Шайынды сулар

КІРІСПЕ
1 Әдебиетке шолу
1.1 Шайынды сулар туралы түсінік
1.2 Шайынды суларды тазарту әдістері мен қондырғылары
1.2.1 Шайынды суларды механикалық, биологиялық тазарту
1.2.2 Суды коагуляциялау және түссіздендіру
1.3 Шайынды суды тазартудың технологиялық циклы
1.3.1 Сорбұлақ және ОСК жинақтауыштары.
1.3.2 Канализациялық коллекторлар мен желілер
2 Зерттеу нысаны және әдістері
2.1 Шайынды су құрамындағы азот қосылыстарын анықтайтын құрал. жабдықтар
2.2 Шайынды суларды биологиялық тазарту процесінде азот қосылыстарын жою
2.3 Колориметрикалық анализ
2.4 Нитратты сульфосалицил қышқылын пайдалану арқылы анықтау үшін жасалатын спектрометриялық әдіс
2.5 Нитритті анықтау. Грисс реактивін пайдалану арқылы жасалатын фотоколориметрикалық анықтау әдісі
2.6 Несслер реактивін пайдалану арқылы аммиактың және аммоний ионының судағы массалық концентрациясын фотометрлік әдіспен анықтау әдістемесі
3 Зерттеу нәтижелері және алынған мәліметтерді талқылау
3.1 Шайынды сулардағы азот қосылыстарының мөлшерін өлшеудегі нәтижелерді талқылау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігіне жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Мұздарды, батпақтарды қосып есептегенде, жер бетінің 77,5% - ын су алып жатыр. Су қорларына – мұхиттар, теңіз, өзен, көл, жер асты сулары, мұздықтар, атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен жануарлардың организміне еніп, онда болатын зат және энергия айналымына тікелей қатысады. Көптеген процестер тек сулы ортада ғана жүре алады. Белок суда пайда болған және осы ортада дами алады, ал белок тірі клетканың негізі болып табылады. Жер бетіндегі биологиялық өнімдердің 43% - ын, ал оттегінің 50% - дан көбін мұхиттар мен теңіздер береді.
1 Демина Т.А. Экология, природопользование, охрана окружающей среды. – М.: Аспект – пресс, 1995. – 124 с.
2 Отчет по мониторингу окружающей среды на объектах водоотведения сточных вод г. Алматы, ДКП «Водоотведения», ГКП «Водоканал» Алматы, 2005 г. С. 5–15. Авторы: А.А. Коротунов, А.В.Демченко, А.А.Крячковский, А.Н.Злобин, К.Т.Калиева.
3 Когановский, А.М. Очистка и использование сточных вод в промышленном водоснабжении/ Когановский, А.М., Клименко, Н.А., Левченко, Т.М. и др. - М.: Химия, 1983, 288 с.
4 Разумовский Э.С., Медриш Г.Л., Казарян В.А. Очистка и обеззараживание сточных вод малых населенных пунктов. М.:- Стройиздат, 1986. – С. 173.
5 Сооружения и технологические процессы механической и биологической очистки промышленных сточных вод / В. Н. Швецов и др.. М.: Наука, 1981. - 104 с.
6 Удод, В. М. Современные методы биологической очистки сточных вод: конспект лекций / Мин-во жил.- коммун. хоз-ва УССР, ин-т повышения квал. руководящих работников и специалистов Киев: ИПК УССР, 1989. - 51 е.: ил.
7 Жмур, Н.С. Технологические и биохимические процессы очистки сточных вод на сооружениях с аэротенками / Н.С. Журов. М.: Акварос, 2003. - 512 с.
8 Земляк М.М., Свердликов А.И., Свердликов А.А. Исследования факторов, влияющих на эффективность аэрации. Наука и техника в городском хозяйстве. Будiвельник, Киев, вып. 74, 1990, с. 87 –94.
9 Банина Н.Н. Белсенді лайдың жағдайы бойынша суды тазартудың технологиялық процесін бағалау // Аэротенктердің фаунасы (Атлас). - Л.: Наука, 1984. – б. 24–31.
        
        КІРІСПЕ
Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігіне жұмсалатын ... ... ... ... зор. ... батпақтарды қосып есептегенде, жер бетінің 77,5% - ын су алып ... Су ... - ... ... ... көл, жер асты ... ... атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен жануарлардың организміне еніп, онда болатын зат және энергия айналымына тікелей қатысады. Көптеген процестер тек сулы ... ғана жүре ... ... суда ... болған және осы ортада дами алады, ал белок тірі клетканың ... ... ... Жер ... ... ... 43% - ын, ал ... 50% - дан көбін мұхиттар мен теңіздер ... Су ... ... ... ... ... ... бір қасиеті - өздігінен қайта қалпына келу қабілеті. Сондықтан табиғатты қорғаудың аса маңызды ... бірі ... ... осы ... ... ... барынша мүмкіндік жасау. Судың өздігінен тазару процесіне әсер ететін физикалық факторлардың ішінде ластаушы заттардың ... еруі және ... ... рөл атқарады. Шайынды суларды ластаушы заттардан тазарту күрделі процесс. Олар - ... ... және ... ... ... ... сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету үшін, су көздерінің тазалығын сақтау мақсатында суды ... ... ... ... және ... шараларды іске асыру қажет:
* Су пайдалану жүйелерінің маңызын және сенімділігін арттыру;
* Су тазартқыш станцияларында су ... ... ...
* Суды жер ... ... ... жеткізу және пайдаланудан кейінгі ағызуды дамыту;
* Су пайдаланудағы ... ... ... ауыз суды ... су) үнемдеуге ықпал жасау, қызықтыру.
Қоршаған орта мен қоғам арасындағы үйлесімділік деңгейінің төмен болуы қазіргі таңда басты мәселелердің бірі болып ... ... ... орта шеніндегі ғылым мен техниканың, технологияның қарқынды дамуымен қатар, соның арқасында қоршаған ортаға келген зиян мөлшері де аз ... ... ... ... ... ... оның ... жол беру кең етек алып келеді. Соның ішінде су ресурстарына қойылатын талап жоғары және адамзат үшін судың тапшылығы мен ластануы ... ... ... Су ... тапшылығы, сонымен қатар еліміздегі соңғы онжылдықта оның антропогендік факторлар әсерінен ластануы байқалуда, соның ішінде қауіптілері - ... ... ... ... ... сулар.
Жұмыстың өзектілігі: Cу - адамның өмір сүруіне қажетті маңызды ресурс. ... суды ... ... ... барлығымызға белгілі. Тұрмыста, өнеркәсіпте, кәсіпорындарда пайдаланылған ластану деңгейі әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... жылдан-жылға артып келеді. Сол себепті, қазіргі таңда су ресурстарының тапшылығымен күресудің бір ... ... ... ... ... ... ... өзекті мәселе болып табылады. ... ... ... Тірі және өлі ... жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігіне жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Су ... ... ... - ... ... ... ... жіберу. Мұндай көздерге: тұрғын-үй коммуналдық шаруашылықтар, өнеркәсіп орындары, ауыл шаруашылығын химияландыру, халық шаруашылығының ... да ... ... ... ресурстарының проблемасы дүниежүзін алаңдатып отырған жаһандық проблема болғандықтан, осы мәселені шешуге үлес қосу.
Алматы қаласы қоршаған ... ... ... жақсарту үшін шайынды суларға бақылау жүргізу.
Жұмыстың мақсаты: Алматы қаласының шайынды суларындағы азот қосылыстар концентрацияларының 2012, 2013 және 2014 ... ... ... өзгерістерін зерттеу.
Жұмыстың міндеттері:
1. Алматы қаласының шайынды суларын тазартатын > ЕМКК мекемесінің құрылымымен танысып, су ... алу ... ... ... сулардағы азот қосылыстарын (нитрат, нитрит, аммоний ионы) анықтайтын әдістерді меңгеру.
3. ... ... ... ... әдістемелері бойынша шайынды сулардың құрамындағы азот қосылыстарының мөлшерін анықтау.
4. ... ... ... ... ... қаласының шайынды суларындағы азот қосылыстарының 2012, 2013 және 2014 ... ... ... ... ... ... ... суларындағы азот қосылыстары. ... ... ... ... ... ... азот ... мөлшері қарастырылды. Шайынды сулардағы азот қосылыстарының 2012, 2013 және 2014 ... ... ... ... ... зерттелді.
1 Әдебиетке шолу
1.1 Шайынды сулар туралы түсінік
Су - ... ... ... Ол ... ... құраушы зат алмасу процесстерінде басты роль атқарады. ... ... ... су - ... ... мен ауыл ... ... алады. Жалпыға белгілісі, оның адамның тұрмыстық қажеттіліктері үшін, өсімдіктер мен жануарлар үшін де ... ... ... тірі ... үшін ол өмір сүру ортасы болып табылмақ. Қалалардың өсуі мен өнеркәсіптің қарқынды дамуы, пайдалы жерлердің кең ауқымда пайдаланылуы, ... ... ... мен ... да ... факторлар, күннен - күнге сумен қамтамасыз етілу мәселесін күрделендіріп отыр. Суға деген қажеттілік өте зор және ... - ... өсіп ... Жыл ... су ... жер ... барлық сумен қамтылу түрлері бойынша 3300-3500 км3 құрайды. Мұндағы сумен қамтылудың 70 ... ауыл ... ... ... ... су ... тиімді пайдаланудың мынадай бағыттары анықталынуда: шикі сулар ресурстарын кеңінен өндіру және толық ... етіп ... су ... ... болдырмайтын, оған тыйым салатын жаңа технологиялық процесстерді жасау, таза сумен ... ... шикі суды ... ... ... өнеркәсібінде, оның мөлшерін көп шығындамайтын жаңа технологиялық процесстерді жасап шығару, су көздеріне келіп түсетін шайынды ... ... осы ... ... сай ... ... тиімді әдістерін қолдану, енгізу, неғұрлым ластанған шайынды сулардың бөліктерінде локалды тазалау тәсілдерін қолдану [1].
Өндірістік ... ... ... мүмкін болатын қалдықтар жиынтығы түзіледі, олар қоршаған ... ... кері ... ... және оның ... ... ретіндегі адамға да әсерін тигізеді.
Алматы қаласының су ресурстары өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... күш ... жағдайды бастан кешіруде. Мұндай орналасу мынаған ықпал етеді, яғни барлық газ тектес ... және ... ... бар ... ... ... өзен ... келіп түсуде. Осының нәтижесінде сулардың ластану мәселесі өте маңызды болды.
Канализация торабымен тасымалданатын ластанған судың құрамында көп мөлшерде органикалық еріген және ... ... ... болады. Ерімеген қоспалар массасы құрғақ зат бойынша тәулігіне бір ... 0,065 кг ... ... ... аз ... ... бұл заттар тұнба түрінде түсіп, оның өткізу қабілетін төмендетеді немесе кейде бітеп тастауы мүмкін. Сондықтан лас судың ... ... ... ... ... ... ... және лас су ағынының тасымалдаушы қабілетін білу қажет. Зерттеулер нәтижесі бойынша канализация ... ... ... ... ... ал ... ... қоспалар (құм, қиыршық тас, т.б.) нашар тасымалданатыны анықталған. Құбырға түсетін тұнбада ірілігі 1 мм-ден кем 3-8% органикалық ... ... 1 ... ... 92-97% минералды заттар
болады. Канализация торабында нығыздалған тұнбаның тығыздығы орташа 1,6 т/м3, нығыздалмаған тұнбаның ... 1,4 т/м3 ... ... -- ... ... және ... ... ластанып, елді мекендер аумағынан арнаулы канал жүйелері арқылы сыртқа шығарылатын сулар.
Ол тұрмыстық (мысалы: аурухана, асхана, монша, жеке пәтерлерден тағы ... ... ... өндірістік (мысалы: кен байлықтарын өндіру кезінде жер астынан айдап шығарылған, жылу ... ... ... ... тағы басқа сулар) және атмосфералық (жаңбыр және қар мен мұздан еріген тағы басқа сулар) болып бөлінеді. Қоршаған табиғи ортаны ластайтын ... ... ... дер ... ... қажет. Шайынды суларды тазарту механикалық (судағы тез тұнатын немесе су бетіне қалқып шығатын заттарды техникалық құралдармен арылту, ол үшін ... ... ... ... сүзгіні пайдаланады), биологиялық (микроорганизмдердің көмегімен органикалық заттарды суда жақсы еритін ... не ... ... ... ... физика-химиялық (шайынды суды ластағыш заттардан коагуляция, адсорбция және хлорлау арқылы тазарту) сияқты ... ... ... ... ... ... ... өндiрiс орны және коммуналдық объектілер және құс шаруашылығы фабрикаларының жеткiлiксiз тазаланған науалары, кен өндiру шахталарды шайынды су, өңдеуге және сал ... ... су ... ... ... ... ... болып табылады. Көлiктiң темiр жол және су түрлерi, металлургиялық кәсiпорындардың техногендi қалдықтарының шайынды сулары болып табылады. ... ... су ... бiр ... тисе физикалық (иiс, жағымсыз татуды пайда болу және бұйрық) және судың химиялық қасиеттерiн өзгерiстерде айқындалатын сапалы ... ... ... ... шайынды сулар өндiрiстiң лақтырулармен және қалдықтарымен ластаған. Сапалы сандық және шайынды сулардың мәлiметтерiнiң құрамы айырып таныған және ... ... және ... ... ... ... ... (стоки) құрам бойынша үш негiзгi сыныптарға ұсақтайды:
:: Органикалық емес ластанулар;
:: Органикалық ... емес және ... ... ... суларды өңдеудегі алдын ала кезең. Өнеркәсiптiк кәсiпорынның науалары салынды заттарды iрi бөлшектер немесе тал жiп, ... ... ... ... ... ... суларды өз қосатын мұқият алдын ала тазарту керек болады: қолданумен ... ... ... ... химиялық реагенттердi қолданусыз науалардың құрамына байланысты, фильтрлеу ... ... ... сүзгiлер арқылы, науалардың (дөрекi тазарту) гравий сүзгiлерiне беру, (бездiң тұз ерiтiндiлерi немесе алюминиды мөлшерлеу) ... ... ... ... ... ... суларын шығаруы, мұнай және майдан шайынды суларды тазарту үшiн мұнай қақпандардың қолдануы [3].
1.2 Шайынды ... ... ... мен ... ... ... өте қиын өндіріс болып табылады. Мұнда басқа өндірісте сияқты ... ... және ... өнім ... су) ... ... тазарту механикалық, химиялық, физико - химиялық және биологиялық деп бөлуге ... ... ... әдісі - шайынды судағы ерімеген қоспаларды алып тастау. Механикалық тазалаудың арнайы құралдары болады. Механикалық тазарту ... ... ... ... арқылы фракциясы 6 мм-ден асатын тұрпайы шығындыларды, құмұстағыштар арқылы фракциясы 0,09-0,5 мм және одан да ірі құмды, бастапқы тұндырғыштар ... ... 10 ... ... ... ... және қалқымалы заттарды жоюға арналған. Механикалық тазалау арқылы тұрмыста пайдаланылған шайынды ... 60% ... ... ... алып ... ... ... пайдаланылған шайынды судан 35% алынады. Шайынды суларды ірі қалқымалы шығындылардан босату үшін алуан түрлі механизмдер қолданылады, солардың негізгілері: шыбықтарды ... және ... ... ... стерженьді торлар, сатылы торлар, ротациялық дискілер, ротациялық барабандар, центрифугалар болып табылады. Бұл ретте ротациялық барабандар мен дискілер, сондай-ақ центрифугалар ірі ... ... ... жою үшін ғана ... ... ... минералды ұнтақтарды, құмды және ішінара органикалық ластаушы заттарды жою үшін де ... бұл ... ... ... ... ... ... және бастапқы тұндырғыштарды пайдаланудан бас тартуға мүмкіндік береді.Торларда ірі ластанулар (қағаз, шүберек, керамзит, ... ... ... және ... ... ... Әдетте, торларда ұсталатын шығындылар мөлшері тәулігіне 100 м3-ден аспайтын ... ... ... ... ... ... ... Механикаландырылған стерженьді торлар жылжымалы тырмалармен жабдықталған, олардың тістері стерженьдер арасындағы саңылауларға кіреді де тордың жоғарғы немесе төменгі, артқы немесе алдыңғы ... ... ... ... оны ондағы жиналған шығындылардан тазартады. Тырмалар тарту ... ... ... ... бар ... көмегімен қозғалысқа түседі. Шайынды сулар ағынының жылдамдығы (құмның немесе ірі минералды қоспалардың шөгіп, жинақталмауы үшін) ... ... ... 0,4 м/с ... ал ... ... ... шайынды сулар ағыны тордағы шығындыларды алып кетпеуі үшін 1 м/с-тан аспауға тиіс. Торларда ұсталатын ... ... ... ... сулардың құрамына және стерженьді торлардың арасындағы саңылаулардың ... ... ... ... 16 мм ... ... кезінде (практикада ең көп таралғаны) шайынды сулардағы шығындылардың құрамына қарай торларда ... 5 - ... ... ... ... ... қатар, ірі саңылаулы стерженьді торларды пайдалану кезінде су беру жүйесінің үлкен маңызы бар. Шайынды сулар өз ағысымен келген кезде ... ... көп ... ... ... тор ... ... сулардың көтеріңкі ағу жылдамдығын туындатады, нәтижесінде торлардан шығарылатын шығындылар ұлғая түседі. Саңылаулардың ені 16-дан 2-мм-ге азайған кезде шығындыларды алу ... ... 10-20 ... ... артады. Ірі қалқымалы шығындыларды әлдеқайда тиімді алуына байланысты 10 мм-ден кем саңылауы бар ... ... ... бар. Ұсақ ... ... ... өздерінен қосымша сүзгі қабатының пайда болуына ықпал етеді, бұл бір жағынан, оларды ұстаудың ... ... ал ... ... ... ... мен мұнай өнімдерінің осы төсенішке шөгуіне, сөйтіп оларды ... ... ... ... алып ... ... ... Торларда ұсталған шығындылар әдетте контейнерлерге жинақталып, әкпен дезинфекцияланады және жинақталуына қарай әкетіледі (шығындыларды құрылыстарда сақтаудың ... 3 ... ... ... ... ... ... механикалық, биологиялық тазарту ... ... ... ... - гравитациялық, яғни тығыздығы судың тығыздығынан үлкен минералды бөлшектер, негізінен, құм су түбіне ... ... ... ... ... суларды құмнан арылту міндетті болып табылады, өйткені құмның абразивтік қасиеттері механизмдер мен құрылыс бетондарының бүлінуіне алып ... ... ... құм ... аэротенктерде және басқа да құрылыстарда жинақталып, олардың жұмыс көлемін төмендетуі мүмкін. Құмды шығару екі технологиялық процесс ... ... ... ... ... бөлу және құм ... ... жолымен жүзеге асырылады. Механикалық әдіс шайынды суларды биологиялық және физико - химиялық әдістерге дайындық болып ... ... ... ең күштісі биологиялық әдіс болып табылады. Ол өзендердің және басқа қоймалардың биохимиялық және ... ... ... ... ... әдіс ... әдістерге жақындатылған, сонымен қатар био тазартушы құрылғыларда өткізеді. ... ... ... ... ... ... бар - олар ... биологиялық бөгеттер және аэротенктер[5].
Биофильтрлерде шайынды сулар ірі дәнді материал арқылы өтеді, ол жұқа бактериалды ... ... Бұл ... көмегімен биологиялық қышқылдандыру интенсивті түрде өтеді.
Биологиялық бөгеттерде шайынды суларды тазартуда су ... ... ... қатысады. Аэротенктерде ( үлкен резервуарларда) тазартылудың басы - ол бактериялардан және ... ... ... ... ил. Барлық бұл тірі организмдер белсенді түрде дамиды. Бактериялар үлпек боп бір - біріне жабысады және ... ... ... ферменттерді бөледі. Ил үлпектермен бірге тез тұнба түзіп, таза судан бөлінеді. Инфузориялар, амебалар, бактерияларды жеп, илдің бактериалдық ... ... ... ... ... - суды ондағы минералды заттардан тұрпайы қоқыстардан, ластаушы заттардан, органикалық заттардан
және ... ... үшін ... ... ... ... тазартылған шайынды суларды тастау кезінде) босату. Биологиялық тазартудың анағұрлым таралған әдісі құрылыстардағы шайынды ... ... ... ... табылады. Осы құрылыстардағы шайынды суларды тазартудың биологиялық процесі мына дәрежелерден тұрады: шайынды суларды ... ... ... ... ... бойынша тасымалдау және бөлу, шайынды суларды қоқыстардан, құмнан босату, бастапқы тұндырғыштарды салынды бөлшектерден тазарту, органикалық заттарды қышқылдандыру немесе органикалық заттарды ... және ... ... ... ... және дефосфотациялау, қайталама тұндырғыштарда белсенді лайды тазартылған судан бөліп алу, шайынды суларды залалсыздандыру, тұнбаны құрғату [6].
Аэротенктер. Аэротенктердегі ластаушы ... ... ... процесі қажетті уақыт ішінде ерітілген оттегінің тиісті ... бола ... ... тазартылған судан белсенді лай тиімді бөліне отырып белсенді лайдағы организмдердің оңтайлы мөлшерімен шайынды сулар тікелей қарым-қатынасқа түскен кезде жүреді. ... лай - ... ... ... ... кезінде жасанды түрде өсірілетін биоценоз, онда гетеротрофтар, хемотрофтар сияқты гель өндіретін бактериялар, қарапайым және көпжасушалы жануарлар тіршілік етеді, олар биосорбцияның, ... ... және ... жұтудың көмегімен шайынды суларды ластаушы заттардан тазартады.
Биологиялық тазарту ... ... ... атап айтқанда: аэротенктердің көлемі, шайынды сулардағы ластаушы заттардың мөлшері мен ... ... ... белсенді лаймен қарым-қатынасқа түсу уақыты өзара байланысқан болуға тиіс. Сонымен қатар, барлық аталған параметрлермен айқындалатын белсенді лайдың ... ... ... ... ... технологиялық мүмкіндіктеріне сай болуға - тазартылған шайынды суларды лайдан ... ... ... ... ... ... ішінде) тиіс [7].
Қарапайым аэротенк - белсенді лаймен араласқан шайынды сулар ағып өтетін тік бұрышты ... ... ... немесе механикалық құрылғылардың көмегімен енгізілетін ауа өңделетін сұйықтықты белсенді лаймен араластырып, оны бактериялардың тыныс-тіршілігіне қажетті оттегімен ... ... ... ... ... беру ... ... үш негізгі типке бөлінеді: шайынды суларды ағынмен ығыстырушылар, жеке-жеке ... ... ... ... ... ... беретін және шығаратын араластырғыштар, аралық типті аэротенктер.
Ығыстырғыштарға бір, екі және т.б. ... ... ... ... ... бір-бірінен бойлай бағытталып, бүйір қабырғаларының біріне жетпейтін ... ... ... ... шайынды суларды кіргізіп-шығаруға арналған каналдар орналасқан. Геометриялық көлеміне қарай осы аэротенктерде шайынды сулар ағынын толық ығыстырудың
шарты қандай да бір ... ... ... - ығыстырғыштарда өтетін процестің ерекшелігі шайынды сулардағы ластаушы ... ... және ... ұзындығы бойынша тазарту жылдамдығының өзгеруі болып табылады. Аэротенк - ығыстырғыштардағы қышқылдану процесі әркелкі өтеді: аэротенктің бас ... - ... аяқ ... қарай жақындап субстрат мөлшері азайған сайын баяуырақ өтеді.
Аэротенк - ығыстырғыштарды құрамында өнеркәсіптік төгінділердің елеулі мөлшері бар күрделі ... ... ... ... ... пайдаланған жөн.
Аэротенк - араластырғыштарда белсенді лайдың массасымен шайынды сулардың толық және тез араласуы қамтамасыз ... ... ... олар ... ... бірқалыпты жылдамдықтарымен жұмыс істейді. Аэротенк - араластырғыштарды құрамы бойынша тұрмыстық сулармен (тамақ комбинаттары, сыра зауыттары, балық зауыттары) ұқсас ... ... ... ... ... ... әркелкі ағын кезінде және жиі туындайтын түйдек жүктелімдер кезінде пайдаланған орынды. Алайда оларды пайдалану кезінде белсенді ... ... ... ... ... бар, ... дегенмен де, белсенді лайға құрылыстың барлық көлемі бойынша жоғары ... ... ... ... ... ... қарағанда олар осыған бейім болып келеді[8].
Аралық типті аэротенктерге мысалы, шайынды суларды беру ұзындығы бойынша жеке - жеке орналасқан және ... лай ... бас ... ... ... ... ... қолданылатын аэрация түрлері бойынша да бөлінеді: механикалық немесе пневматикалық (ең көп таралған) аэрациясы бар аэротенктер.
Органикалық ластаушы ... ... ... ... түріндегі шоғыр - белсенді лайды қалаптастыратын аэробты микроорганизмдердің тыныс-тіршілігі есебінен жүзеге асады. Шайынды сулармен бірге үздіксіз түсіп ... ... ... бір ... ... ал ... бір бөлігі белсенді лайдың бактериялық массасының өсімін қамтамасыз етеді. Шайынды сулардың белсенді лаймен қатты қанығуы және оттегінің үздіксіз келіп түсуі ... ... ... түрде биохимиялық қышқылдануын қамтамасыз етеді, сондықтан, аэротенктер биохимиялық тазартуға арналған ең жетілдірілген құрылыстардың бірі болып есептеледі. Органикалық ластаушы заттардың ... ... ... ... ... ... толық (тазартылған сулардағы ОБТ5 мөлшері - 20 - 25 мг/дм3; NO3 - ... 5,0 - 6,0 ... және ... ... 25 ... ... ... арналып жобаланады.
Температура, қоректік заттардың бар-жоғы, лай қоспасындағы ерітілген оттегінің мөлшері, рН ... ... ... ... ... ... және оның ... сондай-ақ биологиялық тазартудың сапасына ықпал ететін ең маңызды факторлар болып табылады. Аэротенктердің қанағаттанарлық жұмысы айтарлықтай ... оны ... ... ... де айқындалады, мұнда мыналардың елеулі маңызы бар:
* Ластаушы заттардың концентрациясы мен белсенді лайдың жұмыс мөлшері арасындағы масса ... ... ... ... мөлшері азайған жағдайда жүктеменің арту және тазарту ... ... ... ... ... мөлшер ұлғайған жағдайда қайталама тұндырғыштардағы лай мен тазартылған суды тиімді бөлу қиындайды);
* Ластанған шайынды сулардың белсенді лаймен қарым - ... ... ... ... ... ... ... суларды биологиялық тазарту кезінде жүретін процестер: шайынды сулардың органикалық заттарының бір ... СО2 және ... ... қышқылданады, ал келесі бір бөлігі запас заттардың синтезіне және белсенді лайдың жаңа жасушаларын қалыптастыруға бағытталады. Синтез нәтижесінде ... ... ... [10]. ... ... ... ... бойынша лай қоспасындағы ластануды тұтынушылардың қанша екендігін көрсететін бағдарлық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін шайынды сулармен бірге түсетін ластаушы заттар артқан кезде олардың тұтынушыларының концентрациясын, яғни лайдың дозасын ... ... ... ... сол кезде лайға түсетін жүктеменің үлесі тұрақты болып қалады. Сондықтан лай дозасының мөлшері лайға ОБТ бойынша түсетін жүктемеге және ... ... ... ... суды бөлудің техникалық мүмкіндіктеріне байланысты белгіленеді.
Регенераторсыз аэротенктер үшін қалалық шайынды суларды толық және ішінара тазартуға арналған лайдың мөлшері (г/дм3) ... ... ... 100-ге дейін - кемінде 1,2;
* 101-ден 150-ге дейін - кемінде 1,5;
* 151-ден 200-ге дейін - ... ... ... және одан да ... - ... 1,8, ... ... аспауға тиіс.
Регенераторлары бар аэротенктер үшін жобалау кезінде лайдың орташа ... ... ... конструкциялы (ең көп таралған) қайталама тұндырғыштардың қанағаттанарлық жұмыс ... үшін ... ... ... ... кезінде аэротенктердегі лайдың мөлшері 3 г/дм3-ден аспауға тиіс. Лай ... асып ... ... ... ... аймағында белсенді лайдың артық жиналуына, оның іріп-шіруіне, тазартылған ... ... ... оның ... ... және ... тазарту сапасының нашарлауына алып келеді. Қайталама тұндырғыштарда лай мөлшерін қосымша жүктемесіз оңтайлы шамаларға ... ... ... ... ... ... ... етіледі [11].
Лайдың биологиялық қасиеттері - ондағы ... ... мен ... ... белсенділік, организмдердің типтері, түрлер алуандығы және т.б.
Лайдың белсенді қасиеттері оның жасына байланысты. ... ... жасы лай ... ... болуының орташы уақытына тең. Оның шамасы лай ... ... ... ... жүктеме неғұрлым көп түскен сайын, соғұрлым оның өсімі де және пайда болатын артық ... ... де көп ... ол ... тез ... яғни ... жасы ... Лайды шығару артқан жағдайда оның өсімі азаяды, қышқылдану қасиеттері нашарлайды және ... ... ... ... ... жасы ұлғаяды. Сонымен, органикалық ластаушы заттар бойынша белсенді лайдың жүктемесінің артуына және қайталама тұндырғыштардан лайдың артық шығарылуына ықпал ететін ... ... ... ең ... белсенді лайдың жасына әсер етеді.
Егер шайынды сулардың аэротенкте болу ... 3-тен 30 ... ... аралықта құбылып отыратын болса, онда белсенді лайдың болу уақыты біршама көп ... және ... ... ... айтқанда, егер шайынды сулар аэротенк арқылы бір рет қана әрі біршама ... ... ... ... болатын биомасса қайталама тұндырғышқа бірнеше рет оралады және нәтижесінде оның ... болу ... ... ... ... болу уақытына қарағанда едәуір көп болады.
Белсенді лайдың үлпектеріне мынадай талаптар қойылады: олар судан ластаушы заттарды алып отыруға ... ал ... ... ... ... арқылы жақсы бөлінуі қажет. Осы екі қасиеттің бір-бірімен байланысуы міндетті емес.
Жас, белсенді өсіп жатқан үлпектер ластаушы заттарды тез алып ... ... ... тұну қасиеттері жеткіліксіз болуы мүмкін; сонымен бірге жақсы шөгетін лай ластаушы заттарды ферментативті қышқылдатудың төмендетілген ... ие бола ... ... ... іске ... кезеңінде бактериялар шашырап орналасады, кейін үлпектерге жабысады, олар лайдың ... ... ... ... суларды биотоғандарда қосымша тазартқан жөн.
Үлпектер өсіп қартаюына қарай, олар көп ... өлі ... және ... инертті газдардан тұрады (өлі жасушалар да өздерінің энзимдерімен суды тазартады, бірақ жақсы әрі ұзақ тазарта алмайды). Жақсы ... тек ... тірі ... ғана ... ... Сонымен, үлпектердің негізгі белсенділігі олардың қартаюына қарай төмендей бастайды, үлпектердің мөлшері ұлғайып, ластануларды ... ... ... ... гелімен жақсы қорғалған, тұндыру кезінде тазартылған судан жақсы бөлінеді, алайда қартаюшы ... ... тірі ... ... ... ... ... ластанулардың қышқылдану күші де төмендейді. Лай үлпектерінің мөлшері ұлғайған кезде жекелеген бактериялық жасушаларға оттеттегінің баруы ... ... ... ... ... және метболиттерді шығару қиындайды, яғни жасушалардың қоршаған ортамен ... ... ... ... суды ... ... ... шамасы келмеген жағдайда, химиялық және физика-химиялық тазалау әдістері қолданылады. Олар әдетте мынадай: нейтралдау, ... ... ... ... ... ... адсорбциялау, ионды алмасу және т.б. әдістер.
Кесте 1 Негізгі техногиялық параметрлер бойынша тазарту құрлыстырының модификациясы
Лайа органикалық зат бойынша жүктеме, кг/(кгтәул)
Аэра-ция ... ... ... ... жасы, тәулік
Тазартылған шайынды сулардың сапасы, мг/дм3
0,065 - 0,15 (төмен)
2
0 - 30
100
0-нан ... ... ... ... толық нитрификация-лана отырып, толық қышқыл-дануы; ОБТ < 10, салынды заттар < 10, аммонийлі азот < 2,0, NO3 - 8-ден ... ... ... ... ... жою (ОБТ) - 95 ... - ... 5- 9
30 - 70
6 - 10
Интервалдың төменгі шекарасында терең нитрификациялаудан ... ... ... оның ... ... ... заттарды жою (ОБТ) - 85 - 95 %
0,5 - ... - ... ... 100 дейін
1 - 3
Тұнба массасының бірлігіне шаққандағы ОБТ-ны жоюдың жоғары жылдамдығы; тек ішінара тазарту, нитрификациясыз; қосымша ауа беру тазарту сапасын ... ... ... ... ... ... жою (ОБТ) - 85 - 90 ... қолданылған суда минералды қышқылдар және сілтілер көп мөлшерде болса, онда нейтрализациялау әдісі қолданылады. Нейтрализациялауды, мүмкіндігіне байланысты, қолданылған ... және ... ... ... ... іске асырады.
Қолданылған сілтілі суларды нейтрализациялау үшін өндірістің түтінді газдары қолданылады. Олар: көміртек ... (СО2), ... азот ... және т.б. ... ... Бұл ... ... нейтрализациялануы жүре отырып, өндірістен шыққан газдардың да тазалануы іске асырылады.
Қолданылған суларды тазалау кезінде, коагулянт ретінде ... ... ... ... ... ... ... өте майда бөлшектердің тұнбаға түсуін тездетеді.
Коагулянт қосылған кезде, судағы майда бөлшектердің, беттерінің ... ... ... ... ... ... артуына байланысты олар тұнбаға түседі. Әдетте, коагуляция нейтралды ортада жақсы жүреді (рН7).
Тотықтыру әдісі. Бұл әдіс құрамында улы ... бар ... суды ... және олардан қажетті заттарды бөліп алу үшін қолданылады.
Тотықтырғыш ретінде: хлор, натрий гипохлориті, озон, ауадағы оттегі, ... ... ... ... ... Н2О2) т.б заттар қолданылады. Мысалы, хлорлау - судағы фенол сияқты органикалық заттарды, ... ... ... үшін ... Тотықтырғыш ретінде озонды қолданудың тиімділігі жоғары, өйткені ол хлордан да күшті тотықтырғыш ретінде белгілі.
Флотация - судағы әр түрлі майларды, ... ... және т.б. ... ... алу үшін ... ... - ... қоспалардың өте майда ауа көбіктеріне жабысып, судың бетіне көтерілу қасиетіне негізделген.
Суды ... ең ... ... бірі - ... Бұл әдіс ионды мембраналарды (анионитті, катионитті - МА, МК) ... ... ... ... бөлінуі нәтижесінде іске асады. Судағы қажетті иондар камераларға жиналып, заттардың бөлінуі және ... ... іске ... ... - ... электрокоагуляция және электролиз әдістері іске асырылады [13].
Фазалы-дисперсті классификацияны практика жүзінде қолдану, сумен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... туғызады. Қолданылған суды тазалау, оларды қайта қолдануға немесе қоршаған ортаны ластамай өзен ... ... ... ... ... Суды ... ұтымды тәсілдерің таба білу - өте күрделі және қиын проблемалардың бірі. Суды тазалауда дұрыс емес ... ... ... күткендей нәтиже бермейді. Суды тазалау үшін қолданылатын технология ... ... бар ... заттардың түрлері және олардың мөлшері негізінде жасалады. Көпшілік жағдайда классификациядағы топтар негізінде жүргізілген суды тазалау әдістері дұрыс нәтижелер көрсетіп жүр. ... ... ... гетерофазалы қоспаларды тазарту үшін: тұндыру, сүзу процестері, ал кейбір жағдайларға ... ... ... ... алу ... ... тепкіш күш және флотация тәсілдері де қолданылуда. Сүзу ... іске ... үшін ... ... бар ... ... жоғары дисперсті алюминий немесе темір гидроксидтері пайдаланылып жүр. Екінші топқа жататын микрогетерофазалы қоспаларға - ... ... және ... молекулалық қосылыстар жатады. Оларды бөліп алу үшін алюминий және темір гидроксидтері қолданылады. Үшінші топқа жататын еріген молекулалардан тазарту үшін ... ... ... ... көмірмен, не басқа да сорбенттерменадсорбциялайды, органикалық еріткіштермен экстракциялайды, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қондырғыларда іске асырылады. Ал, төртінші топқа енетін электролиттерден тазалауды иондарға тән ... ... ... шешуге болады: нейтрализациялау немесе комплекс түзілу негізінде аз диссоцияцияланатын немесе аз еритін қосылыс ... ... ... ... ... қатты фазалардың бетіне сорбциялау, жинақтау, фазалық күйін өзгертіп, газ ... ... ... ... ... сұйық фазаның бір бөлігіне жинақтау (экстракция, кері осмос); ... ... ... ... қолдану және т.б. Әртүрлі топтарға жататын қоспалардан тазартуды арнаулы ... ... ... бір уақытта параллель жүргізуге болады. Тазаланған судың сапасы таңдалып алынған тазалау технологиясына тәуелді [14].
1.2.2 Суды коагуляциялау және түссіздендіру
Коагуляция - су ... ... және ... ... ... ... ірілену процесі. Майда бөлшектер бір-бірімен әрекеттесіп және бірігіп ірі агрегаттар түзеді. Бір-бірімен бірігіп іріленген агрегаттар өз ... су ... ... ... ... технологиясында жапалақ тәріздес темір немесе алюминий гидроксидтерінің түзілуін тездететін заттарды флокулянттардеп ... ... ... суда ... ... жоғарғы молекулалы заттар қолданылады. Олар полимерлер класына жатады.
Жоғарғы молекулалы ... - ... және ... ... ... Органикалық флокулянттарға жататындар - крахмал, полиакриламид (ПАА), ал бейорганикалық ... ... - ... ... қышқылы.
Су тазалау станцияларында флокулянттарды пайдалану - жапалақ тәрізді ... ... ... ... ... тез ... судың
мөлдірлігінің жоғарылауына және фильтрлеу процесінің тез жүруіне, нәтижесінде су тазалау технологиясының ... ... ... береді.
Суды тазалаудың соңғы кезеңдерінің бірі - сүзу арқылы қоспа жүзінділерінен арылу. Бұл процесс кезінде суды майда түйіршікті ... ... да ... Көп ... ... ... жүзінділерді сүзу үшін құм қабаты қолданылады.
13525536195
Судың кіруі
Сүзгішті жуғанда шыққан суды шығару
Сурет 1.1 - Құм фильтрінің сызбасы
Тұтынушыларға және қосымша ... ... ... ... суды сүзгіште қонып қалған түйіршіктерді тазалау үшін жіберу
Суды жүзінді ... ... алу үшін әр ... ... ... қолданылады. Олар түйіршікті сүзгіштер (кварц құмы, майдаланған антрацит, ... ... ... ... және ... ... ... (мөлшері 40 мкм тесіктері бар тор қабаттары); мата сүзгіштер (мақтадап, синтетикалық ... ... ... - ... ... және ... ... қажет суларды тазалау үшін қолданылады; торлы сүзгіштер - ірі дисперсті жүзінді бөлшектерді ұстау ... ал мата ... - ... жерде шағын су тазартқыш қондырғыларда қолданылады [15].
1.3 Шайынды суды тазартудың технологиялық циклы
Алматы қаласы ... және ... ... ... ... ... ... құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны №94852-1910-ДГП 29.10.2008ж. ... ... ... ... ... ... ... негізі 1973 жылы қаланған, бұрын (20.04.1973жылғы жарлыққа сәйкес) болып аталатын. 2008 ... 7 ... ... ... МКК ... ... ... қаулысына сәйкес, Алматы қаласы әкімдігінің шаруашылық жүргізу құқығындағы ... ... ... ... ... ... сәйкес бас директордың бұйрығымен 2008 жылдың 15 қазан күні еншілес коммуналдық кәсіпорны құрылды. 2012 жылдың 4 ... күні ... ... ... ... ... құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының еншілес мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны, Алматы қаласы әкімдігінің шаруашылық жүргізу құқығындағы ... ... ... болып қайта құрылды.
Кәсіпорынның алдына қойған мақсаты - ... ... мен ... ... ... атқарып, қабылдау, бұру, тазалау, шайынды суларды және қалдықтарды жояды.Кәсіпорын Қазақстан Республикасының Президентінің қаулысың 19.07.95ж. №2335. заңдық күші бар ... ... ... жұмыс атқарады.
Алматы қаласы бойынша кәсіпорын үздіксіз суды бұру мен шайынды суларды тазалау жұмыстарын жүзеге асырады және ... ... ...
* ... ... қарап,күтіп, ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізіп, сонымен ... ... ... және пайдаланады, тазалау ғимараттары, сорғыш станциялар, бағыттаушы каналдар, ... суды ... су ... суды ... және суды ... ...
* ... ағындылар) ша-ға сәйкес суды бұру учаскелеріне шайынды суды тастау;
* Жұмыста технологияны жетілдіріп, ... ... ... үшін ... ... ...
Басқа да қызмет түрлері (заңға қарсы келмейтін).
Шайынды сулар қала сыртындағы үш қалалық коллекторлармен және диаметрі 1000 мм Боралдай коллекторымен тазарту ... ... ... ... ... және ... суларды торларға бIр қалыпты таратуға қабылдау камерасы қызмет етеді. Камерадан шыққан шайынды сулар каналдармен торларға бағытталады. Жеткізгіш ... ... ... жұмысын тоқтатуға арналған электр жылжытқышы бар сұқпа жапқыштар орнатылған [16].
Торларда ұсталған шығындылар ... шаю ... ... ... ... хлорлы әк ерiтiндiсімен залалсыздандырылады.
Ауыр бөлшектер, негізінен минералды өнімдер, көлденең құмтұтқыштарда ұсталады. Тұнбаға түскен құм гидравликалық жүйемен ... ... одан су ... арқылы құм алаңдарына жіберіледі. Құмтұтқыштардан кейін шайынды сулар сандық өлшемi жүргізілетін ортақ арықпен алғашқы тұндырғыштардың таратушы тостағанына ... ... ... келіп түскен шайынды сулардың шығыны, маркалы ультрадыбыстық шығынөлшеуiшi бар стандартты темiрбетонды арықта өлшенеді.
Шайынды сулардан ауырлық ... ... ... ... қалқуға қабiлеттi қалқыма заттар алғашқы радиал тұндырғыштарында алынады. Әр ... ... шикi ... лай қырғыштары бар фермада орнатылған қырғыштармен шұңқыршаға жылжытылып, одан сорғыштармен лай алаңдарына беріледі. Тұндырылған шайынды сулар ортақ каналға ... ... ... ... ... ... ... биологиялық тазартудың алдында реттеуші-шлюз орнатылған, ол шайынды суларды не биологиялық тазарту каналына, не биологиялық тазарту ғимараттарына ... бұру ... ... ... ... алады. Екінші кезектегі биологиялық тазарту iске қосылғаннан бастап, барлық шайынды сулар оның ... ... ... сулар темірбетонды қабылдау каналымен эрлифті сорғыш камераларына келіп түседі, одан ... ... ... Микроорганизмдердің тіршілігін қамтамасыз ету мақсатында, шайынды суларды тазартуда аэротенктерге ауа үрлеу сорғыш станциясынан ауа беріледі.
Тазартылған шайынды сулар мен белсендi лай ... ... ... екінші тұндырғыштардың лай қоспаларының каналына жиналады. Екінші тұндырғыштарда белсендi лай отырады және лай ... ... ... қайтарымды эрлифтер арқылы аэротенктердің лай каналдарына жіберіліп, одан біртіндеп аэротенктерге қайтарылады. Артық белсендi лай бас сорғыш станциясының сорғыштарымен ... ... ... ... ... ... ... артық лай шикі тұнбамен бірге лай алаңдарына жіберіледі.
Механикалық және биологиялық тазарту ғимараттарының жобалық (жоспарлы) өнiмдiлiгi тәулігіне 640 мың.м3 құрайды.
Аэрация станциясына ... ... ... ... шайынды суларының жылдық нақты көлемі ұзақ жылдар бойына (қаланың ... ... ... 1990 жылы ең ... мәреге жетті. 1990 жылы тазарту ғимараттарынан 212,88 млн.м3 (орта есеппен тәулігіне 583 мың. м3) ... ... ... кейінгі жылдары шайынды сулардың көлемі күрт азайды, 2005-2010жж. орта есеппен - тәулігіне 380 ... ... 130-139 ... құрады.
Кесте 2 - Тазарту ғимараттарына шайынды сулардың келіп түсу динамикасы
Ай бойынша ... ... ... 302
11 043
10 700
11 ... 018
10 330
10 118
10 ... 641
11 510
11 633
12 163
1 ... 961
32 883
32 451
34 ... 559
11 614
11 167
11 ... 498
10 890
11 069 ... 785
10 040
10 308
2 ...
мың.м3
33 841
32 544
32 544
(Шілде)
10 867
10 064
10 308 ... 740
10 268
10 837 ... 518
10 281
9 990
3 ...
мың.м3
32 126
30 613
31 135
(Қазан)
11 206
10 928
10 771 ... 883
10 410
10 685 ... 370
10 627
11 362
4 ... ... 459
31 965
32 818 ... 387
128 011
129 066
Су тасқыны кезеңінде ғимараттарға келіп түсетін судың ең жоғарғы ... 8,5-9 ... ... 3 ... жылдардағы шайынды суларды тазартудың тиiмдiлiгі
Қалқыма заттар
95,9 +- 96,92 %
Орташа - 96,4%
ОБҚ толық
91,71 +- 95,4 %
Орташа - ... +- 94,8 ... - ... ... +- 92,78 ... - ... +- 89,8 %
Орташа - 82,3%
Тазартылған су, ұзындығы 49 км каналмен Сорбұлақ ... ... ... ... каналының (ОСК) су қоймасы тоғандарының жүйесіне жіберіледі, одан сулардың бір бөлігі Іле өзеніне ағызылуы мүмкін.
Cурет 1.2 - ... ... ... ... су және тазалаудан өткен су
Тазаланған шайынды суды Іле өзеніне лақтыруда құйылатын судың анализі апта ... ... ... ... ... ... ... 500 метрге жуық жерден алынады. Анализдердің қорытындысы ... ... ... құрамы балық шаруашылығының маңыздылығына сай. Шайынды судың жалпы минерализациясы өзен суынан айырмашылығы өте аз, ал кейбір көрсеткіштер 2-3 саты ... ... ... Іле ... лақтыру 2006 жылы, 22792 мың м3 көлемде болған.
Айта кететін жағдай, әлемдік ... ... ... сай ... сулар, механикалық және биологиялық тазартудан кейін (Алматы қаласындай) өзенге 1: 10 сәйкестікпен құйылады.
Біздің ... ... ... ... 1:120, 1:150 ... ... ... құйылатын шайынды судың сапасы Іле өзеніне ешбір әсер етпейді.
Келіп түскен және тазаланған шайынды ... ... ... ... барлық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген арнайы зертхана жұмыс жасайды.
ЕМКК -дың ... ... ... станциясының тазалау ғимараттарында орналасқан және шайынды суды тазалау кезінде және канал мен жинақтауыш, сондай-ақ ... ... ... Іле ... ... кезінде, шайынды судың тазартылу сапасының көрсеткіштерін бақылап отырады.
1.3.1 Сорбұлақ және ОСК жинақтауыштары.
Сорбұлақ жинақтауышы - қаланың шайынды ... ... ... ... ... ... табиғи тұйықталған шұңқыр. Жинақтауыш Алматы облысының Іле ... ... Оның ең ... ... 25 ... астам, ал ауданы 58 шаршы километр.
Жинақтауыш ғимаратына 1991 жылы ... ... ... ... қорғау және таяз суларды бұру мақсатында салынған, екі төмен ағынды жер ... - № 1 және № ... ... ... ... мен бөгетінің негізі тереңдігі 55 метрлік ортатөрттік қалдықтар кейiнге қалдыруларды аз өтейтiн ... одан ... ... ... ... орналасқан. Аймақ пен толмада ашық аймақтық тектоникалық сынба жоқ және тілік судың көтерілуі ... ... ... аз ... ... барлығы, кез-келген сыйымдылығы бар жинақтауыштың осы ауданның сейсмикалық белсенділігінің ұлғаюына ықпал бермейтіні ... ... ... ... бере алады.
Жер асты суының деңгейі мен тәртібін бақылауға Сорбұлақтан батысқа ұзын Қарғалы өзеніне дейін 21 режимді ұңғымалар жармасы қондырылған, жинақтауышта су ... ... ... ... 1.3 - ... ... ... қондырғысы - Сорбұлақ шайынды судың жинақтауышының ағызу каналының кірер тұсынан 6 ... ... ... суайырғыш болып табылады. Суайырғыш әр қайсысында үш қалқанды жапқыштан тұратын 2 сәйкес реттеуіштен тұрады.
Каналдың ... жер ... ... ... ... ... ... алапта жасалған.
ОСК бас бөлігінде, 2 мен 22 шақырым аралығында, канал ... ... ... ... төмендеулерiнде жинақтауыш-су қоймасы ретінде пайдаланатын бiрнеше еңістіктер бар.
Су қоймасының толтырғыштары жерлік плотиналарда су ... ... және ... ... асып ... ... ететін автоматтандырылған сукұйылғыштары бар. №1, №2, №3 су қоймалары және екі тоған №1а мен №1б ... ... ... ұштастырылып, жер қойнауымен өтеді. Су қоймалары мен ... ... ... - 50,3 ... ... мен ... ... үшін, жағалауы бойынша инспекторлық жол салынған.
1993 жылдың мамыр айында, ОСК жалғасы болып табылатын, жайлы ТЭЕ бекітілген. Бұл ... ... су Іле ... ... ... (Қапшағай гидроторабынан 3 км төмен).
1.3.2 Канализациялық коллекторлар мен желілер
Алматы қаласының канализациясы қазіргі уақытта толық емес ... жүйе ... ... ... ... - суды кіші ... бұратын, бұдан бұрын "Алматыблагоустройство" қызмет көрсеткен нөсерлік (арықтық) канализация, ал екіншісі - "Тоспа Су" ... ... ... ... және шаруашылық-тұрмыстық ағындарға арналған жалпы қалалық канализация. ... ... желі ... ... ... ... ...
Оңтүстіктен солтүстікке қарай созылып жатқан, құбыр диаметрі 400 ден 1500 мм ... және ... ... 1,5 - тен 7,0 м-ге дейінгі негізгі коллекторлар, одан кейін қала сыртында орналасқан тiк төртбұрышты қимасы 1300 х 1800 - ден 1800 х 2000 мм ... ... ... ... ... тазарту ғимараттарына тасымалдайды. Қаланың биік орналасуы шайынды сулардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... жергілікті табиғи рельеф қолайлы қолданылады [20].
Қаланың солтүстік-шығысының, Талғар қаласы мен ... ... ... ... сулары өзі ағатын коллекторлар арқылы КСС-1, КСС-2 мен КСС-2а сорғыш станциялар тобына келіп түседі, одан диаметрлері 300 ден 1200 мм ... ... ... қала ... ... ... Бұл ... Өтеген батыр кентінің (ГРЭС) шайынды сулары да түседі. Қала сыртындағы коллекторлар 3 желіден тұрады.
"Тоспа Су" ЕМКК пайдалану қызметтері қаланың ... ... ... бойы қызмет көрсетеді. Жалпы қалалық канализацияға түскен қаланың шайынды суларының көлемі Аэрация станциясында алдын ала ... ... ... ... ұзындығы - 13 867 850,25 метр. Канализациялық құдықтар мен камералар саны - 51 214 дана.
Тазарту ... Іле ... ... ... (12 ... ... ... жағында, Үлкен Алматы өзенінің жағалауында орналасқан. Механикалық ... ... оң ... ал ... ... ... сол жағалауда, су қорғау аймағынан тыс орналасқан.
Механикалық және биологиялық тазарту ғимараттары өз ара Алматы дюкерінің алты құрыш желісімен ... ... 1.4 - ... тазарту цехының ғимараты (алғашқы радиал тұндырғыштары)
Сурет 1.5 - ... ... ... ... 1.6 - Биологиялық тазарту цехының ғимараттары
(аэротенктерге суды жіберу)
Сурет 1.7 - ... ... ... ... ... радиал тұндырғыштары)
Механикалық тазартудан кейін шайынды суларды ағызу каналдары арқылы көлемі 1,5 млн.м3 апаттық сыйымдылықтарға және сүзу ... ... ... ... Тазартылған шайынды сулар ағызу каналдары арқылы Сорбұлақ жинақтауышына немесе Оңжағалық Сорбұлақ каналының (ОСК) су қоймасы ... ... ... одан ... ... бір ... апаттық ағызу каналдары арқылы Іле өзеніне жіберілуі ... ... ... ... суларды жинақтауыш пен биотоғандарда тазартылатын, сонымен қатар Іле өзеніне ағызу кезінде суды хлормен зарарсыздандыратын механикалық және толық жасанды ... ... ... ... Шикі ... және ... ... лай алаңдарына құйылады [21].
Механикалық тазарту станциясына (цехына) кіреді: 9 механикалық торлары бар торлар ғимараты, 8 көлденең ... ... ... тұндырғыштарының 3 тобы (әр топта 4 тұндырғыштан), құм жинақтауышының 3 картасы, шикі тұнбаны сорып құюға арналған 3 сорғыш станциясы, лай ... лай ... - 60 га, сүзу ... - 877,4 га. ... ... ... ... (цехына) кіреді: 2 эрлифті бірінші көтеру сорғыш станциялары, аэротенктердің 2 ... ... ... ... терең сулы сынау аэротенктері-2 дана), 12 екінші радиал тұндырғыштары, 9 айдағыштары бар ауа ... ... ... бас ... ... ... станциясының аймағында қажетті әкімшілік, зертханалық, тұрмыстық және қызмет көрсетуге арналған ғимараттар мен бөлмелер бар, оның ішінде: механикалық ... ... ... ... ... ... ... және қойма үй-жайлары.
2 Зерттеу нысаны және әдістері
2.1 Шайынды су құрамындағы азот қосылыстарын анықтайтын құрал- жабдықтар
Колориметрия (лат. сolor - түс және ... - ... ... колориметрия - боялған ерітіндідегі заттың концентрациясын сол ... ... ... ... өлшеу арқылы анықтауға негізделген сандық анализдің (талдаудың) фотометрлік әдістер тобы. Ерітіндіде жұтылған ... ... және ... ... ... мен ... ... арасындағы байланыс Бугер - Ламберт - Бер заңы ... ... ... - ... ... ... ... арналған химиялық, оптикалық құрал. Боялған ерітіндідегі бояйтын заттардың концентрациясы жоғарлаған ... ... ... ... ... ... Колориметрдің әрекеті оның осы қасиетіне негізделген. Колориметрмен барлық өлшеулер ... ... ... ... ең ... жұтылатын (ерітіндінің басқа компоненттерімен нашар) бөлігінде монохроматты жарықта жүргізіледі. Сондықтан колориметрлер жарық фильтрлерінің жыйынтығымен жабдықталады; өткізілетін жарықтың жіңішке спектральды диапазондарымен әр ... ... ... бір ... ... ... ... жеке-жеке анықтауға мүмкіндік береді [22].
Колориметрлер көз мөлшерімен және нақты (фотоэлектрлік) болып бөлінеді. Көз мөлшерімен өлшенетін колориметрде өлшенетін ерітінді арқылы ... ... көру ... тек бір ... ... түсіреді, сол уақытта басқа бөлігіне концентрациясы белгілі заттың ерітіндісі арқылы өтетін жарық түседі. Салыстырылулы ерітіндінің біреуінің 1 қабатының қалыңлддығын немесе І ... ... ... ... ... көз ... екі ... түс тондары көзге бірдей болуына қол жеткізеді, осыдан соң 1, І арасындағы белгілі қатынаста ... ... ... ... мүмкін.
Спектрофотометр - оптикалық диапазондағы электромагниттік сәулеленудің толқындарының ұзындығы бойынша спекрлі құрамын зерттеуге, сәулеленумен әрекеттескен ... және ... ... ... ... және спектрлі талдау мен фотометрлеуде қолданылатын спектрлі құрал. Спектрофотометрлер колориметрияда және ... ... ... ... ... толқын диапазонында (ультракүлгіннен инфрақызылға дейін) жұмыс істей алады. Спектрлі ... ... ... бұл спектрофотометрдің сәулелену спектрін өлшеу қабілеті. Сәулелену ағынының шамасы бағаланатын толқын ұзындығының жалғыз ... ... ... ... толқын ұзындығының шамасының өзгеру қадамы 10 нм-ге тең. Бұл ... ... ... өлшеуді жоғары нақтылықпен жүргізуге мүмкіндік береді. Зерттеу жұмыстарында қолданылатын бұдан дәлірек спектрофотометрлер 5нм мен 1нм-ге тең жінішкерірек интервалдарда спектрды өлшеуді ... ... ... ... ... ... бірсәулелі және екісәулелі деп екіге бөліп қарастырамын.
Рефрактометр - жарықтың сыну көрсеткішін ... ... ... ... сынған, грекше metreo- өлшеймін деген мағынаны береді. Рефрактометр - су араласқыш эмульсиялардың ... ... және ... ... анықтаудың әмбебап қосалқы құрылғы болып табылады. Рефрактометрлердің бірнеше түрлері бар, олардың жұмыс істеу ... ... ... негізделген: бұрыштарды тура өлшеу тәсілі - екі орта ... өту ... ... сынуы, толық ішкі шағылыс құбылысқа негізделген тәсіл, интерференция тәсілі. Сыну ... ... түсу ... ... ал ... толқын ұзындығына және температураға тәуелді. Осыған байланысты заттың сыну көрсеткішін монохроматты жарық пен ... ... ... Ең ... ... ... 1756 жылы М.В. ... құрастырды. Қолданыста Аббе және Пульфрих типті рефрактометрлер жиі кездеседі. Олар сынудың шеткі бұрышты өлшеу принципіне негізделген. Ол эксперименталды түрде ... және ... 1%-ке ... ... жоғарылауына тең. Рефрактометрлік өлшеулер кезінде температураның әсері тиіспеу үшін, термостатияны қолданады. Рефрактометрлік талдауды спирттің концентрациясын, көптеген дәрілердің құрамын және ... ... ... үшін ... Бұл ... кемшілігі - сыну көрсеткішті жоғары дәлдікпен тапқанға қарамастан, кішкентай дәлдік [23].
2.2 Шайынды ... ... ... ... азот ... жою
Биологиялық тазарту құрылыстарының алдына құрамында азот болатын заттардың барлық ... ... жою ... ... бұл ... әртүрлі жағдайларын қамтамасыз етуді талап ететін көп кезеңдік күрделі процестермен жүзеге асырылады.
Шайынды суларда азот ... ... (,,) және ... ... ... ... ... құрамдастардан тұрады. Химиялық талдау әдістерімен төрт түрі айқындалады: аммоний азоты, нитриттер, нитраттар, жалпы азот және Къедаль бойынша азот, ол органикалық азот пен ... ... ... және ... ... ... болмауы немесе сынаққа дайындау процесінде ұшады) қамтиды.
Азот тұрмыстық шайынды ... - адам ... азот ... ... ... ... ... заттардың негізгі бөлігі болып табылады. Тұрмыстық шайынды суларда ... ... ... түрінде 80-90% барлық азотты құрайтын заттар ... ... - бұл ... ... қосылыстарының органикалық емес түрлеріне бактериялық айналуы, олардың негізі кәріз жүйесінде гетеротрофтық шіріткіш (аммонификациялайтын) бактериялар жасайтын ... пен ... ... ... ... ... ... жинақталатын аммиак болып табылады [24]. Аммиактан басқа аммонификациялау нәтижесінде фосфор мен күкіртсутек пайда болады. Бұл ... ... ... (100С ... рН ... ... ... шайынды сулардың жеткіліксіз уақытта болуы кедергі келтіреді (бұл желілер ұзындығының қысқалығынан ... ... ... ... ... ... жасалмаған кәріздерге тән1). Кәріздегі шайынды сулардың қысқа жолы сондай-ақ шайынды ... ... ... ... өнеркәсіптік объектілер қалалық тазарту құрылыстарына жақын орналасуына да негізделуі мүмкін, ... ет ... ... ... және т.б. ... жағдайларда құрылыстарға шірімеген белок қосылыстарының көптеген ... ... ... ... қоса ... өлшеу жүргізудің стандарттық әдістері ескермейді (азот аммонийін анықтау кезінде белоктан коагулянттар қосып алдын ала шығарылады). ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Түсетін белок қосылыстары құрылыстардың анаэроб аймақтарында (олар әрқашанда болады) азот ... ... ... ... Осы ... ... қанағаттанарлық нитрификациялау жайында мөлдерленген, сондай-ақ тазартылған суларда азот ... ... ... ... ... ... нитрификациялау процесі қалай жақсы жүргізілсе де, қанағаттанарлық жұмыс істейтін тазарту құрылыстары тазартқан шайынды суларда 1,0 - 2,0 ... ... ... ... азоттың болуы түсіндіріледі[25].
Нитрификациялау - көп кезеңдік күрделі процесс. Нитрификациялаудың бастапқы кезеңі аммоний тұздарын нитриттерге қышқылдандыру, мынадай ... ... ... ... ... бактериялардың тіршілік етуінің және функционалдық белсенділігінің нәтижесінде жүзеге асады, олар хемосинтездеуші автотрофтарға жатады; органикалық ортада органикалық қосылыстардың болуы ... ... ... әсер ... ... ... ... азотты нитрификациялау ОБТ көрсеткішімен сипатталатын құрамында көміртектес қосылыстар іс жүзінде толығымен қышқылданғаннан кейін ғана минерал болады. ... ... ... ... ... ... өсуіне жағдай туады, бұл бактериялар - бірнеше ... ... ... ... ... ... ... қоздырғыштары. Олардың негіздері Nitrosomonas, Nitrosocystis, Nitrosospira, Nitrosococcus, ... ... ... табылады.
Нитрификаттар органикалық қосылыстарға (пестицидтерге, гербицидтерге) және ... ... ... ... көміртек қышқылы, метан) сезімтал келеді. Барлық ауыр металдар нитрификаттар үшін басушы токсиканттар болып табылады.
Нитрификациялаудың ... ... ... ... ... ... үшін ... неғұрлым қолайлы әсері рН 7,2 - 8,6 аралығында болады, олар ... рН ... ... ... ... келеді.
Нитрификациялау процестері тазартылатын шайынды сулардың температурасына байланысты болады. +9 ºС ... ... ... ... бәсеңдейді (ең төменгісі 8 ºС );
+6 ºС температура кезінде процесс толық тоқтайды. Нитрификациялау үшін өзге де ... ... қыс ... оның белсенділігі 10%-ға төмендейді. Температура +37 ºС жоғары болған кезде нитрификациялау жылдамдығы суда ... ... ... ... ... ... ... 35ºС дейінгі температура диапозонында нитрификациялау қанағаттанарлық болады және оның қарқындылығы температура 35 ºС дейін көтерілу кезінде ұлғаяды [26].
Нитрификациялау - ... баяу ... ... табылады, ол лай қоспасында ерітілген оттек жеткіліксіз болған кезде одан сайын бәсеңсиді және басылады. Нитрификациялаудың бастапқы кезеңін қамтамасыз ету үшін ... ... ең ... ... ... 1 ... астам болуға тиіс. Бұл ретте белсенді лай организмдерінің тыныс алуын қамтамасыз ету үшін ерітілген оттегінің ... ... ... сондай-ақ аэротенктерде лай қоспасының жақсылап араласуы да талап етіледі, оған не берілетін ауаның көп мөлшерімен, не ... ... ... ... (ұсақ көпіршікті және ірі көпіршікті аэраторлардың оңтайлы үйлесімділігі) қол жеткізіледі. Бір миллиграм аммоний ... ... ... 2,33 мг ерітілген оттек жұмсалады. Нитриттер - амонды азоттың толық қышқылданбаған өнімі ... ... ... ... суларда нитриттердің пайда болуы органикалық заттардың негізгі бөлігі минералданғанын (қосарласып өтетін суарылатын алқаптардағы ... ... ... ... және ... ... ... екінші кезеңі - нитраттардың пайда болуы алғашқысы ойдағыдай ... ... ғана ... өйткені аммиактың артықшылығы нитрификациялаудың екінші кезеңі ... ... ... ... ... ... ... кезеңде пайда болған азот тәріздес қышқыл тұздарының азот қышқылы тұзына қышқылдануына негізделеді. Процесс мынадай теңеуге сәйкес өтеді.
(2)
Нитрификациялаудың екінші ... ... ... Nitrococcus Nitrocystis, Nitrospira тектегі бактериялар жүзеге асырады [27]. Олар үшін қышқылданудың жалғыз субстраты нитриттер болып ... ... ... азотының пайда болуы) бактериялық биомассаның өсу жылдамдығы Nitrosomonas (нитриттер азотының пайда болуы) қарағанда едәуір жоғары ... ... ... бактериялары ортаның қолайсыз жағдайларына: ерітілген оттегінің, рH құрамына неғұрлым сезімтал келеді. Сілті ортасында ... ... ... ионы ... әсер ... Осы ... ... екінші кезеңі рН 7,0 - 7,6 бейтарап мәндерінің тар шегінде әрекет етеді. ... ... ... ерітілген оттегің құрамына неғұрлым талап қояды (3,5 мг/дм3 ... ... ... ... ... ... ең ... мәндерге жетеді). 1 мг нитриттерді нитраттарға дейін қышқылдандыру үшін 3,4 мг оттек талап етіледі.
Нитрификациялау ... ... өтуі үшін лай ... ... ... ... мөлшерін ұстап тұру және аэротенка мен регенераторлардың басында, аэротенктердің басқа аймақтарына қарағанда ауаны 2-3 есе артық беруді, ... ... ... ... қалың қабатын болдырмау және оның оттек жұтымдылығын өсірмеу үшін олардан лай ... ... ... ... ету ... ... ... екінші кезеңінің бактериялары токсиканттарға соншалықты сезімтал келмейді және бірінші кезеңді қамтамасыз ететін бактерияларға ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңі осы себептермен көптеген ... ... ... Нитрификациялау қарқындылығы нитрификациялайтын бактериялардың санына тепе-тең болады. Температура ... ... ... бактериялардың өсуіNitrosomonas бактерияларға қарағанда 50 %-ға артық болады. Сондықтан жүйеден лайды артығымен шығару ең алдымен нитриттердің ... ... ... әсер ... ... бұл кезең - нитриттер түзілуінің негізгі кезеңі болып табылады, ол болмаса нитрификациялаудың барлық процесі бұзылады.
Қанағаттарлық ... үшін ... ... шамалы жүктеме және лайдың елеулі мерзімі (кемінде 4-5 тәулік) болуы қажет. Тұнбаның ... ... ... ... ... ... сақтауға мүмкіндік болады. Шамалы мерзімін ұстап тұру лайдың неғұрлым жиі шығарылуын және нитрификаттарды едәуір ысырабын болжайды, олар ... ... ... өз санын баяу қалпына келтіреді. Лайдың мерзімін 8 тәуліктен астам ұстап тұру ... ... ... ... шайылатын және артық лайды шығару кезінде жойылатын нитрификациялаушы бактериялардың ... ... ... орнына келтіруге мүмкіндік береді.
Лайға 400-500 мг ОБТ5 жүктеме кезінде 1 г белсенді лайға ... ... ... 200-250 мг/г жүктеме кезінде нитраттар әсіресе жаз мерзімінде пайда болады.100-150 мг/г төменгі жүктеме кезінде ... ... ... ... және ... басым бөлігі нитраттарға ауысады. Нитрификациялаудың болуы мен тереңдігіне жүктеменің елеулі әсерінің болуы шайынды ... ... ... ... ... ала алу қажеттілігімен, сондай-ақ жүктеменің шайынды сулардағы ... ... ... ... ... сулардағы нитрификациялық әлеуеті деп ОБТ5 және бастапқы ... ... ... ... ... азот мөлшері мәндерінің арақатынасы есептелінеді. Кейіннен нитрификациялаумен толық қышқылдандырып жұмыс істейтін қалыпты тазарту жүйесінде нитрификациялау әлеуеті 5-6 ... Ол ... ... ... қарқындылығы төмендейді. Тереңдетіп нитрификациялауды қамтамасыз ететін төмен жүктелімдегі аэротенктер ... ... екі ... ... ... процесінде нитрификациялау әлеуеті неғұрлым қолайлы - ол 3-ке тең болады. Тазартылатын шайынды сулардың ... ... ... ... айқындайды және жобалау кезінде тазартудың технологиялық схемасын таңдау жағдайында ескерілуі тиіс, өйткені ол түзуші белсенді ... тірі ... ... ... ... ... айқындайды [29]. Нитрификаттар фракциясы қаншалықты аз болса, белсенді лайдың соншалықты үлкен мерзімі қанағаттанарлық нитрификациялауды ... ету үшін ... ... ... құрылыстарын жобалау кезінде есептерде сондай-ақ нитрификациялау жылдамдығы ескерілуі тиіс, ол әртүрлі жағдайларда 1 ... ... 1 ... ... затында 3-тен 10 мг азот құрайды.
Кесте 4 - Шайынды ... ... ... және ... ... ... арақатынасы (белсенді лайдағы бактериялардың жалпы биомассасы бірлікпен алынған)
Нитрификациялау ... ... ... фракциясы
Нитрификациялау әлеуеті(ОБТ/ жалпы азот)
Нитрифкаттар фракциясы
0,5
0,35
5
0,054
1,0
0,21
6
0,043
2,0
0,12
7
0,037
3,0
0,083
8
0,033
4,0
0,064
9
0,029
Сипатталған азоттың айналу процестері қолданыстағы биологиялық тазарту құрылыстарындағы ... ... үшін ... ... ... мүмкіндік береді. Оларға мыналар жатады:
* Рн, тазартылатын сулардың температурасы;
* Тазартылатын шайынды сулардағы жеңіл қышқылданатын суда еритін органиканың мөлшері;
* ... ... ... ... және ... ... мөлшері;
* Аэротенктердегі, екінші тұндырғыштардағы аэробтық;
* Шайынды сулардың ... ... ... ... мөлшері, оларда уытты заттардың болуы);
* Мөлдірленген шайынды сулардағы нитрификациялау ... ... ... ... шамасы, лайдың мерзімі және нитрификациялаушы бактериялардың саны;
* Аэротенктердегі аэрация кезеңі және белсенді лайдың регенерациялау пайызы [30].
Тазартылған ... ... ... қышқылданған түрлерінің болуы органика қышқылдануының қанағаттанарлық аяқталған процесі және нитрификациялаудың басталуы туралы куәландырады.
Кесте 5 - ... ... ... ... жағдайлар
Әсер етуші факторлар
Мәндер аралығы
Рұқсат етілетінрН
5,6 - 10,3
ОңтайлырН:
нитрификациялаудың I фазасы (NO2)
7,2 - 8,6
Нитрификациялаудың II фазасы (NO3)
7,0 - 7,6
Рұқсат ... ... - ... температура, ºС
15 - 30
Ерітілген оттек, мг/дм[3]
ең аз мөлшері
оңтайлы мөлшері:
I фаза
II фаза
1,0
1,8 - 3,0
2,5 - ... ... ... ауыр ... мөлшері, мг/дм[3]
олардың үйлесімді әрекетін есепке алмастан 5,0 кем
басқа ... ... ... ... ... мерзімі (оңтайлы), тәулік
6 - 9
Жол берілетін нитрификациялау әлеуеті
0,5-тен және 8,0-ден аспайтын
Оңтайлы нитрификациялау әлеуеті
0,5 - ... ... NH4 (2,0 ... ... және NO2 ... ... үлесі) болуы нитрификациялаудың жеткіліксіз тереңдігін көрсетеді. Тереңдетіп ... ... ... биологиялық тазарту құрылыстарындағы тазартылған суларда негізінде ... азот ... ... ... оның ... ... 5,0-6,0 ... және 40,0 және одан астам мг/дм3 жетуі мүмкін. Нитриттер бірліктің ондық үлесіне сирек жетеді, тіпті ... ... ... ... олар көп ... де, олар ... процесінде едәуір дәрежеде қышқылданады және тазартылған суларда бірліктің ... ... ... ал ... азоты 1,0 мг/дм3 аспайды.
Шайынды суларды нитрификациялап ... ... ... ... ... ... ... аэрацияның қысқа кезеңі болатын жоғары жүктемедегі құрылыстар оларды жақсылап пайдаланғанда жаз уақытында шамалы нитрификациялауды қамтамасыз ете ... ... бұл ... ...
Су бұру жүйелеріндегі тазарту құрылыстарының басым көпшілігі ластаушы органикалық тектес заттарды оларды кейіннен нитрификациялап толығымен қышқылдандыру технологиясын ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуінің негізгі себебі (оларды қанағаттанарлық пайдалану жағдайында) тазартылатын шайынды суларда күрделі ... ... ... ... және ... ... [31].
Тиімді нитрификациялау әрқашанда қолайлы процесс бола бермейді және лай ... газ ... ... ... ... ... қалқып шығу және тазартылған сумен ... ... ... ... ... нәтижесінде тереңдетіп нитрификациялауды қамтамасыз ететін биологиялық тазарту құрылыстарында тазартылған шайынды сулардың сапасын нашарлатуға алып келуі мүмкін. Жаз ... ... ... ... бұл ... ... Осы орайда оғаш жағдай туындайды, қаншалықты тазарту ... және ... ... ... ... ... ... екінші тұндырғыштардан лайды артық шығару нәтижесінде су айдындарын соншалықты ластау қауіпі пайда болады.
Лайға ... ... ... (лайдың бір грамм құрғақ затына келетін БПК көрсеткішімен көрсетілетін органикалық ластаушының мөлшері) тазарту тиімділігін арттыруға, нитрификациялауды ... ... ... және ... ... ушықтандырады.
Осылайша екінші тұндырғыштарда аэрациялық жағдайлар ... ... ... ... ... 1 ... кем) жақсы нитрификациялайтын белсенді лай үшін ... ... ... су қабаты жақсы жылитын күндізгі уақытта денитрификациялау құбылыстары байқалуы мүмкін. Екінші тұндырғыштарда денитрификациялау ... ... ... ... бірнеше факторлармен ұшығады:
* Шайынды суларда қолайлы денитрификациялау әлеуеті кемінде 3,5-тен 8,0-ге дейін (оңтайлысы 4-6) ... ... ... ... ... ... азотқа ОБТ5 арақатынасы);
* Аэротенктерде тиімді нитрификациялау нәтижесінде түзілетін газ тәріздес азоттың - нитриттер мен нитраттар (NO2, NO3) ... үшін ... және ... жоғары құрамда болуы;
* Лайдың елеулі шағы;
* Екінші тұндырғыштардағы судың температурасы (оңтайлы 10-35 °С)
* Рн ... 10 - 35 ... ... ... ... ... ... сулардағы денитрификациялау әлеуеті кемінде 3,5 болуға тиіс, ал оның мәні 4 және 6-дан одан жоғары ... ... ... ... одан әрі ... ... 2-ге тең болатын денитрификациялау әлеуеті ... ... ... ... үшін ... ... ... [32].
Екінші тұндырғыштарда денитрификациялаудың пайда болуына тазартылған суда жазғы ... ... 16 - 25 ºС ... ... (NO3 - N) 5 - 8 ... ... әсер ... көп ... ... асырылады. Негізінде оны денитрификациялаушы бактериялар: Thiobacillus denitrificans, Pseudomonas fluorescens, Ps. aeruginosa, Nitrococcus ... ... ... ... акцепторы ретінде денитрификатор- микроорганизмдер пайдаланады. ... ... ... үшін ... жоқ ... талап етіледі. Рұқсат етілетін температура 5-тен 50 ºС дейін, оңтайлы 10 - 35 ºС рН ... 6,0-9,0, ең ... ... ... ... рН 7,0-7,5 кезінде жетеді.
Поллютантардың уытты әсеріне денитрификаторлар нитрификаторларға қарағанда қатты сезімтал бола ... ... ... 1мг азотқа нитраттар ыдырауы кезінде - 2,86 мг және нитриттер ыдырауы кезінде - 1,73 мг оттегі бөлінеді. ... ... ... ... ... құрылыстарда нитрификациялау-денитрификациялау процесі тұрақты түрде орын алады, өйткені биологиялық тазартудың әртүрлі учаскелерінде анаэробтық ... ... ... Биологиялық тазарту құрылыстарында денитрификациялау процесі оң нәтижелі болып табылады, өйткені суды қышқылданған азот түрлерінен ... ... ... ... және ... ... ... органикалық емес азоттың құрамын 90%-ға дейін, ал жалпы азотты ... ... ... ... ... ... ... денитрификациялау негізінде екінші тұндырғыштарда болады (әсіресе жазғы маусымда жиі) және белсінді лай үлпектерінің ... ... ... өтеді. Бұған екінші тұндырғыштардың түбінде лай массасында түзілетін газ тәріздес азот әсер ... ... ... ... азот қауыздардың ішінде түзіледі, оларды жарады, ұсақтайды және жүзбелі заттардың шығарылуы одан сайын үдейді, ... ... ... ... ... және ... тұндырғыштарда іріленеді[33].
Екінші тұндырғыштардағы денитрификациялауды төмендету жөніндегі іс-шаралар ретінде лай шығуын болдырмау мақсатында аэротенктерде нитрификациялауды басатын іс-шараларды ұсынуға ... атап ... ... ауаны беруді азайту;
* Жүктемелерді ұлғайту (аэротенктерде белсенді лайдың жұмыстық мөлшерін төмендету немесе бірінші ... ... ... ... сирек шығару);
* Нитрификациялаушы бактериялар ысырабын көтеру және лай мерзімін төмендету мақсатында шығарылатын артық ... ... ... басу үшін ... ... 6 тәуліктен кем ұстау қажет, бірақ оның оңтайлы мәндерін тәжірибелі ... ғана ... ... ... ... азот ... ысырабын ескеру үшін биологиялық тазартуға түсетін және ... ... ... азот бар ... ... ... ... азот балансын шығарады.
Тереңдетіп нитрификациялау көптеген жағдайларда шайынды суларды тазарту процесінде олардың рН төмендеуімен жалғасады. Органикалық ластаушы заттарды әдеттегі биохимиялық ... ... ... лай ... ... ... тазартуға түсетін шайынды сулардың рН салыстырғанда тазартылған рН біршама ... ... суда 15,0 - 30,0 ... және одан ... нитраттар құрамының болатын тереңдетіп нитрификациялау кезінде рН біршама төмендейді, бұл әсіресе жазғы кезеңде байқалады, нитрификациялау ... ... ... ... ... ... ... рН елеулі төмендеуі (бірлікке және одан жоғары) жылдың жылы кезеңінде қазылған шұңқырлардан қосымша жүктемелер алатын ... ... ... ... мөлшері себебінен болады. Бұл амонды азоттың қышқылдану нәтижесінде сілтінің бұзылуына байланысты. Аммоний тұзы ... ... ие. ... ... ... ... кейін ортада минералды аниондар жинақталады:
(3)
рН төмендеуі СО2 бөлінуін ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі бір аммоний ионы екі бикарбонат ионын байланыстыратын арақатынас бойынша есептеледі. Демек сілті шығыны мг ... ... 2 51/14 = 7,3 мг ... осы ... оттек жағдайлары нашарлау кезінде денитрификациялауды қамтамасыз ететін нитрификациялау-денитрификациялау технологиясы ұсынылады [34]. ... ... сан ... азот ... құрамы басты негізде тазарту құрылыстарының жұмыс істеуінің технологиялық өлшемдеріне байланысты (лайға органикалық ластаушы заттар бойынша жүктеме, аэрация ... ... ... ... ... мен ... нитрификациялауды қамтамасыз ететін дәстүрлі режим кезінде (лайға органикалық ластаушы заттар бойынша бір грамм лайға тәулігіне 0,2 - 0,3 г ОБТ5 ... ... ... аспайтын аммонийі тұзының төмендеуі болады және шамалы мөлшерде нитраттар (3 - 4 ... ... ... ... ... режимінде жұмыс істейтін шағын жүктелетін құрылыстарда тазартылған суда нитраттардың жоғары құрамы -15 мг/дм3 және одан астам, тиісінше ... ... ... ... ... ... ... биогенді элементтерді тереңдетіп жоюдың неғұрлым перспективалық әдісі аэробтық және ... ... ... ... ... биологиялық тазартуға негізделеді. Азотты тереңдетіп тазарту нитрификациялау-денитрификациялау әдісі арқылы қол жеткізіледі[35].
Бастапқы аэробтық аймақ ... ... ... ... ... ... ... аэротенктер бар барлық құрылыстарда болады. Осы аймақта тазартудан өткен шайынды суларда ОХТ, ОБТ ... ... ... ... ... және ... ... құрамы төмендейді, ал құрамында азот бар минералды қосылыстар - нитриттердің, нитраттардың құрамы ұлғаяды. Осы ... ... ... ... аэробтық жағдайларда микроаэрофильдермен, ал ауаның ұсақ көпіршікті диффузорларын пайдаланған кезде және лайға органикалық ластаушы заттар бойынша жүктеме кезінде - ... ... ... 2.1 - ... ... ... ... аймақта еркін оттек болмайды, өйткені ауа лай ... ... және оның ... жылдамдығы төмен батырылатын механикалық араластырғыштармен қамтамасыз ... ... ол ... ... химиялық байланысқан сипатта болады (егер нитриттердің құрамы 0,5 мг/дм3). Қолайлы жағдайларда аноксидтік аймақ - бұл белсенді денитрификациялау аймағы ... ... ... ... қосымша жеңіл қышқылданатын органиканың берілуімен қарқын алады. Аноксидтік аймақта ... және ... ... болады.
Анаэробтық аймақта оттек еркін түрде, ... ... ... де ... ... ... жалғаса береді және өз жасушаларында полифосфаттарды жинақтауға қабілетті организмдер биомассасының көбеюі орын алады, сондай-ақ олардың кейінгі екінші ... ... ... жұту ... ... ол азот пен ... ... алу технологиясын іске асыру кезінде анаэробтық аймақтан кейін болады. Осы кезеңде фосфаттардың құрамы шайынды суларда ... ал ... мен ... ... ... ... ... белсенді лайда факультативтік және облигаттық (қатаң) анаэробтар болады [36]. ... ... ... ... қышқылданатын органика неғұрлым көп болса, кейінгі екінші аэробтық аймақта фосфоржинақтаушы бактериялар биомассасының өсімі соғұрлым көп ... және ... ... көп ... ... ... шайынды сулардан белсенді лайдың биомассасына көп өтеді.
Шайынды сулардың нитрификациялау немесе денитрификациялау әлеуетін талдау тазартқыш құрылыстарды ... ... ... ... ... азот бар ... ... тиімді процестерін күшейту жөніндегі іс-шараларды әзірлеу кезінде өткізіледі. Мұндай талдау азот қосылыстарын жою ... ... үшін ... ... ... ... және олардың нитрификациялау немесе денитрификациялау бейімділігін ескере отырып оңтайлы шешім ... ... ... ... ... ... ... ауаны аэрациялық диффузорлар арқылы беру керек емес, өйткені тіпті шамалы ірі көпіршікті ... ... ... бәсеңдетеді.
Кесте 6 - Әртүрлі құрамдағы шайынды сулардың ... және ... ... ... ... ... шайынды сулардағы ОБТ5 және жалпы азоттың құрамының арақатынасы,
Әлеует
Нитрификациялық (норма 0,5 және 6,5-тен ... ... ... 3,5 және 8,0 ... ... бірге анаэробтық лайдың тығыздануы оның әрекет етуін құртады. Сондықтан анаэробтық организмдердің қанағаттанарлық тірлігін қамтамасыз ету үшін лай ... ... ... осы ... лай ... ауаға молайтпау үшін тенктердің түбінде орнатылады. Аэробтық кезеңде ауа жұмсау бойынша аэрацияның талап етілетін қарқындылығы ауа оттегін пайдалану тиімділігі ... 15% ... ... ... 8 000 - 11 000 ... ... [38].
Белсенді лайдың регенерациялау пайызының ұлғаюы нитрификациялау процесіне оң әсер етеді. Нитрификациялау-денитрификациялау технологиясын ойдағыдай іске ... ... ... ... 80-85% ... қол жеткізіледі. Азотты жою тиімділігі едәуір дәрежеде нитрификациялау-денитрификациялаудың ... ... ... яғни ... ... және ... кезеңдерін реттілікпен үйлестірудің технологиялық шешіміне негізделеді.
Қолданыстағы құрылыстарда пайдаланылатын неғұрлым кеңінен таралған схема кейіннен нитрификациялап органикалық ластаушы заттардың толығымен қышқылдануын қамтамасыз ... ... ... ... жүзеге асырылады:
* Нитрификациялаудың аэробтық және анаэробтық аймақтарымен (нитрификаторға ауа диффузорлар арқылы беріледі);
* Денитрификациялаумен (лай қоспасы батырылған араластырғышпен араластарылады) жүзеге ... азот бар ... ... ... осы ... ... ... кезінде мынадай түсініктерді назарға алған жөн.
Аэробтықтан анаэробтыққа немесе керісінше өту жағдайлары гететрофтық флокул түзейтін бактериялардың тіршілік етуі үшін ... ... ... ... пен анаэробтық аймақтарды оқшаулау болмаған жағдайда белсенді лайда жіпшелі бактериялардың өсуі мен ... ... олар көп ... кезде факультативтік анаэробтар болып табылады және өтпелі жағдайларға (аэробтықтан анаэробтыққа) неғұрлым төзімді ... ... ... ... ... ... лайдың ісіну қауіпі туындайды. Сондықтан бір аймақтан екіншіге өту аймақтарында ... ... ... қамтамасыз ету қажет, мысалы, анаэробтық аймақтан аэробтық аймаққа өту кезінде аэробтық аймақтың басында аэрацияның қарқындылығын қамтамасыз ету ... ... ... анализ
Бұл әдіс арқылы заттың қарапайым сандық және сапалық құрамын анықтауға болады. Спектральды сандық анализ басқа химиялық анализ әдістерімен ... ... ... және тез ... ... Оның ... проценттің мың немесе он мың бөлігін құрамайтын элементтерді анықтауға болады. Бұл анализдың ... бір ... ... ... үшін зерттелетін заттың өте аз мөлшері ғана қажет.
Зертханаларда оптикалық ... ... ... кең ... ... әдіс. Бұл әдіс боялған ерітіндіден өтетін жарық ағының интенсивтілігін өлшейді. Колориметрикалық анализ әдісін 1795 жылы орыс ... ... ... анализде зерттелетін ерітіндінің түсін өзгертетін химиялық реакциялар қолданылады. Боялған ерітіндінің жарық жұтуынан немесе пайда болған бояу мен ... ... ... ... ... зерттелетін ерітіндіде боялған заттың мөлшерін анықтайды.
Ерітіндінің интенсивті боялуы мен ерітіндідегі боялған заттың мөлшері арасында тәуелділік бар.
Колориметрикалық анализдің сипаттамасы.
Ерітіндінің ... ... әр ... әдістер арқылы өлшеуге болады. Колориметрияның субьективті (визуальды) және объективті ... ... ... ... интенсивтілігін көз мөлшермен анықтау.
Объективті әдістерде ерітіндінің боялу интенсивтілігін анықтауда фотоэлементтерді қолданады. Анықтау арнайы фотоколориметр деп аталатын ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
* Стандартты серия әдісі;
* Орын алмастыру әдісі;
* Сәйкестендіру.
Стандартты серия әдісі. Анализді стандартты серия ... ... ... ... ерітіндінің боялу интенсивтілігін арнайы дайындалған стандартты ерітінділердің түстерімен салыстырады.
Орын алмастыру әдісі. Бұл әдісте зерттелетін ерітіндінің бояуын бақылаушы ... ... ... ... ... ... үшін ... ерітіндіде бар барлық компонеттерді қосады, тек зерттелетін затты қоспайды. Содан кейін оған зерттелетін заттың стандартты ерітіндісін қосады. Бақылаушы және зерттелетін ... түсі ... ... ... ... ... ... Зерттелетін ерітіндіде анықталатын заттың мөлшері бақылаушы ерітіндінің мөлшеріне тең деп есептеледі.
Сәйкестендіру әдісі. Бұл әдіс зерттелетін ерітінді мен ... ... ... концентрациясы бар ерітіндінің түсін сәйкестендіру. Боялған заттың әр түрлі концентрациясы бар екі ерітіндінің жарық ағынының күші бірдей ... ... ... мөлшерінің өзгерісі арқылы анықталады. Зерттелетін және стандартты ерітіндінің әр түрлі концентрациясына ... ... ... ... ... интенсивтілігі бірдей болады.
Фотоколориметрлік әдіс. Барлық фотоколориметрлік әдістер бір принципке негізделген. Зерттелетін ... ... ... ... ... ... ... ағыны өтеді. Ерітіндіден өткен жарық ағынын жарық энергиясын электр энергиясына айналдыратын фотоэлемент қабылдайды. Пайда болған электр тоғын сезімтал гальванометрмен ... ... ... ... ... үшін зерттелетін ерітіндінің оптикалық тығыздығын (Дзерт) өлшейді және концентрациясы белгілі ... ... ... ... (Дэтал) өлшейді.
Сзерт =ДзертДэталСэтал
(4)
Фотоколориметриялық әдіс ұтымдылығы бояу интенсивтілігін тез және оңай ... ... ... - ... құрамындағы қосылыстың концентрациясын өлшеуге арналған оптикалық құрал. ... ... ... ... ... ... ... концентрациясы жоғарылаған сайын өтетін жарық жоғарылайды. Бұл құралдың спетрофотометрден айырмашылығы өлшеу монохроматты сәулелер арқылы емес, полихроматты жіңішке спектральды ... ... ... 2.2 - ... фотометр КФК - 3
Фотометр - өткізу коэффицетін өлшеуге, ... ... ... ... сонымен қатар фотометрдің градуирлігін алдын - ала ... және ... ... ... өзгерткен соң ерітіндідегі заттың концентрациясын анықтауға болады. Фотометр 220 В, 50 Гц ... ... ... ... спектральды интервал 7 нм аспайды.
Өлшеу шектері:
Өткізілетін коэффицент % 0,1 - ... ... 0 - ... ... параметрі тек осы фотометрге келеді. Басқа фотометрдің ... ... ... ... - 1, өткізу коэффиценті % 10,8
К - 2, ... - 3, ... ... ... ... нм ... 7 - Азот ... ШРК-сы
Азот қосылыстары
Сорбұлақ су қоймасының ШРК-сы, г/м[3]
Су алаңдарының ШРК-сы, ... ... ... сульфосалицил қышқылын пайдалану арқылы анықтау үшін жасалатын спектрометриялық әдіс
1 Қолданылу саласы
Осы әдіс шайынды және ауыз суды ... үшін ... ең ... көлемі 25см3 болған кезде СN= 0,2 мг/дм3 нитратты азотты концентрациялау үшін. Осы шекті сынаманың көлемі өте аз болған ... ... ... ... ... аз көлемдерін пайдалану арқылы немесе оны алдын-ала сұйылту арқылы арттыруға болады.
Әдістің сезгіштігі халықаралық зертханааралық сынақтармен ... ... ... ... азотын құрайды.
2 Нормативтік сілтемелер
Осы стандартта мынадай стандарттарға сілтемелер пайдаланылған:
ГОСТ 8.423-81 Өлшем ... ... ... мемлекеттік жүйесі.Механикалық секундомерлер. Тексеру әдістері мен құралдары.
ГОСТ 6709-72 Тазартылған су. Техникалық шаралар.
ГОСТ 20903-75 Спектрофотометрлерге арналған ... ... ... ... ... ... талаптар.
ГОСТ 23932-90 Ыдыс және зертханалық шыны жабдығы. ... ... ... ... ... ... және ... зертханалық таразылар. Жалпы техникалық шарттар.
ГОСТ 25336-82 Ыдыс және зертханалық шыны жабдығы. Типтері, ... ... мен ... 29228-91 ... шыны ыдысы. Градуирленген тамшуырлар.
ГОСТ 29251-91 Шыны ыдыс. Өлшеуірлер.
3 Терминдер мен ... ... үшін ... ... дәл өлшенген еселі бөлігі.
Өлшеу: Суспензияларда дисперсиялық фаза және дисперсиялық орта тығыздықтағы аз ... ... өте ... ... ... ...
Әдіс кейінгі өңдеу сілтісі бар нитратпен (салицил натрийі және ... ... ... қосу ... ... қышқылының реакция нәтижесінде туындайтын сары түске боялған, құрамында нитросалицил қышқылы бар спектрометриялық өлшеу негізделген.
Сілтіні кальций және магний тұзы тұнбасында түсу ... үшін ... ... ... ... ... қосады. Натрий азотты нитриттен құрылатын бөгетті басу үшін ... ... ...
Талдау кезінде тек квалификация реактивтерін және ГОСТ 6709 ... ... суды ... ... таза суды ... Күкірт қышқылы, с(H2SO4) = 18 моль/дм[3].
Ескерту: H2SO4 пайдалану кезінде көзді және киімді қорғау керек.
5.2 ... ... ... ... = 17 моль/дм3.
Ескерту: Мұзды сірке қышқылын пайдлану кезінде көзді және ... ... ... ... ... с(NaOH) = 200 г/дм3,
{[CH2- N(CH2COOH)CH2-COONa]2·2H2O} = 50 г/дм3.
(200 +- 2) г ... ... ... 800 мл суда ... ... керек.
(50 +- 0,5) г {[CH2- N(CH2COOH)CH2-COONa]2::2H2O}қосып еріту керек. Бөлме температурасына дейін сақтап, суы 1 дм[3] дейін өлшегіш цилиндрге қосу ... ... ... ... ... Бұл ... сақталу мерзімі шектелмеген.
5.4 Натрий азид ерітіндісі с(NaN3) = 0,5 ... +- 0,005) г ... ... шамамен 90 см[3] суда абайлап ерітіп, өлшеуіш цилидрде көлемі 100 см[3] дейін толтыру керек. Шыны ... ... ... Осы ... ... ... шектелмеген.
Ескерту: Осы реактив ағзада түскен кезде өте қауіпті. Қатты реагент пен қышқыл арасында байланыс өте улы ... ... ... ... ... ерітіндісі, с(HO-C6H4-COONa) = 10 г/дм[3]
(1 +- 0,1) г натрий салицил ерітіндісін (100 +- 1) см[3] суға ... ... ... ... сақтау керек.
5.6 Нитрат. Негізгі стандартты ерітінді, с (N) = 1000 мг/дм[3].
( 7,215 +- 0,001 ) г ... ... (KNO3) ... 750 см[3] суға ... ... 1 дм[3] ... ... мөлшерлеп құйып, белгіге дейін сумен толтыру керек.
Ерітіндіні шыны ыдыста 2 ай сақтауға болады.
5.7 Нитрат. Стандартты ерітінді, с(N) = 100 ... 500 см[3] ... ... бір ... 50 см[3] ... ... ... тамшуырмен құйып, белгіге дейін сумен толтырады. Ерітіндіні 1 ай ... ... ... ... ... с(N) = 1 ... 500 см[3] өлшегіш құтыға бір белгісімен 5 см[3] нитраттың стандартты ерітіндісін тамшуырмен құяды. Белгіге ... ... ... Ерітіндіні әр анықтама үшін қайтадан дайындау керек.
6 Жабдық
6.1 415 нм толқын ұзындығында жұмыс істейтін спектрометр және ұзындығы 40 немесе 50 мм ... ... ... 50 см[3] ... ... Жаңа ... ... көп болмаған тостағандарды жақсылап жуып, тазалау керек.
6.3 Сыйымдылығы алты ... ... кем емес ... су ... (25 +- 0,5) ºС дейін термостаты бар су моншасы
6.5 ГОСТ 25336 бойынша өлшегіш цилидрлер
6.6 ГОСТ 25336 бойынша ... ... ... ... ГОСТ 29228 ... сыйымдылығы 50 см[3] тамшуырлар
6.8 ГОСТ 23932 бойынша шыны бөтелкелер
6.9 ГОСТ 20903 бойынша кюветтер
6.10 ГОСТ 29251 ... ... ... 2, ... 10 см[3] ... ГОСТ 24104 ... дәлдік сыныбы 2, өлшеу шегі бар таразылар
6.12 ГОСТ 8.423 ... ... ... сұрыптау
Сынамаларды шыны ыдыста сұрыптау керек. Оларды сұрыптағаннан кейін неғұрлым тезірек талдау ... ... (2 - 5) ºС ... ... көп типті сынамалардың сақтау мерзімін ұзартуға болады, бірақ әр тип сынамалары үшін тексеру керек [44].
8 Анықтау ... ... ... және ... өңдеу
с(N) = 0,2 мг/дм[3] дейін нитрат концентрация кезінде талдауға арналған ... ең ... ... 25 см[3] ... ... жоғары концентрация кезінде сынаманың кіші көлемін пайдалану немесе оны алдын - ала сұйылту керек. Өлшемі бар сынамаларды өлшеуге арналған ... ... ... ... ... Тұнған өлшем үйірткіге ажыратылады немесе жуылған шыны талшық арқылы сүзіледі. Бос сілті және 8 артық pH сынама сілтісі сірке ... ... Бос ... ... ... орнына ( 5,00 +- 0,05 ) см[3] суды пайдаланып анықтауға ... ... ... ... Аб ... сияқты белгілейміз.
8.3 Калибрлеу
8.3.1 Калибрлік ерітінділерді дайындау
Таза буландырғыш тостағандар қатарына нитраттың жұмысшы стандартты ерітіндісін сәйкесінше 1,2,3,4,5 см[3] қосады. Бұл ... ... m (N) = ... нитраттың болуына сәйкес келеді.
8.3.2. Анықтаманы орындау
( 0,5 +- 0,05 ) см[3] натрий азид ерітіндісін және ( 0,2 +- 0,02 ) см[3] ... ... қосу ... 5 ... кем емес қалдыра тұрып, содан кейін қайнаған су моншасында кепкенше қоспаны буландыру керек. ( 1 +- 0,01 ) см[3] ... ... ... ... ... араластырып, қоспаны тағы да кепкенше булау керек. Су моншасынан тостағанмен ... ... ... ... керек.
( 1 +- 0,01 ) см[3] күкірт қышқылын қосып, абайлап араластырып, қалдығын тостағанға ... ... ... 10 ... қалдырамыз. Содан кейін ( 10 +- 0,1 ) см[3] су ... 0,1 см[3] ... ... ... ... мөлшерлеп сыйымдылығы 25 см[3] өлшегіш құтыға, бірақ белгіге жеткізбеу керек. Құтыны су моншасына (25 - 0,5) ºС ... ( 10 +- 2 ) мин ... ... ... ... ... алып, сумен көлемді белгіге дейін апарамыз [45].
8.3.3 Спектрометриялық өлшеулер
Жарық ... ... 415 нм ... ... суды салыстыру үшін пайдаланып L = 40 -50 мм кюветтерді өлшейді. ... ... ... Аs ... ... белгілейміз.
СN = 0,2 мг/дм[3] нитратты азоттың концентрациясы 25 мл сынаманы шамамен 0,68 бірлік абсорбция береді.
8.3.4 Калибрлік график құру
Әр ... ... ... сіңіруінен бос ерітіндінің жарық сіңіруін алу үшін калибрлік ... ... m (N) мкг ... ... салмағының жарық сіңіруі. Сызықтық график және оның координат басы арқылы өткенін тексеру. Егер қате ... ... ... керек.
8.4 Анықтау
m (N) = 1 ден 5 мкг дейін нитратты азоттың ... ... ... ... ... үшін ... тамшуырмен құямыз.
8.5 Жарық сіңіру мәнін түзету
Егер толқын ұзындығын талдау кезінде қателік болса жарық сіңіру ... ... ... ... ... жағдайда сынаманы бірнеше порцияда анықтау керек.
9 Өлшеу нәтижелерін өңдеу
9.1 Есептеу әдісі
Аr аликвотада талданатын нитраттан туындайтын жарық сіңіруі мынадай ... ... ... = ... сынама жарық сіңіруіне түзету жүргізгеннен кейін
Ar = As-Ab-At
(6)
Екі теңдеу де As ,Ab, At қателік жарық сіңіруі бос ... және ... ... ... ... ... ... графигі бойынша, m (N) микрограммаларда, Ar мәні тиісті жарық ... ... ... сынамада нитраттың болуы мынадай формула бойынша есептеледі, ... - ... ... ... ... - ... ... бойынша табылған нитрат салмағы,
Кесте 8 - Қайта есептеу кестесі
Нитраттар
c(NO3), ммоль/дм[3]
c(NO3), мг/дм[3]
c(N), мг/дм[3]
c(NO3) = ... = 1 ... = ... ... азот ... ... ... коэффиценті 4,427 тең.
9.2 Жинақтылық пен туындылық
Жинақтылық және туындылық стандартты ауытқулар 2-кестеде берілген.
Кесте 9 - ... және ... ... ... ... ... арналған сынама көлемі, см[3]
Стандартты ауытқу мг/дм[3], c(N)
Жинақтылық
Туындылық
Стандартты
ерітінді(бостәжірибе)
Стандартты ерітінді
Өзен суы
Өзен суы
Өзен ... ... ... ... есеп ... ... ... қосады:
а) осы стандартқа сілтеме;
ә) сынаманың дәл сәйкестігін;
б) талдауға дейін ... ... ... ... ... ... осы ... пайдалану кезінде зертханада жинақтылыққа жетуі туралы мәліметтер;
г) c(N) мг/дм[3] түріндегі немесе c(NO3), ... ... c(NO3), ... түріндегі нәтиже [46].
2.5 Нитритті анықтау. Грисс реактивін пайдалану арқылы жасалатын ... ... ... ... биохимиялық тотықсыздануы немесе нитраттың қайта қалпына келуін көрсетеді. Суда нитриттің болуы ... лас ... ... Балық шаруашылығына маманданған суда нитрит - ионының шекті рауалды концентрациясы 3,3 ... ... ...
1. ... таразы 2 кл, ГОСТ 2410488Е.
2. Фотоэлектроколориметр КФК-2.
3. Пипеткалар 2 кл ГОСТ 20292-74.
4. Колбалар ГОСТ 1770-74.
5. Құрамында 0,1 ... бар ... үлгі ГОСТ ... Азот ... ... ГОСТ ... Грисс реактиві 12% сірке қышқылында 10% сірке қышқылы бар ... ... ... ... 12% ... ... 0,5% қоспа.0,5 г сульфанильды қышқылды 150-200 см[3]стаканға салып, 12% сірке қышқылынан 15-20 см[3] ... ... ... булануы үшін су моншасына қойып, кейін суытып, 12% сірке қышқылын құйып 100 см[3]- қа жеткізеді[47].
9. α-нафтиламин ГОСТ 8827-74, 12% ... ... 0,2% ... 0,2 г ... ... ... 12% ... қышқылынан 15-20 см[3] құйып, су моншасына реактив толық буланғанға дейін қыздырады, суытып 12% сірке қышқылын құйып 100 см[3]- қа жеткенге ... ... ... шыныда 2-3 айға дейін сақталады.
10. Сірке қышқылы ГОСТ 61-75, 12% қоспа: 25 см[3]мұзды сірке қышқылды 200 см[3] құтыға құйып, қалғанын ... ... ... ... ... КТЗ ГОСТ 2823-45 4-1959.
Өлшеу әдісі және оған кері әсер ететін жағдайлар.
Бұл әдіс нитрит-ионының интенсивті боялған азот ... ... ... ... ... ... Анықтау барысында сульфанильды қышқыл мен α-нафтиламин арасындағы реакция ... ... ... нитритпен ластанбауы қажет және дистильденген су таза болуы қажет.
Үлгілерді алу.
Үлгіні НВН-33-5.3.01-85 бағдарламасына сәйкес ... ... үлгі ... ... тез ... жасалуы қажет, себебі нитриттердің нитратқа айналуы микроорганизмдердің көмегімен үздіксіз ... ... Егер ... тез ... ... ... ... 1-2 күнге консервациялау қажет, яғни 2-4 см3 хлороформды 1 дм3 ... ... суды ... оны суық ... ... керек.
Қауіпсіздік шаралары.
Мекеменің техникалық қауіпсіздік ережелеріне сүйеніп техникалық қауіпсіздікті сақтау керек. α-нафтиламин - токсикалы реактив, сондықтан реактив дене ... тиіп ... ... ... ... Өлшеу үшін алдын-ала келесі жұмыстар жасалады:
* Стандартты ... ... ... ... ... ... ... суды дайындау.
Стандартты қоспа дайындау. Негізгі қоспа.0,4926 г натрий нитратын дистильденген сумен сыйымдылығы 1 дм[3] құтыда ... ... ... 1 см3 - да 0,1 мг нитрит бар. ... 1 см[3] ... ... суық ... ... ... Негізгі қоспаның 1,10 см3- ын дистильденген сумен 100 см3- қа дейін араластырады. 1 см3 жұмысшы қоспа1, оның құрамында 0,01 мг ... бар. ... ... 2.5 см3 ... ... сыйымдылығы 100 см3 құтыға салып межеге дейін ... ... ... ... - нің 1 см3 - да 0,0005 мг ... бар.
Градуирленген график тұрғызу. Сыйымдылығы 100 см3 құтыға 0,0-1,0-2,0-3,0-6,0-8,0-10,0 см3 жұмысшы қоспа 2 - ні қосады. Құтының ... ... ... 5 см3 сульфенильды қышқылды құйып араластырады. Содан кейін 5 см3 α-нафтиламин қосып ... ... ... ... ... Құтыны 20 минут бөлме температурасында ұстайды. Бояуды ұзындығы 520-540 нм фотоколориметрде өлшейді.
Анализге зерттелетін суды дайындау. Егер зерттелетін су тұнық болмаса және ... ... онда суды ... өткен соң бояуы кетпесе алюминий гидроксидінің суспензиясымен өңдейді. Ол үшін зерттелетін судың 50 см3 ... 100 см3 ... ... 2 см3 ... ... ... ... фильтр қағазына массаны құйып, дистильденген сумен межеге жеткізеді де 1,5-2 сағатқа ... үшін ... ... ... ... ... ... Сыйымдылығы 100 см3 құтыға 5 мг нитриті бар 2-50 см3 ... суды ... ... ... ... ... су ... 5 см3 сульфаниль қышқылын қосып араластырамыз. Содан кейін 5 см3 α-нафтиламин қоспасын құйып межеге дейін дистильденген ... ... ... оны араластырып 20 минутқа 20-25ºС температурада қалдырады. Бояудың интенсивтілігін фотометрде жасыл жарықфильтрі арқылы α-520-540 нм кюветте өлшейді.
Анализді нитрит ион ... беру үшін ... ... 3,29 ... ... делдігін бақылау. Егер үлгінің екі түрлі химиктерде өлшеу нәтижелеріәр түрлі болса, өлшеу дәлдігін бақылайды:
С1-С2

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы58 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Қазіргі әлемдегі экологиялық проблемалар5 бет
Африка мемлекеті3 бет
Африка туралы мәліметтер9 бет
Каспий теңізі туралы10 бет
Су ресурстары және оны қорғау14 бет
Топырақ эрозиясы және онымен күресу – жолдары4 бет
Швеция6 бет
Қара шіріктің минералдануы топырақтарда гумус баланысының мөлшерін теңдесуін қалыптастыру5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь