Постиндустриялық кезеңдегі Швейцария экономикасының даму мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 ШВЕЙЦАРИЯҒА ЖАЛПЫ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ШОЛУ
1.1 Географиялық орны, қалыптасу тарихы, саясаты ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Швейцарияның саяси жағдайы және елдің әлемдік саясаттағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3 Табиғат жағдайлары мен ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.4 Қорғалатын аумақтары және экологиялық жағдай ... ... ... ... ... ... ..17
2 ПОСТИНДУСТРИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕГІ ШВЕЙЦАРИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ
2.1 Постиндустриялық дамудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2 Швейцарияның халқы және әлеуметтік жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.3 Швейцарияның білім беру жүйесі . дамудың негізі ... ... ... ... ... ... ... 33
2.4 Швейцария экономикасы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

3 ШВЕЙЦАРИЯНЫ ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Швейцарияның Қазақстанмен қарым.қатынасының дамуы ... ... ... .55
3.2 Швейцария мемлекетін орта мектепте оқып.үйренудің әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73

ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .77
Швейцария — жоғары дамыған өнеркәсібі мен өнімді ауыл шаруашылықты, жеті миллионнан астам халқы бар өте бай мемлекеттердің бірі.Швейцария дүние жүзінде капиталды шетке шығарудан алғашқы орындардың бірін иемденеді, дүние жүзіндегі ең ірі қаржы орталықтарының бірі саналады. Швейцария банкілерінің сейфтерінде дүние жүзіндегі ең дамыған елдердің, барлық құнды қағаздарының жартысы жатыр. Өнеркәсібі жоғары сапалы, қымбат және ғылым жетістіктерін қажет ететін өнімдер шығаруға маманданған. Ел экономикасында ірі ұлтаралық монополиялар үстемдік жағдайға ие.
Каймулдинова К. Д. Қазіргі дүние географиясы: Оқулық. – Алматы: 2011. – 312 б.
2. Орлов С. Вся правда про Швейцарию: http://www.archive.travel.ru-Switzerland-ski.html
3. Общая и прикладная политология: Учебное пособие / Под общей редакцией В.И.Жукова, Б.И. Краснова. – М.: МГСУ; Изд-во “Союз”, 1997. – 992 с.
4. Страны мира: Краткий политико-экономический справочник /Под общей редакцией И.С Иванова. – М.: Республика 1997. – 480 с.
5. http://www.swissworld.org/ru/politika
6. http://www.swissworld.org/ru/politika/gumanitarnye_tradicii/
1. Географический атлас мира / Гл. редактор Янис Тургайс, “Яня сета” - “Росмен”, Рига - Москва, 1997. – С.119-128.
2. Географический атлас мира. Гл. редактор Янис Тургайс, Яня сета - Росмен, Рига - Москва, 1997. – С. 248-249.
3. Габриэлян Г. До встречи. Вся ваша Швейцария.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Алматы, 2012
ҚАЗАҚСТАН ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
ҚОРҒАУҒА ЖІБЕРІЛДІ
... 2012 ... ... меңгерушісі, г.ғ.д., профессор
________________ Каймулдинова К.Д.
Ғылыми жетекшісі:
География ғылымдарының докторы,
профессор К.Д. ... Н.М. ...
... " ... және ... ... 4 курс ... ... ... ЖАЛПЫ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ШОЛУ
+ Географиялық орны, қалыптасу тарихы, саясаты.............................6
+ Швейцарияның саяси жағдайы және елдің әлемдік саясаттағы ... ... ... мен ... Қорғалатын аумақтары және экологиялық жағдай..........................17
2 ПОСТИНДУСТРИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕГІ ШВЕЙЦАРИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ
+ Постиндустриялық ... ... ... ... ... және ... жағдайы................................21
+ Швейцарияның білім беру жүйесі - дамудың негізі............................33
+ Швейцария экономикасы. .............................................................38
* ШВЕЙЦАРИЯНЫ ЖАЛПЫ ... ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ
+ Швейцарияның Қазақстанмен қарым-қатынасының дамуы .............55
+ Швейцария мемлекетін орта мектепте оқып-үйренудің әдістемесі....................................................................................................59
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................73
ӘДЕБИЕТТЕР......................................................................................................75
ҚОСЫМШАЛАР.................................................................................................77
КІРІСПЕ
Швейцария -- жоғары дамыған өнеркәсібі мен ... ауыл ... жеті ... ... ... бар өте бай ... бірі.Швейцария дүние жүзінде капиталды шетке шығарудан алғашқы орындардың бірін иемденеді, дүние жүзіндегі ең ірі қаржы орталықтарының бірі ... ... ... сейфтерінде дүние жүзіндегі ең дамыған елдердің, барлық құнды қағаздарының жартысы жатыр. Өнеркәсібі жоғары сапалы, қымбат және ғылым жетістіктерін ... ... ... ... ... Ел ... ірі ұлтаралық монополиялар үстемдік жағдайға ие. Елдер мен аумақтардың ғаламдық бәсекеге қабілеттілік индексі бойынша Швейцария дүние жүзінде 1-орынды ... - тіл мен ... ... ... Сондықтан да білім алу мерзімінің ұзақтығына қарамастан, Швейцариядағы білім өзге ... ... ... ... ... ... құнды. Сондықтан да оқу бағдарламаларының көп түрлілігіне байланысты ... ... ... ... бірі.
Швейцария елін зерттеу негізінде, елдің физикалық географиясы, әлеуметтік-экономикалық дамуы негізінде қалыптасқан шаруашылық салаларына талдау жасау, саяси жағдайы мен ... ... ... ... талдау жасау арқылы оның оң тәжірибесін Қазақстан Республикасында ... ... ... аса ... ... ... мен Қазақстанның байланыстарын қарастыру осы екі елдің жалпы дамуына ықпал ... ... ... ... Осы ... ... зерттеу тақырыбының өзектілігін анықтайды.
Жұмыстың мақсаты - Швейцария мемлекетінің ... орны мен ... ... баға беру, қазіргі әлеуметтік және экономикалық жағдайына ... ... ... ... ... ... ... даму тенденцияларын анықтау және Қазақстан мектептеріндегі география курсында осы елді ... ... ... ... ... ... жұмыстың мынадай міндеттерін анықтап берді:
* Дамуға ықпал ететін факторлар ретінде Швейцарияның қалыптасу тарихына талдау жасау, географиялық орны мен ... ... ... баға ...
* Статистикалық мәліметтерге сүйене отырып, елдің экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мұғалімі ретінде Швейцария Конфедерациясын Қазақстан мектептеріндегі география пәні аясында ... ... ... ... ... ... Швейцария Конфедерациясы
Ғылыми зерттеудің жаңалығы. Бұл зерттеу жұмысында Швейцария елінің географиялық жағдайы зерттеліп ... ... ... ... физикалық және экономикалық жағдайына сипаттама беріледі. Халқының саны, демографиялық жағдайларына, шаруашылық салаларының әрқайсысына ... ... ... ... ... ... беріледі.
Зерттеу әдістері. Диплом жұмысының кешенді географиялық сипаты зерттеу барысында тарихи, салыстырмалы-географиялық, баламалау, статистикалық, картографиялы әдістер қолданылды.
Зерттеудің бастапқы ... ... ... ... Ұлттық кітапхана қорындағы ғылыми және әдістемелік басылымдарды, ресми ұйымдардың сайттарындағы ақпаратты, баспасөз құралдарындағы жарияланымдар мен картографиялық деректерді ... ... ... мәні. Зерттеу нәтижелерін география мұғалімдері мен педагогикалық практика өтетін студенттер 10 сынып оқулықтары , , 11-сыныпқа арналған география оқулықтарында Швейцария ... ... ... ... ... туризм, экономика саласында, Швейцария жайлы анықтамалықтар құрастыруда пайдалануға болады. Сонымен қатар, зерттелген аймақ жайлы мәліметтерді жоғарғы оқу ... ... ... ... ... мен ... Диплом жұмысы кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады. Жұмыстың ... ... 76 ... ... ... 7 бетті қамтыған. Жұмыс мәтіні 9 кесте, 24 ... ... ... ... саны - 35.
* ШВЕЙЦАРИЯҒА ... ... ... ... орны, қалыптасу тарихы
Швейцария Конфедерациясы -- Орталық Еуропадағы мемлекет. Аумағы 41,3 мың км2. ... ... ... ... ... ... шығысында Австрия және Лихтенштейнмен шектеседі (1-сурет).
1-сурет. Швейцария ... ... ... ... ... ... аумағы Еуразия материгінде орналасқан. Оған Пеннин Альпісі, Юра тауы, Лепонтин, Ретийя Альпісі мен Бернин ... ... ... ... ... ... ... Рейн, Ааре, Рона, Инн, Точино өзендері, Женева, ... ... ... мен Биль ... ... ... бірліктер енеді. Швейцария Конфедерациясы 46050′ с.е. және 8020′ ш.б. ... ... дәл ... ... ... ... ... қана қоймай, экономикасының да тиімді дамуына өз септігін тигізеді.
Экономикалық-географиялық орнының ерекшеліктері ... ... ... ...
* ... ... күшті дамыған елдерімен (Германия, Франция, Италия, Австрия, Лихтенштейн) көршілес орналасуы, бұл фактордың оның дамуына қолайлы ықпал ететіндігі;
* ... ... ... пен ... ... мен оңтүстігіні байланыстыратын халықаралық қатынас жолдары бойында ... оның ... оң әсер ... фактор болып табылады;
* Еуропаны дәл орталығында орналасуы мен бейтарап саясат ұстануының арқасында маңызды халықаралық конференциялар мен дипломатиялық ... жиі ... орын ... ... ... ... теңізбен шектеспеуі оның ұзақ уақыт бойы сыртқы байланыстарын қолайсыз әсер етті.
Геосаяси жағдайы. Кез келген мемлекеттің геосаяси жағдайы оның тарихи тағдырына, ... ... ... ... ... ғалым, саясаткер сэр Хэлфорд Джон Маккиндердің (1861-1947) геосаяси тұжырымдамасында көрсетілгендей, орталықта, яғни құрлықтың ... ... ... мемлекеттің географиялық орны ең ұтымды болып табылады деген пікір ... [1]. ... () деп ... ... ... ... ... жасауға қолайлы географиялық плацдарм болып табылатынын айтқан. Осындай геосаяси теориялар тұрғысынан алғанда, Швейцария мынадай артықшылықтар мен ... ие ...
* ... ... орны ... ... саяси қауіпсіздігіне қолайлы әсер етеді;
* Қазіргі кезде елдің Еуропалық Одаққа енетін елдермен, соның ішінде бейтарап саясат ұстанатын елдермен көршілес ... оның ... ... ... ... ... ... ұстануы оның халықаралық аренадағы беделін арттырып, көптеген халықаралық маңызы бар ұйымдардың штаб-пәтерлерінің осы елде орналасуына себепші болады. Мұның өзі ... ... ... болып табылады;
* Елдегі саяси жағдайдың тұрақтылығы мен құқықтық заңдылықтың қатаң ... оның ... аса ірі ... ... ... орталығына айналуына жағдай жасады.
Қалыптасу тарихы. Швейцарияны ежелгі заманда мекендеген адамдардың көптеген қоныстары сақталған (Драхенлох, ... т.б. ... ... ... ... ... ... т.б.). Швейцария тұрғындары жөніндегі алғашқы жазбаша деректер б.з.б. II ғасырға жатады. Бұл кезде Швейцарияның көпшілік бөлігін кельттердің ... ... рет ... ... ... 58 жылы ... ... гельветтерді Г.Ю. Цезарь әскері талқандап, Римге тәуелді федераттарға айналдырды. ... ... 15 жылы рет ... да Рим ... ... ... V ғасырда ел аумағын алеманн, бургунд, остгот тайпалары басып алды. VII ғасырда Швейцария жері франктер корольдігінің бір бөлігіне ... ... ... христиан дінін қабылдады.
X-XI ғасырларда Швейцария "Қасиетті Рим империясының" ... ... XIII ... ... ... ... ... байланыстыратын тау асуларын бақылап отырған "тау кантондарын" (Швиц, Ури, Төменгі Унтервальден) өздеріне толық ... ... ... ... ... ... 1291 жылы ... бұл кантондар Швейцария одағының (конфедерациясының) негізін қалаған "мәңгілік одақ" құрды. 1315 жылы Моргартен түбіндегі шайқаста ... жеңу ... ... ... өз ... сақтап қалды. 1499 жылы Швейцария "Қасиетті Рим империясынан" толық ... ... бұл 1648 жылы ... ... ... ... ... бекітілді. XVI ғасырда елдің экономикасы жағынан дамыған қалаларында Ж.Кальвин, У.Цвингли ... ... ... ... болды. 1798 жылы ел аумағына француздардың баса-көктеп кіруі нәтижесінде Швейцарияда Гельветия қуыршақ республикасы құрылды. Н.Бонапарттың ... ... 1814 жылы ... ... ... тәуелсіз конфедерациясына айналды. 1815 жылы Вена конгресі Швейцарияның "Мәңгілік бейтараптығын" жариялады, яғни ел соғыстарға ... ... ... еніп ... жасасудан, өз аумағын кеңейтуден бас тартатындығы жөнінде мәлімдеме жасалды. Вена конгресінде Швейцарияның қазіргі шекарасы да анықталды.
1848 жылы қабылданған конституция ... ... ... Берн ... болған біртұтас конфедерациялық мемлекетке айналды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда Швейцария өзінің бейтараптығын сақтады. XX ғасырдың 2-жартысында Еуропа елдерінің саяси және ... ... ... ... рөлі ... артты. Дегенмен, 1986 жылғы референдумның нәтижесінде халық Швейцарияның ... кіру ... өз ... ... 2-дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде ел көптеген халықаралық ұйымдардың жұмысына белсене қатыса отырып, бейтараптық саясатты ұстап келеді. [2]
Саяси құрылымы. ... ... ... ... деп аталады. Конфедерацияны әдетте федерациялық құрылымның бір түрі ретінде қарастырады, мұнда мемлекетті құрайтын бірліктер құқықтық жағынан дербес мемлекеттер сияқты ... ... ... ... ... ие болғанына қарамастан, біртұтастығын сақтап отыр. [1]. ұғымы ... ... ... бар, кей ... ішкі және ... ... ... байланысты бірігетін егемен мемлекеттік одақ дегенді білдіреді.
1848 жылы қабылданған Конституция негізінде Швейцария бір орталыққа бағынған федеративті республика болып ... ... ... сәттен бері кантондар конфедерация құрамынан шығу құқынан айырылды. Конституцияның ... ... ... ... мен ... қызығушылығын әділетті түрде қанағаттандыру болып табылады. Мемлекет билігі (Федералдық Кеңес) парламент сайлаған 7 ... ... ... ... ... ерекшелігі билік мүшелері кезегімен президент тағына бір жылдық мерзімге тағайындалады.
Демократияның тікелей қалыптасқан үлгісіне байланысты швейцар ... ... және әр ... заң ... ... қатысады. Швейцария шынымен де өзінің гуманитарлық дәстүрін мақтан етеді. Мемлекеттің бейтараптық мәртебесі өз ... ... ... делдал болуына мүмкіндік береді. [3]
Әкімшілік-саяси бөлінуі: Кантондар.Швейцария Конфедерациясының құрамында бір кантон, Тичина - ... ... ... ... тілдік және бірнеше француз тілінде сөйлейтін 20 кантон мен 6 жартылай кантонға бөлінеді (1-кесте, 2-сурет):
Кесте1 - ... ... ... ... мың ... -- Ауссерроден
Херизау
0,2
53
Аппенцелль -- Иннерроден
Аппенцелль
0,2
15,6
Санкт-Галлен
Санкт-Галлен
2,0
474,6
Граубюнден
Кур
7,1
191,8
Ааргау
Аарау
1,4
600
Тургау
Фрауэнфельд
1,0
244,8
Тичино
Беллинцона
2,8
335,7
Во
Лозанна
3,2
701,5
Вале
Сьон
5,2
307,4
Нёвшатель
Нёвшатель
0,8
171,6
Женева
Женева
0,3
453
Юра
Делемон
0,8
70
2-сурет. Швейцария Конфедерациясының ... ... ... екі тіл ... яғни ... және ... тілдерінде сөйлесе, ал Граубюнден кантонында бірден 3 тіл қолданылады (неміс, ретороман және итальян).
Кейбір кантондар іс жүзінде бір ғана қаладан ... ... ... ... ... көп бөлігін таулар мен жазықтардан (Ури кантоны) құралған. Кантондар аумақтары бойынша ғана емес, халқының тығыздығы бойынша да ... ... ... бірі ... ... ... енді бірі кейін қосылса, кейбірі ертеден қалыптасқан ... ... ... ... Ең жас ... ... Юра есептелінеді. Ол 1978 жылы күзде Берн кантонынан бөлінуге байланысты жалпы халықтық сайлау нәтижесі бойынша 1979 жылы ... ... ... ... ... ... ... Обвальден және Нидвальден жартылай кантондары;
- Базель: Базель қаласы және Базель жері жартылай кантондары;
- Аппенцель: Аппенцель Ауссерроден және Аппенцель Иннерроден жартылай ... ... ... кантондар мен жартылай кантондардың өзіндік Конституциясы, федерация заңына ... ... сот және заң ... бар. ... өз ... заң ... ... және басқарушылық шешімдерді қабылдай алады. Салық жүйесі де әр кантонда әртүрлі.
Әкімшілік-саяси бөлінуі: Қауымдар. Әр кантон бірлестіктерден ... ... ... де ... ... ... ... ие. Бірлестіктердің құқықтық ұйымдастырылуы әртүрлі және ол ... ... ... Заң ... ... ... жиналысы арқылы (кіші бірлестік) немесе парламент арқылы (үлкен бірлестік)
3-сурет. Швейцарияның әкімшілік бөлінуі
ұйымдастырылуы мүмкін. Кіші бірлестіктерде тұрғылықты халық жылына бір реет ... ... ... ... қарастырады. Ал, үлкен бірлестіктерде маңызды мәселелер жасырын дауыс беру арқылы жүзеге асырылады [4]. Қазіргі таңда ... ... саны 2900. ... ... 0,3 ... ... Швейцарияның саяси жағдайы және елдің әлемдік саясаттағы орны
Швейцария азаматтары ... ... ... ... ... енгізе алады. Ол екі түрлі мүмкіндік арқылы: ... ... және ... ... ... ... бастама. Швейцар азаматтары бірнеше қол жинау арқылы жаңа заңның кіріспесін талап ететіп оны іске асырмауға немесе бұрынғы ... ... ... ... бар. Қол ... жолы ... сонымен қатар Конституцияны қайта қарауды талап ете алады. Ол тек кемінде дауыс беруге құқығы бар 100 000 ... ... ... ... ... Қол 18 ... ... жиналуы тиіс. Осындай жүйенің арқасында демократияның көріністерін айқын байқауға болады. Мысалы, 1989 жылы , 2000 жылы халық құрылымындағы шетелдіктердің ... 18%-ға ... ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылмады.
Референдум. Егер парламент тарапынан қабылданған заң жобасына халықтың бір бөлігі келіспесе, онда заң ... ... ... ... жинау арқылы шешім шығаруға әсер ете алады. Ол үшін 100 күндік мерзімде жиналған 50 000 қол ... ... ... ... ... ... өзгеріс енгізу үшін немесе халықаралық ұйымға мүше болып енуі үшін міндетті түрде бүкілхалықтық дауыс беру ... ... Бұл ... қол жинауды қажет етпейді, ол тек тікелей кантондардың басым бөлігінің дауыс беру арқылы орындалады. ... өз ... ... ... ... қатысады. Әрбір жеке кантондарда сайлаудан кейін дауыстар саналады. Егер дауыс санының қорытындысы бойынша көпшілік деп дауыс берсе, онда кантондық ... ... қол ... ... ... жүгінсек, әлемде ең алғашқы референдум 1449 жылы Швейцарияда өтті деп ... ... ... деп ... Бұл ... ... референдумдарда дауыс беру арқылы жүзеге асырылады.
Дауыс беру және сайлауға қатысу. Швейцарияда сайлауға қатысу құқығы жақсы дамыған. Швейцар азаматтары ... 4 рет ... ... беруге қатысады, бір жыл ішінде федералдық деңгейдегі 20-дан ... ... ... ... қол ... ... ... және бірлестіктер басқармасындағы сайлау тұрғындардың уақытын үнемдеу мақсатында федералды сайлаумен бір мезгілде ... ... және ... қауымдастық. Бейтарап саясат ұстанатын Швейцарияда Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамына енетін Бүкіл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Халықаралық еңбек ... ... ... ... және ... ... одағының штаб-пәтерлері шоғырланған.
Швейцария мен Лихтенштейн Еуропалық еркін сауда ассоциациясына біріккен. [1].
Әлемде болып ... ... ... Швейцария сыртқы саясатта мемлекеттің ішкі сұраныстарына сай қызмет етуге күш салуда. Сыртқы саясаттағы ұстанымдары 4 - суретте ... ... ... ... ...
* ... бейбіт өмір сүруі. Швейцария күш көрсетуге байланысты даулы мәлелелерді шешуге ... ... Бұл өз ... ... ... және қадағалауға, құқықтық жүйені сақтауға бағытталған.
* Азаматтардың құқығын қорғау және құрметтеу Швейцарияның алдына қойған алғашқы кезектегі мақсаты болып ... Ұзақ ... бойы ... жүзі ... ... ... ... араласуда.
* Табиғи қоршаған ортаны сақтау. Швейцария әлемдік деңгейде қоршаған ортаны қорғау, соның ... ... ... ... ... су және ... ресурсын қорғау мәселелеріне өз үлесін қосуда.
* Басқа мемлекеттегі Швейцария экономикасын қорғау. Швейцария билігі ел экономикасының ... үшін ... ... ... ... ... ... арттыру, ғылыми-зерттеу орталықтарын дамыту үшін басқа мемлекеттермен екі және көпжақты келісімдер ... ... ... Экономикасы дамушы елдердегі кедейшілікпен күрес ел саясатының өзекті мәселесі. Негізгі көрсеткіштерге: кірісті ұлғайту, жақсы басқару, жеке секторларды ... ... ... ... ... әлемдік сауда байланысындағы интеграция, әлеуметтік теңдік, дағдарысты шешу және оның алдын алу ... еш ... ел ... ... және ... шет ... меңгерген, әрі елдің егемендіне қол сұғушылықты болдырмауға бар ... ... Сол ... де ... ... ... халықаралық ұйымдарға күдікпен қарайды.
Бейтараптық және оқшаулану. 500 жылдан астам бойы сыртқы саясатта Швейцария қасиетті Никлаус фон дер ... ... ... ... жылы ... ... ... Вена конгресінде жариялады. Тұрғындарының 83%-ның дауыс беруі бойынша Швейцарияның ... әрі де ... ... ... қолдайды.
Бітімгершілік мәртебесі. Бейтараптылық саясатының арқасында Швейцария бітімгершілік қызметті жиі атқаруда. Швейцарияның бейтарап территориясы әлемдік ... ... мен ... ... негізгі куәсі болуда. Мысалы, 1985 жылы Кеңес Одағының президенті Михаил Горбачев пен АҚШ-тың президенті Рональд Рейган, ал 2000 жылы ... ... Билл ... мен Сирия президенті Хафез Ассад арасында маңызды кездесулер өткен.
Швейцарияда бірнеше рет Индонезия мен ... ... мен ... ... ... мен ұйымдастырушыларының өзара бейбіт келісімдері, сонымен қатар Кипрдегі даулы мәселелерді реттеу жөнінде дискуссиялар жүргізілген. Женева - ... және ... ... ұйымдардың штаб-пәтері (Қызыл Крест Комитеті, БҰҰ т.б.)
Швейцария және халықаралық ұйымдар. БҰҰ. 2002 жыл наурыздағы жалпыхалықтық ... ... ... ... ... бөлігі БҰҰ-на кіру мәселесін қолдады. Бұған дейін Швейцария БҰҰ-ның түрлі бейбіт ... ... ... ... ... 2002 ... 10-қыркүйегінен бастап Швейцария Конфедерациясы ресми түрде БҰҰ-ның 190-шы мүшесі болып ұйым ... ... ... ... ... ... Еуропалық Одақ құрамына ену мәселесі бойынша әртүрлі көзқарастар қалыптасқан. 2001 жылы болған дауыс беруде Еуропалық Одақ ... ... бас ... Алайда ЕО елдерімен экономикалық-саяси байланыстарда жақындауды көздегенімен, одаққа мүше болуға асықпайды.
Басқа да халықаралық ұйымдар. 1960 жылдан бері ... ... ... ... ... ... ... жылы Еуропалық Кеңеске, 1975 жылы Еуропалық Қауіпсіздік және Ықпалдастық уйымына мүше болды. Сонымен қатар, Экономикалық қызметтестік және даму ... ... ... ... [6]. 1992 жылы ... ... банк пен ... валюта қорына енді.
+ Табиғат жағдайлары мен ресурстары
Швецария - ... ел, ... ... ... ... орналасқан, таулар ел аумағының 60%-ын құрайды. Оңтүстігінде Пеннин Альпісі (ең биік жері - ... ... 4634 м), ... Ретийя Альпісі мен Бернин массиві орналасқан ( 5-сурет ).
5-сурет. Швейцарияның физикалық картасы
Бұл таулар бір-бірінен Жоғарғы Рона мен алдыңғы ... ... ... ... ... ... Негізінен кристалдық жыныстардан қалыптасқан биік, тегіс емес, қармен жабылған таулар терең шатқалдармен бөлшектенген. Таулардың ... ... ... алаңдар мен мұздықтар бар (ел аумағының 10%-ы). Негізгі асулары (Үлкен Сен-Бернар, Симплон, Сен-Готард, Бернина) 2000 м-ден биік орналасқан. ... пен ... ... ... ... ... ... сирей бастайды. Альпіден солтүстік-батысқа қарай ел аумағының 1/3-іне жуығын алып жатқан Швейцария қыраты орналасқан. Ол 1000-1200 м-ден 400 м-ге дейін ... ... мен Ааре ... ... ... ел ... басым бөлігі шоғырланған, ірі қалалар мен өнеркәсіп орталықтары орналасқан. Сондай-ақ мұнда ең құнарлы ауыл шаруашылық жерлер мен ... бар. ... ... ... Юра ... (Швейцария шегіндегі ең биік жері -- Мон-Тендр тауы -- 1679 м) жатыр [7].
Швейцария пайдалы қазбаларға ... ... ... қоры көп ... ... ... Базельге жақын аумақтарда ғана біршама көп кездеседі. Тас көмір мен қоңыр көмірдің де қоры аз. Тек ... ... және ... ұсақ ... кездеседі. Рона мен Рейн өзендерінің жоғарғы ағыстарында табылған тасты тұз ел қажеттілігін қанағаттандырады. Құрылыс материалдарына қажетті ... ... - құм, саз және ... ... көп ... ... ... ерекшеліктер биіктікке, күн мен желдердің әсер етуіне байланысты ... ... ... ... қыраттарда қоңыржай жылы, тауларда суық. Жазықтардағы тәуліктік орташа температура жыл ... - 10 С-қа ... ... Ең ыстық айы шілдеде жазда 27, неғұрлым суық болатын кез қаңтар айына тура келеді. Альпінің ең биік шыңдарын мәңгі қар ... Қар ... ... ... 2700 м, ... ... 3200 метрге дейін көтеріледі. Қыста елдің барлық аумағындағы температура төмен түседі, неғұрлым жылырақ ауа райы бір ... ... ... 0 Лугано мен Лаго-Маджоре көлдері мен Женева көлінің жағалауларында ғана ... ... ... солтүстіктен соғатын суық желдің өтуіне бөгет болады.
Қаңтар - ... ... ... ... ... ... ... қысқы спорт түрлерімен айналысуға қолайлы айқын суық ауа райы орнығады. Бұл кезде оңтүстік ... күн ... мол ... ... төменгі аудандарындағы қар жамылғысы орнықты емес, 700 м биіктікте қар- 3 айдай, 1000 м-де- 4,5 ай, 1800 м-де 8 ай, 2500 м-де 10,5 ай бойы ... ... ... мен қар алып ... ... ... жиі ... Көктемде, жаз бен күзде шығыс пен оңтүстік-шығыстан соғатын жылы, құрғақ желдер басым, бұл температураның шұғыл өзгеруіне, қар ... ... ... ... ... ... жағынан келетін ылғалды ауа ағыны Альпі беткейлерімен жоғары көтеріліп, одан кейін Швейцария ... ... ... Қыраттарда жылына орташа 800 - 1200 мм, жел жиі соғатын беткейлерінде - 2500 ... ... ... ... 3000 мм-ден астам), елдің оңтүстігіндегі терең аңғарларда 1000- 1500 мм-ге (Жоғарғы Рона аңғарының кей жерлерінде 500-600 мм) ... ... ... суы мол ... жиі тармағы тән (Қосымша А). Негізгі өзендері: Рейн (Швейцариядағы бөлігі -- 375 км), Ааре ... ... -- Ройс пен ... ... Инн, ... ... Альпі тауларынан басталып, еріген қар және жауын-шашын суларымен толығады. Өзендерінде су құламалары көп. Көптеген өзендерінде СЭС каскадтары салынған. Швейцария өзендері ... ... ... қолайсыз. Тек қана Рейн өзенімен Базельге дейін кеме қатынасы жасалады.
Швейцария өзінің көлдерімен әйгілі. Олардың ең көріктілері Швейцария таулы ... ... ... ... оңтүстігінде -- Женева, Тунн, шығысында Фирвальдштет, Цюрих, солтүстігінде Невшатель мен Биль. Бұл көлдердің көпшілігі ірі ... ... ... таулы жазығына қарай жылжыған дәуірде пайда болған. Көлдердің көбі қазаншұңқырларды толтырып тұр, өте терең. Мұзданудың қазіргі жалпы ауданы 1950 км2, ... ірі ... бар. Су ... - Швейцария шикізатының қайнар көзі. Ол ең ... ... ... үшін ... Осы ... ірі ... соның ішінде Рейн сен оның тармақтарына көптеген гидроэлектростанциялар тұрғызылған. Қазіргі таңда елде ... ... 2/3-і ... ... Ури және ... сияқты таулы кантондарда өндіріледі. Гидроэнергия - атмосфераға ластаушы заттарды шығармайтын, қайта жаңғыртуға келетін энергия көзі.
Швейцария ... ... ... жалпақ жапырақты ормандар аймағында орналасқан. Ормандар ел аум-ның 1/4-ден астамын алып жатыр. Швейцария қыратында 800 метрге ... ... ... өсімдіктер басым, жалпақ жапырақты ормандардың (емен, шамшат, үйеңкі, жөке) шағын массивтері ... ... ... ... ... көп ... 1000 -1500 м биіктікте аралас ормандар (шамшат, шырша, қарағай, самырсын), одан ... (1800- 2400 м) ... ... ... мен бал ... құралатын қылқан жапырақты ормандар басым. Жазықтарда қандыағаш тоғайлары бар. ... 2800 м-ге ... ... ... және альпілік шалғындар, рододендрон, арша өседі. Елде пайдалы қазбалардың жоқтығына қарамастан, орман қоры көп және су ресурстарына бай.
Швейцария орман ... ... ... ... Ормандар ел аумағының 31%-ын жатыр. Орман шаруашылығында жұмыс істейтін қызметкерлердің саны 80 000 адамнан жоғары. 800 м биіктікте ... ... ... ... ... т.б.). ... м биіктікте аралас ормандар (май қарағай, шырша, қарағай), 1900 метрден жоғары биіктікте қылқан жапырақты шырша, қарағай өседі. Талшынды ормандар тек ... ... ... ғана кездеседі.
Орманның су ресурсы мен биоәртүрлілікті, ауаның тазалығын сақтаудағы және топырақты эрозиядан ... ... зор. ... бойы ... ... ... коммерциялық құндылығы. Орман ағаштарының сапасы жағынан, әрі кеме жасауға қолданылыуы бойынша Нидерландыдан кейінгі орынды иеленеді. ... ... ... ... ... қызметінің ықпалын күшті сезініп отыр [9]. Қар құры мен ақ қояндар кең тарағанымен, таулардың жоғарғы ... тән ... ... мен ... ... сирек кездеседі. Жабайы жануарлар дүниесін қорғау жөнінде көп жұмыстар атқарылуда. Австриямен шекарада орналасқан Швейцария Ұлттық ... ... мен ... тауешкі мен түлкі мекендейді, сондай-ақ ақ құр мен жыртқыш құстардың бірнеше түрі кездеседі.
1.4 Қорғалатын аумақтары және ... ... тек бір ғана ... саябағы жұмыс жасайды. Ол Швейцарияның шығысында, Энгадин жазығының аумағында орналасқан. Ол 1914 жылы құрылған, Еуропа ... ... ... бірі ... ... ... кантонында орналасқан. Саябақ көлемі 73 км ², Швейцария аумағының 0,42%-ын алады. Саябақ аумағының құрылымы біркелкі емес ... ... ... ... ... бейнелейтін ландшафтының биіктігі теңіз деңгейінен есептегенде 1400 ... 3173 ... ... ... Адам қолы ... тау ... ... мен жылғалар аңдар, құстар мен балықтардың, тіпті сирек кездесетін жануарлардың ... ... ... ... ... түрі - ... ... болып табылады. Тек соқпақ жолдар арқылы ғана жүруге болады. Велосипедпен жүруге, палатка құрып, от жағуға, аң және балық аулауға, ... мен ... ... ... тиым салады. Заңды бұзған жағдайда айып төленеді. Қазіргі таңда ... 150 мың адам ... ... ... қайтады.
6-сурет. Саябақ аумағының құрылымы
Женева ботаникалық бағы. Женева аймағындағы көлемі 28 гектар болатын ботаникалық бақ 1904 жылы құрылған. Ол ... ... және қала ... мен ... ... үшін ... етеді. Парк аумағында өсімдіктер, ағаштар, гүлдер, арнайы биотоптар, жылыжайлар мен ... ... ... ... ... 16 000 ... ... жиналған. Мұнда жоғалып кету қауіпі бар жануарлар мен аңдар кездеседі.
Давос ... ... ... бағы - 2 ... ... алып ... ландшафтысының алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Ормандардың бірнеше түрі, тау ... ... ... ... ... ... құз ... кездеседі. Ботаникалық бақта өсімдіктің 3500 түрі өсіріледі. Бақты аралаушыларға маршрут сақиналық жобада жасалған. Толық мағлұмат беру үшін түрлі ... мен ... ... ... Швейцария климаттың өзгеруіне ерекше назар аударады. Ауа райының жылынуы әсіресе тауларда анық байқалады. Альпі тауында температура әлемдік ... ... бір ... жоғарылаған. Жаһандық жылыну су басу мен сел көшкіндерін болдырып қана қоймай, қысқы туризм мен ауыл шаруашылығына да кері ... ... Ал ... ... жылынуы флора мен фаунаның құрып кету қаупін туғызады.
Ғаламдық жылынуға байланысты жүргізілген іс-шаралар. Швейцария ... ... ... ... 2003 жылы ... ... ... 1990 жылмен салыстырғанда CO2 10%-ға төмендетуге міндеттеме алды. Климатқа қамқорлық көрсетуші мемлекеттердің көшбасшысы Швеция, одан кейінгі орынды ... ... ... ... иеленеді [10].
Ауаның ластануы. Атмосфераның ластануы әрдайым адамзат назарында. Ол адам ... ... ... ... қана ... қоршаған ортаны да өзгертеді. Атмосфераны негізгі ластау көзіне автокөліктер мен өндіріс орындарынан шыққан түтіндер жатқызылады. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... қалдықтар мен ауаны ластаушы заттардың көзін азайтуға мүмкіндік туды. Алайда, ... ... ... ... ... ... тиылмай тұр. Швейцариядағы ауа ластануының 31%-ы автокөліктердің үлесіне тиеді.
Қоршаған ортаны қорғау ведмостволарының мәлімдеуінше, ауаны ластаушы заттардың көбісі Швейцарияға ... ... ... Сондықтан да Швейцария Еуропалық Одақтан жедел түрде тиісті іс-шараларды қолдануын талап етіп ... ... ... ... ауа ... ластаушы заттардың жоғарға концентрациясына байланысты жыл сайын 3,7 мың тұрғын уақытынан бұрын көз жұмуда. Шамадан тыс ластанған ... өмір ... ... әр ... ... 50 миллион шаң-тозаң жұтады екен. Бұның салдарынан тыныс алу жолдарының созылмалы ауруларына, бронхит, астма, жеңіл ... ісік ... қан ... бұзылуы және жүрек талмасына әкеп соғады [11].
Су қорын сақтау. Швейцария тұрғындарын ауызсумен, өнеркәсіп, электроэнергетика, ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығын ... мол ... ... ... ... бар. Су ... қорғау Швейцария Конфедерациясының Конституциясымен бекітілген. Швейцарияда судың сапасын тексеру үшін жыл ... ... ... ... ... ... ... сапасының өзі, бөтелкеде сатылатын минералды судан кем ... әрі 500 есе ... ... ... ... ... екі түрге бөлінеді - өндірістік-тұрмыстық және қауіпті. Алғашқысы өндіріс орындары мен тұрмыстық қолданыстан шыққан химиялық және токсинді ... ... ... ... екі әдісі қолданылады - өртеу және ... ... ... Швейцарияда 2000 жылдың қаңтарында екінші реттік қайта өңдеуге келмейтін қалдықтарды арнайы ... ... ... заң ... 2011 жылы ... ... 3,29 млн ... құрады. Қалдық заттарды өртеу нәтижесінде энергия алынады. Швейцарияда қалдықтарды өртейтін арнайы 28 зауыт, 250 000 тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... Швейцарияда қоқыс пен қалдық заттарға үлкен көңіл бөлінеді. Екінші реттік ... ... ... ... ... қойылған. Ал қалған қалдықтарды мөшектерге салып қаптап ақшаға өтікзеді. Тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу мақсатында сұрыптау - қоршаған ортаның ... үшін және ... ... үшін өте тиімді.
Швейцарлықтар - қалдықтарды қайта өңдеу бойынша көшбасшы. 2011 жылы ... мен ... 70%-ы, ... 95%-ы, пластикалық бөтелкелердің 71%-ы, алюминиий банкілерінің 85-90%-ы және консерві ... 75%-ы ... ... ... 1998 жылы Швейцарияда істен шыққан электронды заттарды қоқысқа тастауға тиым ... заң ... Заң ... ескі ... ... тоңазытқыш, шаңсорғыш және т.б. электронды заттарды дүкендерге қайта апарып өткізуі ... Ол ... ... ... шығарылады.
Заңның аясында 2011 жылы электронды қалдықтардың 80 - 93%-ын құраған 35 000 тонна ... ... ... 30 000 ... электр жабдықтары қайта өңделді [14].
* ПОСТИНДУСТРИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕГІ ШВЕЙЦАРИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ
2.1 Постиндустриялық дамудың теориялық негіздері
ұғымын ғылыми айналымға XX ... ... Азия ... ... дейінгі кезеңіне дейінгі дамуын зерттеген ғалым А. Кумарасвами енгізген. Ресейлік ... В. Л. ... ... ... ... ... атап көрсеткен:
* Технологиялардың жетілдірілуі, өндірісті механикаландыру мен автоматтандыру материалдық өндірісте жұмыс істейтін адамдар санын қысқартады.
* Қазіргі ... ... ... онда жұмыс істейтіндердің басым көпшілігінің жоғары білімді болуы міндетті ... ... ... Тұрғын халықтың едәуір бөлігінің тұрмыс деңгейі көрсетілгені соншалық, қоғамның құндылықтары арасында ақыл-ойды дамыту мен шығармашылық қабілеттерді жетілдіру маңызды орын алатын ... ... ... ... ... етілген, ой еңбегімен айналысатын адамдардың қызмет көрсетуге деген сұранысы артты.
* Жоғары біліктілікті қажет ететін еңбектің үлесі ... ... ... біліктілігі негізгі айналды.
7-сурет. Постиндустриялық қоғамның ... ... ... ... даму сипатын анықтап беретін тенденциялары (дамудың жалпы бағыты) қатарына К.Каймулдинова мына мәселелерді атап өткен:
Біріншіден, постиндустриялық ... ... ... ... ... күрт ... яғни ... жетістіктердің өндіріске енгізілуі технологиялық жетістіктердің негізгі қозғаушы күшіне айналады. Ғылымға ... ... ... ... ... дамып, ақпараттық технологиялар қоғам өмірі мен тұрмыстың барлық саласына енеді. Әсіресе, микроэлектроника, телекоммуникациялар, бағдарламалармен қамтамасыз ету, робот техникасын жасау, айрықша ... ие жаңа ... ... биотехнологиялар жетекші маңызға ие болады.
Екіншіден, постиндустриялық қоғамда білі қаржыдан артық бағаланды.
Үшіншіден, білім, білім қорын жинақтау және алмасу, оны ... ... ... дамуының қажеттілігіне айналды. Постиндустриялық қоғамның ақпараттық өркениет атануының өзі осыдан келіп шығады.
Төртіншіден, постиндустриялық экономикада қаржының шоғырлануы ... ... ақша қоры ... ... ... ... ... әртүрлі құнды қағаздар (лицензия, патент және т.б.) ... ... ... ... және ұлттық қатынастарда жаңа күрделі өзгерістер болады. Іс жүзінде экономиканың ... ... ... алып ... ... мемлекеттерде ізгілік және демократиялық ұстанымдардың дамуы, жоғары ... ... ... ірі ... ... немесе әлеуметтік құрылымның болудан құтылуы, өндіріс технологияларының қарыштап дамуы және ақыл-ой еңбегінің жоғары бағалануы адамды ... ... оның ... және ... ... ... ... етеді. Постиндустриялық қоғамда әлеуметтік жіктелу тереңдей түседі, әлеуметтік ... ... ... қоғамда интеграциялық және дезинтеграциялық процесстер өте күрделі сипат алады. Бұрынғы өнеркәсіп алпауыттары кетіп, оның ... ... даму ... ... және орта бизнес басады, экономиканың көп укладтылығы сақталып қалады, үй маңы және қосалқы шаруашылықтың рөлі артады ... ... ... және ... ... ... 2009 ... жүргізілген халық санағының ресми деректері бойынша, Швейцарияның халық саны 7,8 млн адам (Қосымша Б). Ал Швейцария Конфедерациясының Ұлттық статистика ... ... ... 2012 ... 1 қаңтарында халық саны шамамен 7 870 100 адамды ... деп ... ... саны 6 071 802 (77.9%), ... саны 1 714 004 (22.1%) адамды құрады.
Швейцария табиғи өсімі төмен ... ... ... ... ... ... ... ететін негізгі фактор - өлгендер ... ... ... асып ... жиырмадан астам жыл бойы туу төмендеп кетті. Табиғи өсу 2010 жылы - ... ... яғни ел ... ... ... көрсеткіші - 100/00, ал өлім 80/00 шамасында болды. Халық тығыздығы - 190 ... ... ... өмір жасының орташа ұзақтығы 82 жас, бұл көрсеткіш ерлерде - 80 жас, ал ... 84 ... ... Жас-жыныстық пирамида бойынша, ел халқының негізгі бөлігін 20-55 жас аралығындағы жас топтары құрайтындығы анықталды (8, 9-сурет).
8-сурет. Швейцария халқының жас ... (% ... ... ... жас-жыныстық құрылымы
Халық санының өсу динамикасы 1950 жылдары белсенді түрде 5 миллион адамға көбейді. Соңғы 50 жылдағы ұлттық өсім баяу - 0.21% ... ... ... ... ... 50 ... ... жылдан бері Швейцария азаматтарының саны шет елден келушілірдің есебінен артып отыр.
Ұлттық қартаю. Соңғы кездері Швейцарияда өмір жасы ұзақ қарт адамдардың саны ... ... ... байланысты балалар мен жастардың саны азаюда. 2011 жылдың соңында 65 жастан жоғары ... саны ... ... 1/6 ... Ер ... қарағанда әйелдердің орта жасының ұзақтығы байқалады.
Отбасы және неке. Еуропаның көптеген мемлекеттері сияқты швейцар ... да кеш ... құру ... тән. Олар ... кәсіби білім алып, мансап қуып, белгілі бір жетістіктерге ... ... ... ... ... ... қабылдайды. Алғашқы некеге тұру жасы әйелдерде - 29 жас, ерлерде - 31 жас. ... көп ... ... ... ... Экономикалық және әлеуметтік жағдайларға байланысты швейцар отбасындағы бала саны бір немесе екі баладан көп болмайды. 2011 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша,
* ... саны ... Бір ... ... орташа бала саны 1.42
* Алғашқы сәбиін өмірге әкелетін аналардың орташа жасы 29.5
Бала күтімі мен жұмысты қатар алып ... ... ... ... ... бала тәрбиелегенді жөн санайды. Алғашқы сәбиінен кейін жұмысын жалғастырушы әйелдердің саны өткен жылмен салыстырғанда күрт ... ... ... ... ... бар әйелдердің саны 2011 жылы 74%-ды құрады (2010 жылы 61%). 2005 жылдың ... ... ... ... ... ... әйелдерге әр ай сайын айлық жалақысының 80%-ы төленеді.
Тұрғын үй. 2010 жылғы санақ бойынша ... бір ... ... тұрғын үй көлемі 44 кв.метр. Швейцарлықтардың 1/3-нің ғана жеке үйі бар, әрі Еуропаның елдерімен салыстырғанда бұл көрсеткіш өте төмен. ... 2/3-сі ... ... қала ... оның ... 1/3-і ең ірі бес ... Цюрих, Женева, Берн, Базель және Лозаннада өмір ... ... 16 ... тұрғындарының саны 30 000 адамнан артық.
Швейцария - кішкентей мемлекет болғандықтан жаңа үй салуға бөлінетін жер учаскелері өте аз және ... Әр ... ... ... 20%- ы ... үй ... мен ... қызметтерге жұмсалады [15].
Шетелдік азаматтар. Қазіргі таңда Швейцарияда азаматтық алу - ... ... ең ... ... ... сондықтан швейцар азаматтығын алған шетелдіктерлің саны Еуропаның ... ... ... өте ... ... ... ... арасында жоғары. 2009 жылғы санақ бойынша 6 жасқа дейінгі балалардың 25,8%-ы әлі күнге дейін швейцар азаматтығын алмаған. Швейцарияда өмірге ... әр ... ... кем дегенде біреуі шетелдік болы табылады ( 2, 3 -кестелер).
Кесте 2 - ... өмір ... ... ... 2011 ... елдер
41,4
Кесте 3 - Швейцарияда тіркелген шетелдік азаматтар, 2011
Келудегі мақсаты
Жалпы саны
Үлесі, %
Отбасын құру
43209
42,4
Квота бойынша орналастырылған халықаралық ... ... ... ... ету ... ... ... алушылар
14022
13,8
Репатриация
249
0,2
Босқындар
1184
1,2
Айрықша жағдайлар
5381
5,3
Өзге де жағдайлар
3067
3,0
Барлығы
101876
100
Швейцар эмиграциясы. Әлемдік қауымдастықта Швейцария бай мемлекеттердің бірі болып есептеледі. Қазіргі таңда швейцарлықтар мемлекет ... тыс ... тек ... ... барып қайтқанды жөн көреді. Швейцар эмигранттарын ең көп қабылдайтын мемлекет Франция, одан ... ... ... мен ... алады. Статистикалық көрсеткіштерге сай 2011 жылдың аяғында шет елде өмір сүрген швейцарлықтардың саны 645 010 адамға жеткен.
Швейцар эмигранттары ... ... тіл ... айырмашылық жасайды - неміс, француз, итальян және ретророман Швейцариясы) құрайды, әрі олар шет елде өмір сүре тұра заң ... ... ... дауыс беруге құқылы. Мемлекеттен тыс аймақтарда өмір ... ... ... ... ... үшін ... түрлі мәдени жобалар мен швейцар мектептерін қаржыландыруда [2].
Мемлекеттік тілі.Конституция бойына ... ... ... - ... ... ... және ... (11-сурет).
11-сурет. Швейцарияның тілдік құрамы
Швейцарлықтар көп тіл меңгергендігімен және өзге ... ... ... ... алатындығымен мақтанады.
Неміс тілі. Швейцар халқының көп бөлігі неміс тілді кантондарда өмір ... 26 ... 19-ы ... ... ... ... неміс диалектісі әдеби неміс тілінен өзгеше. Неміс тілдік кантондарда өмір сүретін ... ... ... берн, базель, цюрих, валли диалектісінен құралған швейцарлық неміс тілін қолданады. Жергілікті диалектілер бір-бірін өз ... ... ... ... ... ... тілдік жеткізілуіне байланысты айтылған ойдың жалпы мағынасын түсінуде кедергілер келтіреді. Түсінуге ең қиыны - валли ... ... ... ... ... ... жазбаша тілі ретінде әдеби неміс тілі қабылданған. Бұл ... ... ... ... алғашқы тілі. Барлық БАҚ-ы мен кітаптардың басым ... ... ... тілінде шығарылады. Тек біршама швейцар авторлары өз шығармаларын жергілікті диалектіде ... ... ... ... яғни ... ... 4 ... Женева, Во, Невшатель және Юра француз тілінде сөйлейді. Берн, Фрибург және ... ... екі тіл ... және ... тілдері қатар жүреді. Швейцарияның француз тілді бөлігінде іс жүзінде ешқандай тілдік диалекті кездеспейді. Бұл ... де ... ... және ... Тек ... мен лексиконында ғана біршама өзгешеліктер бар. Осы арқылы ғана ... ... ... ... ... тілі. Тичино және Граубюнден кантондары итальян тілінде сөйлеседі және Швейцарияның итальян тілдік бөлігіндегі жергілікті диалект әлі күнге дейін сақталған. ... ... тілі ... түрде, ал қарым-қатынас тілі ретінде итальян диалектісі қолданылады.
Ретророман ... ... ... 3 ... ... ... ... және ретророман. Ретророман тілінде жалпы халықтың 0,5%-ы ғана ... ... ең аз ... ... ... ... оны өз ... өзіндік жазу формасы бар бес топшаға бөлуге болады. ... ... ... ... ... 1982 жылы ... түрде "Rumantsch Grischun" тілі ойлап табылды. Ретророман тілінің құқықтары "Лиа Румантша" (Lia Rumantscha) ұйымы тарапынан қорғалады [17].
35 000 ... ... ана ... ... ... ... де ... Халық санының көптігіне және экономикалық дамуына байланысты, Швейцарияның неміс тілдік аудандары экономикалық-саяси ... ... үшін өзге де ... ... ... ... ... туындатуда. 2011 жылы ассоциациясының жүргізген зерттеулері бойынша, ... ... ... ... ... ... 96%-ы неміс тілінде жүргізілген. - итальян тілінің басқа да тілдерме тең дәрежеде ... ... ... ... ... бақылайтын саяси тәуелсіз ұйым.
Тілдердің мәртебесі. Конституцияға сәйкес Швейцарияның мемлекеттік тілі ретінде неміс, ... ... және ... ... ... ... В). Заңдық актілер жасауда және сот жүйесінде ресми тіл ... ... ... ... ... көрсетілген. Реророман тілінің аз қолданылуына байланысты ресм
Діні. Дінге сенушілердің 48% -- католик, 46% -- ... 6% -- өзге ... ... (12, ... Швейцарияның конфессионалдық көп түрлілігі лингвистикалық заңдылықтарға бағына бермейді. ... ... ... және ... ... ... аймақтары
Протестанттардың арасынан француз тілді кальвинистерді және неміс тілді ... ... ... ... ... тілді протестанттардың орталығы - Цюрих, Берн және Аппенцелль Француз тілді протестанттардың көпшілігі Женева және көршілес Во, ... ... өмір ... ... дініне сенушілер орталық Швейцарияның Люцерн қаласында, француз тілді ... Вале ... ... бөлігінде және итальян тілді Тичино кантонында көп таралған. Кіші-гірім еврей қоғамдастығы Цюрих, Базель және Женева қалаларында кездеседі.
Швейцариядағы ислам діні - ... саны ... ... және ... сенімінен кейінгі үшінші орынды алады. 2011 жылы елде 300 000-нан астам ... өмір ... ... ... ... - саяси босқындар. 2005 жылдан бері жергілікті мұсылмандар 7 700-ден 36 500-ге дейін ... ... және ... ... ... ... ... православ христиандарының саны артты. Елде жалпы саны 1300-ге жетерлік православтар өмір сүреді.
13-сурет. ... діни ... ... саны ... және 17 900-ге тең. Швейцарияда әр түрлі ағымдағы 21 000 ... бар. ... ең ... ... ... ... ... 2003 жылы салынған Wat Srinagarindravararams храмы. Дінге сенбеушілердің, ешқандай дінге жатпайтындардың саны Швейцарияда күн санап өсіп ... ... ... ... ... ... ... 2011 жылы аптасына 41,6 сағатты құрады. Жыл сайынғы берілетін демалыс 20 күнге тең. Ресми мейрамдардың ... саны 8 ... 9. ... ... 1985 жылы ... басым бөлігі ресми демалысты 20 күннен 25 күнге дейін ұзартуға, ал 2002 жылы 36-сағаттық жұмыс уақытының ... ... ... дауыс берген. Алайда, жұмысты орындаудан өз бетімен бас тарту және ереуілдер елде өте сирек кездеседі.
UBS банкінің ... 2010 ... әлем ... ең ... қала ... ... табыс көрсеткіші бойынша бірінші орынды Цюрих және ... ... ... 40 жылдан астам уақыт бойы өндіріс саласында жұмыс жасайтындардың үлесі 40 есе қысқарды. Есесіне ... ... ... ... ... 71%-ға өсті. Швейцарлықтар өмір сүру сапасына жоғары талаппен қарауымен ерекшеленеді. Оған жақсы жұмыс атмосферасы, жұмыс кестесінің ыңғайлылығы, ... және ... ... ... ... және т.б. ... ... ұзақ уақыт бойы жұмыссыздық мәселесі 1%-дан төмен ... Бұл ... ... ... тұрды:
* Еңбек нарығындағы жұмыс күшіне сұраныстың көптігі;
* Шет елдік жұмыс күшін елге тарту саясаты, яғни экономикалық өрлеу уақытында рецессия ... ... ... ... өте көп ... ... дағдарыс уақытында жұмыс берушілер жұмыссыздық көрсеткішін өсірмеу ... әр ... ... ... қалуға тырысуы.
Жоғарыда аталған факторларға қарамастан 90-жылдары экономикалық рецессия кезеңінде жұмыссыздық көлемі күрт өсе ... 1997 жылы ... ... ... ... ... көрсеткішке жетіп, жұмыстан қысқарту кең етек алды.
Экономикалық өрлеудің арқасында 2006 жылы жұмыссыздықты ... ... ... ... ... бұ фаза ... созылмай, 2010 жылы жұмыссыздық деңгейі 2,8%-ға, 2011 жылы ... ... ... ОЭСР/OECD елдеріндегі жұмыссыздық деңгейіне (8,5%) қарағанда, Швейцарияның көрсеткіші әлдеқайда төмен. ... әр ... ... ... ... ... Бұл әсіресе француз және итальян тілдік аймақтарда күшті байқалды. Әлеуметтік деңгейіне байланысты жұмыссыздардың арасында әйелдер (3,7%) және ... ... ... көп ... ... жұмыссыздық көрсеткіші
Швейцарияда жұмыссыз азаматтардың тірелген уақытынан 12 айдың ішінде жұмысқа орналасуға мүмкіндік жасалған. ... ... ... қаңтар айында жұмыссыздық 3,4%-ға жетіп, жұмыссыздар саны желтоқсан айына қарағанда 140 090 адамнан 136 542 адамға азайды.
Жұмысшылар мен зейнеткерлер. ... заңы ... ... жасы ... - 65 жас, әйелдерде - 64 жас. Мемлекеттік зейнеткерлік сақтандыру жүйесі (Alters- und Hinterlassenenversicherung AHV) 1948 жылы ... ... ... ... қамсыздандыру жүйесін шартты түрде үшке бөлуге болады:
* Міндетті зейнеткерлік ... ... ... ... ... ... ... қабілетті азаматы (жұмысшы, жұмыс беруші,жұмыссыз) ие. Ол мемлекет және кантондардың бюджеті арқылы қаржыландырылады. Қор зейнетақы ... қана ... ... және ... ... байланысты жәрдемақы береді.
* Міндетті еңбек сақтандыруы. Міндетті еңбек сақтандыруына ... ... ие. Әр ай ... жұмысшы жалақысынан белгілі бір мөлшерде пайыздық есеппен зейнетақы кассасына ақша аударылады. Басқа да жарналарды қосқанда зейнетақы көлемі соңғы ... 60%-на тең ... ... Ерікті сақтандыру. Кез-келген жұмысшы қалаған банкінен шот ашып (Швейцарияда аталуы немесе ) өзін қосымша сақтандыра ... Бұл ... ... пайыздық мөлшерде ақша аударылады.
Кедейшілік. Статистикалық көрсеткіштер бойынша,Швейцария территориясында өмір сүретін 7 870 100 халықтың 900 мың ... ... ... ... мен ... ... қоса есептегендегі айлық төлемі екі мың франктен ... ... ... ... деп есептеледі.
Кәсіподақтар. Швейцарияда еңбек даулары мен таластарды бейбіт түрде шешетін дәстүр сақталған. Еңбек қатынасының негізіне байланысты ... мен ... ... ... ... ... Ол іс жүзінде еңбек дауларының келісімге келу жолдары арқылы шешіледі. Кей жағдайларда жұмысшылар өзінің қарсылығын жұмыс уақытын қысқарту арқылы ... ... бұ ... ... ... ...
Кәсіподақ - әлеуметтік қорғаудың негізі болып табылады. Кәсіподақтарға қойылатын талаптар әлеуметтік сақтандырудың әртүрлі формаларына (жұмыссыздық, ... ... әр ... ... және т.б.) ... ... ... қатар бірікккен қоғамдық кәсіподақтар елдің саяси өмірінде маңызды орын алады. Олардың міндеті - жұмысшылардың ... ... ... ... таңда кәсіподақтардың алдында жаңа міндеттер тұр. Нарықтың жаһандануына және арзан жұмыс күші арқылы ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы жоғары көлемде.
Кез-келген жұмысшы кәсіподақ мүшесі бола алады. 2011 жылы Швейцарияда еңбек күшінің 25%-ы кәсіподақ мүшесі ... Ал бұл ... ... 27%, ... - ... жұмысшылар. Швейцарияда еңбек ететін әрбір 4-ші жұмысшы - шетелдік. Ел экономикасының дамуына ... ... ... ... ... ... ... болар еді. Шетелдіктер көбінесе гастрономия, қонақ үй бизнесі, құрылыс жұмыстарында қызмет етеді.Сонымен қатар шет ... ... ... ... ... ... ғылыми қызметкерлер елге арнайы шақыртылады.
Еуро Одақ елдері мен ... ... ... ... ... елде шет ... ... саны күрт артты. Ең көп келушілер менеджмент, білім беру және медицина саласына тартылған Германиялық маман кадрлар.
Grenzgänger. Grenzgänger ... ... ... деген ұғымды білдіреді. Яғни, Швейцарияның аймақтарында жұмыс істейтін көршілес елдерден келуші адамдар. 2002 жылға дейін ... ... ... ... ... әр кеш сайын өз елдеріне қайтуға міндетті болды. Ал, қазіргі таңда оларға аптасына 6 күн Швейцарияда қалуғ рұқсат ... ... көп ... ... келушілер, 1/5 бөлігін Германиядан келушілер құрайды. Grenzgängerдің ... ... ... ... яғни Женева өзені аймағы және Тичино кантондарында жұмыс жасайды.
Өмір сүру сапасы. Швейцария өмір сүру сапасы бойынша 159 көрсеткішімен бірінші ... ... ... Одақ елдерінің орташа көрсеткіші 100. Швейцария экономикасының мемлекеттік кеңесі Швейцарияның жоғары өмір сүру көрсеткішінің ... ... ... ... ... болуы, мемлекеттік баға көрсеткішін тиімді реттеу (медициналық қызмет, энергоресурстар), айлық еңбекақының жоғарғы көрсеткіші және қатаң талаптағы ... ... ... және т.б.) ... ... Швейцария елдер мен аумақтардың ғаламдық бәсекеге қабілеттілік индексі бойынша (Әлемдік экономикалық форум деректері,2011 ж) 5,74 баға көрсеткішімен, ... ... ... ... ... ... 4 - ... бәсекеге қабілеттілік көрсеткіші
Ел экономикасы
Рейтингтегі орны
Баға
Швейцария
1
5,74
Сингапур
2
5,63
Швеция
3
5,61
Финляндия
4
5,47
АҚШ
5
5,43
Германия
6
5,41
Нидерланд
7
5,41
Дания
8
5,40
Жапония
9
5,40
Ұлыбритания
10
5,39
Адам даму әлеуетінің индексі ... - 0,874, БҰҰ 2010 ж ... ... ... ... (кесте 5).
Кесте 5 - Швейцарияның адам даму әлеуетінің индексі [1]
АӘДИ көрсеткіші өте жоғары ... ... ... ... ... - жеті ... ... халқы бар өте бай мемлекеттердің бірі. Денсаулық сақтау жүйесі әлем бойынша ең күшті ОMS ... Mondial de Sante) ... ... ... Бұл ... 300 ... ... адам қызмет етеді. Денсаулық сақтау саласын дамытуға ел экономикасынан ЖІӨ-нің 11%-ы бөлінген. Денсаулық сақтау саласындағы қол ... ... ... ... ... өмір сүру жасы ерлерде - 75, ... - 83 жас. ... ... ... денсаулық сақтау жүйесінің негізгі заңдылықтарына жауап берсе, ал 26 саяси тұрғыдағы тәуелсіз әкімшілік-территориялық бірліктер (кантондар) осы заңдылықтардың ... ... ... ... ... Швейцарияда немесе деген ұғым жоқ. Әлемге танымал емхана немесе ауруханалар шағын курортты қалашықтарда орналасқан.
Нақты ғылымдарға негізделген ... ... ... ... ... ... сапалы техникамен жабдықтандыру, ең озық дәрі-дәрмектер, жоғары білімді арнайы мамандар, емделушілерге қайырымдылықпен және зор ілтипатпен қарау - ... ... тән ... ... бір күннен ұзақ уақытқа созылмайтын міндетті диагностикалық сараптамадан басталады. Дәрілерді емделушілерге ешқашан көп жазбайды, ... аз ... пен ең ... ... дозамен емдейді. Дәрігерлер нақты жұмыс кестесі бойынша қызмет етеді. Демалыс күндері жұмысқа тек төтенше жағдайларда ғана шығады.
Мемлекеттік емдеу орындары әр ... және әр ... ... ... ... ... - ... қызметтерінен бастап жедел көмек көрсетуге дейінгі әр түрлі салада маманданған жеке меншіктік клиникалары дамығын бірден бір мемлекет. Емделушілерге көрсетілетін ... пен ... ... ... көрсеткішке ие [19].
Швейцарияның медициналық орталықтары заманауи жаңа құралдармен жабдықталған. Кіріс көрсеткішінің жоғары болуы әлемдік масштабта маман кадрларды тартуына ... ... ... ... сақтандырумен қамтамасыз етілген халқының саны бойынша дүние жүзінде 1-орында. Халықаралық медициналық сақтандыру полистері жалпыға бірдей міндетті және жеке меншіктік ... Оның ... құны ... үшін 200 ... балаларға 70 франк. Алайда, медициналық сақтандырудың құрамына стоматологиялық көмек пен созылмалы ауруларды емдеу қызметтері кірмейді.Елде өмір сүруші әр азамат сақтандырылуы ... Бұл ... ... ... ... Міндетті медициналық сақтандыруды жүзеге асырумен Конфедеративті ішкі істе Департаменті бекіткен ... ... тыс 130 ... ... айналысады. Әр швейцар өзінің қалаған емхана кассасына барып сақтандыру жарнасын жасайды. Жарна көлемі кантоннан кантонға,бір кассадан екінші ... ... ... ... ... ... ( ... мен жасөспірімдер - 0-18 жас, оқу жасындағылар - 18-25 жас және ... ... ... Федералды және жергілікті билік қиын экономикалық жағдайда өмір сүрушілердің сақтандыру жарналарын жартылай немесе ... ... ... өз мойнына алады. Әр кантондарда осы жағдайларға байланысты ұстанатын жүйелері әртүрлі [20].
Міндетті медициналық сақтандыру жүйесінің ... ... ... ... ... ... әр түрлі жағдайда емделуге кеткен шығынды жабуға міндетті. Міндетті медициналық сақтандыру профилактикалық шараларға байланысты (егу, мектеп жасына ... ... ... ... ... ... шығындарды өтейді. Сонымен қатар көзәйнек немесе контактылы линза ... да ... ... Жаңа оптика алуға 15 жасқа дейінгі балалар жылына 200 франк, ал 15 жастан жоғары жастағылар 5 жылда бір рет 200 ... ала ... ... ... ... ушыққан жағдайда бұл көрсеткіш автоматты түрде өседі.
Швейцарияның денсаулық сақтау жүйесі сапасы және жаңашылдығы бойынша дүние жүзіне танымал.Өйткені ... және ... ... ... даярлауға мол инвестиция құяды. Швейцар фармацевтикасы мен биотехнологиялық өндірістің арасындағы тығыз байланыс Швейцарияның денсаулық сақтау саласын қазіргі медицина ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесі - дамудың негізі
Кез келген елдің ... ... ... білім беру құрайды. Өйткені білім беру жүйесінің даму деңгейі елдің даму жағдайын сипаттайды, білім мен ақыл-ойдың маңызы әсіресе постиндустриялық кезеңде арта ... ... ... ... бойына айтулы жүйе. Дәл осы елде Марии Монтессоридің ізбасарлары Иоганн ... Жан ... және ... ... ... ... ... өмір сүріп, еңбек етті. Әртүрлі сипаттағы педагогикалық мектептер маңызды принциптердің негізін қалады. Ұлы реформаторлардың біліміне ... ... ... ... ... ... Швейцария әлі күнге дейін сақтап келеді.
Швейцариядағы ең алғашқы университет 1460 жылы ... ... ... Оның тарихы медицина факультетінің құрылуымен байланысты. Сол дәстүр бойынша бүгінгі күнде ... ... ... және ... ... ... әртүрлі ғылыми зерттеу жұмыстарын ұйымдастырады. Қазіргі таңда Швейцарияда 10 университет және университет мәртебесіне ие 2 политехникалық мектеп, филиалдық желісі ел ... ... 7 ... ... ... бар.
Швейцар университеттерін аяқтаған немесе сонда жұмыс істеген Владимир Прелог, ... ... ... Эрнст, Эдмонд Фишер, Рольф Цинкернагель, Курт Вютрих және т.б. ... ... ... ... ... ... ... атанған. Әлемдік нобель сыйлығын иеленуші 9 ұйым мен 11 лауреат Швейцариядан шыққан. Ядорлық зерттеу Еуропалық ... әлем ... ең ірі ... ... ... ... Женева қаласында, Паул Шеррер атындағы Швейцариялық ғылым мен техникадағы қолданбалы материалдарды зерттеу институты - PSI ... ... ... ... ... беру ... тән. Бұл ... мемлекеттің білім беру жүйесі жергілікті және аудандық деңгейдегі әртүрлі қоғамдық және қоғамдық-мемлекеттік органдар ... ... ... ... түрде бір орталықтан бақылау жасау жүргізілмейді.
Швейцариядағы жеке меншік мектептердің басым бөлігі ХХ ... ... ... ... ... танымал педогогтардың идеясы арқылы жұмыс жасады. Педагогиканың алға жылжуы, бала тәрбиесіндегі көпжақтылық, Альпінің таза ауасы мен табиғат жағдайы ... ... ... ... кең жол ... дамыған елдердің оқу бағдарламасына қарағанда Швейцария мектептерінің оқу материалдары мазмұнды, әрі жүйелі түрде толық қамтамасыз етілген. Жас ерекшеліктеріне байланысты балалардың да ... ... бар ... Г). ... ... жеке ... ... және шығармашылық қабілеттері туралы сабақ жүргізіледі. Пансион-мектептердің жабдықталуы да жоғарғы дәрежедегі санаторилардан кем емес
Швейцарияда кемелденген Matura аттестатын ... үшін бес ... ... ... Әр бағдарлама міндетті 13-15 пәнді оқытуға және үш ... ... ... Бұдан басқа мектепте неміс Abitur бағдарламасы, француздық Baccalaureat, итальяндық Maturita, ... орт ... ... High School, британдық A-level және швейцарлықтар жүзеге асыруға белсенді үлес қосқан International Baccalaureate (IB) ... ... ... ... жүргізілетін оқу бағдарламалары
Оқу бағдарламаларының түрлері. Matura оқу ... бес типі бар. Әр тип ... 13-15 ... ... 3 тіл және ... ... байланысты қосымша пәндер енгізілген. Мамандану (гуманитарлық ғылым, тіл, экономика, жаратылыстану ғылымы, техникалық цикл) 7-сыныптан (13-14 жас) ... ... Abitur ... ... ... ... ... бірақ 3 нұсқада беріліді: гуманитарлық ғылымдар (тіл, әдебиет, өнер), қоғамдық ғылымдар (әлеуметтану, ... және т.б.) және ... ... ... ... ... ... негізі). Өмірлік бағытта мамандық таңдау ерте 11-12 жастан басталады.
Француздық Baccalaureat бағдарламасы екі циклден тұрады. Алғашқысы, жалпы білім беру (6-10 сыныптар, 11-16 жас), ... ... орта ... ... Diplome National du Brevet ... ... Екіншісі, мамандандырылған, бұл үш жылға созылып Diplome du Baccalaureat de ... du Second Degree ... ... ... ... ... Maturita бағдарламасы француздік оқу бағдарламасына ұқсас. Төрт ... ... ... таңдау 14 жастан басталады және ол Scuola Secondaria Superiore деп аталады.
Британ ұлттық бағдарламасын ... ... ... мектеп пәндерін 14 жасқа дейін аяқтайды. 14 жастағы студент екі жыл мерзімде оқытылатын болашақ мамандығына түсуге байланысты экзаменге ... 5-10 ... ... жіне орта ... ... General Certificate of Secondary Education, GCSE сертификатына ие болады. Университетке ... ниет ... ... тағы екі жыл (16-18 жас) A-level ... алды ... оқиды. Мектепті бітірген оқушы болашақ мамандығы бойынша оқытылатын 5-10 пәнді терең меңгеріп ... ... оқу ... бойынша білім алған оқушы АҚШ-тың және Канаданың университеттеріне жолдама беретін американ орта мектебінің High School ... ... алып ... ... ... ... International Baccalaureate (IB) әмбебеп бағдарламасы осыдан 40 жыл ... ... ... ... ... бағдарламасының ішіндегі тиімді және нәтижелі, әрі өте күрделі оқу бағдарламасы болып табылады. Осы бағдарлама аясында Швейцариядан басқа ... ... ... ... ... 100 ... мемлекетінде оқуға мүмкіндік береді. Бағдарлама екі бітіруші жылға негізделген: 16-19 жастағы ... мен ... ... ... ... ... ... Baccalaureate дипломы әлем университеттері бойынша мойындалған. Алайда, оқудың күрделілігіне байланысты әлем бойынша орта есеппен түлектерді 70%-ы ғана ... ... ... ... алады. Ұлыбританиядағы IB дипломын ұсынушы мектептер 1%-дан жоғары емес. Ал, Швейцариядағы бұл көрсеткіш 10 есе жоғары.
Британ немесе аралас ... ... ... ... мектеп-пансиондарында жиі кездеспесе де, шетелдік ата-аналардың арасында жақсы танымал. Осы аталмыш бөлімге түсушілер көбінесе Ресейден ... ... ... елде таза ... таза ... және ... мектептер бар. Ағылшын және американ азаматтарының балаларын қабылдауға негізделіп құрылған бұл мектеп қазіргі таңда швейцарлықтармен қатар шет елдік ... ... ... көп ... ... Швейцария әлем бойынша сөзсіз бірінші орынды иеленеді. Швейцарлықтардың есептеуінше, швейцар білім моделінің күшті жақтары көп ... аз ... оқу ... басқа аймақтарға қарағанда Швейцарияда өте жақсы оқытылуында ... осы ... үшін ең ... - ... жеке ... ретінде дамытудағы үйлесімділігінде.
Швейцарияда берілген аттестат тек Швейцарияның жоғарғы оқу орындарына ғана емес, сонымен қатар Еуропалық көптеген ... және ... ... ... ... ... - тіл мен ... араласқан аймағы. Сондықтан да білім алу ... ... ... Швейцариядағы білім өзге елдердегі біліммен салыстырғанда жоғарғы тәжірибе беруімен құнды. Швейцарияның өзге елдердің ыңғайына ... және ... ... ... елге ... оқитын шетелдік оқушыларға қабілеттеріне қарай жеңілдіктер жасалады.
Мектепке дейінгі және төменгі сыныптарға ... ... ... ... ... ... әр оқушымен жеке жүргізілетін қосымша сабақтардың көмегімен тілді игеіп кете алады. Бала өскен сайын тілдік біліміне қойылатын талап та ... ... ... ... оқу ... ... да арта ... мектепте сабақ жүргізілетін қолданыстағы жұмыс тілін қоспағанда 2 немесе 3 тілді меңгеру талап етіледі. Швейцарияда ... алу үшін үйде ... ... ... ... ... ... жүргізген тиімді.
Швейцарияның білім беру жүйесі саяси құрылымға негізделген. Өкілетті ... ... ... ... ... шектелуде. Ортақ принциптерге негізделген Швейцарияның кантондарындағы 26 түрлі өз бетінше жүргізілетін ... ... ... әр ... ... беру қызметінің сапасы мен оның қол ... ... ... билік кепіл береді.
Швейцария Конституциясы бойынша 6 жастан 16 ... ... орта ... ... ... ... және ... тегін және қолжетімділігіне кепілдік береді. Өкілетті федералдық және кантондық билік білім жүйесін келесідей бөледі:
* Мектепке дейінгі білім беру. ... өзге ... ... да ... ... ... беру ... болып есептелмейді. Алайда ата-аналардың көпшілік бөлігі балаларын балабақшаға өткізуді жөн санайды. алабақшада баланы ... және ... ... ... ... ... ... балабақшаға баланы 1 жастан бастап ерте қабылдайды. Балабақшалар мемлекеттік және жекеменшіктік түрге ... Бір ... ... ... ... ... ... барлығына бірдей жетіспейді. Жекеменшіктік бөбекжайлар мен балабақшалар өте ... және ... ... ... ... ... түс кезіне өткізіп, кейінірек алып қайтуға болады. Тәулік бойына ... ... ... ... ... ... ... жастағы балаларды оқыту методикасы ойын түрінде жүргізіледі, ұраны : баланың қабілеті жүре ... ... ... тек соны ... ... ... мен оқу-жазуға балабақшада үйретпейді, есесіне таза ауада ... ... ... ... ... мен ... ... Балабақшада балалар физикалық тұрғыда өте жақсы дамыған, 2 тілді жетік ... өте ... ... ... боп тәрбиеленеді.
Швейцарияның мектепке дейінгі білім беру орталықтары жыл сайын 154 000 бала ... Оның ... 48,7 %-ы қыз ... Шет ... ... саны - 27,2 %. 13 600 адам ... ... , оның 86 %-ын әйел адамдар құрайды. Мектепке ... ... ... 494, оның 301-і ... ... Бастапқы білім. Швейцарияда мектепке қабылдау ертерек 4 жастан басталады. Мектеп жанынан ... ... ... ... кантондарда бастапқы білім беру 6 жылға созылады. Бірінші сыныпқа қабылдану үшін ешқандай тест, экзамен тапсырудың қажеті жоқ. Оқу ... ... ... орта ... 23-32 пән және ... пән ... шет тілі ... Бастапқы мектепті бітіруші екі мемлекеттік және бір шет тілін меңгеріп шығады.
* Міндетті орта білім - білім берудің алғашқы ... ... I, ... орта білім) толықтай аймақтық билікке бағынады. Мемлекет тек ... ... ... ... және тегін болуын бақылап, білім сапасына кепіл береді. Secondaire I бұл - 6 мен 15 жас аралығындағы ... ... Орта ... ... ... сатысы (Secondaire II, толық орта білім) федералдық ... ... ... ... ... ... мамандандыру біліміне негізделеді.
Толық орта білім ... 3-4 ... ... ... II жоғарғы орта мектебінде беріледі. Кемелденген Maturité gymnasiale аттестатын 18-19 жаста алуға болады. Орта ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орнына түсе алу немесе түсе алмау қабілетіне қарай бөліп, соңғылары мектептен шығарылып орта мамандандырылған ... ... ... ... ... алуға дайындық жүргізеді. Maturité professionnelle аттестаты университеттен басқа барлық ... ... ... оқу ... ... мүмкіндік береді. Ал, мектептегі білім алудың Secondaire II екінші сатысында оқуын жалғастырушылар 3 жыл ... ... ... аттестатына ие болады.
Барлық мемлекеттік мектептер мен гимназиялар кантондардың бақылауында болады. Ал, Швейцариядағы ... ... ... ... ... ... бітірушілер кантондық емес, федералдық кзамен тапсыруға ... ... ... ... растайтын диплом тек мемлекет ішінде ғана жарамды болса, жекеменшіктік мектептердің дипломы шет елдерге де жарамды.
Жоғарғы білім беру ... және ... ... ... ... федералдық билік мамандық бойынша білім беруге, ал кантондық билік университетте берілетін білімге ... ... ... ... ... ... ... асады. Швейцариядағы жоғарғы білім Болон келісімінің шарттарына сәйкес екі ... ... ... ... және магистратурадан тұрады.
Швейцарияда жоғары білімді 12 университеттердің біреуінде немесе 120 кәсіби колледждің ... ... ... ... Ғ). Бұл ... ... елдің 4 мәдени-тілдік (неміс, француз, итальяндық және реторомандық) аумақтан тұратынын ескерген жөн. Жергілікті 12 университеттің алтауы (Базель, Берн, Цюрих, ... ... ... ... ... ... бар ... технологиялық институт) неміс тілді кантонда орналасқан. Женева, Лозанна, Невшатель университеттері және ... ... ... ... ... ... ... Фрибург университеті екі тілді - француздық-неміс кантонында ... Және де ... ... ... ... университет - ол Лугано.
Швейцарияның университеттерінен шет елдіктерге медициналық білім алу ... ... ... дәрігер мамандығының елдегі мәртебесінің жоғарылығына байланысты кез-келген жергілікті тұрғынды қабылдай бермейді. және мамандықтары бойынша шет ... ... ... ... ал стоматологиялық және ветеринарлық факультеттерге өзге елдіктерді мүлдем қабылдамайды.
Ыңғайлылық - Швейцария білім жүйесіне тән ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін мектептер және неміс, француз, итальян, ағылшын тілдерінде академиялық бағдарламаларын ұсынатын жоғарға оқу ... бар. ... ... педагог-реформаторлардың идеясы бойынша құралған. Мектептер үшін басты мақсат - оқудың ... және ... ... ала ... ... білім жүйесінің ерекшелігі англо-американ, француз және неміс мектептерінің жақсы жақтарын қабылдаған әмбебептылығында. Таңдау жасаудың кеңдігі мен ... ... ... ... ... елдерден кездестіру мүмкін емес.
[22]
2.4 Швейцария экономикасы
Швейцария -- ... ... ... мен ... ауыл ... бар ... Швейцария дүние жүзінде капиталды шетке шығарудан алғашқы орындардың бірін иемденеді, дүние жүзіндегі ең ірі ... ... бірі ... ... ... ... ... жүзіндегі ең дамыған елдердің, барлық құнды қағаздарының жартысы жатыр. Өнеркәсібі жоғары сапалы, қымбат және ғылым жетістіктерін қажет ететін ... ... ... Ел ... ірі ұлтаралық монополиялар үстемдік жағдайға ие. Швейцария туризм мен өз аумағы арқылы өткізілетін транзиттік жүктерден көп ... ... ... сырттан әкелінетін шикізаттарға тәуелді және дайын өнімдерді экспорттауға бейімделген. Жетекші салалары -- машина жасау мен ... ... ... ... ... ...
15 -сурет. Швейцария өнеркәсібінің жетекші салалары
Машина жасауда ұсталық-престеу жабдықтарын, дәлдігі жоғары металл өңдеу станоктарын (оларды ... мен ... ... ... ... жүзіндегі жетекші орындардың бірін иемденеді, өнімнің 80%-ына жуығы сыртқа шығарылады), дәл өлшеу аспаптарын ... ... ... дәл ... оптикалық аспаптар, т.б.), сағаттар (дүниежүзілік өндірістің жартысынан көбі, өнімнің 95%-ы экспортталады) шығару неғұрлым ... ... ... ... ... ... тігін машиналары, дүниежүзілік экспорттың 1/5-і), полиграфия (баспахана машиналары, түптеу станоктары, т.б.; өнімнің 90%-ы экспортталады), тамақ, ... ... үшін ... ... мен экспорттау жөнінде дүние жүзіндегі ең алдыңғы орындардың бірін иеленеді. Швейцарияның компьютерлер мен оларды бағдарламалық қамтамасыз ету ... ... ... банкноттар мен бағалы қағаздарды қорғау жүйелері) және орау құрал-жабдықтарын, егін жинау техникасын, құрылыс саймандарын өндіру салалары да жақсы дамыған. Тоқыма ... ... ... ... тігін, аяқ-киім өнеркәсібі дамыған.
Химия өнеркәсібінде дәрі-дәрмектер (дүние жүзінде 2-орын, өнімінің 90%-ы -- ... ... ... ... ... ... ... мен "Сандос" фирмалары фармацевтевтикалық трансұлттық корпорациялардың алғашқы бестігіне кіреді), агрохимикаттар (дүние жүзінде 1-орын), тағамдарға иістік және ... ... ... ... ... ... үшін бояғыштар, химиялық талшықтар мен пластмассалар шығару да неғұрлым жоғары дамыған.
Швейцариялық ірімшіктер, шоколад, кофе, ... ... ... сүт, ... ... ("Нестле" концерні дүние жүзінде нидерландық "Юнилеверден" кейін ... ... ... дүние жүзіне танымал өнімдер болып есептеледі.
Экономикалық қатынастарда Швейцария жоғарғы технологиялы өнім шығаруға мамандануымен және жоғары дәрежеде ұйымдастырылуымен ... ... ... микроэлектроника, биотехнология, электротехникалық және фармацевтикалық өндіріс. Қызмет көрсету саласында еңбек ресурсының көбі қызмет етеді. Швейцарияда елдің экономикалық ... ... орын ... орта және кіші ... дамытуға көп көңіл бөлінген.
Өнеркәсібі. Швейцария экономикасы дүние жүзі бойынша ең ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... жоғары болуы әртүрлі өнеркәсіп саларының кең көлемде дамуында. Әлемдік нарықты жаулап ... ... ... ... ... ... ... (Ла-Шо-де-Фон, Невшатель, Женева) және Шаффхаузен, Тун, Берн және Ольтен қалаларында орналасқан. 1970 жылдары сағат өнеркәсібінің Шығыс Азия ... ... ауыр ... ... өткерді, алайда 1980 жылдары арзан бағадағы электронды сағаттарды жасау арқылы басып озды. Швейцар өнеркәсібінің өзіндік шикізаты жоқ, ... ... өте ... ... Альпі тауында арзан электр энергиясына негізделген көптеген гидростанциялар орналасқан. ... және ... ... ... энергиясымен жұмыс істейді. Швейцария өнеркәсібі шикізатты аз қажет ... ... ... ... ... ... ... дамыған. Мұнда сағаттан басқа текстилді және полиграфиялық машиналар, өлшеуіш құралдар, іштен жылу ... ... ... ... ... ... ... [23].
Фармацевтика. Швейцарияның химия-фармацевтика нарығындағы өндіріс пен химия-фармацевтикалық өнімдерді экспорттау ел экономикасына біршама үлес қосуда. 2011 жылы Швейцария химия-фармацевтикалық ... әр ... ... 44,9 миллиард швейцар франкі көлемінде экспорттадыяғни ел экспортының 2,5%-ын құрайды.
Ел экспортының химия-фармацевтикалық тобының ... ... ... өнімдер құрайды: фармацевтикалық, тауарлар, дәрумендер және анықтау құрылғылары - 35,9 млрд. ... ... ... ... және ... күресетін заттар - 1,3 млрд. швейцар франкі; агрохимиялық заттар - 1,3 ... ... ... бояуыш заттар - 1,1 млрд. швейцар франкі; эфир майлары және иістендіргіштер - 1,0 млрд. швейцар ... ... ... ... өндірісі. Әлемдегі сағат өнімдерінің 50%-ы Швейцарияға тиесілі. Және де сағат өндірісі бойынша ... ... ... ... ... 2011 жылы ... экспортқа шығарған бір сағаттың құны 410 АҚШ долларын құрады. Мемлекетте әлемдегі ең қымбат "люкс" класының сағаттары және әркімге қол ... ... ... Swatch ... ... ... Елде ... сағаттардың 95%-ын экспортқа шығарады.
Швейцарлықтар ең қымбат сағатты 300 детальдан жасайды және ақыл-ой күшін көп жұмсайды. Қымбат ... қол ... ... 150 ... ... Ал, ... сағат жасаушы шеберлер шығармашылығына 2000 сағат уақытын бөлген. Сондықтан да швейцар сағаттары мен ... ... ... ... ... ... мойындалған, әрі жасалу технологиясында пайдаланылатын шикізат түрлері де халықаралық стандарттарға сай (16-сурет).
16-сурет. Швейцар ... ... ... ... ... ... ... көлемі 2011 жылы 16,2 миллиард франкті құрап (17 миллиардов долларов), 2,1%-ға өсті. Швейцар сағаттарының 46,9%-ы (3,2 миллиард ... көп ... ... ... Екінші және үшінші орындарды АҚШ нарығы (1,7 миллиард франк) мен Франция (1,2 миллиард франк) ... ... ... экспортындағы үздік ондыққа сонымен қатар Қытай, Италия, Сингапур, Жапония, Германия, БАӘ, ... ... енді ... ... ... ... сорты өндіріледі. Сырдың 99%-ы сиыр сүтінен, ал қалған пайызы қой мен ешкінің сүтінен жасалады. Сырдың сортының қаттылығына, жұмсақтығына, ... ... ... әр ... ... келеді. Жасалу орнына байланысты аталады және маркасы қойылады.
Энергетика. Швейцария ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттермен бірлесе жұмыс істейді.Ол Батыс Еуопалық біріңғай энергожүйесіне мүше. Жаз мезгілінде Швейцария электр ... ... ... ... ... ... 2 ... негізделген:
1) энергияны үнемді және рационалды пайдалану;
2) қайта қалпына келетін энергия көздерін қолдану.
Ең арзан энергияға отын түрлері ... және тас ... ... ... либерализациялануы нәтижесінде отын түрлерінің бағасы түсіп келеді, бірақ өз кезегінде ғаламшарымыздың экологиясына кері ... ... ... да осы ... ... қалпына келетін энергия көздерін пайдаланған тиімді.
Швейцарияда электр энергиясын тұтыну мөлшері көрші мемлекетермен салыстырғанда жоғары, ал ... ... мен АҚШ, ... біршама төмен. Елдегі энергияның басым бөлігі мемлекетте орналасқан ірі көсіпорындардың ... ... ... да мемлекеттер сияқты Швейцарияя энергияның бірнеше ... ... 57,2 ... ... ... ... өндіріледі (негізінен СЭС-терде, 4 АЭС жұмыс істейді). 2011 жылы ... - 56,2%, атом ... - 39,4%, жылу ... - 3,4%, ... ... ... энергия көздері (жел және күн энергиясы) - 1%-ды ... ... ... Швейцарияның энергетикалық жүйесі
Швейцарияның гидроэнергия өндірісі энергия тұтынысының ... ... 1/3-ын ... ... Оның 25%-ы ... су ... қолданатын кіші ГЭС-тар өндіреді. Атом энергиясы - Швейцарияның энергия ресурстарының екінші ... Елде 5 ірі атом ... бар. ... 2034 жылы АЭС-тан толықтай бас тартпақ. Ескі реакторлар 2019 жылы, ал жаңа реакторлар 2034 жылы өз ... ... Оның ... ұзақ мерзімді жопармен геотермалды энергияға ... және ... ... ... ... жаңа көзін алу. Қазіргі таңда АЭС энергияның 40%-ын береді [25].
Көлік. Швейцария ... ... ... ... мен Оңтүстік Еуропаны байланыстыратын темір жол және автомобиль магистральдары ... ... тау ... ... ... ... ... темір жол туннелінің ұзындығы 15 км, Сен-Готард автомобиль ... ... 17 км. ... ... жол ... ... бойынша тығыз орналасқан және темір жол қызметін ең белсенді қолданады. Швейцария экономикасының дамуындағы ... жол ... ... ... ... ... көмегімен тауарларды жедел импорттауға және экспорттауға және астық дақылдарын тасымалдау елде ... ... ... болды. Темір жол құрылысының дамуына байланысты Швейцарияға арзан ... ... және ... дамытуға мүмкіндік туды.Швейцарияның федералдық темір жолы 2011 жылы 285 миллион жолаушы және 600 миллионнан артық жүк ... Елде SBB ... ... ... ... 2000 км-ді құрайтын жекеменшік темір жол желілері жұмыс жасайды. Олар 2011 жылы 169 ... ... ... ланшафты аймақта орналасуына қарамастан Швейцарияның автокөлік жолдары өте ... ... ... Әр жыл ... ... ... мемлекет бюджетінен қаржы бөлінеді. Автокөлік магистралдарының ұзындығы 1 789 км, жиілігі 43,3 км. Швейцарияда жеңіл автокөліктердің жан ... ... ... ... 2011 жылы 1000 адамға 516 автокөліктен келген.
Елдегі авиацияның жаңа саласына іскерлік авиация жатады. Ресми әуе іс-сапарларының 70%-ы Еуропаның алты мемлекетінің ... ... ... 6-орынды иеленеді. Күніне ұшатын ресми рейстердің ... ... ... Cointrin аэропорты 2-орында. Женева - Еуроапның бизнес-авиациясының орталығы болып есептеледі.Ал Швейцарияның негізігі әуежайы Цюрих қаласының маңындағы ... ... ... ... ... 1939 жылы Штанс қаласында (Нидвальден жартылай кантондығы) құрылған Pilatus компаниясы өндіреді. Швейцария - ... ... ... ... Әкімшілік-ресми мақсаттағы PC-12 самолеты сатып алушылардың ... ... ... Швейцариядағы елдің әрбір 100 тұрғынына шаққанда интернет пайдаланушылар үлесі 77%, ... жүзі ... ... ... ... -6. ... ... 100 тұрғынына шаққанда Интернет пайдаланушылар саны, 2010 [1]
р/с
Елдер
Ел халқындағы интернет пайдаланушылардың ... ... ... шаруашылығы. Швейцария өнеркәсібі бірде дамып, бірде баяулап отырса, ал ауыл шаруашылығы қандай кезеңде болмасын ... ... ... ауыл ... машиналарын қолдануға рельефінің таулы болып келуі, ауыл шаруашылық өнімдерін импорттаудағы бәсекелестік, баға ... және т.б. ... ... ауыл ... ... ... ... дамымаған.
Ауыл шаруашылығының Швейцарияда маңызды орын алуына ... ел ... оған ... ... бөлінген. Мемлекет ауыл шаруашылығын қолдауға және қаржымен ... ... ... ... ... және ... елі деп жиі ... Фермерлер саны басқа батыс Еуропаның елдерімен салыстырғанда аз. Швейцарияның 8 миллионға жуық халқының тек 4 ... ауыл және ... ... ... ... ауыл шаруашылығы жоғары өнімді, ел сұранысын қанағаттандырады. Ауыл шаруашылық мақсаттары үшін ел аумағының 11%-ы пайдаланылады. Жетекші сала -- мал ... оның ... ... ірі қара ... және швиц ... мал өсіріледі.
2011 жылдың соңында елдегі ауыл шаруашылық жерлерінің жалпы ... 1,056 ... ... ал ... шаруашылына тиісті жерлер 25,1 га (2000 жылы - 11,5 га). Фермер шаруашылығының жалпы саны 44 992-ге тең ... ... ... ауыл ... ... үш ... жайылым мен шалғыннан тұрады. Жерінің таулы болуы, қырлы-адырлы ландшафт және климат жағдайлары жерге астық егуге кедергі ... Мал ... - ауыл ... ... ... Оған ауыл ... өнімдерінің 3/4-і келеді (18-сурет).
18-сурет. Швейцарияның ауыл ... ... ... сүт өндірісі, одан кейінгі орынды ет өнеркәсібі ... ... ... ... сыр ... және май ... ... 2011 жылғы мәлімет бойынша елде 1 597 484 бас ... ірі ... 707 742 бас ... 1 557 204 ... және 8 741 117 ... ... ... небәрі 6%-ы ғана егін шаруашылығына жарамды. Астық тұқымдастардан бидай, аз көлемде қара ... және арпа ... ... ... ... аудандары Швейцар жазығы мен Рейн бойында жақсы дамыған. Негізгі дәнді дақылдар: бидай ... ... ... ... ... егіледі), қара бидай, жүгері, сұлы. Сондай-ақ қант қызылшасы, картоп, азықтық ... мен ... ... ... ... ... де дамыған.
Статистикалық көрсеткіштерге сүйенсек, экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының ммәліметтері бойынша, фермерлер табысындағы мемлекеттік көмек ... ... - 80% ... ... саласы Швейцарияның ұлттық экономикасының дамуына және кірістердің артуының ... көзі ... ... ... ... 12,5 ... ... демалады. Мейманханалық іс, сонымен бірге арнаулы мейрамханалық құрал-жабдықтар шығару жоғары дамыған. 2011 жылы шетелдік туристтерден түскен пайда 15,6 ... ... ... ... әлемдік Сауда Ұйымының 2011 жылғы туризм саласынан түскен кіріс мөлшері бойынша елдердің тізімінде Швейцария 19-шы орынды алады. Келуші ... саны 8,4 ... ... Швейцария 27-орынды иеленеді.
Туризм саласы жақсы дамыған дәстүрлі елдің бірі ретінде, Швейцария ... нық ... ... ... ... дамуы, темір жол желілері мен автомобиль жолдарының Швейцария табиғатымен үйлесуі және ... ... ... елге ... ... тартылуына мүмкіндік жасайды. Ең көп келеті туристердің қатарына немістер, американдықтар, жапондар жатса, ал соңғы жылдары ... ... және ... ... ... [27].
Ұлттық кірістің 15 %-ы туризм саласынан түседі. Швейцарияның ... ... ... ... Церматт және Интерлакен қалалары жатады.
Швейцария туристердің алдында өзін әртүрлі қырынан көрсетеді. Жоғары деңгейдегі, эксклюзивті қызмет көрсету, дамыған туристік ... үш ... ... ... ... мен ... ... көл жағалауындағы кереметтей жағажайлар, ұлттық мейрамдары мен фестивальдары, көптеген музей, театр, ... ... және ... ... ... ... барлары туристердің қызығушылығын жаулап алады [28]. Әсіресе халықаралық деңгейдегі курорттар ... ... ... ... 7. ... курорттары
Курорт
Курорттың биіктігі (м)
Сипаттамасы
Церматт
1620
Швейцариядағы ең ... және ең ... ... 3900 м ... ... ... ... аумағы кең және туристерді ең көп қабылдайтын ... ... ... ... және ... ... курорт
Гриндельвальд
1034
7 курортты біріктіретін, белсенді және ... ... ... ... м ... ... сырғанауға мүмкіндік беретін ең қымбат ... м ... ... ... ... беретін ең арзан курорт
Туристердің назарын ең алдымен өзіне аударатыны Швейцария курорттарының көпжоспарлылығы. Елге келуші көптеген ... легі ... ... ... - ... ... ... орналасқан. Мұнда Швейцарияның көрікті жерлерінің бірі Гроссмюнстер соборын, Әулие Петр ... ... ... ... ... болады [29].
Рейн өзенінің бойынағы Женева қаласында экскурсиялық ... жиі ... ... ... Петр ... Өнер және ... ... Бург де Фур алаңы, Сағаттар музейі мен үлкен гүл сағаты орналасқан [30].
Швейцарияда тау шаңғысы курорты өте ... ... ... ... 4000 метр ... ... 47 ... 2 500 км-лік арнайы шаңғы жолдары жасалған. Жаз айларында туристер альпинизммен айналысып, тауға жиі саяхатқа шығады. Швейцар Альпісінде бүкіләлемдік мұз ... ... ... ... шаңғымен биіктіктен секіруге байланысты халықаралық жарыстар, шаңғы тебу және хоккейден әлем кубогі жарыстары, сонымен қатар поло және гольф ... ... ... жиі ... ... ... ... экономикалық қатынастар жүйесінде айрықша орын алады. Мемлекеттің ... ең ашық ... ... болып табылады: ЖІӨ-нің 1/5 бөлігі, яғни 35%-ы шетке шығарылады, дәл ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінде қаржы алмасу жағынан да алдыңғы орын ... ... ... ... ... онша ... емес, соған қарамастан әлемдік экономикада елеулі орын алады. Швейцария қаржы орталықтарымен және станок, сағат өндірісімен ... банк ... ... ... 9%-ды ... ... Нью-Йорк мен Токио, Лондоннан кейінгі төртінші халықаралық қаржы орталығы орналасқан. Әлемдегі алғашқы ... ... ... ... ... 400-ден астам жекеменшік банк тіркелген. Жалпы алғанда, елде 4 мыңнан астам қаржы мекемелері ... ... ... бері ... ел ... ие. ... ... құнды қағаздардың жартысы Швейцария банктерінде сақтаулы. Аса ірі ... ... ... ... ... ... ... түседі [1].
Банк және қаржы орталықтары Швейцария экономикасында маңызды орын ... ... ... ең ... валюта болып есептеледі. Елдегі екі ірі UBS және Credit Suisse ... ... ... ... ... жыл банк ... толық жұмыс ставкасымен Швейцарияның жұмыс күшінің 4%-ын құрайтын 121 мың адам қызмет ... Банк ... ... ... ... да экономиканың секторларына әсерін тигізеді. Бұнымен қоса шет елдерде орналасқан швейцар банктерінің ... жүз ... ... ... ... ... етіп отыр.
Швейцария - Offshore Private Banking (оффшорлы банк ... ... ... ... ... ... ...
2011 жылдың соңына қарай шет елдік банктердің филиалдары мен ... ... ... 327 ... ... ... жасады.Санының көптігіне қарамастан банк нарығындағы екі алып UBS және Credit Suisse ... ... өте көп ... ... ... және несие беру көлемі бойынша ұлттық нарықтың 30%-ын құрайды. Ал, активтерінің саны Швейцарияның ЖІӨ-де 6 есе көп ... ... ... ... ... салымдар көптеп келеді. Швейцарлық банк жүйесі 600-ден ... ... ... ... ... швейцар банктері негізгі үш жүйеге бөлінеді:
* Ірі ұлттық банктер.
* Жергілікті тұрғындардың салымы есебінен жұмыс жасайтын кантондық, жергілікті және ... ... Жеке ... ... негізделген жекеменшік банктер.
Кантондық банктер. Кантондық банктер мемлекеттік кепілдемеге сай ... ... ... ... және ... банк жүйесінде өзіндік орын алады. Кантондық банктердің жалпы саны 24, яғни ... және ... ... кантондарын қоспағанда әр кантонға бір банктен келеді. Кантондық банктердің пайда болу тарихы мемлекеттің қолдауымен кантондардың экономикасын ... ... ... ... Қазіргі таңда олардың қызмет аясы кантондар тарапынан шектелгенімен, ұлттық деңгейде ... ... ... ... Швейцарияда жекеменшік банктердің қызметі немесе жеке тұлғалардың активтерді басқаруы осыдан екі ғасыр ... ... ... ... ... ... XVII ... бері қызмет етеді. Жекеменшік банктерді иеленушілер өздерінің жеке ... ... ... қабылданған шешімдерге қарамастан тәуелсіз түрде шектеусіз жауапкершілікпен қызмет атқарады. Банкроттық жағдайда тәуекелге барады. Банк жүйесінің ... ... және ірі ... ... ... ... ұсынуына байланысты жекеменшік банктер мен басқа да ... ... ... ... ... Жергілікті банктермен қатар елде "Райффайзенбанк" типі бойынша ұйымдастырылған кооперативті банктер сәтті қызмет етуде. Ауылдық жерлерде және кіші-гірім ... ... ... ... ... ... ... саны 350. Әр бөлім иеліктердің оқшаулығына және барлық құқықтардың сақталуына жауапты. ... ... банк ... ... қатысты шешімдерді қабылдауға толықтай қатысады.
Ислам банкі. Мұсылман елдерінің инвесторлары мен дәулетті клиенттерден құралып, ... ... ... принциптерінің негізіне сүйене отырып қызмет ететін Ислам банкі ... 2006 жылы ... ... ... ... ... ... елдерінде филиалдары мен бөлімдері орналасқан, олар өз кезегінде жергілікті тұтынушыларына ... ... ... ... ... [33].
Банктік құпия. Салымшылардың есеп шоты жөніндегі мәліметтердің құпиялылығын сақтау дәстүрі швейцар банк жүйесінде 300 ... ... бойы ... ... ... ... ... алғашқы жазбаша мәлімет финанстық ведмостваның генералдық директоры Жак ... (Jacques Necker) XVI ... ... 1713 жылы ... ... ... дейін банктік құпия Швейцарияның Азаматтық және ... ... ... Заң бойынша банктік құпия - қылмыстық-құқықтық түсінік. Яғни, банктік құпияны жариялаға ... бас ... ... орталығында орналасқан Швейцария мемлекетінде әлемдік капиталдың 1/3-і ... ... ... банктерінің банктің құпиялылығын қадағалау ... ... бірі ... ... ... Швейцарияның банктік құпиясы шексіз абсолютті емес. Егер шетелдік үкімет ... бір ... ... бой ... ... ... алса, онда өз банктеріндегі оның мәліметтерін ұсынады. Бұл шетелдік азаматтарға қатысты. Іздестіру жұмыстарын жүргізуші ... ... ... соты ... берген жағдайда ғана мәлімет ала алады.
Швейцариядағы банктік шоттардың түрлері. Есептік операциялардың жүргізілуіне байланысты шоттар ... ... ... ... ... ... шот. ... есептік операцияларды орындауға болатын банктегі белсенді шот. Осы шот бойынша орындалатын операцияларға шек ... және ... ... ... етпейді. Әрі кредиттік карточкалардың кез-келген түрін алуға болады. Шығыс Еуропаның елдері үшін бұл ... шот ... ... бастап 1-2 ай көлемінде беріледі.
* Жинақтық шот бекітілген мерзімнің ішінде пайыздық кіріс табу ... ... ... ... ... және ... ... ұзақтығына байланысты, түсетін пайда да жоғары болады. Пайыздық кірістер салынған салымның көлеміне және мерзіміне байланысты әр ... ... ... ... ... Аталмыш шот бойынша жүргізілетін операциялар шектеулі.
* Депозитарлық шот. Клиенттің бағалы қағаздары мен ... да ... ... ... ... ... ... ашылған шот. Ағымдағы және жинақтық шоттар швейцарлық, еуропалық жіне ... ... ... ... ... Сонымен қатар интернет-банк қызметіне де жүгінуге болады.
Швейцариясының ... ... ... ... 1848 ... ... кантондар өз табыстарын кеден баждары есебінен құрады, ... ... ... салығы енгізілді. 1848 жылдан бастап кеден баждарын алу өкілеттігі ... ... Осы жылы ... ... ... кантондарда табысқа және мүлікке салынатын салықтарды алу ... ... ... ... ... ... жетілдіріп, дамыту барысында жалпыға ыңғайлы және нарықтық жағдайларға бейім ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды, кәсіпкерлерді қолдауға ұмтылыс жасайды.
Швейцарияның салық жүйесі мынадай қағидаларға негізделген:
* теңдік;
* сауданың еркіндігі;
* ... ... ... діни нанымның еркіндігі;
* кантонаралық екі жақты салық салуға ...
* ... ... түсімдерге тыйым.
Бұл елде салық жүйесінің жетілдіруі мен оңайлатылуына баса көңіл бөлінген және ел Конституциясында көрініс тапқан. Конституцияда салық ... ... екі типі ... ... яғни ... ... ... үшін;
ә) горизонталды, яғни кантондар, муниципалиттер арасында.
Осы мақсатқа жету барысында 1990 жылы 14 желтоқсанда Конфедерация және 1995 жылы 1 ... ... ... Осы ... ... Швейцариядағы салықтардың негізгі түрлеріне:
* заңды тұлғалардың пайдасы мен капиталына салынатын салық;
* қосылған құнға салынатын салық;
* жылжымайтын мүліктің құн ... ... ... ... ... ... мұра мен сыйға алынатын салық;
* меншік құқының өтуіне ... ... және т.б. ... ... ... ұтыс ... табыстарға 35 пайыздық, сақтандыру төлемдеріне 8-15 пайыздық ставкамен салынады.
Жалпы, Швейцарияның салықтарын екі ... ... ... ... 1) ... мен меншіктен алынатын салықтар; 2) тұтыну мен меншіктен алынатын салықтар.
Табысқа салынатын салықтар - кезеңдік салықтар болып ... ... ... шкаламен алынады. Салық ставкасы - 3,63 - 9,8 пайыз аралығында. Максималды салық ставкасы - 11,5 ... ... ... сәйкес, компаниялар кантондар және муниципалитет деңгейіне пайдаға ... ... пен ... ... ... ... ... тұлғалардың капиталына және пайдасына салынатын салықты Швейцарияда тіркелген немесе басқару органы бар кез келген тұлға ... ... ... салынатын салық үш деңгейлі прогрессивтік шкаламен алынады.
Қосылған құнға салынатын ... ... 1995 ... 1 ... ... ... ставкамен салық салынатын айналым бойынша жеке тұлға өтем ала алады. Оған ... ... ... жатады:
* экспорт операциялары;
* халықаралық көлік тасымалы;
* шетелде қолданылатын ... ... ... ... ... ... мынадай қызмет түрлері жатады:
* әлеуметтік, денсаулық сақтау, әлеуметтік сақтндыру саласында көрсетілетін ... ... ... мәдениет, білім, сақтандыру саласындағы қызмет;
* қаржы саласындағы операциялар;
* ұзақ мерзімді лизинг;
* ішкі пошта маркаларын ... ... 3 ... ... азық - ... ... ауыл шаруашылық өнімдері, радио мен телекорпорацияның қызметі 2 пайыздық ставкамен, бұлардан басқаларының бәріне 6,5 пайыздық ставкамен салық алынады. ... ... ... ... ... ... кеден тарифтеріне сәйкес құнынан емес, өлшем бірлігінен алынады. ... ... ... ... ... мен активі дербес экономикалық бірлікті көрсететін қағидаға ... және ... ... сияқты алынады. Барлық кантондарда табысқа салық салу барысынд ... ... ерлі - ... жалғыз басты ата - аналарға, мүгедектерге, балаларға, асырауындағыларға берілетін әлеуметтік ... мен ... ... ... тасталады. Әлеуметтік төмендету сомасының мөлшерін әр кантон өздері белгілейді. Табыс салығы ... ... ... ... кантондар Швейцарияда жұмыс жасайтын шетел азаматтарынан табыс ... ... ... ... ... салу ... тамақтануға, киім - кешекке, автокөлік ұстауға, білім және мәдениет шараларына кеткен шығындар табыстан шегеріліп тасталады.
Кантондарда, ... жеке ... ... салық салынады. Салық салу объектісі болып жеке тұлғаның барлық меншіктері мен меншік құқықтарының ақшалай нысандағы құны табылады. Салық салынатын ... ... ... ... ... қағаздар, банк депозиттері, автокөліктер, т.б.) және жылжымайтын мүліктер кіреді. Салық мүліктердің нарықтық құнынан ... Таза ... ... ... ... ... ... Көпшілік кантондарда салық салу барысында салық төмендетулері (скидка) беріледі.
Кантондар - алынатын келесі салықтың бірі - үй ... ... ... Бұл ... ... қызметпен айналысатын жеке тұлғалардың табыс салығынан қосымша ретінде алынады. Салық ставкасын кантондар белгілейді. Мұра мен сыйға салынатын салық ... ... ... ... ... ғана ос ... алу ... берілген. Салық салу объектісі мұраға берілгенмүліктің құны болып табылады. Салық ... ... ... прогрессивтік шкаламен есептеледі. Жылжымайтын мүлікке салынатын салық меншіктің нарықтық құнына байланысты орналасқан жері ... ... ... шаруашылықтың меншігіне салық оның табыстылығына байланысты салынады.
Барлық кантондарда аумақтағы швейцариялық номері бар барлық автокөлік, ... жыл ... ... ... ... ... алынады. Конфедерация, кантон, муниципалитет атына тіркелген және шетел фирмалрының өкілдіктерінің автокөліктеріне ... ... ... ... ... ... мен ... берілген тұлғадан алынады. Автокөлікті лицензиялау және оған тіркеу куәлігін беру кантондарда жүргізіледі. Салық ставкасы көлік түріне байланысты ... ... ... ... Швейцария - көлемі бойынша кіші, халқы тығыз орналасқан мемлекет. Гидроэнергиясын қоспағанда табиғи ресурстарға кедей, елді ауыл шаруашылық өнімдерімен ... ... ... ... ... ... Сол себепті де ел экономикасы белгілі бір көлемде сыртқы нарыққа бағытталған.
Сыртқы ... ... ... ... байланысты Швейцарияның экспорты өнеркәсіп өнімдері, соның ішінде машина, дәрі-дәрмек,электрондық ... ... өнім және ... ... ... ... жасау мен металл өңдеу өнімдерін, сағаттар, дәрі-дәрмек және химия ... ... ... ... дәлдіктегі аспаптар, тоқыма тауарларын, киім-кешек шығарады. Импортын ауыр машина жасау өнімдері, автомобильдер, ауыл шаруашылық мен орман өнеркәсібінің өнімдері, ... ... ... ... химия өнеркәсібі өнімдері, тоқыма мен киім-кешек құрайды.
Негізгі сауда серіктестері: Германия, Франция, Италия, Ұлыбритания мен Еуро Одақтың басқа да елдері, АҚШ, ... ... ... 8. ... сауда байланысы
Экспорт
Импорт
Негізгі сауда серіктестері
Машина жасау мен металл ... ... ... ... және ... ... ... азық-түлік, жоғары дәлдіктегі аспаптар, тоқыма тауарлары, киім-кешек т.б.
Ауыр машина ... ... ... ауыл ... мен ... ... өнімдері, құрылыс материалдары, минерал-дық отын, химия өнеркәсібі өнімдері, тоқыма
Германия, Франция, Италия, Ұлыбритания мен Еуро ... ... да ... АҚШ, ...
Швецария Қазақстанның Батыс Еуропадағы ең ірі сыртқы сауда серіктесі болып табылады. Оның үлесіне Қазақстанның еуропа елдермен жүргізілетін сауда айналысының ... ... ... 2011 ылғы ... ... - машина және машина құралдары; 19% - ... ... және ... 11% - ... ... ... 17% - фармацевтикалық өнімдер; 16% - дәлдік ... және ... 9% - ... ... 8% - ... ... (19-сурет).
19-сурет. Швейцарияның экспорт құрылымы, 2011 ж
Швейцария бірінші кезекте шикізат, жартылайөнім және тұтыну тауарларын импорттайды. Әлемдік ... ... ... мен ... ... ... жоғары: 2011 жылдың деректері бойынша, әлемнің 66 мемлекетінде 250-ден астам ... ... ... ... ірі монополия ретінде ресми түрде тіркелген (9-кесте).
Кесте-9. Қаржы көлемi бойынша ... ... 2011 ... ... ... көлемі, млрд долл
1
Novartis
фармацевтика
177
2
Nestle
тамақ
133
3
Roche Group
фармацевтика
108
4
UBS
банк жүйесі
92
5
Credit Suisse
банк жүйесі
45
6
Swiss Re
сақтандыру
42
7
Swisscom
телекоммуникация
28
8
Richemont
зергерлік заттар
17
9
Zurich Financial Services
сақтандыру
16
10
Serono
биофармацевтика
15
11
Adecco
қызмет көрсету бизнесі
14
12
Holcim
цемент
12
Барлығы
699
Экспортқа шығатын ... 90%-ы ең ... ... шоколад және сыр. Бірақ маңызды экспорт өнімдеріне ... мен ... және ... ... өнімдері жатады. Швейцария бұдан басқа тігін машиналарын, қағаз және баспа машинааларын, ... ... ... ... ... және лифт, орауыш материалдар, темір жол тісті рельстерін экспорттайды. Экономиканың экспорт сферасынан ... ... ... ... ... және ... дамыған.
Швейцарияның маңызды серіктестері - Еуропалық Одаққа мүше елдері. Қарқынды сауда қатынастары ... ... ... және ... ... ... дамыған. 2011 жылы ЕО елдеріне Швейцария экспортыны 59.7%-ы, импорты 78%-ды құрады (20-сурет).
Экспорт Импорт
20-сурет. Швейцарияның ... ... ... ... ... ... баж салығы мен импорттың төмен шектелген еркін сауда дамына бағытталған. Жер ... ... ... ... ... Logitech ... фирмасында өндіріледі. Әлемді нарықт таралған ... ... ... ... үштен бірі Швейцарияда шығарылған. Microcut швейцар компаниясы машина жасау саласының революционері. Сағат және ... ... ... ... ... ... ие. Швейцарияның жоғары дамыған технологиясы Марсқа ұшуға мүмкіндік берді. Тауар экспортының ... ... ... зор. ... ... күн ... түсетін табыс басқа елдерден келеді.
3 ШВЕЙЦАРИЯНЫ ... ... ... ... ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Швейцарияның Қазақстанмен қарым-қатынасының дамуы
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алғаннан кейінгі кезеңнен бастап ... ... ... ... ... екіжақты қатынастар екі елдің көптеген мәселелерде, соның ішінде халықаралық және ... ... ... ... өте ... және ... ... көп екенін көрсетіп келеді. Әсіресе, соңғы жылдары Швейцария Конфедерациясының Қазақстанға және жалпы Орталық Азия ... ... ... арта ... ... байқалады. Қазақстанды Швейцарияның қалыпты, тұрақты жағдайдағы даму тәжірибесі қызықтырады. Екі мемлекет арасындағы дипломатиялық байланыстың қысқаша тарихын қосымшада көрсетиілген кестеден ... ... ... Д).
Екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жолдары мен негізі Қазақстан Республикасы ... Н.А. ... және ... ... Президенттері П.Деламюра,Ф.Коттимен 1996, 1998 жылдары және 2003 жылы П.Кушпенмен кездесу кездерінде қаланып талқыланды.
Швейцария Конфедерациясы Қазақстан Республикасымен екі ... ... да, ... ... ... ... да өзара ынтымақтастық саясатты ұстануға ерекше ықылас ... ... ... өзін ... ... ... ... Қазақстанның Дүние жүзілік Сауда ұйымына жылдамырақ енуіне қолдау көрсетіп отыр.
Швейцарияның Орта Азия елдері арасындағы ... ... ... ... орнын алады, сонымен қатар сауда айналымында ТМД мемлекеттері ішінде (Ресейден ... ... ... алып отыр. Өз алдына Швейцарияда Қазақстанның негізгі ... ... ... болып табылады. Еуропа мемлекеттерімен сауда-саттық айналымында Швейцария ... 11% ... ... дағдарысқа байланысты 2010-2011 жылдардағы өзара сауда көлемінің қысқарғандығы байқалды. Қазақстанмен сауда ... 2011 жылы 1,414 ... АҚШ ... тең болды (экспорт - 1,235 миллиард доллар, импорт - 179,45 ... ... яғни 2010 ... ... екі есе азайған.
Қазақстан экспортының негізін минералды өнімдер (95,9%), ... ... және ... (4%) ... Тауар құрылымында Швейцариядан дәлдік өлшеуіштер, сағат жіне оптикалық, фотографиялық аппараттар - 33,9%; химия өнеркәсібінің өнімдері - 32%; ... және ... ... механизмдер, электротехникалық құрылғылар - 19,6%; ауыл шаруашылық өнімдері - 14,5% ... ... ... ... Қазақстанға экспорты
Қазақстанның экспорты көлемі бойынша Швейцария 2 орында, ... ... 3 ... ... ... инвестиция көлемінен Швейцария 3-орынға ие (521 млн. АҚШ доллары) немесе барлық шет елдік ... 12% ... ... ... ... түрде инвестиция құюшы швейцариялық ұлтаралық корпорациялар: , ... және ... АВВ ... ... инфраструктуралық жобаларын жаңартуға және Атырау мен Шымкент мұнай өңдеу заводтарының қазірге талаптарға сай жабдықтау, сонымен қатар Батыс ... ... ... ... ... ... жабтықтары, астық сақтау қоймалары мен астық тасымалдау техникалары), (ауылшаруашылық техникалар, жабдықтар мен әлеуметтік қажетті техникалар, шарап және ... ... ... мен ... ... ... тексеру құралдары, мұнайгаз өндірісінде уытты заттарды анықтаушы жабдықтар, электрондық және дәрі ... ... ... ... ... ... ... және (тоқыма, жіп өндірісі мен жасанды маталар шығаратын дайын құралдар) ... ... ... мата-мақта өңдеу мен өндіріс салаларында қызметтерін атқаруда.
Швейцария компанияларының Қазақстан нарығына қызығушылығын арттыру мақсатында 2005 жылы құрылды, оның ... ... ... ... ... экономикалық және саяси ынтымақтастықты жоғарылыту, қазақстан нарығына швейцария капиталы мен жетік технологиясын тарту, ҚР инвестициялық мүмкіндіктерін көрсету, екі мемлекеттің ... және ... ... жоғары элиталар арасындағы кездесулерді ұйымдастыру.
2005 жылдың сәуір айында Цюрих қаласында екі мемлекет арасындағы бірлескен бизнес ... ... ... ... ... ... ... 2010 жылы фармацевтика бизнесі және денсаулық сақтау саласының делегациялары Астанаға ресми іс-сапармен келді. Сапар барысында ... ... ... және ... министрлігі, медициналық кеңсе төрағалары және ТОО жетекшісі компаниясының Президенті А. Моосамен ... ... ... 2009 ... бері ТОО ... Швейцарияның медициналық және фармацевтикалық компанияларымен (Enservian AG, Inova AG, Lohmann & Rauscher ... GmbH & Co KG, ... AG, Synthes AG, Hamilton AG, Borer AG и Sifried AG) ... және ... ... мен құрылғыларды импорттау мақсатында тығыз байланыстар орнатылды [37].
2010 жылы шілде айында Астанада ... ... ... ... ... ... ... Людвиг фон Зегессер жүрекке ота (операция) жасау бойынша мастер-класс жүргізді. Мастер-класстың аяқталуы ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары, ҚР-ның Министрлігі мен Лозанна қаласындағы Университет емханасымен байланыс орнату ... ... ... ... жылы 22 ... ... Қазақстан-Швейцария сауда палатасының ашылуына байланысты Люцерн ... ... ... өтті. Ашылу рәсіміне Швейцарияның орталық сауда палатасының жетекшілері, Швейцария экономикасын дамыту ұйымының (OSEС) ... ... банк ... басшылары Қазақстан Республикасының елшілігі мен Сыртқы істер Министрлігі жән БАҚ-ы қатысты. Осы құрылымның ... ... екі жақт ... және ... байланыстары дамытуға, өзекті ақпараттық мәліметтерді алмасу мүмкіндігіне және Қазақстан мен Швейцария компанияларының арасында ресми байланыс орнатып, бірлескен түрлі жобалардың ... жол ... ... инвестициясы мен жаңа технологияларын Қазақстандық машина жасау, көлік кешені, химия өнеркәсібі, ... ауы ... және т.б. ... тартуға мүмкіндік туды.
2010 жылдың 26-30 қазан аралығында Швейцарияда елшіліктің және шет елдердегі швейцар инвестициясын қолдау орталығының ұйымдастыруымен Қазақстан ... ... ... болып өтті. Презентацияның мақсаты жоғарғы көрсеткішке ие швейцар компанияларын технологиялық және ғылыми өндіріске тартып, еліміздің экономикалық бәсекеге қабілеттілігін және нарықтағы ... ... ... ... ... арқылы ұдайы түрде мемлекеттік қызметкерлердің мамандық дәрежелерін жоғарылату, жоғарғы оқу орындары, ... және ... ... ... ... ... ... соның ішінде Мемлекеттік бағдарламасының жүзеге асуы - екі ел ... ... ... ... ... Елшілік сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрліг мен Цюрих Федералды техникалық институтымен ... ... ... ... ... асуы үшін ... етуде.
Қазақстанға орасан зор көмек көрсетіп отырған швейцариялық қоры даму мүмкіншілігі төмен, құлағы ... және көзі ... ... ... ... зардап шегіп отырған балаларға көмектесу мақсатында арнайы құрылған.
Қазақстан елшілігінің маңызды мәселелерінің бірі - қазіргі ... ... және ... ... ... арасында ұмыт болмауын қадағалау,әрі жүзеге асыру, қорғау. Швейцариядағы қазақ ... ... ... ... мәдени және мерекелік іс-шараларға белсенді қатысушылар [38].
Ынтымақтастықтың келісім-шарт базасы:
1.Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... Берн қаласында 1993 жылдың 5 тамызында қол қойылды. 1997 ... 12 ... ... ...
2. ҚР ... мен Швейцария федералдық Кеңесі арасындағы Келісім 1994 жылдың 12 мамырында бекітілді. Күшіне 1997 жылдың 1 маусымында енді.
3.ҚР Үкіметі мен ... ... ... ... ... 1994 ... 12 ... бекітіліп, күшіне 1998 жылдың 13 мамырында енді.
4.ҚР Үкіметі мен Швейцария федералдық Кеңесі арасындағы Конвенциясына 1999 жылдың 21 ... қол ... ... ... бері өз ... ... Үкіметі мен Швейцария федералдық Кеңесі арасындағы Келісімі 2003 жылыдың 20 қаңтарда қол қойылды. Күшіне мемлекеттердің ішкі ... ... ... енеді.
6.Реадмиссия туралы келісім. ЕҚЫҰ-на төрағалық кезінде, ... ... - ... ... ... ... ... 2010 жылы 4 наурызда Берн қаласында қол ... ... ... ... ... жеңілдету туралы келісім. ... ... ... ... ... - ... істер Министрі Қанат Саудабаев 2010 жылы 4 наурызда Берн ... қол ... ... ... ... орта ... ... әдістемесі
XXI ғасырдағы география сабағы. Егемен ел болып, тәуелсіздігімізді еншілеп, еңсеміз тіктеліп, өркениет көшінің алдыңғы сапына шыққан, бәсекелестікке қабілетті, дамыған ... ... 50 ... ... ... ... ... жайдары еліміздің жарқын болашағы - жас ұрпақ. Осы ұрпақта болашаққа даярлау, қоғамға сай бейімдеу - ... беру ... ... ... ... білім беру жүйесі әлемдік өркениет стандартына сай реформаланып, көптеген инновациялық технологиялар жасалынып, оқу бағдарламалары өзгертіліп, ата оқулықтарымыз ... ... ... Осыған орай оқушыларды тек біліммен ғана қаруландырып қоймай, олардың назарын білгендерін жадына сақтауға, қабілетін, ойлауын, тіл ... ... ... алу ... ояту, өміргі көзқарасының дұрыс қалыптасуын, ықыласын, ... ... тағы ... ... ... ... - жаңа ғасыр мектебінің мақсаты, ал осыны жүзеге асыру сол мектепте жүргізілетін пәннің нысанасы, пәнді оқытатын ... ... ... ... сай міндеті жүйесінде пайда болған қарама-қайшылықтарды шешу. Демек, географиялық білім әр ... ... және ... ... ... үшін ... ... тигізеді. Сондықтан, мектептег географиялық білімнің құрылымы мен мазмұны адамзат өркениеті мен мәдениетінің деңгейіне сай ... ... ... бірге географиялық білім халықаралық деңгейге, география ғылымының ... ... және ... ... ... ... керек. География - ел мен жер танудың негізгі көзі.
География пәнінің мақсаты елжандылық мен ... ... ... ... ... ... жеке тұлға бойына сіңіру. Жаһандану қоғамындағы жас ұрпақты бәсекеге қабілетті жеке ... ... ... ... ... ... болашақ мектепте географияны оқыту мынадай екі қағидаға сүйенуі керек:
* Оқушыларға фундаменталдық ... мен ... ... Оқыту процесінде қолданбалы білік пен дағдыны қалыптастыру, яғни оқушылардың өмірлік компетенциясын қамтамасыз ету [39].
Қазіргі заманға сай ... ... ... ... ... бар, мұны өзім құрастырған , 21-22-суреттерде сызба түрінде көрсеттім.
22-сурет.Мектепте географияны оқытудың ғылыми-дүниетанымдық міндеттері
23-сурет. Географияның қолданбалы ... ... ... ... ... ... биік ... қояды. Мұғалім оқушыларға білім беріп қана қоймай, оқушыны ізденіске, шығармашылық ... ... жеке ... ... ... етіп ... деңгейде оқытуға, тәрбиелеуге тиіс.
Географиядан білім берудің мақсаты - деп ... ... мен ... ... ... ... география ғылымы, жер ғаламшары, карта туралы бастапқы түсініктерді және ... ... ... мен ... ... ... қажет [40].
Оқушыларды ынталандыру, географиялық білімдердің құндылығын түсіндіру, оларды меңгеруі үшін қосымша материалдардың маңызы зор. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... болады:
* Географиялық білімнің адам өміріндегі рөлі;
* Табиғат компененттері мен табиғат кешендерінің адам тіршілігі мен шаруашылығындағы маңызы, табиғатты қорғау және оны ... ... ... ... ... ... ... оқушылар жергілікті жер материалдарын пайдалануды керек ... ... ... ... ... ... білу, өз жеріндегі табиғатты, шаруашылық және экологиялық жағдайды бағалауға септігін ... ... ... дүние жүзінің географиялық бөлігі ретінде қарау. Өз өлкесінің табыстарын мақтаныш ету және оның проблемаларын шешуге өздерінің үлестерін ... ... ... ... көздерін карталармен, географиялық суреттемелермен, сипаттамалармен баға бере білу ... ... ... ... ... қалыптастыратын қосымша материалдар
Географиялық білімні маңызды көзі - географиялық картаны оқытып үйрету, географиялық сипаттағы мағлұматтарды ала білу ... ... ... ... ... пайдалана отырып, оқушы білімін күнделікті өмірге, тіршілікке қолдана білуді, географиялық, саяси-экономикалық ақпарат көздерін, ... ... пен ... ... ... шешу үшін есептеуіш техниканы пайдалана білуді, тұрған жеріндегі табиғи шаруашылық жағдайды бағалай білуді меңгерту.
Оқушылардың байқағыштығын, есте сақтау, сөйлеу, ... ... ... ... ... ... эстетикалық тұрғыдан қабыладау, өмірге шынайы көзбен қарау, өзін және ... ... ... ... ...
Жалпы педагогика ғылымында баланы оқыту мен тәрбиелеудің ... - ... ... жеке ... ... ... ... жаңа технология бойынша әдістемелік жүйенің баст компоненті - ... ... ... табылады [41]. Ол мақсат - өздігінен дамуға ұмтылатын жеке тұлғаны қалыптастыру, сонықтан, оның ... ... ... ... ... Бұл ... оқытудың әдістемелік жүйесінің қалған бөліктерінің өзара байланыстағы қалыптарының өзгерулерін талап етеді. Осы талаптарды орындау үшін ... 3 ... ... ... өзгерген мақсат оқушылардың өздігінен танып іздену ... ... ... ... ... Бұл әдістердің мұғалімдер күнделікті жұмыста пайдаланып жүрген ... ... ... бар. ... ... жағдайымыздағы - деп отырғанымыз деген өзара тығыз байланыстағы қатынасты қарастырады. Бұл жағдайда ... ... ... ... және өз бетімен білім алудағы белсенділігіне баса ... ... ... ... негізгі түрлері: дербес және топтық түрлер. Оқытудың бұл ... ең ... - ... ... ... оның өз ... ... беру мүмкіндігін сүйене отырып, өз ... мен ... ... дамыту. Оқытудың фронтальды түрі (топтық, дербес, фронтальді), көбінесе бағыт беру, талқылау және түзету енгізуде ғана ... Жаңа ... жаңа ... ... оқытуды ізгілендіру қажет. Ол - оқыту құралдарына деген көзқарасты да өзгертуді талап етеді. Бұл өзгерістер оқу ... ... ... ... ... ... алуына бағыттайтын құралдар болуы шарт.
деген де қағида бар. Осы жағдайларды ескере отырып, XXI ғасырдағы география сабағы мынадай болса ... ... ... ... Әрбір өтілетін жаңа тақырыпты ретінде қарастыру.
* ... ... ... қиял, ойлап табу әдістеріне нұсқау ... ... ... ... ... ... білім алуды үйрету.
* Әр оқушының темпераменті, қабылдау ерекшеліктері, ойының өрістілігі, білім көлемі, іскерлігі ... ... XXI ... ... ... жаңа ... ... ізденісті талап етеді. Әрбір мұғалімнің негізгі міндеті оқушыларға терең де тиянақты білім ... ... ... ... ... емес ... қолданылса.
* Оқушы білімін, еңбегін бағалауда бағалаудың рейтингілік жүйесін қолданса.
XXI ғасыр ... ... ... сабақта жергілікті жердің компоненттері жайлы мағлұмат пайдаланылуы - елі мен ... ... ... болашақ ұрпаққа сақтаудың басы екендігін, әрі әр адамзаттың борышы екендігін ұғындыруда.
Мұғалім - ... ... ... ғылымға жол ашушы, соған бағыттап бейімдеуші.
Оқушы - ізденуші, ... ... ... жаңа қырын ашушы.
Сабақтың әдіс-тәсілі - қызығушылықты ояту, көзбен көріп сезіндіру, жаңашылдыққа ұмтылдыра отырып пікірлесу.
Сабақтың өту ... - ... ... ... яғни ... тірі ... ... компоненттермен тілдесу, бірлесу арқылы тану.
Сабақтың ... - ... ... ... және ... яғни ... көрсеткені емес, оқушының ұсынғаны ... ... ... ... - табиғат пен оқушы байланыстарынан ... ... ... түрі - саяхат, экскурсия, ... ... ... жалпы білім беретін мектептерінде Швейцария Конфедерациясына арнайы параграф бөлінбегендігіне байланысты бұл тақырыпт оқушыларғ сыныптан тыс ... ... ... ұсынамын. Сыныптан тыс жұмыс түрлерін: үйірме, факультативтік курстар, экскурсия, олимпиада, әртүрлі қызықты кештер мен сайыстар, ғылыми жұмыстар арқылы ... ...
... ... сабақ бағдарламасы
Сабақтың тақырыбы: Швейцария Конфедерациясы
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Алған білімдерін ... есте ... ... ... толық
меңгерту.
Тәрбиелік: Өздігінен белсенді ... ... ... ... ... ... істеуге дағдаландыру. Халықтар ара- ... ... ... ... ...
Дамытушылық: География тілінде сөйлеуге үйрету,қосымша ... ... ... жұмыс жүргізу арқылы
логикалық ... ... ... ... Тарих, әдебиет.
Көрнекілігі: Оқулықтың электронды варианттары, компьютер, тірек сызбалар, атлас, оқулық, ... ... ... Баспасөз конференциясы.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың білімді саналы және белсенді түрде
меңгеруге ... ... қою ... тапсырмасын тексеру
Жан-жақты тексеру
Оқушылар білімін бекіту
Үйге тапсырма
Сабақта ... екі ... ... газет, журнал тілшілері, журналистер.
2-топ саяси ... ... мен ... ... ... тарихшы.
Тілші журналистер Швейцария Конфедерациясына іс-сапармен барып қайтқан ғалымдар мен ... ... ... сұрақтарға жауап ала отырып, Швейцария елі ... ой ... ... ... сабақтың тақырыбы: Швейцария Конфедерациясы
Сабақтың мақсаты түсіндіріледі.
Жоспары ... ... ... ... Экономикалық-географиялық жағдайы
* Мемлекеттің қалыптасу тарихы
* Табиғат жағдайлары мен табиғат ресурстары
* ... ... ... ... Ауыл ... Көлік географиясы
* Сыртқы сауда
* Туризм
Жүргізуші. Құрметті ... ... ... ... хош ... ... ... сабағымызды бастаймыз.
Біздің бір топ географ-саяхатшылар, ... ... ... ... зерттеуші-ғалымдар, мамандарымыз Швейцария жеріне барып, сол ... ... ... ... бізге көптеген жаңалықтар алып келіп отыр. Сонымен бірге баспасөз қызметкерлері, тілші-журналисте де біздің сабағымызға қатысып отыр. Олай болса, сөз ... ... мен ... ... Сөз ... ... ағайындар, Швейцария еліне барып, саяхат жасап, барлық жағдайымен ... ... ... өте ... Батыс Еуропалық Швейцария елінен алған әсерлеріңіз ... Ол ... ... жағдайы туралы айтып өтсеңіздер.
Географ-саяхатшы (картасын, туын, елтаңбасын көрсете ... ... ... -- ... ... мемлекет. Аумағы 41,3 мың км2. Солтүстігінде Германиямен, батысында Франциямен, ... ... ... ... және Лихтенштейнмен шектеседі. (Экономикалық-географиялық жағдайына толық тоқталады.)
2-сұрақ. Дұрыс ... Неге ... ... ... тән? Осы ... ... мені ... ойландыруда. Мүмкін сіздер біліп қайтқан боларсыздыр?
Географ. Иә, дұрыс сұрақ, оған да жауап беруге ... Оның ... яғни ... ... ... тарихы бар екен. Конституция бойына Швейцарияның мемлекеттік тілдері - неміс, француз, итальян және ... ... көп тіл ... және өзге ... еркін қарым-қатынас жасай алатындығымен мақтанады. ... ... ... ... ... ... тілі ... тілдер 9 %
3-сұрақ.Менің сұрағым тарихшыларға. Кез келген ... ... білу үшін оның ... көз ... шарт деп ... Сол үшін ... Конфедерациясының қалыптасу тарихына, геосаяси жағдайына қысқаша тоқталып өтсеңіздер.
Тарихшы. Өте орынды сұрақ. Оған мен ... ... ... ... ... ... жауап беріп көрейін. Швейцарияның сан ... ... бар. ... ... ... ... ... деректер б.з.б. II ғасырға жатады.X -- XI ғасырларда Швейцария "Қасиетті Рим империясының" құрамында болды.1291 жылы ... ... Ури, ... ... ... ... одағының (конфедерациясының) негізін қалаған "мәңгілік одақ" құрды.
4-сұрақ. Швейцария елінің ... ... ... ... ... ... жағдайлары тірек сызбалары арқылы баяндалады. Швецария -- таулы ел, ... ... ... ... орналасқан (ел аум-ның 60%-ын құрайды).
5-сұрақ.Швейца халқының этникалық құрамы, демографиялық жағдайы қандай?
Демограф (халықтың жас ... ... ... өсу ... ... ресурстары, ЭБХ, елдің тілдік ортасы туралы айтылады.) Швейцария табиғи өсімі төмен елдердің қатарына жатады. ... ... ... жы бойы туу ... ... 1993 ... бері Швейцария азаматтарының саны шет елден ... ... ... отыр.
6-сұрақ.Стратегиялық өрлеу үстіндегі мықты нарықтық экономикаға негізделген Швейцария шаруашылығының дамуындағы алда тұрған міндеттеріне, әсіресе жетекші салалары -- ... ... мен ... өңдеу, химия, тамақ өнеркәсіптерінің дамуына ... ... ... ... жоғарғы технологиялы өнім шығаруға мамандануымен және жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... және фармацевтикалық өндіріс.Қызмет көрсету саласында ңбек ресурсының көбі ... ... ... ... ... ... маңызды орын алатын орта және кіші кәсіпкерлікті дамытуға көп көңіл бөлінген.
7-сұрақ. Банк және ... ... ... ... маңызды орын алады.Швейцар франкі әлемдегі ең тұрақты ... ... ... Швейцарияның банк жүйесі туралы айтып ... ... банк ... ЖІӨ-дегі үлесі 9%-ды құрайды, Цюрихте Нью-Йорк мен ... ... ... ... ... ... ... орналасқан. Әлемдегі алғашқы жекеменшік банктер пайда ... ... ... ... жекеменшік банк тіркелген. Жалпы ... елде 4 ... ... қаржы мекемелері жұмыс ... ... ... салаларынан өзг өнеркәсіптің тағы да басқа салаларының даму ... ... ... ... ... ... ... тамақ, жеңіл өнеркәсіптің дамуына ... ауы ... ... ... бар екен?
Ғалым-агроном.Ауыл шаруашылығының Швейцарияда маңызды орын алуына байланысты, ел Конституциясында оған ... ... ... ... ... және ... елі деп жиі ... Швейцарияның 8 миллионғ жуық халқының тек 4 пайызы ауы және ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыстары және ... ... ... жағдайда, соны білгіміз келеді.
Саяси шолушы.Сыртқы сауданың жоғарғы дәрежед дамуына байланысты Швейцарияның экспорты ... ... ... ... ... ... электрондық құрылғылар, химиялық өнім және ... ... ... ... ... ... тоқталсаңыз.
Зерттеуші. Қазақстанмен экономикалық, әлеуметтік, мәдени байланыстарының тамыры өте терең. 1992 жылы 1 ... ... ... ... ... мен Швейцария Конфедерациясы арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды.
Бастаушы. Келесі сөз кезегін ... ... ... ... ... ... шығады).
Швейцария туралы жарнама жасалады, ұлттық ән-билері орындалады.
ойыны ойнатылады (экранға әр елдің ... ... ... қай ... ... дәл ... қорытынды сөзі, яғни, баспасөз-конференциясының шешімі:
* Швейцария мен Қазақстан арасындағы байланысты одан әрі нығайту.
* Ел ... даму ... ... жаңа ... ... экономикасын дамытуда қолдану.
* Швейцариямен сыртқы экономикалық ... ... үшін ... ... ... ... мен ғылымды дамытуда, мамандар даярлау саласында үнемі тәжірибе алмасып ... ... Жаңа ... Жаңа ... ... үшін ... ... қолдану.
* Өзге мемлекеттерді оқи отырып, біз Отанымыздың дамуына, бәсекеге қабілетті болуына, 50 ел ... ... ... ... ... ... ... қызықты өткізу мақсатында және оқушылардың елтану бағытындағы үйірме ... ... ... тексеру мақсатында пайдалануға болады. Оқушылардың теориялық алған білімдерін жарыс ... ... ... ... ... ... ... курсы бойынша алынған оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу, ойлау қабілеттерін одан әрі дамыту, озып шығып атағын алатын оқушыны анықтау.
Көрнекілігі: Интерактивті тақта, ... ... ... ... I. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушыларды түгелдеу, белгілеу. Оқушыларды ... ... ... Негізгі кезеңі. Ой-қозғау. оқу-ойыны.
Ойынның ... ... төрт ... ... ... жеке үстелде тапсырмаларды орындап сайысады. Әр үстелде орындалған тапсырмаларға, дұрыс ... ... ... бір ұпай ... 1 - . Сауалғы сұрақтары.
* Неліктен Швейцария ресми ... ... деп ... ... ... ... ... Халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінде ... ... ... ... ... мен ... ... халқы және әлеуметтік жағдайы
* Конституция бойына Швейцарияның мемлекеттік тілдері?
* Швейцарияның ... ... ... ... ... өмір сүру ... мен ... қабілеттілігі.
* Швейцария өнеркәсібінің басты ... ... ... ... даму жағдайы.
2-кезең. Кестені солдан оңға, оңнан солға және жоғарыдан төмен, төменнен жоғары қарай оқып, Швейцарияның ... атап ... (Ең көп ... кім ... 2 - . Кім ... ... Лозанна 7. ... ... 8. ... ... 9. ... Берн 10. ... Базель 11. ... ... 12. ... ... 3 - . Сиқырлы сандық оқу-ойыны.
4-кезең. Қызықты география. Тақтада біз пайдаланып жүрген 42 алфавит бойынша ... ... Бұл ... ... басқы әріптері алфавитпен байланысты болады. Дұрыс жауап - 1 ұпай.
Слайд 4 - ... ... ... ... деп ... ... ... Бұл мемлекеттің астанасы-Баку қаласы (Әзірбайжан)
Б- Тәулігіне бағытын екі рет өзгертетін жел (Бриз)
В- Сирек ... ... ... (Вольфрам)
Г- Каспий теңізінің I ғасырдағы аталуы (Гиркан)
Ғ- Қоғамда өндіргіш күштерінің сапа ... ... ... (ҒТР)
Д- Топырақтану ғылымының негізін салған ғалым (Докучаев)
Е- Картада Италия мемлекетінің пішіні неге ұқсайды ... ... ... ... ... ... салу үшін ... көмек көрсеткен ел (Жапония)
З- Африкадағы елі (Замбия)
И- Геотермальды энергияны пайдаланатын ел (Исландия)
Й- Аустралияның ... ... ... (Йорк)
К- сөзі грек тілінен аударғанда қандай мағынаны білдіреді ()
Қ- Қай жемісті деп атайды (Құрма пальмасы)
Л- ... ... ... ... қала ... ... зерттейтін ғылым (Метеорология)
Н- Салыстырмалы биіктікті өлшейтін құрал (Нивелир)
Ң- Марқакөл қорығының эндемик балығы (Мөңке)
О- Мұнайды сыртқа ... ... ... ұйым ... ... ... ... ең лас қаласы (Өскемен)
П- Ежелгі біртұтас материк (Пангея)
Р- Теңізшілер көкжиек бағыттарын қалай атады (Румб)
С- Ауа райын болжайтын адамдар ... ... ... ... 80﹪ қай ... ... (Тундра)
У- Қала халқының үлес салмағының өсуі (Урбандалу)
Ұ- Әлемдегі көл кеме қатынасы дамыған аймақ (Ұлы ... ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігінің негізгі тұрғындары (Финдер)
Х- Жапонияның астанасы орналасқан арал ... ... ... ... жыл (1966 ... ... АҚШ-ның ірі мегаполистерінің бі рі(Чипитс)
Ш- Шығыс Қазақстандағы ең қуатты СЭС (Шүлбі)
Щ- Балқаш көлінің ... ... суы ... болып келеді (Тұщы)
Ъ- Қазақтанның ұйымдастырылған жыл (1978 жыл)
5-кезең.. Қорытынды тест.
* Швейцария Конфедерациясының аумағы ... мың ... 45,0 в) 41,3 с)33,3 д)43,5 ... ... ... ... ... ... 3 кантон қай жылы бірікті
а)1848 в) 1991 с) 1248 д)1750 ... ... ... ... в)федерация с)конфедерация д)монархия е)әмірлік
4. Швейцария Конфедерациясының құрамындағы кантондар саны
а) 23 в) 29 с)33 д)26 ... ... ... қандай тау аумағында орналасқан?
а)Кап в)Гималай с)Скандинав д)Кавказ ... ... ... ...
а)төмен в)орташа с) жоғары д) өте төмен е) бір ... ... ... ... қанша жастан басталады?
а) 4 в) 5 с) 6 д)7 е) ... ... банк ... ... үлесі қанша %-ды құрайды?
а)27,2 в) 5 с)0,81 д)4,8 ... ... ең ... ... көлік түрі
а)кеме в) метро с) ... ... е) ... ... мен ... Конфедерациясы арасында дипломатиялық қатынастар қай жылдан бастап орнатылды?
а) 1995 в)1992 с) 2001 д)1997 ... ... ... ... ... ... жұмыста талданған мәселелерді қорытындылау негізінде төмендегідей түйіндер жасалды:
Біріншіден, тарихи, географиялық деректер негізінде ... ... ... тарихи-географиялық алғышарттары қарастырылып, мемлекеттің географиялық орнының ерекшеліктері физикалық-географиялық, экономикалық-географиялық және геосаяси тұрғыда бағаланды; ... ... ... басты ерекшеліктері мен табиғат ресурстары және қорғауға алынған аумақтарына географиялық тұрғыда жалпы шолу ... ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде елдің дамуына табиғат жағдайларының ауыл шаруашылығы, көлік қатынасы, құрылыс және адам ... үшін ... ... оң ... ... ... ... ресурстарына онша бай болмаса да, бұл аумақты халықаралық деңгейде танытып отырған қорғалатын аумақтары, жанға ... ... ... ... ... бар ... ... екендігі анықталды. Осы мәселелерді талдау барысында тақырыпқа сәйкес кестелер, суреттер берілді;
Үшіншіден, ... және ... ... ... ... қазіргі заманғы ақпаратты пайдалану негізінде Беларусь Республикасының қазіргі әлеуметтік және экономикалық даму жағдайының басты ... ... ... ... сала мен ... ... мен даму деңгейі талданды.
Төртіншіден, халқының қазіргі саны, демографиялық ... ... мен ... ... ... ... ... талдау нәтижесінде Швейцария халқының табиғи өсімі төмендеп бара жатқандығы, бұл өз кезегінде мемлекеттің дамуына кері әсер ететін ... ... ... ... алынды.
Бесіншіден, Швейцарияның білім беру жүйесінің ерекшеліктері талданып, экономикасының маманданған ... ... ... ... ... ... басқа елдермен салыстырылды; халықаралық маманданған салалардың басты ерекшеліктері айқындалды;
Алтыншыдан, Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... ашылды. Сондай-ақ, Швейцария Конфедерациясын орта мектепте оқытудың әдістемелік мәселелерін негіздеу мақсатында Қазақстандағы жаратылыстану-математикалық бағыттағы мектептерде ... ... ... ... тыс жұмыстарды өтудің толық жоспары, өту барысы жасалынып, және тақырыптарында 2 факультативті сабақтың бағдарламалары жасалынды.
Жетіншіден, жұмыста қолданылған ... ... ... ... қайтадан өңделді. Статистикалық мәліметтерді пайдалана отырып, диаграмма, кестелер құрастырылды.
ӘДЕБИЕТТЕР
* Каймулдинова К. Д. ... ... ... Оқулық. - Алматы: 2011. - 312 б.
* Орлов С. Вся правда про Швейцарию: ... ... и ... политология: Учебное пособие / Под общей редакцией В.И.Жукова, Б.И. Краснова. - М.: ... ... ... 1997. - 992 ... ... ... ... политико-экономический справочник /Под общей редакцией И.С Иванова. - М.: ... 1997. - 480 ... ... ... Географический атлас мира / Гл. редактор Янис Тургайс, "Яня сета" - "Росмен", Рига - Москва, 1997. - ... ... ... ... Гл. ... Янис ... Яня сета - Росмен, Рига - Москва, 1997. - С. ... ... Г. До ... Вся ваша ... ... http://www.swissworld.org/ru/okhrana_prirody/izmenenie_klimata/
* http://www.swissworld.org/ru/okhrana_prirody/vozdukh/
* http://www.swissworld.org/ru/okhrana_prirody/vodnye_obekty
* http://www.swissworld.org/ru/okhrana_prirody/udalenie_otkhodov/
* http://www.swissworld.org/ru/okhrana_prirody/utilizacija_otkhodov/
* http://www.swissworld.org/ru/naselenie/brak_i_semja/
* Страны и народы. Научно-популярное географическо-этнагрофическое ... в 20 ... ... ... ... Европа. Ответственный редактор В. П. Максаковский. - Москва: Мысль, 1979. - 381с.
* Кузьмич Н. Г. Романо-германская контактная зона Швейцарии // ... ... ... - : Л., ... 1985. - С. 237-243
* http://www.nashagazeta.ch/news/10455
* http://www.clinicer.ru/lecheniezarubezhom/zdravoohranenieshveicarii.html
* http://www.medicinform.net/medmir/switzerland.htm
* ... ... ... ... http://www.swissworld.org/ru/ehkonomika/ehnergetika/
* http://iswiss.ru/facts/161-selskoe-khozjajjstvo-shvejjcarii.html
* Косолапов А. Б., Руденко Л. Л. ... ... ... 1. ... ... ... 1998. - 192 с.
* Крашенников В., Драгунов Г. Швейцария знакомая и незнакомая: Путевые очерки. Москва: Мысль, 1970. - 208 ... ... ... Цюрих. http://www.archive.travel.ru-Switzerland-ski.html
* Сапрунова В. Б. Туризм: эволюция, структура, маркетинг. - Москва: Ось-89, 1997. - 160 с.
* ... А. ... зима в ... ... ... Красавина Л.Н. // Банковское дело - № 1 - 2006 г.
* Шевчук Д.А., ... В.А. // ... дело - № 1 - 2006 ... ... ... Ю. // ... экономика и международные отношения. - № 2- 2002 г.
* // Егемен Қазақстан Сенбі, 6 ... ... ... Ж. ... XXI ... география сабағы // География және табиғат. - 2007, №3 - 66-68 ... ... В. П., ... Л. М. ... взгляды на географическое образование. М.; 1981. - 64 ... ... В. П. О ... ... ... ... образования. М.; 1974. - 172 с.
Қосымшалар
ҚОСЫМША А
Швейцарияның ірі 10 ... ... ... ... ... көлі
217,9 км²
Лаго-Маджоре
212,3 км²
Фирвальдштет көлі
113,8 км²
Цюрих ... ... ... км²
Тун
48,4 км²
Биль көлі
40 км²
Цуг көлі
38 км²
ҚОСЫМША Ә
Швейцария қалаларының арақашықтығы
N
Қала
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
Берн
-
131
333
181
97
160
112
123
103
160 ...
-
284
132
113
291
19
74
234
291 ...
284
-
268
293
378
265
210
436
493 ...
132
268
-
153
341
113
58
284
341 ...
113
293
153
-
257
94
83
200
257 ...
291
378
341
257
-
272
283
62
263
7
Люцерн
112
19
265
113
94
272
-
55
215
272 ...
74
210
58
83
283
55
-
226
283 ...
234
436
284
200
62
215
226
-
201 ... ... ... көрсеткіштерінің динамикасы
Жыл
Халық саны
1000
400 000
1400
700 000
1500
750 000
1550
850 000
1600
1 000 000
1650
1 150 000
1700
1 201 000
1710
1 240 000
1720
1 280 ... 321 ... 364 ... 408 000
1760
1 453 000
1770
1 500 000
1780
1 548 ... 598 ... 650 ... 703 ... 899 000
1830
2 059 000
1840
2 222 000
1850
2 392 000
1860
2 510 000
1870
2 670 000
1880
2 832 000
1890
2 932 000
1900
3 316 000
1910
3 754 ... 880 ... 067 ... 247 ... 694 ... 362 ... 187 000
1980
6 319 000
1990
6 834 000
2000
7 167 000
2009
7 597 947
2030
7 410 000
2050
5 614 000
ҚОСЫМША В
Швейцария халқының ... ... ... және ... ... саны, мың адам, 1979 ж.
Халық саны, мың адам, 2009 ж.
Негізгі тілі
Екінші тілі
Цюрих
1120
1242.49
Неміс, 83,4 %
Итальян, 4.0 ... 84,0 ... 4,0 ... 88,9 ... 2,1 %
Ури
34.2
35.25
Неміс, 93,5 %
Серб-хорват, 1,9 %
Швиц
92.8
133.36
Неміс, 89,9 %
Серб-хорват, 2,1 %
Унтервальден
Обвальден
25.3
33
Неміс, 92,3 %
Албан, 1,4 %
Нидвальден
26.5
38.9
Неміс, 92,5 %
Итальян, 1,4 %
Гларус
36
38.38
Неміс, 85,8 %
Итальян, 4,4 ... 85,1 ... 2,7 ... 63,2 ... 29,2 %
Золотурн
224.1
246.5
Неміс, 88,3 %
Итальян, 3,1 %
Базель
Базель-Штадт
213.7
186.87
Неміс, 79,3 %
Итальян, 5,0 ... 87,2 ... 3,5 ... 87,6 ... 2,6 %
Аппенцелль
Аппенцелль -- Аусерроден
47.2
53.19
Неміс, 91,2 %
Серб-хорват, 2,3 ... -- ... 92,9 ... 2,5 ... 88,0 ... 2,3 ... 68,3 %
Ретороман, 14,5 %
Аргау
443.6
556.23
Неміс, 87,1 %
Итальян, 3,3 %
Тургау
184.5
229.88
Неміс, 88,5 %
Итальян, 2,8 ... 83,1 ... 8,3 ... 81,8 ... 4,7 %
Вале
213.7
281.02
Француз, 62,8 %
Неміс, 28,4 %
Невшатель
164.6
166.95
Француз, 85,3 %
Неміс, 4,1 %
Женева
337.9
419.25
Француз, 75,8 %
Ағылшын, 3,9 %
Юра
Берн
69.2
Француз, 90,0 ... 4,4 ... ... оқу ... бағдарламасының түрі
Бағдарламаның ерекшелігі
Оқушыларды қабылдау жасы
Matura оқу бағдарламасы
Мамандану (гуманитарлық ғылым, тіл, экономика, жаратылыстану ... ... ... ... ... ... ... жас)
Abitur неміс бағдарламасы
Гуманитарлық ғылымдар (тіл, әдебиет, өнер), қоғамдық ғылымдар (әлеуметтану, экономика және т.б.) және ... ... ... ... ... ... ... жас
Француздық Baccalaureat бағдарламасы
Орта білімі жөніндегі Diplome National du Brevet ... Diplome du ... de ... du Second Degree ... дипломы беріледі.
6-10 сыныптар,
11-16 жас
Итальяндық Maturita бағдарламасы
Төрт мамандандырылған ... ... ... ... ... ұлттық бағдарламасын
Екі жыл мерзім ішінде ... ... ... ... 5-10 ... ... және орта білімі туралы General Certificate of Secondary Education, GCSE ... ие ... ... оқу ... және ... ... жолдама беретін американ орта мектебінің High School Сertificate дипломын алып ... ... ... (IB) ... ... Швейцариядан басқа International Baccalaureate дипломы тапсырылатын әлемнің 100 шақты мемлекетінде оқуға мүмкіндік ... ... ... ... жоғарғы оқу орындары

Оқу орны
Құрылған жылы
Студенттер саны
Шетел азаматтарының саны, %
Оқытылу тілі
1
Базель университеті
1460
8000
13
Неміс, ... ... ... ... ... ... ... Университеті
1600
250
17
Итальян
7
Лугано Университеті
1996
650
30
Француз
8
Нешатель Университеті
1838
3400
20
Неміс, ағылшын
9
Галлен Университеті
1898
4200
25
Неміс
10
Цюрих Университеті
1833
19500
12
неміс
11
Лозанна Технологиялық Университеті
1853
4500
24
Француз, ағылшын
12
Цюрих Технологиялық Университеті
1854
11700
10
Неміс, ағылшын, француз
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... Республикасы мен Швейцария Конфедерациясы арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды
1993 жыл
Алматы қаласында Швейцария консулдығы ашылды, кейіннен 1999 жылы ... Бас ... боп ... ... ... ... ... Конфедерациясының консулдығы Астана қаласында орналасқан
1996 жыл
Швейцария Конфедерациясында ... ... ... ... ... ... Швейцария консулдығы Қазақстан Республикасындағы Швейцария Конфедерациясының Бас консулдық болып ... ... ... ... ҚР Премьер-Министрі Қ.К. Тоқаевтың Швейцария ресми қызмет адамдары мен іскерлер арасында болған кездесуінде екі жақты сауда-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назабаевтың Швейцария Конфедерациясына ... ... ... ... ... жыл ... жыл ... Республикасындағы Швейцария Конфедерациясының Төтенше және Өкілетті Елшісі Эрвин Хофер
2005 жыл
Қазақстан рыногына келгісі келетін компанияларға арналып "Швейцария - Қазақстан" ... ... жыл ... жыл ... ... ... Швейцария Конфедерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Қайрат Әбусейітов
2008 жыл шілде
Қазақстан Республикасындағы Швейцария Конфедерациясының Төтенше және Өкілетті ... ... жыл ... ... ... ... Төтенше және Өкілетті Елшісі М. Тілеуберді
2009 жылдың аяғы
Қазақстан Әділет министрлігі мен Швейцария Әділет ... ... ... ... ... ... жасалды
2010 жыл
4 наурыз
Қазақстан Республукасының Сыртқы істер министрі Қанат ... ... ... ресми сапармен барды
2010 жыл
Швейцария Қазақстанның ... ... және ... ... ... ... қуаттады және қазіргі уақытта Дүние жүзілік ... ... ... ... жыл
26-30 қазан
Швейцарияда елшіліктің және шет елдердегі швейцар инвестициясын қолдау орталығының ... ... ... ... ... болып өтті
ҚОСЫМША Ж
Қазақстан нарығындағы Швейцарияның ірі компаниялары
Сала
Компания
Компанияның күшті ... ... ... көлемі бойынша екінші орынды алатын фармацевтикалық дәрі-дәрмектерді өндіруші.Clozaril, Voltaren, Tegretol және т.б. ... ... - La ... саласындағы жетекші компаниялардың бірі және ... ... ... ... ... 1-орында.Онклогия, вирусология,ревматологияжәне трансплантология аясында биотехнологиялық дәрі-дәрмекті өндіруші.
Химия өндірісі
Syngenta
Өсімдікті қорғайтын дәрілерді ... ... ... сапа ... ... ... 3-орынды алады. Дәрі-дәрмектердің құрамының бай болуы және ғылыми-зеттеу көрсеткіші ... ... ... ... ... ... Holding Inc.
Химия өндірісіндегі атауымен жалпыға ... ... ... ... ... ... ... 120 мемлекетінде сатылымға шығады.
Clariant
Әлемдік өндірістегі текстилді, баспа, ... ... және ... ... көш басшы компания.
Тамақ өнеркәсібі
Nestlé
Тамақ өнімдерін шығарушы әлемдегі ең ірі ... Nestlé ... ... кофе, минералды су, шоколад, балмұздақ,сорпа, баларға ... ... үй ... арналған азық, фармацевтикалық және косметикалық өнімдерді өндіреді.
Barry Callebaut
Әлемдік шоколод нарығындағы жетекші ... ... ... және ... ... шығарады; сонымен қатар какао плантациясы мен оны өңдеу ... ... ... ... ... ... компания.
Электротехника, электроника, машина жасау
ABB
Компания электротехника, энергетикалық машина жасау және ақпараттық технологиялар ... ... ABB ... ... ... әртүрлі салаларында жұмыс жасайды. Компанияның негізгі ... ... ... және ... ... ... Компания сонымен бірге робот техникалық индустриясында да қызмет ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құрылысты бөлудің жалпы принціпі мен қажетті дәлдігі2 бет
Батыс Еуропаның мәдени – тарихи аймақтары5 бет
Конфедеративтік мемлекеттердің құрылымдық ерекшеліктері 24 бет
ХVі ғасырдағы Швейцария одағының құрылуы17 бет
Швейцарияның салық жүйесі8 бет
Қазақстан Республикасы мен Швейцария Конфедерациясы арасындағы қатынастар4 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Аумалы-төкпелі кезеңдегі қоғам, тұлға және дін50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь