық) коэффициенті деп атайды.
Ол кәсіпорынның меншікті қаражаттарының қандай бөлігі осы ... ... ... ... мобильді нысанда екендігін көрсетеді және келесі формуламен анықталады:
= 0,75
= =0,94 (19)
= =0,89 ... - ... ... ... ... ... меншікті капитал.
Қаржылық көзқараспен айтсақ, оның өсуі және жоғары деңгейі кәсіпорынның қаржылық жағдайын оңды деп сипаттайды: бұл ... ... ... ... ... көп ... ... құралдарға да, айналымнан тыс активтерге де емес, айналым қаражаттарына салынған. Үш жылды ... ... ... ...
Кәсіпорынның тауарлы - материалдық қорлары мен шығындарының қалыптасу көздері мен қамтамасыз етілуінің абсолютті көрсеткіштері қаржылық ... ... үшін ... роль ... ... ... қаржылық тұрақтылығының басты көрсеткіштерінің бірі болып қорларды қалыптастырудың өз көздері мен қамтамасыз етілуі коэффициенті саналады, ол ... ... ... ... - материалдық қорлар мен шығындардың құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткішті тауарлы - материалдық қорлар мен шығындарды жабу ... деп ... Ол ... ... ... ... ... ... - ... - ... ... қамтамасыз етілуі коэффициенті;
- ... ... ... тауарлы - материалдық қорлар.
Кәсіпорынның ... ... ... - ... ... ... ... жасалған талдаудан белгілі болады. Ндай талдаудың әдісі белгілі. ... ... ... ... ... және тік талдаудан бұл байқалады.
Сыртқы ортаның жағымсыз өзгерісі жағдайында талдаушы кәсіпкерліктің ... ... өмір сүру ... ... ... ... үйлесу, толықтыру механизмінің жеткілікті болғанына талдаушы қорытынды жасай алады [19].
Материалды ... ... жабу ... ... ... ... - ... қорлар мен шығындар меншікті қаражаттармен жабылғанын және қарыз қаражаттарын тартуды қажет етпейтінін ... Бұл ... ... ... ... ... жұмыс жасауға жеткілікті болып тұр, яғни есептелген көрсеткіш орташа мәнді. Енді осы көрсеткіштерді жинақтап кестеде көрсетер болсақ:
Жалпы ... ... ... ... мынандай қорытындыға келеміз: ұйым қаражаттың қарыз көздерінен бірқатар қаржылық тәуелділікте болады, бұл негізгі ... ... ... ... ... ... капитал үлесі өткен жылмен салыстырғанда біршама өскен және бұл қаржы жағдайының тұрақтылығын көрсетеді. Жалпы ... ... ... және ... ... деп айтуға болады.
Кесте 8. ЖШС-тің қаржылық тұрақтылығын бағалау көрсеткіштері

Көрсеткіштер
Қалыпты мәні
2009
2010
2011
1
2
3
4
5
1.
Тәуелсіздік коэф.
0,5 - ... ...
0,4 - ... ...
> ... ... қатынасының коэф.
< 1
0,33
0,69
0,62
5.
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті
Қалыпты-0,9
қауіпті - ... ... ұзақ ... ... ...
-
0,05
0,28
0,26
7.
Жұмсау (манев.) коэф.
>0,5
0,75
0,94
0,89
8.
Тауарлы-материалдық қорлардың қамтамасыз етілуі коэффициенті
>0,6+0,8
2,03
2,29
2,37
Дерек ... ... ... ... негізінде (2009 -2011 жж) [9]
Бұл кестеден көріп отырғанымыздай, тәуелсіздікті ... өз ... ... ... көз ... болады. Сонымен қоса, қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту коэффициенті де ... ... ... өз ... ... өтеп ... өз ... тигізіп отыр деуге болады. Бұл жерде компанияның сыртқы қарыздарға тәуелді емес екенін де айтып өткен жөн деп ойлаймын.
... ... ... ... ... график түрін келесі суретте қамтылып отыр.
Қаржыландыру коэффициенті үш жылда да қалыпты мәннен жоғары болып және де ... ... ... ... қаражаттың меншікті қаражатқа арақатынасы 1 теңгеге қанша қарыз қаражаттың тартылғанын білдіреді. Біздің кәсіпорын 2009 жылы активтерге салынған меншік қаражаттардың әрбір ... ... ... 33 ... ... ... Ал 2010 жылы ... қаражаттары меншіктік салымдардың әрбір теңгесіне 69 тиынға дейін көбейген. Ал 2011 жылы әрбір теңгесіне 62 тиынға төмендеген. Жалпы бұл көрсеткіштің мәні 1-ден асып ... онда ... ... тәуелсіздігі мен тұрақтылығы қауіпті нүктеге жетеді. Материалдық айналым қаражаттарының айналымдылығының жоғары көрсеткіштері және дебиторлық ... ... ... ... ... ... мәні бірден де асып кетуі мүмкін, ол сонда да кәсіпорынның қаржылық дербестігіне ешқандай ... ... ... байланысты талданып отырған кәсіпорынға айтарлықтай қаржылық тәуелділік төніп тұр деп айта алмаймыз. Себебі айналым қаражаттарының айналымдылығы және ... ... ... болып отыр.
Сурет 7. ЖШС-тің қаржылық тұрақтылығын бағалау көрсеткіштері
Дерек көзі: ЖШС-тің есептік мәліметтері негізінде (2009 -2011 жж) ... және ... ... ... ... қаржылық тәуелсіздік коэффициенті 2009 жылы 0,75-ті, 2010 жылы 0,59-ды және 2011 жылы 0,62-ні құрады. Яғни 2009 ... ... өсіп тұр. ... ... де өзінің қалыпты мәнінде 2010 жылы ғана ... ... ... ... ең бір ... ... бірі - қаржылық тұрақтылық коэффициенті. Бұл коэффициент 2009 жылы ... ... 2010 жылы ... 2011 жылы ... өсті және де ... мәнге сәйкес келіп отыр. ЖШС қаржысы тұрақты десек болады және және жылдан-жылға тұрақтылай түсуде.
Келесі көрсеткіш - ... ... ұзақ ... тарту коэффициенті. Кәсіпорын өндірісті жаңарту мен кеңейту үшін қарыз қаражаттарын қаншалықты интенсивті пайдаланып жатқанына баға ... ... бұл ... 2009 жылы ... құраса, 2010 жылы 0,28-ді, ал 2011 жылы 0,26-ны көрсетеді. Яғни 2010 жылы біршама өсіп, 2011 жылы кішкене төмендеген.
Келесі көрсеткіш - ... ... ... ... әдебиеттерде маневрлық коэффициенті деп те атайды. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... екенін білдіреді. 2009 жылы 0,75-ті, 2010 жылы 0,94-ті, ал 2011 жылы ... ... және ... ... жоғары екені көрініп тұр.
Келесі көрсеткіш тауарлы - материалдық қорлар мен шығындарды жабу коэффициенті деп аталады. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... қаражатымен өтелетіндігін көрсетеді. 2009 жылы 2,03-ті, ал 2010 жылы 2,29-ды және 2011 жылы 2,37 - ні ... ... ... мен ... ... ... және ... қаржылық талдаудың қорытынды кезеңі болып табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі қаржылық жағдайында ең ... оның ... ... ... ... ... ... талдау, кәсіпорынның өз қаражатын қаншалықты тиімді пайдаланғанын ... ... ... ... ... айналымдылық коэффициенттердің деңгейі мен қозғалысын зерттейді [21].
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы активтерге ... ... ... тез ... ... ... тікелей тәуелді болады.
Жоғарыда айтып өткендей, кейбір актив түрлері әртүрлі айналым жылдамдығына, яғни олардың ақша қалпына көшу жылдамдығына ие болады. Қаражаттың ... ... ... ішкі және ... ... бірқатар әр бағыттағы себептердің жиынтық әсерімен анықталады. Бірінші қатарға кәсіпорынның әрекет өрісін, салалығын, ауқымын және тағы да ... ... ... ... ... ... оған ... шаруашылықты жүргізу шарттары да кәсіпорынның активтерінің айналымдылығына да әсер етпейді. Сөйтіп, елдегі өтіп жатқан ... ... ... ... ... ... ... алушылармен реттелген шаруашылық байланысының болмауы шамадан тыс қор жинақтауға әкеліп соқтырады да, бұл қаражат айналымын айтарлықтай бәсендетеді. ... да, ... баға ... құрылған актив құрылымы, пайдаланылған тауарлы-материалдық қорларды бағалау әдістемесіне байланысты кәсіпорын өз қаражатының айналымының ұзақтығына көп ... аз әсер ету ... ие ... ... ... ... ... жағдайын бағалау үшін үлкен маңызы бар, өйткені қаражаттың айналым жылдамдығы ... ... ... ... әсер етеді. Оған қосымша, басқадай бірдей жағдайда қаражаттың айналым жылдамдығының өсуі кәсіпорынның өндірістік-техникалық күшінің артқанын көрсетеді.
Кәсіпорынның ... ... ... мына ... ... жалпы айналымдылық коэффициенті. Ол жылына қанша рет айналу мен өндірудің толық циклі болатындығын және активтердің әрбір ақша ... ... ... ... ақша ... ... көрсетеді. Бұл көрсеткіш мына формула бойынша анықталады:
К2009 =ДА=1655217414334053=1,15 ... ... ... ... ... К- ... ... айналымдылық коэффициенті;
Д- өнім сатудан (жұмыс, қызмет көрсету) түскен табыс;
А- авансталған капитал.
Біздің кәсіпорын үшін капиталдың жалпы ... ... 2009 жылы 1,15 рет; 2010 жылы 0,97 рет; ал 2011 жылы 0,9 рет ... ... жылдары кәсіпорынның жалпы капиталын (барлық ресурстарды) пайдалану тиімділігінің төмендегенін көрсетеді. Егер 2009 жылы ... ... ... ақша бірлігі 1 теңге 15 тиын, ал 2010 жылы 97 және 2011 жылы 90 тиын ... ... ... ... жылға төмендеген.
2. Негізгі құралдардың айналымдылығы. Бұл көрсеткіш қор қайтарымдылығын көрсетеді, яғни кәсіпорынның кезеңдегі негізгі өндірістік қорларын пайдаланудың ... ... Ол ... ... ... (ақшаны) қалдық құны бойынша кезеңдегі негізгі құралдардың шамасына бөлу арқылы есептейді.
Қор қайтарымдылығы коэффициентінің артуына ... ... үлес ... ... ... болмауы немесе олардың техникалық деңгейінің жоғарылығы есебінен қол жеткізуге болады.
Алайда бұл жерде жалпы заңдылық былайша ... ... ... болған сайын, есеп беру кезіндегі шығындар азая түседі. Коэффициенттің төмен болуы өнімді сатудан түсетін ... ... не ... ... ... тым ... ... қаржы бөлінгендігін білдіреді.
Біздің кәсіпорын үшін негізгі құралдардың айналымдылық коэффициенті 2009 жылы 2,68 рет; 2010 жылы 2,2 рет; ал 2011 жылы 2,01 рет ... ... ... кәсіпорынның негізгі құралдардың пайдалану тиімділігінің төмендегенін көрсетеді. Егер 2009 жылы кәсіпорында негізгі құралдардың әрбір ... 2 ... 68 тиын ... 2010 жылы 2 ... 20 ... ал 2011 жылы 2 ... 1 тиын келтірді.
3.Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті. Ол мына формула бойынша қаралады:
К2009=ДС=1655217410764256=1,54 ... ... ... ... К- меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті;
Д- өнім сатудан ... ... ... ... табыс;
С- меншікті капиталдың шамасы.
Бұл көрсеткіш қызметті әр қырынан сипаттайды: коммерциялық көзқараспен қарағанда ол сатудағы артықтығын немесе жеткіліксіздігін анықтайды; ... ... - ... ... ... ... ... ал экономикалық тұрғыдан - кәсіпорынның меншікті иелері тәуекелдік етіп салып отырған ақша қаражатының белсенділігін көрсетеді. Егер коэффициент өте ... ... ... ... сату деңгейінің едәуір артқандығын білдіреді, ал бұл несиелік қорлардың артуын, меншік ... ... істе ... ... қатысуы мүмкін шекке жетуінен туындайды. Бұл жаңдайда міндеттемелердің меншікті ... ... ... ... ... ... және табыстың кемуіне байланысты кәсіпорын айтарлықтай қиыншылықтарға кездесуі мүмкін. Керісінше, коэффициенттің ... ... ... бір бөлігінің әрекетсіз жатқандығын білдіреді [22].
Біздің кәсіпорында бұл ... ... 2009 жылы 1,54 - ті; 2010 жылы ... ал 2011 жылы 1,46-ны құрап отыр. Яғни 2011 жылы 2010 жылмен салытырғанда 0,18-ге ... 2010 жылы ... ... ... ... тиімділігінің артқанын көрсетеді. Егер 2009 жылы кәсіпорында меншікті ... ... ақша ... 1 ... 54 тиын, 2010 жылы 1 теңге 64 тиын, ал 2011 жылы 1 теңге 46 тиын келтірді.
4. Ағымдағы ... ... ... капиталының айналымдылық коэффициенті. Ол өнім сатудан түскен табысының (жұмыс, қызмет ... ... ... ... ... ... анықталады:
К2009=ДТ=165521748106782=2,04
К2010=ДТ=1817516310444189=1,74 ... ... : К- ... ... айналымдылық коэффициенті;
Д- өнім сатудан (жұмыс, қызмет көрсету) түскен табыс;
Т- ағымдағы активтер.
Ағымдағы активтердің (айналым капиталының) ... ... ... ... ... яғни ... кезеңдегі барлық айналым қаражатының айналым санын көрсетеді. Ағымдағы активтердің айналымдылығының үдеуі олардың ... ... де, ... ... ... ... үшін ... босату) немесе қосымша өнім өңдіруге (салыстырмалы босату) айналым қаражатының бір бөлігін босатуға мүмкіндік береді.
Айналымның жылдамдауы нәтижесінде айналым қаражатының заттық ... ... ... материалдар, отын қорлары мен аяқталмаған өндірісті істеу аз қажет ... ... ... осы ... іске ... ақша ... босап шығады. Босаған ақша ресурстары кәсіпорынның ең өтімді активтерін ... ... оның ... қабілеті, қаржылық жағдайы жақсарады.
Біздің кәсіпорында бұл көрсеткіштің деңгейі 2009 жылы 2,04 рет; 2010 жылы 1,74 рет; ал 2011 жылы 1,64 рет ... ... ... кәсіпорынның ағымдағы активтердің пайдалану тиімділігінің кемігенін көрсетеді. Егер 2009 жылы кәсіпорында активтердің ... ақша ... 2 ... ... 2010 жылы 1 теңге 74 тиын, ал 2011 жылы 1 теңге 64 тиын ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі шығындары мен қорларының айналым санын көрсетеді, яғни олардың сатылу жылдамдығын сипаттайды. Толықтай алғанда бұл коэффициенттің мәні жоғары болған ... осы аз ... ... ... ... ... байланады, кәсіпорынның қаржылық жағдайы тұрақтанып, айналым капиталында көбірек өтімді құрылым болады. Және керісінше, басқадай жағдайда ... ... тыс ... ... ... іскерлік белсенділігіне кері әсер етеді.
Өндірістік қорлар (материалдар) оларды дайындау (сатып алу) құны ... ... ... ... ... ... үшін сатудан түскен табыс емес, сатылған өнімнің өзіндік құны пайдаланылады.
Онда есептеу мына формуламен іске асырылады:
К2009=SЗ=152923693993570=3,83 ... ... ... К- ... айналым құралдарының айналымдылық
коэффициенті;
S- сатылған өнімнің толық өзіндік құны;
З- өндірістік ... ... ... ... ... ... ... сайын, соғұрлым қорлар тезірек ақшалай қаражатқа айналады. Оның төмендеуі салыстырмалы түрде өндірістік қорлар мен аяқталмаған өндірістің ұлғайғанын немесе ... ... ... ... бәсендегенін көрсетеді.
Біздің кәсіпорынымызда сатылған өнімнің өндірістік өзіндік құны негізінде есептелген материалдық айналым құралдарының ... ... 2009 жылы ... 2010 жылы 3,6-ны, ал 2011 жылы 3,42-ні құрап отыр. Мұның басты себебі айналым құралдарының жалпы ... ... ... жылға төмендегенінде болып отыр.
6. Дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті. Ол өнімді сатудан түскен табыстың (ақша) ... ... ... шамасына қатынасымен анықталады:
К2009=ДД=16552174108123=153,09 ... ... ... К- ... ... айналымдылық коэффициенті;
Д- өнім сатудан (жұмыс, қызмет көрсету) түскен табыс;
Д- дебиторлық борыш.
Дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... мен ... ... үшін пайдаланылып, кәсіпорын берген коммерциялық несиенің ұлғайғанын немесе төмендегенін көрсетеді.
Біздің кәсіпорынымызда дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті 2009 жылы ... 2010 жылы ... ал 2011 жылы ... құрап отыр [24].
7.Кредиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті. Ол ... ... ... ... ... кезеңдегі кредиторлық борыштың шамасына қатынасымен анықталады:
К2009=ДК=165521742102702=7,87 ... ... ... К- ... ... айналымдылық коэффициенті;
Д- өнім сатудан (жұмыс, қызмет көрсету) түскен табыс;
К- кредиторлық борыштың кезеңдегі ... ... ... дебиторлық борыштың айналымдылық коэф-фициенті 2009 жылы 7,87-ні, 2010 жылы 6,13-ті, ал 2011 жылы 6,01-ді ... ... Яғни ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштің төмендеуінің басты себебі ретінде дебиторлық борыштардың көбеюін айтып өтуге ... ... ... ... әсер ... ... заманауи жағдайда бәсекеге күрес елдерінде табиғи ресурстардың қорлары және қаржы капиталдары елдер өлшемдерімен анықталады.
Экономикалық жүйенің жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... және өндірістік факторлардың пайда болуына көмектеседі. Бізге белгілі әлеуметтік-экономикалық саланың әрбір шеңберінде ... ... ... және ... ... ...
Постиндустриалдық қоғам үшін бұл барлық ақпараттық технологиялар, компьютерлік жүйелер, биік өндірістік технологиялар роль ойнайды және физико-техникалық және химия-биологиялық ұстанымның ... ... ... ... ... жүйе және ... ұйым ... қызмет атқарады. Оның шекті нәтижесі экономиканың инновациялық ... жаңа ... ... ... ... ... ... барлық үздік инновациялық жүйелері көп жағдайда елеулі мемлекеттік қолдауға ие болатындығын айғақтайды.
Экономиканы әртараптандыру шеңберінде мемлекет ұлттық инновациялық жүйенің қалыптасуын ... ... ... ... ... ... ... құру және ҒЗТКЖ-ның озық жүйесін қалыптастыру үшін университеттік ғылымды одан әрі ... ... ... ... ... үшін ... ҒЗТКЖ қаржыландыру. ҒЗТКЖ басымдықтарын елдің индустрияландыру басымдықтарына сәйкес Қазақстан ... ... ... ... ... комиссия анықтайды;
3) шетел мамандарын қоса алғанда, сарапшыларды тарта отырып, гранттарға өтінімдерді бағалаудың транспаренттік үдерісін енгізу;
4) ұлттық қажеттіліктерге бейімделген тиімді ... ... ... ... ... қорғау мен жылжытудың сенімді жүйесін қалыптастыру, отандық тауарлар мен қызметтер үшін сыртқы нарықтарға қол жетімділігін жасау және жосықсыз бәсекелестікті жою ... ... ... саясаты жүргізіледі [25].
Өзара сауданы дамыту, отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттігін арттыру мен инвестициялардың өсуіне жәрдемдесу мақсатында Қазақстан ТМД-дағы ықпалдасу ... ... ... ... 2010 жылдың 1 ... ... ... ... ... және ... ... одағының қалыптасуы мен дамуы серпінді жоба болады. Үш елдің ықпалдасуының келесі кезеңі 2012 жылғы 1 қаңтардан ... ... ... ... ... болады.
ТМД-дағы өңірлік экономикалық бірлестіктерді қолдай отырып, республика ... ... ... ... экономикалық даму басымдықтарына жауап беретін шарттарда кіру үдерістерін жеделдетеді.
Қазіргі уақытта экономикалық өсу барлық мемлекеттердің экономикалық саясатының өзекті мәселесі болып ... ... ... деңгейін, ЖІӨ-нің тұрақты қарқынмен өсуін қамтамасыз еткен дамыған елдерді ... ... ... экономикалық өсудің сапалық өзгерістері және экономикалық өсудің осы ... ... ... ... ... ... отыр. Дамушы елдерді мүлдем өзге проблема - сапалық тұрғыдан жаңа инновациялық негізде ұзақ мерзімді ... өсу ... ... ... ... экономикалық саясаттың басым бағыты ретінде белгілеу ойландыруда. Экономикалық өсу азаматтардың өмір сүру деңгейі мен сапасын жоғарылатудың, қоғамның тұрақты дамуы үшін ... ... ... негізі болуға, сондай-ақ дамыған елдермен қатар, дамушы елдердің әлемдік ... ... ... ... кепілдік беруге тиіс.
Бүгінгі таңда Қазақстанның экономикасы ғаламдық дағдарыстың салдарын еңсеру проблемасын шешуде. ... ... ... байқалған экономикалық өсу дүниежүзілік шикізат нарықтарының конъюнктурасына негізделді. Тәуелсіз сарапшылардың бағалауы бойынша, соңғы жылдарда Қазақстан экономикасының жоғары қарқынмен өсуінің ... 90% ... ... ... ... ... баға конъюнктурасы негізінде қол жеткізілген. Сондықтан ЖІӨ-нің құрылымында негізінен өндіруші саланың, сауда-делдалдық қызметтердің, жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялардың, ... ... ... ... ... ... ... қызметтердің үлесі айтарлықтай үлкен емес, бұл орайда көлік және байланыс саласында ... ... ... ал ... тыс ұлғайтылған қаржы секторы материалдық түпкі макроэкономикалық нәтижелерде қандай да болмасын ... роль ... ... ... ... өсу ... ... экономика дамуының баламалы факторларын кешенді зерттеудің өзектілігін арттырып отыр.
Қазақстанда ұлттық экономиканы құрылымдық қайта құрумен қатар, оның серпінді қарқынмен ... ... ... ... ... әлі ... ... қалыптастырылған жоқ. Жаһандану жағдайында Қазақстан үшін экономикалық өсудің сапасын өзгерту қажет, дамудың инновациялық және ... ... ... ... ... республиканың әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетін қамтамасыз ете алатын, өндірістің инновациялық типіне негізделген экономикалық өсу ... ... ... жаңа ... ... ғылыми-техникалық революцияны жүзеге асыруға және халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... көп қажет ететін) салаларды дамытуға ықпал етеді. Қазақстандағы тұрақты қарқынмен экономикалық өсу табиғи ресурстарды пайдаланумен ғана шектелмеуге ... ең ... ол ... ... дамытумен, интеллектуалдық капиталды және инновацияларды шоғырландырумен байланыстырылуға тиіс.
Демократияландыру шенеуніктердің қызметіне қатаң бақылау жасауға, жемқорлықты төмендетуге, үкімет қызметінің тиімділігін жоғарылатуға және ... ... ... ... ... етеді. Бұл орайда, құқық тәртібін орнату, жеке тұлғаның басқа да құқықтары мен бостандықтарын ... ету ... ... ... ... табылады. Құқық тәртібі әлсіз сақталатын елдерде демократияландыру жемқорлықтың күшеюіне, мемлекеттік институттар тиімділігінің төмендеуіне, көлеңкелі экономиканың ... ... ... ... ... (бюджет тапшылығы мен инфляцияның жоғарылауына) және, түптеп келгенде, қылмыстың және әлеуметтік теңсіздіктің артуы мен өмір сүру ұзақтығының төмендеуіне алып ... ... ... ... ... елдерде экономикалық өсу деңгейі жоғары болады. Дүниежүзілік тәжірибенің көрсетіп отырғанындай, экономикалық өсу тұрғын үй алу, денсаулықты қорғау, білім алу, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға, яғни адамның лайықты өмір сүруі мен дамуына ... ... ... ... ... ... меншікті басқарудың жаңа нысандарын құру, мемлекеттік-жеке меншік әріптестікті дамыту түрінде түебегейлі институционалдық ... ... ... ... ... үкіметіміздің стратегиялық міндеттерінің бірі - нәтижелілік, ашықтық және ... ... есеп беру ... ... ... қызмет ететін мемлекеттік басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады. Осыған ... ... жыл ... ... бағытталған. Жаһандық экономикалық тұрақсыздық жағдайында мемлекет ахуалды белсенді түрде басқара білуге тиіс. Ол үшін қажетті ресурстардың бәрі де бар. ... ... ... одан әрі ... ... ... ... тиімділігін жоғарылату туралы айтады.
Жаһандану үрдістері әрбір мемлекетте оның келешектегі даму ... және ... ... ... ... ... ... және ішкі факторлардың үйлесімін қалыптастыру арқылы өзара байланысуда. Мұндай үйлесім - ... ... ... тәуелділігінен ұлттық деңгейден жоғарғы, гипербәсекелі экономикалық жүйелерге дейін қамтиды. Сондықтан көптеген мемлекеттер үшін экономикалық даму және экономикалық өсу мәселелері ғаламдық ... ... ... ... іске ... ... басымдық болып табылады [26].
Республика дамуының геосаяси, әлеуметтік-экономикалық және институционалдық жағдайларының өзгеруін ескере отырып, жаңа ... ... ... ... ... өсу ... зерттеуді қажет етеді. Экономикалық өсуді тиімді басқару үшін онымен тығыз байланысы бар тетіктерді анықтау ... ... ... ... даму моделінің түпкі нәтижелеріне әсерін анықтау экономикалық өсуді мемлекеттік реттеу процестерін талдауға және оған қол жеткізудің стратегиялық бағыттарын және ғаламдану ... ... мен ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан республикасының инновациялық дамуының қаржылық көрсеткіштері:
Мемлекеттік бюджеттің және мемлекеттік емес қорлардың қаражаттары.
Қазақстандағы инновациялық дамудың ... ... ... ... бюджет танылады. Инновациялық дамудың негізгі факторы - бұл ... және ... ... ... ... адам ... қоса қосымша өнімді өндіруге алып келеді.
Кесте 9 - ... ... жж ... ... ... ... кеткен шығындардың өсу динамикасы
Білім беруге кеткен шығындар, млн.теңге
Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ), млн.теңге
Білім беруге кеткен ... / ЖІӨ* 100, ... ... ... 849 794,0
3,54
2008 жыл
572 403,0
16 052 919,2
3,57
2009 жыл
660 917,1
17 007 647,0
3,89
2010 жыл
755 294,8
21 815 517,0
3,46
Ескерту: Статистикалық көрсеткіштер негізінде автормен құрастырылған ... ... ... ... ЖІӨ ... ... беруге кеткен шығындар басқадай шет елдермен салыстырғанда төмен болып тұр. Салыстыра келе, АҚШта ... ... ... ... ... үлесі - 5,6 %, Ұлыбританияда - 5,4%, Германияда - 4,6%, ... - 6,9%, ... - 3,8%, ... - 4,7% құрайды.
Қазақстанды басқа индустриясы дамыған елдермен салыстырғанда өз ... бар ... және ... прогресске ие. Қазіргі кезде ғылыми зерттеуге кеткен шығындардың жалпы ішкі өнімдегі үлесі АҚШ-та - 2,9%, ... - 3%, ... - 2,35%, ... - 2,25%, ... - 4% ... отыр. Еурокеңес шешімі бойынша ЖІӨ-дегі үлесін 2,5%-ға төмендетуді көздеп отыр.
Қазақстанда соңғы 3 жылда ғылыми зерттеулерге кеткен шығындар 118 ... ... Ал 2012 жылы ... ... ... ... ... кеткен барлық шығындар үлесі 42 млрд. Теңгені құрайды деп болжанып отыр. Бұл ... ... 3 ... ... 2 есе көп. Соңғы 20 жылда елде ғылыми мекемелер саласы 1,6 есе кеңейді. Қазіргі ... ... ... аса ғылыми мекеме орталықтары және басқадай құрылымдар ... ... бері ... ... ... негізінде қалыптасқан жұмыс атқарады. Бұл Қор елдегі ... ... ... ... мақсатында құрылған. Қордың Акционерлері - және ... ... ... - бұл бірден-бір бос ақша қаражаттары, яғни ешқандайда мақсатты жобалары жоқ. Зейнетақы қорларының көлемі 17 млрд. АҚШ долларына ... ... ... ... бойынша салымшылар саны 38 318, соның ішінде зейнетақы қорлары 1,2 млрд.теңгені құрады. Өткен жылмен салыстырғанда ерікті жарналарды аудару 1216 ... ... ... млн. ... құрады.
Зейнетақы активтері бойынша номиналдық табыстық орташа коэффициенті 2010-2011 жылдарда 2,59-ды, ал 3 жылға 23,48, 5 жылға - ... ... ... жинақталған деңгейі 5 жыл үшін 59,95-ті құрады. Бұл көрсеткішке сүйенсек, таза инвестициялық кірістеринфляция көлемін жаба алмайды. Қазақстандағы ... ... ... ... - бұл Қазақстан Қор нарығында мемлекет тарапынан реттелген зейнетақы активтерінің инвестициялық кірістерінің төмен болуы. ... ... ... банктік және зейнетақы секторларына қарағанда төмен деңгейде дамыған. Қазақстанда барлығы 38 ... ... ... ... 1.012012 жыл ... ... сақтандыру ұйымдарының таза пайдасы 34 500,2 млн. теңгені құрады. Өткен жылмен салыстырғанда 3,3 %-ға ...
2 ... ... ... банк секторы әлемдік қаржы дағдарысына дейін ЖІӨ-гі үлесі 87%-ды құрады, ал 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап пайыздық қатынас 73%-ға құлады. Ал ... ... ... ... ... 44%-ға ...
Зейнетақы активтерінің ЖІӨ-ге қатынасы біршама өсіп 2011 жылы 10%-ды, ал сақтандыру ұйымдарының активтері ЖІӨ-нің 1,5%-н ... 10. ... ... ... ... ... банк, зейнетақы және сақтандыру салаларының салыстырмалы көрсеткіштері
01.01.07ж.
01.01.08ж.
01.01.09ж.
01.01.10ж.
01.01.11ж.
01.01.12ж.
ЖІӨ млрд.теңге
10 139,5
13 315,2
16 052,9
15 ... ... ... ... ... қатынасы, %
87,5
87,7
74,1
72,3
62,3
44,3
ЖІӨ-ге қарыз капиталының қатынасы, %
59,1
66,6
57,6
60,3
47
36,1
ЖІӨ-ге салымшылардың әсері,%
46,5
48,2
28,6
37,6
35,4
26,9
Зейнетақы секторы
ЖІӨ-ге зейнетақы жинақтарының қатынасы,%
9
9,4
8,8
10,9
10,4
10,1
ЖІӨ-ге зейнетақы жарналарының қатынасы,%
6,7
7,1
7,4
8,8
8,4
7,6
ЖІӨ-ге таза инвестициялық кірістердің ... ... ... сыйақыларының қатынасы, %
1,19
1,11
0,84
0,65
0,73
0,67
ЖІӨ-ге активтердің қатынасы, %
1,34
1,68
1,68
1,71
1,78
1,47
Дерек көзі: автормен құрастырылған ... ... ... ішкі және сыртқы ресурстар Қазақстан экономикасының инновациялық дамуына алып келуі мүмкін.
Кәсіпорынның тағы бір негізгі проблемаларының бірі - оның ... ... жылы ... түскен түсім артқанына қарамастан кәсіпорын шығын шегуде. Жалпы табыстың азаюы өндіріс рентабельділігінің төмендегенімен және ... ... ... ... түсіндіріледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еліміз нарықтық қатынастарға өткеннен кейін кәсіпорындардың дербестігі мен олардың экономикалық және құқықтық жауапкершілігі жоғарылауда. Шаруашылық субъектілердің қаржылық ... ... тез ... ... бәрі ... қаржылық жағдайын, яғни ақша құралдарының басқарылуы, бөлінуін және ... ... ... ... ... қызмет көлемі бойынша, республикадағы эстетикалық медицина саласындағы кәсіпорыңдары шағын көлемді өндіріспен ... ... ... көшу кезіндегі эстетикалық медицина саласының экономикалық тиімділігі қажетті деңгейде емес, сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... етеді.
ЖШС-нің айналысатын іс- әрекетінің негізгі түрлері болып: қосымша және жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... біліктілікті жоғарлату, білікті қызметкерлерге мұқтаж Қ.Р.-ның денсаулық сақтау жүйесін қанағаттандыру мақсатында стоматолог-дәрігерлерді даярлау және қайта даярлаужәне тағы басқалар ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін, табыстылығын, қаржылық тұрақтылығын және іскерлік белсенділігін талдау және кәсіпорынның қаржылық дамуына әсер ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау қаржы менеджментінің ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық активтерін талдау нәтижелері бойынша кәсіпорында ... ... және ... ... ... кәсіпорын қызметінің мықты және әлсіз жақтары туралы, ... ... ... ... ... болған факторлар жөнінде қорытынды жасауға болады. Қаржылық талдаудың нәтижелері туралы ақпаратқа тек ішкі субъектілер ... ... ... жұмысшылар) ғана емес, сонымен қатар сыртқы субъектілер (жабдықтаушылар, инвесторлар, кредиторлар және тағы ... де ... ... ... субъектілер талдау нәтижелерін алдағы уақытта субъектілер болса оны қалыптасқан қаржылық жағдайды тұрақтандыруға және оны жоғары деңгейде ұстап тұруға пайдаланады.
Нарықтық ... ... ... ... ... талдаудың маңызы өте зор. Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі қаржылық ... және оның өз ... ... ... жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін ... ... ... ... ... мен ... шектеулі серіктестіктің қаржылық активтерінің жағдайына талдау жүргізілді. Яғни кәсіпорынның активтерінің өтімділігіне, төлем қабілеттілігіне, қаржылық тұрақтылығына және табыстылығы мен ... ... ... ... ... нәтижесінде келесідей кемшіліктер анықталды:
Кәсіпорынның негізгі проблемаларының бірі - төменгі төлем қабілеттілік пен ... ... ... Бұл ... бойынша кәсіпорын үш жыл бойында да абсолютті өтімді болды деуге болады. Өйткені ағымдағы ақша қаражаттары қысқа мерзімді міндеттемелерді жауып тұр. Ал ... ... ... ... ... дебиторлармен өз уақытында есеп жүргізу жағдайында болжамданған төлемдік мүмкіндігінің нашарлығына көзіміз жетіп ... ... ... ... ... барысында алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын көрсетеді. Көптеген ғалымдардың айтуы бойынша көрсеткіштің 0,75; 0,59; 0,62 деңгейіндегі мәндер ... ... ... өз ... ... қамтамасыз ете алатын төменгі көрсеткіш болады. Бұл дегені ол өз қаржыларымен барлық міндеттемелерін жаба алады деген сөз.
Кәсіпорынның тағы бір ... ... бірі - оның ... Ағымдағы жылы сатудан түскен түсім артқанына қарамастан кәсіпорын шығын ... ... ... ... ... рентабельділігінің төмендегенімен және соған қатысты шығындардың өсуімен түсіндіріледі.
Үшінші бөлімде кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық жақсарту бойынша іс-шаралар негізгі үш проблеманы шешуге бағытталады: кәсіпорын активтерінің өтімділігін арттыру, қаржылық тұрақтылықтың және ... ... ... ... ... сақтау және кәсіпорынды қызметінің рентабельділігін арттыру.
Кәсіпорынның қаржылық активтерінің жағдайын талдаудың логикалық жалғасы оның қызметінің тиімділігін сақтап тұру және ... жою ... ... ... ... ... Кәсіпорынды қаржылық сауықтыруда ішкі және сыртқы көздер пайдаланылуы мүмкін.
Жұмыс процесінде ЖШС қаржылық ... баға ... ... келесі мәселелер белгіленді:
* ұйым қаражаттың қарыз көздерінен бірқатар қаржылық тәуелділікте ... бұл ... ... жұмылдырылуының жоғары деңгейімен байланысты;
* меншікті капитал үлесі өткен жылмен салыстырғанда біршама өскен және бұл ... ... ... ... ... барысында бірқатар ұсыныстар жасауға болады:
* мүлік құнындағы меншікті айналым капиталының үлесін жоғарылату қажет және ... ... ... ... қарқыны қарыз капиталының өрлеу қарқынынан барынша жоғары болуына қол жеткізу керек;
* ұйымның қаржылық дербестігін қайта құру мақсатында, қысқа ... ... ... ... ... бойынша шаралар қабылдау қажет;
* негізгі қаражаттарды жаңғыртуға бағытталатын, ... ... ... ... ... ... ... тарифін өзгерту бойынша негізделген есептеулермен және ұсыныстармен табиғи монополияны реттеу бойынша Агенттікке ... ... ... ... ұзақ ... қарыздарға қайта құрылымдау. Бұл әрине өз алдына банктің өзінің несиелік ... ... ... яғни ... ... пайыздық мөлшерлеменің өзгеруіне алып келеді. Бірақ кәсіпорын осы іс-шаралардың нәтижесінде өзінің өтімділігінің артуына қол жеткізеді.
Тауарлы ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының көлемін арттыру. Сол арқылы қаржылық активтердің абсолютті өтімділігін арттыруға қол жеткізу болады.
Осы ұсыныстарды жүзеге асыру ЖШС ... ... ... ... ... ... ... және қаржы ағынын тиімді қолдануды жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Дегенменде, бұл көрсеткіштер кәсіпорынның тұрақтылығына айтарлықтай дәрежеде әсер ете қойған жоқ.
Есеп ... ... ... ... тұрақтылығының мазмұны, оны талдаудың әдістері және кәсіпорында қаржылық басқару ... ... ... ... ... ... болған ЖШС қаржылық жағдайы айтарлықтай дәрежеде тұрақты және ... өсу ... ... ... ... ... қатар компания өндірісін кеңейту бойынша ұсыныстар мен шаралар ... ... ЖШС ... ... ... еліміздің экономикасының алға жылжуына, сонымен қатар стомотология саласын айтарлықтай дәрежеде кеңейтеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Назарбаев Н.Ә. . Қазақстан ... ... 2011 ж
* ... С., ... А.Ж. ... ... Оқу ... - Алматы, Қазақ университеті, 2009.
* Көпешова Б.Қ. Корпорациялар қаржысы: Оқу құралы. - Алматы, Қазақ ... ... ... Н.Н. ... қаржы: Оқу құралы. - Алматы, Экономика, 2008.
* Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу ... - ... ... ... заң, ... ... Президентінің Жарлығы бойынша 24.06.11ж.
* Салық кодексі
* doctor@nissamed.kz. ЖШС эстетикалық медицина орталығы, 2011ж
* ЖШС-тің есептік мәліметтері негізінде (2009 -2011 ... ... ... , ... ... бухгалтерлік балансы негізінде (2009 -2011 жж)
* Купешова Б.К., Садуанова Г.М. Корпоративные финансы: Практикум по курсу. - Алматы,2008.
* М.К. ... . // ... ... Серия экономическая, №6 (76), 2008
* Ефимова О.В. Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2005г
* Кубышкин И. .// ... ... - 2005.
* ... ... ... ... ... пособие. - Алматы,2007.
* Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии. - Алматы: НАК , 2004 ... ... К.К., ... С.Р. Корпоративные финансы. - Алматы: Алматинская ... ... и ... ... ... ... . // Вестник КазНУ. Серия экономическая, №2 (72),2009
* Шеремет А.Д. . - Москва, Инфра-М, ... ... В.В. . - ... ... и ... ... Савицкая Г.В. . - Москва, Инфра-М, 2006.
* Қазақстан Республикасындағы бағалау ... ... ... Республикасының Заңы, 2000 жыл 30 қараша
* Попова М. .// Финансовый директор. - 2005.
* Статья Нуралиной А.К., Тулегенова М.С. ... ... ... 2011 ... ... А.К., ... М.С. . ... 23-25 апреля 2012 год.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалау әдістемелері9 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Коммерциялық банктің активті операциялары»36 бет
«Циклопропанкарбон қышқылының биологиялық активті жаңа туындыларын синтездеу»49 бет
Азаматтық істер бойынша сот актілерінің орындалу мәселелері93 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Айналыс активтері16 бет
Актив бағаларының үзіліссіз моделі34 бет
Активті қуаттың минимум шығыны бойынша АО «ЖРЭК» 220-220 кВ Қарағанды тораптарындағы режимдерді оңтайландырудың есептеулері47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь