Ботай мәдениеті

Жоспары:

1. Кіріспе: Географиялық орналасуы.

2. Негізгі бөлім: Қамбарата ұрпақтарын алғаш қолға үйретушілер.

3. Қорытынды: Ғалым, профессорлардың пікірі.
Ботай мәдениеті жөнінде деректер.
Ботай (Көкшетау, Қызылжар, Қостанай атырабындағы) мәдениетінің (б.д.д. ІV–ІІІ мыңжылд.) қалыптасуына еткен әсері қомақты болды. Бұл мәдениеттің өкілдерінің әлемде жылқыны алғаш қолға үйретумен кеңінен айналысқандығы жөніндегі мәліметтер бізге дейін жеткен.
1983 жылы жылқы малы алғаш рет Қазақстанда қолға үйретіліп бағылғандығы жөніндегі жаңалық жарияланған еді. Енді, міне 2008 жылдың сәуір айында Көкшетау маңынан қымыз сақталатын ыдыс табылып, оның жасын археологтар (В. Зайберт) 6000 ж. деп белгілеп отыр. Бұл – неолит дәуірі деген сөз. Міне, сол дәуірдің тағы бір қомақты тарихи жәдігерлерінің (тасқа қашалып, суреті бедерленген домбыра) табылуы жоғарыда жасалған тұжырымызды нықтай түседі.

Ұлы Далада мезолит пен неолиттік дәуірлерде Атбасар, Маханжар, Усть-Нарым және т.б. мәдениеттер өркен жайса, энеолитте мәдениетінің әсері Минусинск ойпатында қылаң берді. Зерттеушілер Ботай мәдениетін Атбасар мәдениетінің тікелей ізбасары ретінде таниды. Ал, Атбасар мәдениетінің арғы тегі мезолиттік Балқантау, Сыр бойы, Ферғана үрдістерімен сабақтасып жатыр.
Мәдениет жол-жөнекей ықпалдасуды бастан кешіре отырып Ертіс пен Енесей алаптарына тұяқ тіреп, көнешұңқырлықтар үрдістерінің шығысындағы түрі – энеолиттік Афанасьев мәдениетінің уығын көтеруге атсалысты. Көнешұңқырлықтар мен Афанасьевтіктердің жерлеу әдісі, антропологиялық түрлері, тұтынған бұйымдары, өсірген малдары тым ұқсас.
Ғалымдар Афанасьев үрдістерінің Ботай, Усть-Нарын мәдениеттеріне тән жәдігерлерге жуықтайтын сипаттармен ұштасып жатқанына назар аударады Ботай жоралғылары Жейтун аясындағы қоныстарға тән жерлеу жораларына бейіл тұрады. Мысалы, мүрделермен бірге қабырғаны жағалата жылқының бас сүйектері қатар қойылған, мүрделердің басын оңтүстік-шығысқа қаратып шалқасынан жатқызылған. Бұл көнешұңқырлық үрдіс Ботай мәдениетіне де тән
Пайдаланған әдебиеттер:


o Қ. Аманжолов «Қазақстан тарихы» I том, Алматы «Білім» 2004жыл
o Тәңірберген Мәмиев «Археология» Қызылорда қ. 2004жыл
        
        Қазақстан Республикасының Білім беру Министрлігі
Тақырыбы: Ботай мәдениеті
Орындаған:
Тексерген:
Астана 2010 жыл
Жоспары:
1. Кіріспе: Географиялық орналасуы.
2. ... ... ... ... алғаш қолға үйретушілер.
3. Қорытынды: Ғалым, профессорлардың пікірі.
Ботай мәдениеті жөнінде деректер.
Ботай (Көкшетау, ... ... ... ... (б.д.д.
ІV–ІІІ мыңжылд.) қалыптасуына еткен әсері қомақты болды. Бұл мәдениеттің
өкілдерінің әлемде жылқыны алғаш қолға үйретумен кеңінен айналысқандығы
жөніндегі мәліметтер ... ... ... жылы ... малы ... рет ... қолға үйретіліп
бағылғандығы   жөніндегі    жаңалық       жарияланған  еді.  Енді,   міне 
2008 ... ... ... ... маңынан қымыз сақталатын ыдыс табылып,
оның жасын археологтар (В. Зайберт) 6000 ж. деп белгілеп ... Бұл – ... ... сөз. ... сол ... тағы бір ... тарихи жәдігерлерінің
(тасқа қашалып, суреті бедерленген домбыра) табылуы жоғарыда жасалған
тұжырымызды нықтай түседі.
Ұлы ... ... пен ... дәуірлерде Атбасар, Маханжар, Усть-
Нарым және т.б. мәдениеттер өркен жайса, энеолитте мәдениетінің әсері
Минусинск ойпатында қылаң берді. Зерттеушілер Ботай мәдениетін ... ... ... ... ... Ал, ... ... арғы
тегі мезолиттік Балқантау, Сыр бойы, Ферғана үрдістерімен сабақтасып жатыр.
Мәдениет жол-жөнекей ықпалдасуды бастан кешіре отырып Ертіс пен
Енесей алаптарына тұяқ тіреп, көнешұңқырлықтар ... ...... Афанасьев мәдениетінің уығын көтеруге атсалысты.
Көнешұңқырлықтар мен Афанасьевтіктердің жерлеу әдісі, антропологиялық
түрлері, тұтынған бұйымдары, өсірген малдары тым ұқсас.
Ғалымдар ... ... ... ... мәдениеттеріне тән
жәдігерлерге жуықтайтын сипаттармен ұштасып жатқанына назар аударады Ботай
жоралғылары Жейтун аясындағы қоныстарға тән ... ... ... тұрады.
Мысалы, мүрделермен бірге қабырғаны жағалата жылқының бас сүйектері қатар
қойылған, мүрделердің ... ... ... шалқасынан
жатқызылған. Бұл көнешұңқырлық үрдіс Ботай мәдениетіне де тән еді. Бұларда
мүрдені ашып оның ... жаңа ... ... ... және еден астын
қазып жерлеу әдеті болған.
Жалпы алғанда, Ботай, Келтеминар, Оңтүстік Түрікменстандағы Геоксюр
мәдениеттерінің ұқсас та тұтастығы көрінеді. Ботайда ... ... ... ... сегіз бұрыш (кейде төрт бұрыш) түрінде белгіленеді.
Келтеминар үйлерінің шатыры күмбездеп жабылыпты. Бұл – палеолит пен неолит
замандарында ... ... ... ... археологтар неолиттік
Атбасар мәдениеті аясынан да тапты. Ботайда ет ... ... ... ... ... ... сою дәстүрінің әуелгі нышандары сонау
Ботай заманынан бастау алады.
Ботай үйлері – күмбезді ... ... Бұл ... ... бар жәйт. Обаны күмбездеп үю, мүрделердің
басын күн шығар жаққа қарата көму әдетін, Көнешұңқыр мен Ботай
мәдениеттерінің ... ... ... кейін өмір сүрген  петров,
андрон тайпаларының үрдістері арқылы сақ, хун, ... ... әрі ... жалғастырып әкеткен еді.
Сонымен, жоғарғы палеолит, мезолит, неолит және қола ... ... ... археологиялық ескерткіштердің (жерленген мүрделердің)
жан-жағына тау ешкісінің мүйіздерін тізіп қою, мүрделерге  ... ... атты ... ... ... бұрынғы тиктердің
мүрдені сүйегінен етін ажыратып алып көму ... ... ... ... ... ... иегерлері мен кейінгі ғасырлардағы
қауымдардың арасындағы байланыс туралы сөз қозғауға ... ... ... ... ... мың жылдар бойы мотиві жағынан (материал мен
жасалу техникасы емес) өзгеріске ұшырамай ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырған
ою-өрнектер растайды.
Біздің заманға дейінгі ІII - II мың ... ... ... ... ... және ... жағдайында Қазақстан тұрғындары өндірісті
шаруашылықтың түрі - мал өсіруді жаппай игереді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Ботай,
Красный Яр, Бестамақ , Соленое озеро т. б. Мұнда ... ... ... ... мен ... ... яғни адамдар ірі елді
мекендерге орналасады, жылқыны көлік ретінде пайдаланады, аң, балық
аулайды. Ботай мәдениеті өзінің мазмұнымен сұртанды (Оңтүстік Орал),
Хвалынь ... ... ... ... ... ... Қазақстан)
мәдениеттерімен тәріздес. Бұның өзі Еуразия даласындағы тайпалардың
тарихындағы этностық және ... ... ... ... ... малы ... ықылым заманнан бері адамзат
тарихында ең алғашқы рет Қазақстан жерінде ... ... ... ... ... ... мәдениеті» деген кезеңдерде, осыдан 5600 жыл
бұрын «ботайлықтар» жылқыны көлік ретінде пайдаланып, ал етін азық еткені
жайлы ғалымдар сөз ... ... ... ... ... олар ... қолға көндіріп, бағындырып жатқан ковбойлардың ерліктерін
жырлап тауыса алмайды. Ал, ... ... ... ... бұрын ат
құлағында ойнаған. Қазіргі қазақтардың ұлттық тағамдары – қымыз, қазы,
соғым сою сол сонау ықылым замандардан ... ... ... ... ... ... ... осындай тарихи ұлттық ерекшеліктеріне
байланысты жылқы етін жеу – шариғат бойынша рұқсат етілген.
Журналист-жазушы Жарылқап Бейсенбайұлының «Арғы ... ... ... ... еңбегінің 4-ші тарауынан Көнешұңқыр мен Ботай
мәдениетін қалыптастырушылар прототүрктер екендігіне көзіңіз жетеді.
Автордың айтуына қарағанда, бұл ...... ... алғаш
негізін салушылар. Өйткені Ботай қазбаларында ж.с.д. 3500-2400 жылдарға
жататын 70000 жылқының сүйегі табылған. Бұл дегеніміз арғы түрктердің ең
алғаш болып жылқыны үй ... ... ... ... ... ... да ... рет осы Ботай түрктері бастаған. Жайық пен Ертіс
арасында созылып жатқан Дешті-Қыпшақ мәдениетінің де бастауы осы Ботай мен
Көнешұңқыр ... ... ... ... ... аты ... ... жүзіне белгілі
Ботай елді мекенінен көшпелі тайпалардың тұрмыс – тіршілігіне тікелей
қатынасы бар құнды деректер табылған. Қазіргі кезде дүние ... ... сай ... қол ... ... ... Олар күнделікті
тұрмыс қажеті үшін пайдалану мақсатына байланысты ауыр жүк таситын, салт
мінетін, спорттық ойындарға пайдаланатын қолтұқымдары бар.
В.Ф. Зайберт зерттеген ... ... ... жері/ жүздеген мың
жылқы сүйегі табылса және олар осы ... ... ... қаңқаларының 99,9
пайызын құраса, Днепр өзені бойындағы Деревки энеолит қонысында жылқының
үлесі 60 пайыз құрайды. Осы екі энеолит мекенінің ... ... ... ... ... Хутор қонысында жылқының үлесі 80 пайыз. Жоғарыдағы
мысалдар көне дәуірде жылқышылық орталығының қазақ жерінде болғанын
дәлелдейді.
Қазақстанның солтүстігіндегі «Ботай мәдениеті» деп аталатын
археологиялық ... ... ... ... ... ... ... «жеткілікті дәлелдер жоқ» деп батыс ғалымдары бұра тартатын-ды. Енді
тап сол аумақты өз ... ... ... ... ... ... ... болып қазақ жерінің ежелгі тұрғындары мініске үйреткенін
мойындап жатыр.
Халықаралық археологиялық экспедицияға жетекшілік еткен ағылшын ғалымы,
Ұлыбританиядағы Эксетер университетінің ... Алан ... ... үш ... бар ... ... Біріншіден, Ботайдан табылған жылқы аяқтарының қалдықтары қола дәуіріне
жататын сондай қазынды дүниелерге қатты ұқсас, бірақ тақ ... ... ... ... ... бөлекше. Оның үстіне, мұндағы сирақ
сынықтары олардың иелерінің қола дәуірінен де ертерек өмір сүргенін
көрсетеді. Екіншіден, мұндағы аттардың жақтарынан, тістерінен ауыздық
немесе ... ... ... ғана түсетін айрықша белгілер табылып отыр. Яғни,
сол заманның өзінде Ботай мәдениетін жасаған адамдар ... ... ... Үшіншіден, қазба жұмыстары кезінде құмыра сынды ыдыстар
молынан кездесті. Ондағы органикалық қалдықтарды мұқият зерттей келе, біз
оларды ежелгі адамдардың жылқының сүтін құю үшін ... ... ... сүті ... соң, ... атты ... айналады екен
ғой, оны Қазақстанның халқы әлі күнге дейін ішеді екен.
А.Аутрэмнің айтуынша, Ботайдан табылған тың мәліметтер адамзат
қоғамының даму ... ... ... ... ... ... ... ата ұрпақтарының сүйектері, тістері, қымыз құйылған ыдыстардың
сынығы Еуропадағы ... ... не ... ... уақыттан 2000 мың жыл
бұрын-ақ қазақ даласында аталмыш жануарды көлік қып мінгенін, сүтін сауып
ішкенін, үй ... ... ... ... мініп көрген
ежелгі адамдар оның тамаша көлік, таптырмас сауда көзі және ... ... ... ... ... күш ... ... болуы керек» дейді британ
ғалымы.
Пайдаланған әдебиеттер:
o Қ. Аманжолов «Қазақстан тарихы» I том, ... ... ... ... ... «Археология» Қызылорда қ. 2004жыл

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Стевия интродукциясы мен оның ғылыми-практикалық маңызы8 бет
Жылқы көшпенді халықтың негізгі байлығы14 бет
Қазақ жылқысының көне замандардағы тарихы397 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
Боталарды өсіру кезінде қойылатын ветеринарлық талаптар26 бет
Ботаникалық бақ24 бет
Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны6 бет
Жарманың ботаникалық сипаттамасы және ассортименттері5 бет
Инновациялық маркетингтік технологиялар арқылы қр-ның ұлттық брендін құру және оны жылжыту үшін түйе сүтінен жасалған «botakan» өнімдерін отандық ерекше өнім ретінде таныту45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь