Фосфор және бор өндеу өндірісі

КІРІСПЕ
1 ФОСФОР ЖӘНЕ БОР ӨНДЕУ ӨНДІРІСІНІҢ ТЕХНОГЕНДІ ҚАЛДЫҚТАРЫН ҚАЙТА ӨНДЕУДІҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Әдеби шолу
1.1 Өндірістік ағынды суларды тазалау мәселесінің жалпы жағдайы
1.2Фосфор тыңайтқыштарын және техникалық тұздарды шығару өндірісінің ағынды суларын тазалау әдістері
2 ҚОЛДАНЫЛҒАН ШИКІЗАТТЫҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН АНАЛИЗ ӘДІСТЕРІ
2.1 Бастапқы заттардың сипаттамасы
2.2 Тәжірибенің әдістемесі
3 МЕЛИОРАНТТАРДЫ ӨНДІРІСТІК ҚАЛДЫҚТАРДАН ЖӘНЕ КЕДЕЙ КЕНДЕРДЕН АЛУДЫҢ ФИЗИКА.ХИМИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
3.1 Фосфат және борат.иондардың кинетикалық заңдылықтарын зерттеу. Фазалардың жанасу уақытының САС әсері
3.2 Қ:С қатынасының сорбцияның кинетикалық заңдылықтарына әсері
3.3 Фосфогипс және фосфогипстің полигалитпен қоспасына фазалар контактісінің сорбенттің сорбциялық сыйымдылыққа уақыттың әсері
3.4 Сорбенттер фосфогипс:полигалит сорбциялық сыйымдылығына өнеркәсіптік ерітіндісінің рН.ын өзгеруінің әсері
4 МЕЛИОРАНТТАРДЫ АЛУДЫҢ РЕСУРС ҮНЕМДЕУШІ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ЖАСАП ШЫҒАРУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстанда соңғы он жылдын ішінде өндірістік-энергетикалық іс-әрекеттің нәтижесінде қождың, аршылған жыныстардың, фосфорит ұнтағы, шлам, ЖЭС күлі, байыту фабрикаларының қалдықтары және т.б. миллилндаған тоннасы жиналды. Мұндай қалдықтар атмосфераны ластайды, топырақтың, беттік және жер асты су көздеріне кері әсер етіп, көбінесе олардың жағдайына қайтымсыз әсер етеді.
Техногенді қалдықтар және олардың метоболизмінің өнімдері экосфера мен адамдардың денсаулығына нұқсан келтіріп негізгі биологиялық үрдістерге енуі мүмкін.
1 Беглов Б.М., Жекеев М.К. Перспективы производства фосфора, удобрений и солей различного назначения на основе экстракционной фосфорной кислоты // Химическая промышленность. – 2002. ¬– № 6. – С. 21-24.
2 Технология фосфорных и комплексных удобрений / под ред. Эвенчика С.Д. и Бродского А.А. – М.: Химия, 1987. – 452 с.
3 Джусипбеков У.Ж. и др. Отходы фосфорной и туковой промышленности, пути их утилизации // Аналитический обзор. ГОСЭКОНО Комитет РК. – Алма-Ата: 2002. – 42 с.
4 Бектуров А.Б. Исследования в области химии и технологии неорганических веществ / Изб.тр. под ред. Д.З. Серазетдинова. – Алматы: Ғылым, 1991. – С. 256.
5 Воробьев О.Г., Балабеков О.С., Молдабеков Ш.М. Экологические проблемы химического предприятия. – Алма-Ата: Казахстан, 1984. – 169 с.
6 Weterings K. Utilization of Phosphogypsum // Proc. FertilizerSoc. – London, 1982. – № 208. – Р. 43.
7 Джусипбеков У.Ж., Чернякова Р.М., Саржанов С.Б., Ошакбаев М.Т., Капустина Л.И. Удобрения пролонгированного действия из низкосортных фосфоритов и их агрохимическая эффективность. – Алматы: Ғылым, 2002. – 258 с.
8 Джусипбеков У.Ж., Стамкулов С., Мелибеков У., Капралова В.И., Фишбейин О.Ю. Научные основы технологии утилизации фосфорсодержащих шламов. – Алматы: 2002. – 199 с.
9 Позин М.Е. Технология минеральных удобрений. – Л.: Химия, 1970. – 165 с.
        
        КІРІСПЕ
Қазақстанда соңғы он жылдын ішінде өндірістік-энергетикалық іс-әрекеттің нәтижесінде қождың, аршылған жыныстардың, фосфорит ... ... ЖЭС ... ... ... қалдықтары және т.б. миллилндаған тоннасы жиналды. Мұндай қалдықтар атмосфераны ластайды, ... ... және жер асты су ... кері әсер ... ... олардың жағдайына қайтымсыз әсер етеді.
Техногенді қалдықтар және олардың метоболизмінің өнімдері экосфера мен ... ... ... ... ... ... үрдістерге енуі мүмкін. Аса үлкен қауіпті шөккен және еріген улы заттардан тұратын химиялық мекемелердің ... ... ... Оларға экстракциялық фосфор қышқылын, қос және жай суперфосфат, ... ... бор ... және ... ... ... бор құрамды кешенді тыңайтқыштар өндіру зауыттарында түзілетін ағынды сулар жатады.
Қазақстандағы фосфор және бор өндірісінің қоршаған ортаға ... ... ... ... - ... литосфера, гидросфера компоненттерінің жағдайына кері әсер ететін техногенді ағындардың едәуір көлемінің түзілетінін анықтады. ... және бор ... ... ... ... ластаудың ірі көздері болып табылады. Ең алдымен - бұл фосфор тыңайтқыштарын, аммофосты өндіру кезіндегі өндірістік ағынды ... ... көп ... сонымен қатар отандық бор шикізатын өндеу кезіндегі жиналған ... ... ... ... ...
Қоршаған ортаға түсірілетін жүк темені азайту керек деген баяндамалар бүгінгі күнде ешкімде күмән тудырмайды. Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... қалдыруға болмайтыны анық. Алайда, мұны практикада қалай іске асыру жайлы ... ... пәні ... ... ... ... ортаны қорғаудың формаларының бірі ретінде экономикалық әдістермен қалыптасқан жағдайларды өзгертуге себеп болатын, жаңа экологияға бағытталған ресурс үнемдеуші технологияларды ендіру болу ... ... ... ... ... ... екіншілей шикізат ретінде қолданумен байланысты мәселелер шешілмеген. Фосфат және бор құрамды ... ... ... ... ... тек бір -, екі ... тыңатқыштар мен бір жақты мелиоранттар алуға мүмкіндік береді. Негізгі ... ... бор және ... ... ... ... ... (борогипс және полигалит) қолдану бойынша технологиялық үрдістер мысалдары жоқ. Осы төмен сапалы ... ... өсуі үшін ... ... ... ... бор) бар. Техногенді қалдықтарды өндіріске енгізу Қазақстанда өндірілетін тыңайтқыштардың номенклатурасын кеңейтуге мүмкіндік беретін еді.
Республикамыздың топырағының типтерін және ... ... ... ... ... ... мелиорациялаушы және тыңайтқыштық қасиеттері көрсететін, яғни құрамында бірнеше қоректік компоненттер(кальций, магний, калий, фосфор, бор) бар ... ... ие болу ... Бұл элементтердің тыңайтқыштардың құрамында болуы көптеген дақылдардың өсуін реттіп, емдік әсер береді. Сондықтан кедей рудалар, фосфор және бор ... ... ... ... мен ... алу ... шешімін іздеу өзекті болып отыр.
Жұмыстың мақсаты. Бұл зерттеу жұмысының пәні мен мақсаты фосфогипс пен ... ... - ... және ... ... ... ... құрамды мелиоранттарды алудың ресурс үнемдеуші техноологиясын физика химиялық негіздерін құрасытру болып табылады.
Бұл саладағы ғылымның жағдайының қысқаша анализі Орталық азия ... ... ... ... Қазақстандағы барлық жыртылатын жерлердің 1/3 бөлігі және сортаңдарға жатады. Қышқыл және сортаң топырақты қайта қалпына ... мен үшін ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде толтырып отыру керек. Сонымен қатар, кальций арқылы топырақ ... және ... ... ... ... реттеліп, плазманың сіңіргіштігі артып, басқа да физиологиялық және химиялы биологиялық үрдістер реттеледі.
Құрамында кальций бар ... ... ... ... топырақтар жылдан жылға ушығып келе жатқан шөлдену үрдісіне ұшырауда.
Қазіргі заманғы ғылыми әдебиеттерде негізгі шикізат ретінде фосфор, бор өндірісінің ... ... ... үнемдеуші технологиялар мен техногенді кендерді қолданатын (борогипс пен полигалит) ... ... ... жоқ.
Нақ осы төмен сапалы кендерде элементтердің өсуі үшін қажетті элементтер (калий, магний, бор) бар. Техногенді ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың номенклатурасын көбейтіп, оларды шөлдену үрдісінің алдын алу үшін қолдануға мүмкіндік беретін еді.
Түрлі ... ... ... ... ... табиғи су қоймаларына тікелей түсіп, фосфор және бор өндеу зауыттарының орнында экологиялық шиеленісті тудырады. Фосфор шикізатын өндеу ... ... ... суды көп ... ... ... ерітінділердегі бағалы компоненттің Р2О5 қалдық мөлшері аз және 1,0-1,5% аралығында ... Айта ... ... ... ... ... ... айналым кезінде түзілетін ағынды сулар тазартылмай делік, су қоймаларына тікелей жіберіледі, ең жақсысы алдын ала бейтарапталуы мүмкін.
Ғылыми негізделген ... ... ... ... ... негізі болып, фосфогипс, борогипс және полигалитті сорбент ретінде қолданудың практикалық іске ... ... ... ... ... алмасуы: фосфат- иондар сульфат-иондарға, яғни HPO иондарының SO . ... ... ... ... радиустардың жақын мәндеріне ие (3,00.10-10; 2,95.10-10м), сонымен қатар ... ... бір ... ... ...
Фосфаттың шығаруы үшiн фосфогипстiң таңдауы және полигалитті сорбент ретiнде - ағынды сулардан иондары бiрдей зарядтың иондарының изоморфты орнын басуының мүмкiндiгiмен ... ... (HPO; SO) ... ... ... жақын иондық радиустар мәнiне иеболады. ... ... ... ... ... кристалды тор түріне кристалданады. ... ... ... ... және тұздардың ерiгiштiктiң тепе-теңдік рН-ы осындай:
CaSO4 + 2Н3РО4 = Са(Н2РО4)2 + H2SO4 ;
рН = 2-4; ЕТ CaSО4 = 9,1 . ... ... = 1[.] ... + НРО = ... + ... = ... ... = 2,7[.]10[-7]
3CaSO4 + 2РО = Са3(РО4)2 + 3SО
рН= 10,0-12,0.
ПР Са3(РО4)2 = 2,0[.]10[-29]
Теңдеулерден қышқыл кальцийдiң жақсы еритiн бiр ... ... ... көруге болады. ... ... = 1[.] ... 8,0 - 10,0 интервалында тұнбаға дикальцийфосфат түзеді.
(преципи - тат) -ПР СаНРО4 = 2,7.10-7 .
Дикальцийфосфат аммонийдың цитратын ... ... ... ... ... оңай ... өсiмдiктерге жатады. 10, 0 ... ... ... саңылаудықтары үлкеюде қиын еритiн фосфаттар түсiп қалады .
- ПР Са3(РО4)2 = 2,0.10-29.
Иониттің бір немесе басқа ионға силиктівтілігі электролит ... (HPO4-) (SO4-) ... ... ... ... жұп түзу ... ассосациялану мүмкіндігімен байланысты. Бұл иониттің ион алмасу топтары тұрақты комплекстер немесе қиын еритін ... ... ... ... ... ... ... жүреді.
Соңғы жағдай қиын еритін қосылыстардың түзілуіне әкелетін (SO4-) бекітілген иондарының ерітіндідегі электролит иондарымен (HPO4-) әрекеттесуі кезінде орын алады.
Изоморфты ... ... ... бөлек жағдай болып келеді.
Дикальцийфосфаттың аналогы - Австралияда ... ... ... ... ... үшін ... қолданылады. Бұл тыңайтқышты топыраққа енгізу топырақтың қышқылдығын төмендетіп, топырақтың құнарлығын арттыруға дем болатын ортаның қышқылдығын қалыптыға жақындатады.
Бүгінгі күнге дейін ... ... және ... ... ... мәселесі шешілмей келеді, бұл ауыл-шаруашылық егістіктердің, сонымен қатар ауылшаруашылық өнімдердің мөлшерінін төмендеуіне әкеледі.
Бейорганикалық сорбент гипстың (сусыз және екі сулы) ... ... және аса ... ... ... [73-80] ... ... өндеу өндірісінің көп тонналы қалдығы фосфогипстың сорбциялық қасиеттері отандық ... ... Б.А., ... Л.А., ... М.С., және т.б. зерттелген [85-86].
Дикальцийфосфат өсімдіктермен жеңіл ... ... ... амоний цитратында жақсы еритін тыңайтқышқа жатады. Біздің ... ... ... ... ... ... пен ... дозалы мөлшерлерін қосу бірнеше падалы компоненттері бар (бор, калий( магний) мелиоранттарды синтездеуге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге, борогипс пен ... ... ... ... ... - ... сорбциялық қасиет көрсететінін білдіреді. Мұндай мәселені шешу үшін фосфор және бор ... ... ... ... мелиоранттарды алудың ғылыми негізделген ресурс үнемдеуші технологиясына енгізуді қажет етеді. ... ... ... ... фосфор және бор құрамды қалдықтарды минералды тыңайтқыштардың жаңа класы - ... ... ... мүмкіндігін тәжірибе жүзінде негіздеу, фосфат:борат иондардың фосфор - бор ... ... ... және ... рН түрлілендіру жағдайындағы фосфогипстегі регенерациялық сорбциясының оптималды жағдайларын таңдау жұмыстары жүргізілді.
Алынған нәтижелердің ғылыми-практикалық мәні - ... ... ... ... ... ... ... жайлы көзқарасты тереңдетіп, кеңейтуі. Мұндай типті жүйелердегі заідылықтар алғаш рет зерттелуде. Орнатылған заңдылықтар техногенді қалдықтарды екіншілей өнімдер - ... пен ... ... ... ... қышқыл және сортаң топырақы қалпына келтіру және ауыл шаруашылық дақылдардың өнімділігін артыратын химиялық мелиоранттарға регенерациялаудың ғылыми ... ... ... ... береді. Мұндай жүйелердегі әрекеттесулер алғаш рет зерттелуде.
1 ФОСФОР ЖӘНЕ БОР ӨНДЕУ ӨНДІРІСІНІҢ ТЕХНОГЕНДІ ҚАЛДЫҚТАРЫН ҚАЙТА ӨНДЕУДІҢ ... ... ... ... экономикалық және және социалды дамуы кезеңінде халықты ауылшаруашылық өнімдерімен қамтамассыз етуге көп көңіл бөлінуі қажет. Бұл мәселені шешуде минералды ... ... мен ... ауыл ... ... ... болып табылады
Қазақстан фосфат шикізатының ерекше қорына ие. Өзінің қоры бойынша, 12-13 млрд. тоннаға жететін, барлық дүниежүзілік ресурстардың 90% ие бола ... ... бес ... қатарына кіреді. Алайда, фосфатты шикізатты рационалды емес қолдану нәтижесінде, қазіргі таңда Қазақстан қалдықтардың үлкен қоймасына ... ... ... ... ... ... ... бойынша реттелген химиялық кальций құрамды мелиоранттарды аса қажет етеді. Кеңес одағында қалыптасқан өндірісті территориялық орналастыру ... ... ... ... ... бойынша фосфор және бор шикізатын өндеуге бағытталды. Мұнын ... ... ... ... көп ... ... және бор ... сұйық және қатты қалдықтар жиналған.
Жылдан жылға жиналып келе жатқан ... ... ... зор ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін өршіп, өз шешімін күтуде. Табиғатты қолданудың заманауи концепциясы қоршаған ортаны қорғаудың негізігі құралы минералды шикізатты [1-7] ... ... және жаңа ... ... ... жасау болып табылады.
Техногенді кен орындарын анықтау және өндеу - ... ... ... ... жолдарының бірі. Техногенді обьектілер дәстүрлі кен орындарына қарағанда әдетте, біршама кедей ... ... ... артықшылықтары да бар. Бұл кен орындар ертеден зерттелген, оларды құрастыру кезінде қажетті инфрақұрылым жасалған.
Сонымен қатар, ... ... ... және және ... шикізаттың ерекшелігі, басқа аймақтарда қолданысқа ие технологиялар қазақстандық ... ... ... ... ... ... орай, отандық техногенді қалдықтарды өндеу бойынша ресурс үнемдеуші, сонымен қатар ... ... ... ... аса ... ... ... дейін, қандай өндірістің экономикалық пайдасын анықтау кезінде тек соңғы мақсат көзделді - мақсатты өнімді алу. Өндірістік ... ... ... ... өз өзін қалпына келтіру мүмкіндігімен салыстырғанда өте аз болып ... ... ... ... өз өзін ... мүмкіндігінен қалдықтардың мөлшері анағұрлым көп. Қалдықтарды бақылаусыз тастау, әсіресе улы, экологиялық мәселені ушықтырады және ... ... ... тура ... ... ... [8-12].
Бұл біріншіден, Қазақстанның химиялық өндеу өндірісі амофос, қарапайым суперфосфатты көп ... ... ... ... ... ... арттыруға аса қажет тыңайтқыштардың басқа түрлері - аммиакты селитра, қос суперфосфат, дикальцийфосфат, полифосфат Қазақстанға Өзбекстан мен ... ... ... ... ... зиянды нәтижелерін жаңа технологияларды енгізу арқылы бақылау болатыны анықталған. Бірақ, халық санының өсуі және өмір ... ... ... қоршаған ортаның өндірістік ластану және қалдықтарды күнделікті ... ... ... ... түрде шешу тиімсіз болып саналады.
Жаңа технологияларда қалдықтардың шығарылуы минимумға жетуі керек. Сонымен қатар, бір ... ... ... ... ... ... жағдайда болу керек. Бұл белгілі бір шамада өндірістің қоршаған ортаға зиянын азайтады. Мұндай ресурс ... ... ... ... энергия мен материалдарды қолдану оптимизацияланған, яғни мұндай жүйе табиғи биологиялық ... аса ... ... ... [13].
Қазақстанда химиялық мелиоранттар өнделмейтін еді, сондықтан жыртылған жердің орасан көп ... ... ... үрдісіне ұшыраған. Сонымен қатар, 1993 жылдан бастап бағасының жоғары болу ... ... ... әкелу тоқтатылды. Қалдықтарды жою химиялық технологиялы кешеннің басты мәселесіне айналды. Фосфор құрамды қалдықтарды кальций құрамды ... ... ... ... ретінде қолдану Қазақстан Республикасының сауда саттық қауіпсіздігін қаматмассыз ету ... ... ... ие ... жұмыстың зерттеу пәні - фосфор және бор өндеу өндірісінің қатты және ... ... ... - ... ... ... және отандық бор шикізатын өндеу кезінде жинақталатын немесе осы күнге дейін жиналған ... ... ... ... және кедей рудалар - борогипс және полигалитті ... ... ... ... ... ... нақты ресурс үнемдеуші технологиясы қарастырылады.
Осыған орай, ресурс үнемдеуші технологияларды жасауда, өндірістік ағынды суларды және кедей ... ... ... ... мәселелерге тоқталайық.
1.1 Өндірістік ағынды суларды тазалау мәселесінің жалпы жағдайы
Өндірісте түзілетін қалдықтар және аралық өнімдер ... ... ... ... [3-4, ... ... күйі бойынша (қатты, сұйық, газ тәріздес);
* дисперстілігі бойынша - шыңайы (молекулярлы ... ... және ... ... (суспензия, эмульсия, аэрозольдер);
* химиялық құрамы бойынша - әдеттегідей, бұл органиклық және бейорганикалық заттардың ... ... ... ... және т.б.) ... ... бойынша улы еместер (Na2SO4, NaCl, Na2CO3, CaCl2 және т.б).
Қалдықтардың ... ... ... классификациясын атап өтуге болады. Мысалы, литосфера, гидросфера, атмосфера және т.б. деп бөледі [12, 15, 16, 18-25].
Менделеевтің химияда қалдықтар жоқ, тек > ... бар ... ... ... ... аса ... Алайда, қалдықтарды рационалды түрде қолдануға арналған ресурс үнемдеуші технологиялар жасалмағандықтан, оларды жоюға ... ... ... ... етіп ... тура келеді.
Бүгінгі күнде Қазақстанның солтүстік, батыс және орталық ... ... ... ... бұл ... ... ... тек 19% ғана келеді [7]. Су көздерінің негізгі ластағыштары болып қара және түсті металлургия, сонымен қатар, ... және ... ... ... ... Бұл өндіріс орындарының ағындары өзендердің гидрохимиялық режимін бұзып, судағы шөгінді заттардың, детергенттер, фенол, аммиак, фтор, фосфор, және ауыр металдар ... ... ... Аса ... ... ... Іле, Нура, Бадам және Балхаш көлі ұшырайды.
Өндіріс орындарының ағынды суларды тазалаудың ресурс үнемдеуші технологиясын жасау барысындағы басты шаралардың бірі - ... суды ... және ... ... ... алу [18-32].
Ағынды сулар бөлінуі мүмкін:
* өндірістік - технологиялық үрдістердің нәтижесінде түзілген;
* шаруашылық тұрмыстық - ... кір жуу, ... ... ... нәтижесінде түзілген;
* атмосфералық - жауын және талды сулар.
Ағынды сулардың аса көп мөлшері келесі технологиялық үрдістерде түзіледі: фосфор және бор ... ... ... кальцинирленген сода өндірісі, титан тотығы өндірісі, металдың бетін улау электрохимиялық үрдістері, алтын алу, уран өндірісі, әр түрлі ... ... ... және т.б. ... ... ... және техникалық тұздарды шығару өндірісінің ағынды суларын тазалау әдістері
Қоршаған ортаға ерігін улы ... мен ... ... ... өндіріс орындарының ағынды сулары аса үлкен қауіп төндіреді. Мұндай ағынды суларға фосфор тыңайтқыштарын өндіретін зауыттардағы - қос және жай ... ... және ... тыңайтқыштар, экстракциялық фосфор қышқылының, аммофос өндірісі кезінде түзілетін ағынды сулар жатады.[35-39, 41-52]
Фосфор қышқылы фосфор тыңайтқышы өндірісіндегі жартылай өнімдерге жатады және оның ... ... көп ... ... 54%- ды ... ... ерітіндісі түріндегі 1 т. Р2О5 алу үшін 220 м3 су жұмсалады. Бұл су ... ... ... 95% қоңдырғыны және технологиялық ағыстарды суыту үшін (конденсаторлардың, ... ... ... ... ... ... ... және т.б.)[37]
Судың қалған мөлшері күкірт қышқылын суытуға және араластыруға; өндіріс алаңдарын шаюға және технологиялық қоңдырғыны периодты түрде шаймалауға, су буының ... ... ... ... ... шаюға жұмсалады.
Өндірісте қолданылған су экстракциялық фосфор қышқылының (ЭФҚ) цехінен өнімдермен және ... ... ... айналымды жүйеге, кейін қышқыл ағындармен бейтараптау станциясына жіберіледі.
Фосфор тыңайтқыштарының өндірісі бойынша әр түрлі мекемелерде бейтараптану станциясына келіп түсетін ... ... ... жалпы мөлшері 1 т. Р2О5 өндіру үшін 2,9-30,5 м3 ... ... ... ... ... ... келіп түсетін ағынды сулардың шыңайы құрамы аса кеі аралықта өзгереді ( 0,1 ден 30-40 г/л Р2О5 ). ... ... ... және ондағы қоспалардың мөлшері технологиялық үрдістің параметрлерінің реттелуімен және ... ... ... ... ... Жұмыс барысындағы барлық ауытқулар (жүйенің тоқтауы, авариялық лақтырулар, қайта қосу) ағынды судағы ... ... ... ... ... ... өндірісіндегі ағынды сулардағы қоспалар гомогенді және гетерогенді болып бөлінеді. Гомогенді қоспалар иондарға диссосацияланған заттар ... ... ... ... ... қоспалар - бөлшектерінің өлшемі 1 мкм аспайтын шөгінділер. Гетерогенді ... ... ең басы көзі ... ... бөліктерін шаймалау аймағы, мұнда негізгі қатты фаза фосфогипс болып табылады [55].
Қазіргі ... ... ... суларды тазалаудың әр түрлі әдістері [58-71] жасалуда. Біздің ойымызша, су жүйесі бес кішірек бөлікке бөлінген классификация ... ... ... ... ... төрт тобы және ... өзі, ... қайсысы әсерге ұшырайтынына байланысты, тазалау әдістерінің келесі түрлері ұсынылып ... ... ... - ... тұндырулы центрифугирлеу, гидроциклондарда ортадан тепкіш сепарация, шөгінді қабаттағы мөлдірлету және т.б.;
* қалетидті қоспалардан тазалау - ... ... ... ... ... дисперсті материалдардағы адсорбция, тотықтыру және т.б.;
* еріген органикалық ... және ... ... - ... ... ... және вакуумды айдау, экстракция;
* ионогенді бейорганикалық заттардан тазалау (ионды алмасу, электродиализ, адсорбция, реагентті өндеу және ... су ... ... ... - термиялық ыдырату;
* суды тазалау - дистиляция, қатыру, органикалық еріткіштермен немесе кристалогидраттармен экстракция;
Әдебиет мәліметтері бойынша [37, 45-46, ... ... ... ... ... суларын тазалаудың келесі әдістері тиімді: сорбционды, мембранды, реагентті және комбинерленген.
Тазалаудың сорбциялық әдістері. Сорбциялық тазалау - ... ... ... ... үрдістерде кеңінен қолданылатын перспективті әдістердің бірі. Сорбциялық әдістерді қолдану табиғи ресурстарды комплексті өндеу, қоршаған ... ... ... қорғау бойынша экологиялық және экономикалық мәселелерін шешуге көмектеседі.
Қарастырылып отырған әдіске әр түрлі сорбенттермен ионогенді бейорганикалық заттар түріндегі қоспаларды ... ... ... сіңіру механизмінің негізінде физикалық сорбция және ионды алмасу үрдістері жатыр.
Сорбциялық материалдар матрицаның табиғатына тәуелді бейорганикалық (минералды) және ... ... ... жасанды (синтетикалық) болып бөлінеді. Табиғи бейорганикалық сорбенттер әр түрлі торптардың силикаттарынан, тотықтарынан және фосфаттарынан тұрады.
Қарастырылып отырған мәселе бойынша әдебиеттер анализі ... ... ... ... эффективті тазалау бейорганикалық сорбенттер қолдану кезінде жүретінін көрсетті [49, 57].
Органикалық иониттер бағасынын жоғары болу ... ... ... ... қолданылмайды. Сондықтан біршама арзан материалдар қолдану мәселесі туады, мұндай қасиетке ... ... яғни ... ... және химиялық өндірістің қалдықтары. Бейорганикалық ионалмастырғыштар органикалықтарға қарағанда жоғары температура мен ... ... ... аса ... (АҚШ) ... ... көп қабатты фильтрлерден өткізіп, одан кейін белсеңді көмір көмегімен ... ... ... ... ... ағынды суларға әк қосады (325 мг/л) және полиэлектролит қосады, бұл ағынды судағы фосфордың концентрациясын (0,25 мг/л) 9,7 ... 0,5 мг/л ... ... ... береді [30, 50].
Краус көптеген гидроксидтер үшін көп валентті аниондарды: фосфаты, хроматы, бораты, сульфаты таңдамалы сорбциялау ... ... ... Сонымен орай, шаймалау тек күшті сілтілі реагенттермен жүретінін көрсетеді, мысалы, NaOH ерітінділерімен [31]. Сәйкесінше, ағынды сулардан фосфат-иондарды тазалау ... ... ... Бұл ... ... ... дәлелденеді. [52,55] жұмыстарда сорбент ретінде тасымалдағышқа отырғызылған темір (III) тотығы гидроксил ... ... ... сорбциялық тазалаудың негізгі кемшіліктеріне мыналарды жатқызуға болады:
* негізгі ионогенді қоспалар бойынша төмен өнімділігі
* қиын утилизацияланатын регенерациялық ерітінділердің үлкен ... ... жаңа ... тұздар мен түрлі тұнбалардың түзілуі
* жоғары экономикалық шығындар
Сонымен, сорбциялық әдістер ағынды ... ... ... ... ... етсе де, ... көрсетілген кемшіліктер сорбциялық әдістерді ЭФК және фосфор тыңайтқыштары өндірісіне енгізуді, ресурс ... ... ... ... тазалау әдістері. Құрамында фосфор бар өндірістік ағынды суларды реагент әдісімен тазалау жалпы түрде екі кезеңнен тұрады:
* 1-кезеңде тазаланатын су ... ... ... ... ... - түзілген аз еритін қосылыстарды бейтараптанған судан бөлу [38].
Бұл кезде тазалаудың бірінші кезеңі қышқыл ағындыларды ... ... ... ... ... ... ... қатар реагенттерді ағынды суға тікелей қосу арқылы іске асуы мүмкін.
Ағынды суларда фосфаттар көбінесе конденсирленген бейорганикалық ортофосфаттар ... ... ... ... үшін әк, темір, алюминий, мырыш тұздары жиі қолданылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... кең таралған әдісі - кальций фосфаты түрінде әкпен тұндыру. ... ... ... ... кермек қатты ластанған ағынды суларды өндеуге ұсынылады. Фосфат-иондарды кальций ... ... ... ... фаза Ca5(PO4)3OH түзіледі.
Ағынды суларды әкпен өндеу тазаланған ағынды сулардың ... ... ... патогенді микроағзалар менэнтеровирустардың мөлшерін азайтады. Ағынды суларды әкпен өндегенде түзілген тұнба, жұмыс авторлары анықтағандай [83] Ca5(PO4)3OH тұрады. Әкпен өндеу әдісінің ... ... ... ... айналымға қайта жібергенде өседі, бұл флокуляцияны ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен, көрсетілген әдебиет мәліметтерінің анализі ең ... ... және ... бар бейтараптаушы реагенттер кальцийдің түрлі тұздары мен тоттықтары екенін анықталды. Сонымен қатар, ... ... ... қоспалар аса қиын еритін қоспаларды тек кальциймен түзеді. Және кальций карбонатының бағасының ... әсер ... ... ... таза ... орнына көбінесе оның кальцийдің түрлі тұздарымен қоспасын ( CaCl2 ) қолданады. Мөлдірлету ... 3-7 есе өсуі ... ... ... ... суларды тазарту бойынша жоғарыда көрсетілген әдістердің басты мақсаты ағынды суды қоспалардан жоғары дәрежеде тазартуға қол жеткізу болады. Бұл кезде ... ... ... мен ... мән берілмейді. Фосфор тыңайтқыштарының өндірісінің ағынды суларын тазарту кезінде түзілетін қатты қалдықтар бүгінге дейін ... ... бұл ... ... ... (фтор және фосфор) жоғалуына әкеледі және қоршаған ортаға кері әсерін тигізеді.
Құрамында ... бар ... ... ... ... ... Комбинерленген әдістер 2 сатылы әдістерге жатады: 1- сатыда тазалау үрдісін қоспалардың мөлшері 0,1 мг/л азайғанша жүргізеді, 2 - ... - ... ... ... ... қажетті шамаға дейін төмендетеді.
Сонымен бірге, 1-кезеңде қоспалардың негізгі мөлшерін жоюға мүмкіндік беретін әкті әдісті қолданады, ал толығымен тазалау сорбциялық, ... ... және т.б. ... ... ... Бұл ... суды ... тазалауды әкті әдіспен жүргізеді, арықарай еритін металдық анодты электролизерде электролитті өңдеуге ұшыратады [66]. Металдық анод электр тогының ... ... ... ... ... Олар онда ... ... ұнтақтарын түзеді, бұл фторидтер мен кальций фосфатының тұнуына себеп болады.
Тазалаудың жоғары дәрежесі әкті әдісті арықарайғы карбонатты толық тазалаумен ... іске ... ... [67] әкті сүт пен СО2 ... суға бір ... ... ... дәрежесін әк сүті мен көмірқышқылды газдың карбонатталуы кезінде түзілетін, кристалданатын кальций карбонатының бетінде ионогенді қоспалардың ... ... ... болады.
Сонымен, тазартудың біршама жоғары дәрежесі әр түрлі әдістерді біріктірген кезде қол жеткізіледі: мысалы, реагентті әдістерді негізгі тазарту сатысында, ал сорбциялықты ... ... ... ... ... ... Фосфогипстiң қолданулары негiзгi бағыттары болып табылады: [78-89 ]. ... ... сүт ... ... орынына сор топырақтардың химия мелиорациясы үшiн;
- қышқыл топырақтарының химия ... үшiн ... ... ... ... тағы басқалар) тозаң тәрiздi ізбест материалдарымен араластыру;
- фосфорит ұны орынына компостерлеулер органикалық тыңайтқыштармен үшiн.
- цемент өнеркәсiбiнде: минерализатор ретiнде - шикiзатқа қосымшаға ... ... және ... ... ... араластыр) араластыр;
- цементтiң ұсталынуының жылдамдықтары (баяулатқыш ) реттеуiш ретiнде - табиғи гипс орынына цементтiк клинкерге қосымша ұнтақ алдында. ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлi түрлерiнiң қолдануы орынына - күкiрт және колчеданның элементтерi) қышқылдың өндiрiстерi үшiн:
- (соның iшiнде әк) цемент - ... ... - ... ... ... iшiнде элементтiк күкiрттiң алуымен; - ... ... - ... және ... ... өңдемеген фосфогипстiң қолдануы бар бұйымдарының құрылыс өндiрiсі үшiн: - - ... және ... - ... ұшпа күлмен және iзбеспен араластыруда;
* кiрпiштер - фосфогипсiнiң сығуымен ... ... ... тұтастырғыш.
- мысалы, карбамид шайыр дәнекерлiк фосфогипстен органикалық бұйымдар.
Гипс тұтастырғыш және ... ... үшiн ... ... ... ... ... орынына: - ... ... және ... автоклав гипс тұтастырғыш па?-кальцийдiң сульфатының жарты гидратының түрлендiрулерi. Құрылыс қолданылатын тұтастырғыш үлкен суға шыдамдылықтар соның iшiнде ангидрит гипс (қосымшалармен) ... ... ... және ... материал, құйма нивелирлейтiн негiздердiң едендерiне үшiн және (ғимараттардың сыртқы қоршауы үшiн ... ... және ... ... және ... ... ... және блоктер тағы басқалар) бұйымдардың құрылыс өндiрiсi үшiн;
- өнеркәсiптер көмiр тағы басқа салаларымен шахталардағы - (цементтiң қолдануы орынына) олжа ... ... ... ... және ... жолақтарының есебi үшiн;
- мұнай және газды өнеркәсiп және (цемент орнына) геологиядағы төмен температуралы ұңғымақ қолданылатын ... ... ... ... ... ( - ... ... сульфатының жарты гидратының түрлендiрулерi), ретiнде сылақ және тығындайтын гипс құрылыстарда тiкелей қолданатын, (қалқа тақталары және панел, және ғимараттардың сәндiк ... тағы ... ... ... ... картон тақталары) бұйымдардың құрылыс өндiрiсi үшiн. ... ... ... ... ... ... ... болады. Фундаментке негiздердiң құрылымы үшiн материал сияқты қолдану фосфогипстері зерттеледi. Тыңайтқыштар және тұздар өндiрiстерi үшiн: ... ... ... ... сульфаты және әк, карбамидпен, натрий сульфатын араластыру керек. ... ... ақ ... лак бояу өнеркәсiбiнде және пластмассалардың өндiрiсi орынына қағаздар ... ... ... ... ... микробарит ,ақ балшық, әк, натрийдың сульфаты орынына фосфогипс тағы басқалар) ... ... ... ... ... нитраты, сонымен бiрге жылу оқшаулағыш материалдарды өндiрiс және автомобиль жолдарының құрылысы үшiн қолданады. ... ... ... ... ... Финляндия, Германия, Белгия, Австрияда тағы басқа елдерде үнемі өсіп отыратын көлемде ... ... ... топырақтарының құнарлылығын жоғарылатуы үшiн химия мелиоранттарының жабдықтауды үлкеюiнiң iрi резервтерiнiң бiрi ... ... ... ... ... мәселесi түбегейлi күкiрттi қышқылды және цементке қайта өңдеу жолымен шеше алды. ... ... ... ... және цемент фосфогипстiң өңдеуiн iс жүзiнде процесс СаSО4 табиғи ангидридтiң өнiмдерi өңдеу бұл процесске ұқсас, деп ... ... ... фирма iске асырылған процесс. Бұл әдiсiнiң мәнi қалпына келтiргiшпен кальцийдiң сульфатының оның ... ... ( кокс СО) ... өртейтiн пешiндегi термохимиялық жiктеуiнде негiзделген.
Эндотермиялық процесс 2 сатыда жүреді:
* 900Cтемпературада: СаSO4 + 2С СаS + ... ... ... ... + 2СаS СаО + 2SО2
Суммарлы реакциясын былай келтіруге болады:
2СаSO4 + С 2СаО + 2SО2 + ... ... ... ... 1400 0С ... SiO2, Al2O3, қосымша қосымшаның түр P2O5пен пештерге жүктеледi әрекеттеседi. Бұл өнiмдер цементтiк клинкердi пайда болуын ... ... ... ... жүзеге асыруының қатар технологиялық қиындықтарының бiрi болып табылған (Н2S, СоS, СS2) газ ... ... ... ... тағы ... ... ... процессті көрсетуге керек. ... ... ... және ... ... ... бiр жағынан табиғи СаSО 4тiң өнiмдерi өңдеудi процесске ұқсас, бiрақ келесi айырмашылықтар бар:
- ... ... суы және 30% ... ... ... болады, осыған байланысты, ол дейiн тоқашқа және кальцийнирлеуге алдын ала ұшырайды, ... ... ... ескертетiнiн 6% құрамы.
Кесте 1. Еуропа және АҚШ елдерінде фосфогипстың көлемі мен қолдану бағыттары. 2000 ж. (мың т.)
Мемлекет
Қолдану бағыттары
Цемент өндірісі
Күкірт ... және ... ...
материалдар
Ауыл шаруашылығы
Қағаз өндірісі
Австрия
160
Болгария
250
Греция
45,1
11,1
Польша
30
Испания
3
30
Финляндия
5
Франция
150
190
Германия
110
Чехословакия
21
Швеция
265
60
АҚШ
200
Барлығы:
581,1
190
323
431,1
5
Бағыттың меншікті салмағы (АҚШ-ты санамағанда)%
43,7
14,3
24,3
17,4
0,3
Осылай, АҚ "Минералды тыңайтқыштардың ... ... ... 20, 4 ... ... ашық алаңдарда сақталады. Ашық ... бұл ... ... - шлам ... ауа ... ... алып ... жер астындағы және беттік сулар қоспаларының ену қауіпін туғызады, шлам жинақтағыштарды бар болуы пайдалы егiстiк ауданның жоғалтуына алып келеді. ... ... ... ... ... ... және бастапқы фосфат шикiзатының құрамына тік байланысы болады [71 - 73 ]. ... ... ... ... ... сол ... таза ... температураның жоғарылатуымен форманың тым кедей суларында дигидратты бiртiндеп өткелде болғанын ... ... ... [74 - 77 ]. ... ... CaSO4 (2)
Дигидрат жарты гидратқа ауысатын өткел температуралардың интервалында 150 - 250 аралығындағы болады ма немесе 300 - 500 ... ма? ... ... ... ... және ... ангидрит жоғары орын алады және 1300 - 1400 ... ... - ... ... ЭФК - тiң ... үшiн ТМД - да (39, 4% Р2О5) iс ... тек қана хибин апатит концентраты және (24, 5% Р2О5) ... ... ... ... 1994 жылы апатит концентратынан 79, 3%, Қаратау фосфорит - 20, 7% ЭФК істеп ... жылы ... ... ЭФК 80, 8 % ... әдіспен алынды, 19, 2%- жартылай дигидраттық әдіспен өңделді[82]. Қаратау фосфориті ЭФК тек қана ... ... ... ... ... ... ЭФК - ң 1 т Р2О5 - ке ... ... ... қолданылатын немесе болжамды қолдануға, 2 - ші кестеде ... ... және ... ... ... құртудың екi негiзгi бағыты дәл қазiр бар: өзен немесе теңiзге тастауы және арнайы құрылым (пайдаланылған карьерлер, кенiштерде тастау тағы сол ... ... ... ... "АВ" ... Швецияда фосфогипстiң 230 мың т/жыл тастауы үшiн ауданы 375 мың км2 фосфогипстiң пульпасы берілетін а ... ... арал ... ... ... ... арқылы тастауын аяқтаудан кейiн 4,5 км ұзындықта) ... 2 - ... (ТМД ... және АҚШ елдерінде 2000 ж. алынып тасталған фосфогипс көлемі
Ел
Фосфогипс шығарылды,
т. СaSO4.2H2O
Құрылықта сақтау
Өзендер мен теңіздерге тастау
т. ... ... ... ... тек қана ... жерлерде сақталады. Жеке алғанда, Қазақстанда АҚ "Суперфосфат зауыты" жанында, бұрын нұсқағандай, 20, 4 ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибесінде ең үлкен фосфогипс iс жүзiнде кенiштердiң қайырмаларында (96, 9%) толық лақтырып тастайтын құрғақтау жинаған. АҚШ - та ЭФК ... жаңа ... ... ... жақын маңында салынады.
2 ... ... ... МЕН ... ... ... ... тәжірибені жүргізу үшін, аммофос өндірісінің қалдығы - фосфогипс, Индер кен орнынының кедей ... - ... пен ... кен ... ... ... ретінде фосфор және борды қайта өңдеу өнеркәсібінің ағынды сулары қолданады: техникалық жабдықтардың ... ... ... ... ... және де ... қайта өңдегенде түзілетін аналық ерітінділер.
Зерттеуге алынған фосфогипс, борогипс және полигалиттің химиялық және фазалық ... ... ... ... және химиялық анализ әдiстерiн қолданып зерттелген. Фосфогипс, борогипс және полигалиттің фазалық құрамын және алынған химиялық мелиоранттарының идентификациясы үшiн ... ... және ИҚ - ... анализ әдiстерi қолданады.
ИҚ спектрлер 400-4000 см- 1 төңiрегiдегi KBr табiлеткiлерi бар UR-20 ... ... ... ... жеке ... эталонды ИҚ спектрлерi және әдеби мәліметтермен салыстыру бойынша жүргізілді.Сынақтың рентгенофазалық мiнездемелерiнiң алу үшiн ... ... ... ... процесстерiнің тұрақтану және сақтау үшiн). Кейiн меншiктi жазықтықта пресстеніп, түсiру уақытында жазық ұстаушыда 0, 4с-1 ... ... ДРОН - 0,5 ... Cu - K ... ... ... Есептеуiштің қозғалыс жылдамдығы 0,058 рад/с, диаграммалық қағаз 600 мм/сағ, рентген тұрбасының саңылауларының ені 1 және 1 мм, ... - 0, 5, ... ... 11, 12 және 13 мм сәйкесінше.
Кристалды өнiмдердiң теңестiру жазықтық қашықтықтар арасында өткізді, шағылысудың ... ... ... рентгенограммасының дифрактограммасы және әдеби мәлiметтерi салыстыруы бойынша ... ... ... ... ... Эрдей" Венгр өндiрiсiнiң жүйесінде iске асты. Қыздырылған алюминий оксидтерiн эталон ретiнде қолданды. Қыздыру ауада 10 ... ... ... Сезгiштiгі ДТА=1/5, ДТГ=1/10 . Сынақтың навескасы 200 мг - нан 1500 мг арасында болды. ... ... ... ДТА, ДТГ ... ... ... сезгiштiгi зерттелетiн үлгiлердiң құрамына байланысты бекiтiлдi. Фосфат - ... ... ... ... ... суларын статикалық шарттардағы ион алмасу технологиясының әдiстеме бойынша жүргiзiлдi.
2.1 Бастапқы заттардың сипаттамасы
Фосфогипстің ... - ... ... ... ... үгiлгiш зат фосфогипс, қоспаларды бар болғандықтан, ақ түстен қара аралығындағы, сирек жасыл немесе көк түс әр ... ... ... [73]. ... ... фосфаттардан бөлек (фосфорлы тыңайтқыштардың өндiрiсiнде) 0,5-тен 2% сорбцирленген фосфор қышқылы болады, бұл ... ... ... өндiру кезіндегі ЭФК біршама жоғалуын тудырады.
Кесте 3 - Зерттелетін фосфогипс үлгілерінің физика химиялық көрсеткіштері
Қосылыс
Крист. тор түрі
ΔS,
Дж/моль.К
ΔНо
ΔGo
ЕТ
Сыну ... ... ... н/е тригон.
134,00
-1537,0
-1435,0
-
1,5830
1,5590
1,5500
1,5560
СaSO4
ромб. монокл.
106,7
-1432,7
-1320,3
9,1.10-6
1,5790
1,5540
Ca3(PO4)2
тригон.
236,0
-4137,6
-3899,5
2,0.10-29
-
CaH2(PO4)22H2O
триклин.
259,80
3417,6
-3094,9
1.10-3
1,4932
1,5476
1,5292
гексаго-
нальн.
76,1
-986,6
-896,8
9,1.10-6
-
Жоғарыдағы кестеде зерртеліп отырған қосылыстардың ерігіштік туындылары келтірілген. Берілген ... ... ... , ... - ... CaSO4 - 94-95% ... ... ыдырамаған апатиттен Са5(РО4)3 - 1,77%; (моноклинді сингония), монокальцийфосфат - Са(Н2РО4)2 - 0,18%; ... ... ... [73-75]. ... кiшi ... зерттелетiн жүйеде компоненттердiң өзара әрекеттесу құрастыратын әрекеттесу ерiгiштiктерi туралы мәлiметпен жан-жағынан алып қарағанда қышқыл дикальцийфосфаттарына ие ... атап өту ... ... - ПР тең ... сонымен бірге үш араластырылған фосфат Са3(РО4)2 - ПР ... ... ... ... тап, ... ... және Са3(РО4)2) қосылыстары түзілетінін сенiмдiлiкпен айтуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... 2 -ші кестеде келтiрiлген.
Кесте 4 - Фосфогипстің негізгі компоненттер құрамына химиялық анализінің мәліметтері
Негізгі компонеттерінің құрамы
Үлгілер, %
Үлгі ... ... ... ... ...
Іздері
Осы кесте мәліметтерінен көрiнгендей, фосфогипстiң бірнеше үлгілерінің құрамы негізгі компоненттердiң мөлшері ... аз ... ... фосфогипсттің негiзгi массасы гипстің жартылай сулы формасымен көрсетілген.
Жұмыста ірі ақ шақпақтар түрінде алынған, кейіннен үгітілуге ұшыратылған ... ... ... ... үлгiлердiң сүзгілік сараптауы 3- ші кестеде келтiрiлген.
Кесте 5 - Зерттелуге ... ... сүзу ... ... ... диаметрі, мл.
Сәйкес фракциялар саны
1
1,0
1,2
2
0,5
6,6
3
0,5-тен кіші
0,2,2
Химиялық талдаумен қатар қолданылған фосфогипстiң ИҚ спектроскопиялық, ... және ... ... ... Нәтижелер 1, 2 суреттерде көрсетілген.
Химиялық талдаудың, сонымен бiрге рентгенофазалық нәтижелерi және гравиметриялық талдау мәлiметтерiнент аммофос өндірісінен ... ... (АҚ ... ... ... ... жартылай су формасымен көрсетілген. Осы үлгiлер тән барлық негiзгi көрсеткiштер - ... жылу ... және ... ... - ... жартылай су формасындағы таза үлгiсіне тиiстi мәлiметтер үшiн жақсы сәйкес келедi. Су мөлшерi жартылай гидратқа қарағанда ... ... бұл ... ... ... бар ... байланысты.
1-фосфогипс (үлгі 1); 2-фосфогипс (үлгі 2); 3-гипс
Сурет 1 - ... және ... ... үлгі) штрихдиаграммасы
Фосфогипсты жылулық өңдеу тұтастырғыш және сорбенттердi жасауда ... ... ие ... ... ... ... көрсеткен. Анализге алынған фосфогипстiң үлгiсiнiң дегидратация талдауы келесі эффектілермен сипатталады: бiрiншiсi (1200С) - судың 1,5 ... ... ... ... ... екiншi (2200С) - судың жойылуы. Бұл кезде түзілетін , қоспа ретінде Р2О5 болатын ... ... ... фосфат, фосфорлы қышқыл, кристалданған Р2О5) фосфогипс деп ... 2 - ... ... ... әр түрлi шикізатынан алынған фосфогипстың физикалық - химиялық ... ... ... түрдегі мәлiметтер бүгінгі күнге дейін жоқ.
Сорбент ретінде ... ... ... ... ... Республикасының химиялық өндірісіне тән тағы да бір көп ... ... - бор ... ... ... Сулы ... ... тазалау қазіргі таңда үлкен мәнге ие.
Біріншіден, бұл қоршаған ортаны қорғау ... ... ... бор ... ... элемент болып табылады, классификацияға сәйкес оны токсинді заттарға жатқызады.
Бор адам және ... ... су ... ... ... кері әсер етеді, кейбір өсімдіктердің өсуін тоқтадады [14,88-90]. Екіншіден, борды түрлі сулы және ... ... ... алу ... бор ... ... ... базасының кеңеюуімен байланысты.
Борды әр түрлі өндірістік ерітінділерден, рапалардан, тұздықтардан бөліп алудың негізгі әдістері - органикалық ... ... М. Р. Және оның ... ... бор ... ... арналған [91-92].
Экстракциялық технология басқа әдістермен өндеуге келмейтін борлы тұзды табиғи және ... ... ... енгізу үшін қызығушылық тудырады, сонымен қатар бор өндірісінің шикізат базасын ... ... ... Экситракциялық әдістің артықшылығы: үрдістің жүруінің жоғары жылдамдығы, автоматтандыру жеңілдігі. Сонымен бірге экстракциялық әдістің үлкен кемшіліктері бар: органикалық экстрагенттердің суда ерігіштігі ... ... бұл ... ... ... мен экологиялық мәселелердің туындатады. Айта кететін жағдай, экстракция әдісі ерітіндіде B2O3 мөлшері 3 г/дм3 және ... ... (200-350 ... ... ... ... ғана ... ақталады. Өндірістік ағындардан және әлсіз минерилизацияланған табиғи сулардан борды терең бөліп алу үшін экстракциялық технология экономика жағынан пайдасыз [14,93].
Борды ерітіндіден ... ... тағы бір ... ... ... ... қиын ... қосылыстар түрінде тұндыру. Бұл үрдістің түрлі аспектілері қарастырылатын біршама жұмыстар жарияланған [94-99].
Борат иондардың органикалық және бейорганикалық сорбенттертердегі сорбция ... ... ... әдеби шолу, бұл сұрақтың төңірегінде көптеген зерттеулер жүргізілгенің көрсетеді. Алайда, бүгінге дейін бұл мәселе толығымен шешілмеген болып саналады.
Жұмысты ... үшін ... ... ... кен ... қиын еритін кедей бор шикізат кені борогипс қолданылды.
Отандық бор шикізаты бор минералдары мен қоспаларының әртүрлілігі бойынша ... ... бор ... мен ... ... ... аз болады. Кен құрамы ашарит, гидроборацит, улексит және өте аз мөлшерде колеманит, иньоит, пандермит, ... ... ... тұрады.
Онда негізгі қоспалар түрінде - гипс, саз балшық, кальций және магний карбонаттары жүреді. Шикізаттың нақты ... мына ... ... ... ... (%) : В2О3 - 18-23; СаО - 28-30 және MgO -6-7. ... ... Индер бор шикізатының негізгі бөлігі кедей кен - борогипстен тұрады (%) : В2О3 - ... СаО - ... және MgO - 3,6-5,3; АІ2О3 - 1,3-1,8; F2O3 - 0,2-0,5; Н2О - ... минералдарынан иньоит - СаО.В2О3.13Н2О; гидроборацит - СаО.MgO[.]В2О3.6Н2О; улексит - Na2O[.]2СаО.5В2О3.16Н2О және ашарит - 2MgO[.]В2О3.6Н2О болады. ... ... гипс және ... ... ... ... ... Сатимола бор шикізатының құрамы келтірілген.
Кесте 6 - Мақсатты өнімдер алу үшін қолданылған бор шикізаты сынамасының химиялық және ... ... ... ... - Са2В6О11.13Н2О табылған жерңне байланысты атауына ие болды [93,102]. Химиялық ... %: ... ... ... - ... ... салмағы - 1,833; қаттылығы - 2, механикалық қасиеті - ... ... ... эффектілері 57-159оС; экзотермиялық эффектілері - 659, 748 және 818оС кезінде (сурет 5).
Суда иньоит инконгурэнтті түрде ериді. Ерітіндідегі В2О3 ... ... ... ... иньоиттің ерігіштігі 25оС - 0,15% құрайды. Ыстық суда иньоиттің мөлдір кристалдары дегидратация нәтижесінде лайланады.
Тұз, азот және ... ... ... ... ... кезінде ериді. Иньоиттің негізгі құрылысы [B2O3.(OH)5]2- құрамды ... ... ... оның ... екі ... ... мен бір ... BO3 бар [14,93].
Бұл жұмыста зерттеулер жүргізу үшін химиялық және минерологиялық құрамы бойынша ерекшеленетін табиғи бор шикізатының төрт ... ... ... гидроборацит, иньоит және әрбір үлгідегі гипстың мөлшері анықталды. Бұл үлгілер бор ... аз ... және ... ... ... ... анализдің тәжірибелік мәліметтері 5-кестеде берілген. 5-кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, отандық бор шикізаты кедей болып келеді, яғн белгілі қышылды ... ... бор ... ... ... байланысты құрамында бор мөлшері аз отандық шикізатты өндіріс саласына енгізу өзекті мәселе болып отыр.
5-кесте мәліметтері зерттеуге алынған бор, негізінен ... ... ... мен ... ... ... ... дәлелдейді.
Кесте 5 - Борогипстың негізгі минералдарының физика химиялық ... ... ... ... ... ... ... OH
168,3
41,4
2,62
Монокл.
Иньоит
Ca[B3O3.(OH)5].4H2O
277,0
36,6
1,88
Монокл.
Гидроборацит
MgCa[B3O4.(OH)2].3H2O
413,4
50,5
2,17
Монокл.
Улексит
NaCa[B5O6.(OH)6].5H2O
405,3
42,7
1,95
Трикл.
234315315595
Сурет 2 - Бастапқы борогипстың ИК-спектрлері
Көріп отырғанымыздай, зерттелген борогипс үлгілерінің спектрлері спектралды сызықтардың жалпылығымен ... Бұл ... бұл ... ... төрт ... ... көп болуымен байланысты, яғни 996 см-1 кезіндегі қарқынды жұтылу жолағы. Жалпы, борогипс спектры бордың гибридті координациясыа ие ... ... ... ... ... ... см-1 ВО3О пирамидасындағы В-О қысқартылған байланысындағы тербелістерді сипаттайды. В-О- В байланысына 1080 -1161 см -1 ... ... да ... ... ... ... ... 400-700 см-1 облысындағы жұтылу жолақтарының көптігімен сипатталады, бұл ... ... ... ... ... ... байланысты. Авторлардың [14,23] мәліметтері бойынша 400-700 см-1 ... ... ... ... ... ... үші қолданылуы мүмкін. ИК-спектрлер нәтижелері рентгенқұрылымдық анализ мәліметтерімен жақсы дәлелдеді.
Үлгілердің термогравиметриялық анализі борогипсты қыздыру борогипстың ... ... ... жүретінін көрсетті, 150 және 290С кезіндегі эндоэффектілер судың толық жоюлуын көрсетеді, ал 461 кезіндегі экзоэффект органикалық ... ... ... ... ... ДТГ =1/5; ДТА = 1/5; ТГ = 500; t = 1100C, ... ... ТГ=500; to=1100oC
Сурет 3 - Бастапқы борогипстың дериватограммасы
ПI/I1
олигалиттің сипаттамасы. Құрамында күкірт болатын ... ... ... ... ... ... тұз - полигалитті қайта өндеу аса қызығушылық тудырады. Батыс ... ... ... ... қорына ие екені белгілі. Жилянск кен орнының рудалары 80% полигалиттен K2SO4.MgSO4.2CaSO4.2H2O тұрады. Полигалитті тұз мұқият ұсақтау кезінде ... ... K - Mg ... ... ретінде тiкелей қолданылуы мүмкін. Фосфаттарға полигалит қосу алынатын тыңайтқыштың ... ... ... ... ... 4 - Бастапқы полигалиттің дериватограммасы
Полигалиттің сорбциялық қасиеттерін зерттеу мақсатында Жилянск кен орнының полигалиті мен оның ... ... ... Атап ... , ... ... қолдануы кең таралмаған минералды шикізатқа жатады. Полигалит үлгiлердi алдын ала ... ... және ... ... ... ... ) 1 дюймге ұяшықтың өлшемiн фракция алған: 100, 60, 70, 30. Жұту сыйымдылықтың анықтау үшiн статистикалық шарттарда 70 меж. ... ... ... ... анықтауы және ионды алмасуды тепе - теңдiктiң зерттеуi үшiн ыңғайлы фракция болып табылады. Фракциялар көрcетiлген ... және ... ... ... ... негiзгi компоненттердiң құрамын талдау кесте 3 - те ... 8 - ... ... ... құрамын талдау нәтижелері.
үлгі№
СаО
MgO
SO3
K2O
Na2O
Fe2O3
Al2O3
SiO2
I
19,00
7,20
52,25
13,00
0,66
0,30
0,34
1,5
II
18,30
6,90
52,00
13,18
0,70
0,33
0,28
1,2
III
21,00
7,40
50,90
12,90
0,63
0,29
0,30
1,0
Полигалит үлгiлерiнiң спектрi, сонымен бiрге ұқсас осы ИҚ зерттеудiң талдаудың осы рентгенофазалары және қыздыру эффекттерi. ИҚ ... және ... ... ... ... ... 5-6 ... келтiрiлген.
Сурет 5 - Бастапқы полигалиттің ИҚ- спектрлері
Жоғарыда айтылған зерттеулердiң нәтижелерi фосфогипстiң қолдануының көрсеткiштерi және (полигалит) ... ... емес ... ... - ... ... жақсарта алғанын куәландырады, яғни сору қасиеттерi және олар ... ) ... ... және (полигалит) шартқа сәйкес емес кеннiң сорудың нақтылы шарттарының таңдауында көрсете алады сорбент сапада қолдануға ... ... ... ... 6 - ... ... дериватограммасы
2.2 Тәжірибенің әдістемесі
Өндірістік ағынды сулардың фосфат және борат-иондарының сорбциясын анықтау статикалық жағдайдадағы қабылданған ионалмасу технологиясы бойынша ... ... ... ... ... ... алмасу сыйымдылығының шамасымен бағаланады (САС мг г сорбентке)сорбенттiң фазасында фосфаттың аналитикалық концентрациясын қатынасын ... ... ... ... ... (фосфаттан фосфат ішінде) 1 г сорбент есебiнде:
САС = (С сорбентегі фосфат) / С фильтраттағы фосфат) Зерттелетiн компоненттер бойынша ... ... (Р2О5 ... ... үлестiрiлудi коэффициентті бойынша жүргiзiледi:
= (- сорбентегі фосфат) / -бастапқы ... ... ... мәнi ... ... ... орнату болып табылады. Фосфогипс, борогипс және полигалит, сонымен қатар фосфогипс:борогипс; фосфогипс:полигалит навескалары фосфорқұрамды және бор құрамды ағынды суларының ерітінділерімен жанастырылып, тепе - тең ... ... ... Тепе-теңдiк орнағаннан кейін қатты фазаны сұйық фазадан фильтреу жолымен бөледі.
Қатты фазаны бөліп, ... ... ... ... сараптады. Алынған үлгілерде химиялық мелиоранттарының тынайту сапаларын талдау үшін бор мөлшерін, жалпы Р2О5, сонымен бiрге суда- цитратта ... Р2О5 ... ... Бұдан басқа, мелиоранттардың нақтылы үлгiлерiнде кальций, магний, бір жарым тотықтардың,сонымен бірге сульфат, хлоридтердің құрамын анықтады.
Р2О5тiң ... ... ... ... Р2О5 ... ... сіңірілген Р2О5 формаларын анықтау белгiлi классикалық әдiстермен өткiзілдi: Р2О5 ортақ - ... - ... ... ... әдiсi және КФК-3 фотоколориметрінде фотоколориметрлік әдiспен сары фосфорлы - ванадийлі - ... ... ... ... басқа да сіңірілетін формалары конденсирленген фосфат формасын ортоформасына ауыстыру үшін, аммонийдың сiлтiлiк ерiтiндiсiнде(Петерманның ерiтiндiсi), 2% лимон қышқылы және 0, 4% тұз ... ... ... ... ала ... азот қышқылымен қайнату арқылы анықталды .
Бор мөлшеріне анализ. Бор көлемдік титрлеу әдісі арқылы анықталды. Бор қышқылы тек бір ... ... ... ғана ... ... Na2B4O7 немесе Na3BO3 сияқты тұздары түзілмейді. Бейтараптану реакциясы мына теңдеу бойынша жүргізіледі
Н3BO3 + NaOH NaBO2 + 2H2O
Бор ... ... ... ... ... ... Бор қышқылы өте әлсіз болғандықтан және эквивалент нүктесінде рН мәні ... ... оның ... гидроксидті қосылыстармен, көп атомды спирттермен және қанттармен диссосация константасы осы бор ... ... ... константасы мәнінен төрт есе ... ... ... ... түзу ... қолданады. Ең жақсы нәтиже бор қышқылының ерітінділерін маннит СН2ОН - [CHOH]4 - CH2OH ... ... ... ... ... ... ... Н[ВО2(C3H8)2(OH)2] бейтараптану нүктесінде рН ... 7-ден 10-ға ... ... ... индикатор ретінде фенолфталейн қолдануға мүмкіндік жасайды.
Борат-иондарын бор ... ... ... ... ... ... 0,1н ... қышқылдатып аламыз. Маннит қосар алдында сірке қышқылын титрлейді ... ... лас ... ... ... ал ... артық тамшысынан қанық күлгін түске айналады). Маннит қосып, ... бір ... ... ... ... ... ... (маннитті ары қарай қосқан кезде осы түс ... ... ... ... ... мына ... бойынша жүргізіледі:
В2О3%= N∙V1∙Э∙V2∙100b∙VA∙1000
Мұндағы
N - ... ... - ... ... ... ... мөлшерлі колбаның көлемі,
Э - бор ангидридінің ... ... ... - ... ... масса.
Кальций, магнийдiң, бiр жарым тотықтарын анықтау Кальций, магний,жартылай тотықтар, ... - ... ... ... ... ... ... кальций - оның қиын еритiн оксалат түрiндегi тұнба жолымен (СаС2О4.Н2О),барий сульфатын тұндыру жолымен сульфат - ... ... ... ... зерттеулер фосфогипстың құрамына борогипс пен полигалиттің белгілі бір мөлшерін енгізу бірнеше қоректік компоненттері бар (бор, магний, калий) ... ... ... ... ... Сонымен қатар, борогипс пен полигалиттің құрамында сульфат иондардың болуы, олардың ... ... ... ... ... ... фосфогипстың негізгі компоненттер мөлшеріне толық анализі 7-кестеде көрсетілген.
Кесте 9 - Фосфогипстың негізгі компоненттер ... ... ... ... ... ... ... 1
33,00
48,20
1,30
0,15
16,4
0,80
Үлгі 2
34,90
47,70
1,10
0,10
18,10
0,90
Үлгі 3
32,50
48,00
1,30
0,14
16,80
0,80
3 МЕЛИОРАНТТАРДЫ ӨНДІРІСТІК ҚАЛДЫҚТАРДАН ЖӘНЕ КЕДЕЙ ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
Жаңа технологиялар мен өндірістің жаңа салаларын жасау, бәріне ... бір ... ... аз ... аса тиімді, қоршаған ортаны ластамай, адамдардың қажеттілігін өтеу. Бұл сұрақты шешудің бір ... ... ... және ... ... бар ... түріндегі екіншілей толық өнімге конверсиялау.
Қазақстанның өнделетін жерінің 1/3 бөлігі қышқыл типті химиялық мелиорацияны қажет ететін топыраққа жатады. Мынадай ... да атап өту ... ... ... ... ... жылға артуда.
Химиялық мелиорация қышқыл және сортаң топырақта кеңінен қолданылады. Химиялық мелиорацияның мәні ... ... ... ... толтырып отыру, ол топырақтың сіңіру қабатында орналасқан сутек, алюминий және натрий ... ... ... алмасуын қамтамассыз етеді. Бұл кезде топырақтың қышқылдығы және сортаңдығы төмендеп, олардың құнарлығы, физика-химиялық, сулы ... ... ... ... егістердің өнімділігі артып, өсімдіктердің қоректену күйі жақсарады.
Авторлармен [78-83] жүргізілген зерттеулер қышқыл топырақтың профилі және ... ... ... ... қоры аз ... көрсетті.
Қышқыл топырақтың аймақтарының өсуі бойынша мәліметтер аландаттырмай қоймайды және топырақтағы кальций қорының терең анализін қажет етеді. Топырақтың өнімділігін ... ... бұл ... өз ... ... кальций миграциясы үрдісін құрыс түсіну қажет.
Қышқыл топырақтың және сортаңдардың химиялық мелиорациясы мәселесін шешу кезінде калций қоры мен олардың ... ... ... шығармау керек. Өсімдіктердің өнімділігіне қажетті бұл элементтің айналу ... ... мен ... білу ... және өсірілетін дәнді дақылдардың бұл элементке қаншалықты мұқтаж екенін ескеру керек.
Кальцийдің топырақ профилі бойынша миграциясы соншалықты ауқымды, оны ... жер ... ... ... өтуге болмайды. Топырақтың декальцийленуі олардың су режимі шаймалы типті болғанда аса терең және жылдам жүреді. Бұл кезде ... ... ... ... үлкен үлесті сутек иондары мен алюминий ала бастайды, сондықтан ... ... ... ... қалады.
Кальциймен топырақ ерітіндісіндегі және өсімдіктердің өзіндегі қышқылды негіздік баланс реттеліп, плазманың ... мен ... және ... ... ... қарашіріктің бекіттілуі мен суға төзімді агрономиялық бағалы топырақ құрылысын жасауда маңызы зор [72, 83].
Аталып өтілгендей, химиялық мелиорация үрдісі нәтижесінде ... ... ... ... топырақтың кальциймен толық қанығуы жүреді, бұл аз алмасатын натрий катиондарын топырақтан тұнба түрінде жеңіл шайылатын натрий ... ... ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде топырақ ерітіндісінің жоғары сілтілігі бейтарапталып, топырақтық ... ... ... ... ... бұл топырақтың агрохитмиялық қасиетерін жақсартады.
Кальцийдің топырақтағы қосылысының негізгі ... - ... ... CaCO3 . Суда ... ... аз ... (14 мг/л). Алайда әлсіз көмір қышқылының қатысында оның ерігіштігі 70 есе артып, 1 ... ... ... ... мен доломиттер күшті қышқылдарда CO2 бөліп, ериді. Соңғысы қышқыл түзуші минералды тыңайтқыштарды қолдану ... ... ... және ... құнарлығына анықтаушы әсер етеді.
Минералды тыңайтқыштар, әсіресе ... ... ... ... ... ... топырақтық карбонаттардың еруі одан сайын артады. Бұл кезде бөлініп шығатын кальций ... ... ... ... (Cl-, SO42-, NO3-, PO43-) [80] ... рельефі бойынша терең, жер асты суларына дейін миграцияланады.
Топыраққа енгізілген азот минералдары тыңайтқыштарының әрбір килограммынан орташа 3 кг кальций карбонаты шайылынатыны ... ... ... ... ... топырақтан кальцийдің шаймалануы 6 кг жетуі мүмкін (CaCO3 есептегенде). Мысалы, азотты аммоний ... ... ... топырақтан кальцийдің шаймалануы 6 кг жетеді, яғни екі еселенеді.
Агрохимиктердің зерттеулері көрсеткендей, топырақта кальцийдің ... ... ... ... ... ... және ... сияқты) кристалдық торына кірмейді.
Сондықтан кальций, топырақтағы жоғары мөлшеріне және өсімдіктермен аз мөлшерде сыртқа шығарылуына ... ... ... салыстырғанда топырақтан өте үлкен мөлшерде бөлінеді.
Кальций қорлары өте тез таусылады, әсіресе аса ылғалданған аймақтар мен ... ... ... (ең ... ... ... енгізу әсерінен.
Сонымен, минералды тыңайтқыштардың қазіргі түрлеін қолдану жағдайында кальцийдің шайылуы артады. Осыған орай, топырақтың құнарлығын ұстап тұру үшін жаңа ... ... ... ... мен енгізуін қарастыру қажет, бұл тек қана топырақтын қышқылдығын бейтараптау үшін ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... тұру үшін керек.
Сортаңдарды мелиорациялау үшін құрамында кальций және күкірт бар әр түрлі ... ... ... болады. Мұндай заттарға гипс, хлорлы кальций жатады. Топырақтың құнарлығын арттырудағы кальцийдің негізгі көздеріне шикі әк сүті және құрамдарында карбонат ... ... бар ... ... қалдықтарды (дефекат, цемент зауыттарының пештерінің шаңы) жатқызуға болады.
Алайда ең жақсы нәтижені фосфогипсты қолдану береді, оның маңызы сортандарды игеруге, ... аз ... ... әлсіз өсімдіктерге қажетті фосфордың сіңірілетін формасын ие болуына негізделген.
Фосфогипсты сортаңдарға енгізудің бір реттік нормасы 5-40 т/г. ... ... ... ... күрт өсіріп, оң әсерін 8-10 жыл сақтайды.
Фосфогипсты кальций құрамды мелиорант ретінде қолдану [78-81] ... ... ... ... сортаң топырақты химиялық мелиорациялаушы ретінде қолдануды шектеп отырған фактор - қалдықтың специкалық ерекшелігі, яғни қоспалардың, әсіресе ... ... ... ... қатар, фосфогипс отандық шикізаттан әкті материалдар қоспасымен өнделіп шығарылған фосфогипс ... ... ... үшін ... мүмкін [90].
Жұмыстың бұл бөлігінің мақсаты өндірістік ағынды сулардан бағалы компонент Р2O5-ті ... ... және ... қоспасынан тұратын модифицирленген сорбенттермен бөліп және мелиорациялаушы қасиеттері бар CaMgPB құрамды мелиоранттар алу.
Ұсынылып отырған әдістің ... ... екі ... ... ... ... ... (фосфогипс) және табиғи шикізатты (борогипс6 полигалит) өндеудің сұйық ағындыларынан микроэлементтермен (калий, магний, бор, ... ... ... техникалық тұздар, тыңайтқыштар түріндегі жаңа пайдалы өнім алу.
Бұл технологияны жүзеге асыру барысында қатты ... ... ... ... қажет, яғни бейорганикалық сорбент болуы керек. Ағынды судан кейбір компоненттердің селективті сорбиясы жүруі барысында қатты қалдық ... ... ... ... Бұл ... ... ... техникалық тұз немесе тыңайтқыш болуы мүмкін.Сонымен қатар, әр түрлі микроқоспалар қосып немесе ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштың құрамын өзгертіп отыруға болады.
Сурет 7 - Фосфор қалдықтарын қайта өңдеу және кондиционды емес руда (полигалит) ... ... ... ... алынуының ресурс үнемдеу технологиясы.
Қатты ҚАЛДЫҚТАР
СҰЙЫҚ ҚАЛДЫҚТАР
БІРІГІП ӨҢДЕУ
ТАЗАРТ.СУ
ТехниКАЛЫҚ ТҰЗДАР, МИКРОЭЛЕМЕНТТЕРМЕН БАЙЫТЫЛҒАН, комплексТІ ТЫҢАЙТҚЫШТАР.
3.1 Фосфат және ... ... ... зерттеу. Фазалардың жанасу уақытының САС әсері
Сорбция үрдістерін ... ... АҚ ... ... ... сулары, тікелей цехтан алынған өндірістік және гидролотоктардан жиналған сулар, сонымен қатар қондырғыларды шаймалау кезінде түзілетін ағынды сулар қолданылады. Шаймалау ... ... ... ... ... ... ... сынамалар алынды, бұл ерітінділер жеткілікті қышқыл (рН =1,0-2,0). Су үлгілерінің басқа бөліктері алдын ала 10 % ... ... ... ортаның қышқылдығы рН=6,0-6,5 дейін жеткізілді. Фосфогипсте те бұл өндіріс орнында аммофос алу үрдісінен кейін алынды.
10-кестеде сорбция ... ... үшін ... ... ... өндірістік ағынды сулардың құрамы бойынша мәліметтер келтірілген. Зерттеу үшін ... ... ... ... түзілетін судың бірнеше үлгілері алынған. Кестеде көрсетілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай, 1-4 ... Р2О5 ... ... емес, 2400 мг/дм3-тан 46700мг/дм3 дейін тербеледі. Гидролотоктан алынған су қышқыл болып келеді (рН 1,7-1,9). Мұндай ... ... суды ... ала әк сүтімен өндеу рН-ы бейтарапқа жақын ағынды суды алуға мүмкіндік береді.
Тәжірибенің келесі бөлімдерінде ... (ФГ), ... (БГ) және ... (ПГ) қоспасынан тұратын зерттелініп отырған сорбенттердіңң сорбциялық параметрлерінің сорбент массасынан, ерітіндінің рН, бастапқы ерітіндідегі Р2O5 концентрациясынан және ... және ... ... қатынасынан тәуелді сорбциялық параметрлері зерттелді. Ерітіндінің оптималды қышқылдығы ... ... ... ... қосу арқылы жасалды.
Тәжірибелік мәліметтер нәтижесінде сорбенттің фосфат иондарға қатысты статистикалық көлемдік сыйымдылығы (СОЕ ... және ... алу ... (R%) ... ... зерттеулер нәтижесінде алынған СКС фазалардан жанасу уақытына қатысты мәліметтер графикалық түрде ... ... СКС ... ... ... ... ... сорбент ретінде фосфогипс-борогипс қоспасы 1:1 қатынасында қолданған , фазалардың жанасу уақыты 10-нан 90-минутқа ... ... ... ... анықтау үшін таралатын компоненттің мөлшері әр түрлі: 2500 ... 12300 ... мен 42000 ... Р2O5 ... ... судың 3 үлгісі алынды.
Кесте 10 - ... ... ... ... ... суларын құрамына талдаудың нәтижелерi.
Негізгі компоненттер құрамы, мг/дм3
Құрғақ қалдық
1810
1800
1790
1755
1695
1740
3440
3520
3070
2900
2800
2900
F-
0,01
0,01
0,01
0,01
0,01
0,01
0,02
0,02
0,02
0,02
0,02
0,02
Cl-
77,8
78,8
85,10
99,10
93,70
71,00
-
-
-
-
-
-
SO4[2-]
194,3
210,8
198,8
225,6
288,0
310,0
639,0
730,5
642,0
884,2
794,3
813,5
Fe3+
0,01
0,02
0,01
0,04
0,03
0,02
0,05
0,05
0,06
-
-
-
NH4[+]
70,3
70,2
68,5
34,5
38,5
40,3
188,5
880,3
910,3
800,0
820,0
810,0
MgO
10,4
15,8
18,3
20,2
29,3
25,4
30,8
29,8
31,5
36,3
36,7
35,8
СаО
106,6
108,9
112,5
102,2
118,3
120,4
276,4
304,4
291,7
634,5
788,3
800,5
Р4
0,6
0,6
0,7
0,6
0,72
0,77
-
-
-
-
-
-
Р2О5
2400
2800
2900
4450
5000
5200
40000
46750
43000
42500
38320
40885
рН
5,30
5,60
5,20
6,30
6,40
6,10
1,90
1,80
1,70
6,20
6,00
6,30
тығыздық,
, г/см[3]
1,097
0,092
0,089
0,099
1,100
1,100
1,187
1,213
1,118
1,156
1,113
1,1147
Үлгінің аты
Тазартатын сулар ( 1) техникалық жабдықтар)
Тазартатын сулар ( 11) ... ... ... тазартылған су
Бейтараптылған 10% Са(ОН)2, тазартылған су
Алынған мәліметтер нәтижесінен, әрбір зерттелетін концентрация аралығында үрдістің жүру ұзақтығын көбейту кезінде СКС ... ал ... ... тураға өтіп, өзгеріссіз қалады. Орнатылған мәліметтер негізінде барлық зерттелген концентрациялар аралығында жүйеде тепе-теңдік 30-40 ... ... ... ... ... 8 - ... сорбенттердегі сорбциясының кинетикалық қисықтары
3.2 Қ:С қатынасының сорбцияның кинетикалық заңдылықтарына әсері
Химиялық мелиоранттады ... алу ... ... ... ... әсер ... ... факторлардың бірі қатты және сұйық фазалардың (Қ:С).
Фосфогипсты сорбент ... ... ... әдеби мәліметтердің анализы оны таза күйінде сорбент ретінде қолдану тиімсіз екенін көрсетті, бір реттік өндеу кезіндегі бөліп алу дәрежесі (R%) ... ... ... ... ... ... уақыт бойынша ұзақ, алынған өнімнің сапасы талаптарға сай келмейді [46-48].
Авторлар [51,55] фосфогипстың сорбциялық қасиеттерін ... ... ең ... ... күйдіргіш натрдың немесе кальций гидроксидінің ерітіндісімен өндеу қажет екенін көрсетеді. Алайда, бұл үрдіс сорбенттің бағасын жоғарлатады. Аталып ... ... ... ... ... үшін ... құрамына кедей, өндірістік өндеуге қолданылмайтын кендер: борогипс, полигалит ... 2- ... ... 9 - ... ... ... кинетикалық қисықтары
Тәжірибенің келесі бөлімінде Қ:С қатынасының өзгеруінің сорбент ретінде : фосфогипс: борогипс, фосфогипс: полигалит қоспалаын қолдану ... ... ... ... үрдісіне әсері зерттелді.
Алдын ала жүргізілген зерттеулер әр тарапты, физика химиялық қасиеттері мен тыңайтқыштық қасиеттері жақсартылған мелиоранттар алу үшін ... ... ... ... ... ... 1:1 фосфогипс:борогипс (полигалит) екенін көрсетті. Сорбент қоспаларының мұндай құрамы кезінде алынған өнімде фосфордың ... ... ... ... ... ... яғни ... қасиеттері жоғары өнім синтезделеді.
Сорбент массасының сорбция үрдісіне әсерін орнату бойынша тәжірибелік мәліметтер ... ... ... зерттелетін үлгілерде фосфогипстың борогипске қатынасы 1:1 тұрақты етіп алынды, сорбенттің жалпы массасы 1-ден 6-ға дейін өсті. Барлық тәжірибелерде ... рН ... 8,0-8,5 ... NaOH ... ерітіндісімен жасады). Сорбентті құрамында 2500 мг/дм3 Р2O5 болатын ағынды су ерітіндісімен (500мл) өндеді.
-571501824355 9-суреттің мәліметтерін анализдей отыра, сорбенттің ... ... ... 1-6-ға ... өсуі ... СКС (мг/г) және бөліп алу дәрежесі (R%) өсетіні анықталды. Сорбенттің максималды сыйымдылығы өсіп, 410-450 мг/г тең ... ... 10 - САС ... массасына тәуелділігі
Бұл кезде сулы ерітіндіден Р2O5 бөліп алу ... ... ... бұл ... ... ... ... Сорбция үрдісін жүргізуден кейін аллынған, синтезделген мелиоранттардың қатты фазаларының анализі Р2O5 мөлшерінің сорбенттің жалпы массасының
Тәжірибелік мәліметтер анализінен ... ... ... ... тұндыру арқылы алу кезінде өндірістік ағынды су ерітіндісінінің фосфат-иондар қоспаларынан тазарту бірге жүреді.
Көрсетілген мәліметтерден ... ... ... Р2O5 ... ... ... ... төмендейтіні көрініп тұр. Сонымен қатар, тәжірибені жүргізу жағдайына байланысты, ағынды суды Р2O5 тазалау тазалаудың әр түрлі дәрежесімен жүруі ... (15-16- ... ... ФГ:БГ
Сурет 11 - САС Қ:С қатынасының өзгеруіне тәуелділігі
Тәжірибелік мәліметтер анализінен тыңайтқыш мелиорантты фосфат-иондарды сорбциялық тұндыру арқылы алу кезінде ... ... су ... ... ... ... ... жүреді.
Көрсетілген мәліметтерден өндірістік ағынды судағы Р2O5 қалған мөлшері 210мг/дм3 дейін төмендейтіні ... тұр. ... ... ... ... жағдайына байланысты, ағынды суды Р2O5 тазалау тазалаудың әр түрлі дәрежесімен жүруі мүмкін (15-16- кесте) .
Тәжірибелердің келесі ... Қ:С ... ... алынатын CaMgPB құрамды мелиоранттардың құрамына әсері зерттелді. Қ:С ... ... ... ... әсері 15-16-кестеде көрсетіліп, 12-суретте графикалық безендірілген. 12-суреттен сұйық фазаның Қ:С=1:(100-1000) қатынасы өзгерген кезде САС шамасы біршама өсетінін ... ... ( 340 ... 435 ... ... қатар, зерттелген жағдайда CaMgPB құрамды мелиоранттардың қатты фазаларының құрамы анализденді. 15-кестеде Қ:С қатынасының өзгеруінің алынатын ... ... ... ... ... ... ... анализдей отыра келесіні атап өтуге болады:
* Ағынды ... Р2O5 ... ... ... ... алу ... 60- дан 80,5% ... өзгереді. Өндірістік ағынды сумен модифицирленген сорбентті Қ:С=1:100 қатынасындабір ретті өндеу кезіндегі R шамасы 68% құрайды;
* Қ:С қатынасының 1:200, 1:300, 1:400 өсуі Р2O5 ... ... ... үрдісін жылдамдатады. Бұл кездегі бөліп алу дәрежесі 83,1% дейін өседі.
* Қ:С қатынасын арықарай өсіру кезінде ... алу ... мәні ... бір ... тұрақты болып қалады.
Алынған мелиоранттың қатты фазасының негізгі компоненттер құрамының (15-кесте) анализі фосфор бес тотығының мөлшері 18,1 - ден 25,8% ... ... ал ... ... бордың мөлшері шамамен тұрақты (3,50 ден 4,60) өзгеретіні анықталды. Cонымен қатар, ... ... ... ... Қ:С=1:1000 дейін өсуі сорбция үрдісінің кинетикасына елеулі әсер ететінін көрсету керек.
Мысалы, ... ... ... ... (1:100, 1:200) ... иондардың толық бөлінуі салыстырмалы қысқа мерзімде (10-20 минут) жүзеге асады. Көлемдік қатынастын өсуімен тепе-теңдіктің орнауы үшін көбірек уақыт ... ... ... уақытының ұзақтығы 1 сағатқа дейін өседі.
Фосфогипс:полигалит модифицирленген қоспасын сорбент ретінде қолданып, Қ:С қатынасының алынатын мелиоранттардың құрамына әсерін зерттеулер де ... ... ... ... ... 13-суретте қатты және сұйық фазалардың (Қ:С) әр түрлі қатынастарынан СКС тәуелділігі көрсетілген, сорбент ретінде фосфогипс:полигалит (ФГ:ПГ) қолданылды.
12-сурет ... ... ... ... ... Қ:С ... тең қатынасты оптималды деп есптеу керек. Жоғарыда көрсетілген қатынастарда Қ:С сорбенттің сорбциялық сипаттамаларының біршама өсуін көруге болады, СКС ... ... 380 мг/г ... ... 11 - Қ:С қатынасының мелиоранттың сапасына әсерін зерттеу мәліметтері, сорбен ФГ:БГ, ағынды судағы Р2O5 бастапқы ... 3860 ... ... бөл.
Қатты фаза құрамы, %
Р2O5
B2O3
1:100
8,50
350,0
68,0
18,1
4,50
1:200
8,50
380,8
77,7
19,5
4,50
1:300
8,50
400,5
80,4
21,0
4,50
1:400
8,50
418,8
83,1
22,3
3,60
1:500
8,50
420,8
82,3
23,4
3,60
1:600
8,50
430,1
82,0
24,8
3,60
1:1000
8,50
435,8
80,7
25,8
3,60
-41910429895
* сорбентФГ:ПГ
Сурет 13 - Қ:С қатынасынан СКС тәуелділігі
Сонымен қатар, 12-кесте мәліметтерінен көріп ... ... ... ... алу дәрежесі (R=82,5-83,5% дейін) өседі, синтезделген мелиоранттар ... Р2O5 ... де ... ... ... Р2O5 ... бұл жағдайда 19,9-20,6%-ға артады.
Кесте 12 - Мелиоранттың сапасына Қ:С әсерін зерттеу нәтижелері, сорбент ФГ:ПГ, ағынды ... Р2O5 ... ... 3860 ... ... ... фаза ... %
Р2O5
MgO
K2O
1:100
9,10
338,0
70,0
18,1
4,50
7,5
1:200
9,20
360,0
78,1
19,5
4,50
8,1
1:300
9,20
370,0
82,1
21,0
4,50
8,2
1:400
9,30
380,0
83,50
22,3
3,60
8,3
1:500
9,0
382,0
83,50
23,4
3,60
9,1
1:600
9,0
384,0
83,50
24,8
3,60
9,1
1:1000
9,0
385,0
84,0
25,8
3,60
9,1
Жоғарыда көрсетілгендей, сорбент ретінде фосфогипстың борогипс пен және ... ... ... ... сорбент фазасында 16,5-28,8% Р2O5 тұнады, бұл жай суперфосфаттағы Р2O5 ... ... ... ... ... мелиоранттардың үлгілерінде фосфор пентооксидінің өмір сүру формасын табу (жалпы, суда және цитратта еритін) практикалық қызығушылық тудырды.
Кесте 13 - Қ:С ... ... ... ... ... қатынасы
Қатты фаза құрамы, %
Сорбент ФГ:БГ
Сорбент ФГ:ПГ
Р2О5 жал.
Р2О5 ... ... ... ... ... ... ... негізінде мелиоранттар алудан бөлек, зерттеудің мақсатына элюент ретінде қолданылатын ағынды суды тазалау үрдісі кірді. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... бөліп алудан кейін қалған ағынды суға химиялық анализ жасалды.
Кесте анализінен көріп отырғаымыздай, өндірістік ағынды су ... ... жүру ... ... және бор ... тазалауға жіберілді. Құрамында 26100-46700 мг/дм3 Р2О5 ... бар ... ... ... ... ... ... мг/дм3 . Яғни сандық делік тазалауды жүргізуге болады. Р2О5 - тен тазалау дәрежесі 96-97% ... ... ... ... ... ... ... қышқылданатынын айтып өту керек, бұл сульфат иодардың ерітідіге сорбциялық ығыстырып, фосфат және борат иодарды ... ... ... ... болу ... ... ... аализі және жалпы Р2О5 пен сіңірілген Р2О5 ... ... ... барлық фосатты бөлігі аммоний цитратыда жақсы ... ... Бұл ... ... сапалы мелиорациялаушы қасиеті бар, өсімдіктермен жақсы сіңірілетіндерге жатады деген қорытыдыны дәлелдейді. көріп отырғанымыздай сіңірілу коэфиценті 67,7-93,2 арлығында ... ... ... барлық үлгілерінде В2O3 мөлшері тұрақты 3,6-4,6% болып қалады, яғни алынған ... ... ... бір ... типіне микротыңайтқыш ретінде қолдауға болады. Свекла, қырыққабат, жақсы өсуі үшін құрамында бор бар ... ... екеі ... ... физикалық қасиеті бойынша алынған мелиорант құрғақ үгілгіш ұнтақ
3.3 Фосфогипс және фосфогипстің полигалитпен қоспасына фазалар контактісінің ... ... ... ... әсері
Тынайту қасиеттерi бар мелиоранттардың алуының маңызды технологиялық параметрлерiнiң бiрi және ... және ... ... ... кинетикалық мiнездемелерiнiң анықтауы болып табылады. Белгiлi жай, кинетикалық параметрлердiң анықтаулары үшiн ... ... ... ... уақытынан әр түрлi факторлардың ықпалдың тәуелдiлiгi қарап шығуға керек сорбенттердiң фазасына фосфат - иондары.
Тәжiрибелердiң келесi ... ... ... ... ... ... ерiтiндiдегi Р2О5-тiң құрамы, шоғырландыруын рН және қатты және фазалардың Қ:С байланысының зерттелетiн (ФГ ) фосфогипске араластыруға тұратын сорбенттердiң сору ... және (ПГ ) ... ... ... ... ... ... натрдың талданатын ерiтiндiсiне кiрiспесi жолымен жасалатынын көрсетемiз.
Эксперименталдi мәлiметтер фосфат сорбциясының кинетикалық мiнездемелерi 13 - 14 ... ... ... ... ... және ... араласуы, фазалардың байланысуды уақыты. Фосфат қарағанда (мг/г) сорбенттiң статикалық ... ... ... ... ... есептеген - R% бөліп шығару дәрежесі). Мәлiметтер, зерттеулер фазалардың байланысуды уақытынан тәуелдiлiк негізіде график түрiнде ... және ... ... - 13 ... - иондарының фазалық жанасу уақытысына сорбциясын кинетикалық ... ... ... Р2О5 - 2500 ... ... ... ... Р2О5 мг/дм[3]
САС
мг/г
% әк
фосфогипс
10,0
2235,5
170,4
10,7
20,0
2105,0
190,5
15,8
Келесі тәжірибелерде таза полигалиттің сорбциялық қасиеттері, және ... ... ... да ... ... 14 - Фосфат-иондарының фазалық контактілеу уақытысына ... ... ... ... ... Р2О5 - 2500 ... t ... қалдық концентрация Р2О5, мг/дм[3]
САС
мг/г
% әк
полигалит
10,0
2362,5
110,8
5,6
20,0
2242,5
120,8
10,3
30,0
2192,5
121,3
12,3
40,0
2080,0
120,5
16,8
60,0
2017,5
120,8
19,3
90,0
1997,5
120,8
20,1
ФГ:ПГ
10,0
1825,0
200,0
25,8
20,0
1763,0
210,0
28,8
30,0
1500,0
230,6
39,7
40,0
1335,0
240,6
45,8
60,0
1219,0
245,0
50,9
90,0
1087,0
245,0
55,9
Полигалиттің сорбциялық қасиеттерiнiң зерттеуi бойынша тәжiрибелер, зерттеулерде солай сияқты лабораториялық қондырғыларда өткiзедi, реактор және ... ... ... өнiмдiлiгі 200+5 айн/мин.
Қатты фаза вакуум - сорбциялық жолымен жеке колбаға суспензияның және келесi фильтрлеумен сұйық ... 14) ... ... талдауы, сорбент ретiнде таза полигалит қолдану, фосфогипс және полигалит қоспасына қарағанда, сорбционды тепе - теңдік тез орнайды (15 - 20 мин). ... : ... ... ... тепе - ... 30 - 40 ... орнайды.
Сурет 8 - САС фазалық контактілеу уақытына тәуелділік көрсетілген, сорбент ... ... - бор 1:1 ... ... ... ... уақыты 10- нан 90 мин аралығында өзгереді.
Тепе - теңдiк уақыттың анықталулары үшiн үлестiрiлетiн компоненттiң әр ... ... ... ... суларды 3 сынақ алынды: 2500 мг/дм3, 12300 мг/дм3 және 42000 мг/дм3 Р2О5.
Алған мәлiметтерден қарайтын болсақ процесстің ұзақтығы өседі, САС мәні ... ... ... ... және өзгерiссiз болып қалады. Жүйедегi тепе-теңдiк барлық талқыланылған шоғырландырулардың шектерiндегi негiзде қойылған мәлiметтерiн 30 - 40 ... ... ... - ... 2 - ... - полигалит қоспасы
Сурет 14 - Сорбенттегі ... - ... ... ... - полигалит қоспасының кинетикалық қисықтары
Тепе - теңдiк уақыттың анықталулары үшiн үлестiрiлетiн компоненттiң әр түрлi ... ... ... ... 3 ... ... 2500 ... 12300 мг/дм3 және 42000 мг/дм3 Р2О5.
Қорытындылай келе, ағынды судың рН өсуімен бірге ... ... ... алу ... 48,9- ден ... дейін өсетінін атап өтуге болады. Сонымен бірге, қатты ... ... ... ... ... ... фазасындағы Р2O5 мөлшері 2,3-тен 23,0% дейін біршама артады, бұл алынатын тыңайтқыш өнімдердің сапасына елеулі
әсер етеді.
1676403416301-сорбент ФГ:БГ; 2-сорбент ... 15 - ... ... ... рН ... әсері
Кесте-15 Мелиоранттың құрамына ерітінді рН-ның әсері, сорбент ФГ:БГ, ағынды судағы Р2O5 бастапқы ... 3860 ... ... ... ... фаза ... ... В2O3 мөлшері бірдей болып қалады, және 3,6-4,5%-ға тең.
Алынған эксперименталдық мәліметтер 15-суретте анализге алынған өндірістік судың статикалық ... ... ... ... ... САС-тың) көрсетілген. 15-суретте көрсетілгендей, қышқыл ерітінділер аймағында сорбент фазасына Р2O5 аз ғана тұнуы жүреді, мелиорнат фазасындағы фосфат-иондардың ... көп ... аса ... ... әлсіз және күшті қышқылды өндірістік ағынды сулардың ерітіндісінде байқалады. Бұл таза полигалитті қолданғаға қарағанда ФГ:ПГ қоспасы үшін аса ... ... ... ... ... ... ... қоспасын қолдану кезінде САС шамасына рН мәнін өзгеруі сорбент ретінде таза ... ... ... күшті әсер ететінін байқауға болады. САС аса жоғарлауы күшті сілтілі ерітінділер аймағында айқын көрінеді. Бұл суреттен көріп отырғанымыздай ... 1 ... ... ... өзгеруінің барлық аймағы бойынша қисық 2 қарағанда жоғары орналасқан. Қисықтың біршама өсуі рН мәнінің 6-дан жоғары болуы кезінде ... ... ... ... ағынды судың құрамымен қатар, алынған мелиоранттардың қатты фазаларын мұхият зерттеу жүргізілген. Мелиоранттардың қатты фазаларының ... ... - ... бор, кальций, магний, калий, фосфор пентооксидінің мөлшеріне анализ жүргізілді.
5105406425565Мелиоранттардың қатты фазаларының құрамының химиялық ... Р2O5 ... ... ... ... рН мәніне тәуелділігі ретінде 16-cуретте көрсетілген.
1-cорбент ФГ:БГ; 2-сорбент ФГ:ПГ
Cурет 16 - ... Р2O5 ... рН ... ... ... ... көрсетілген мәліметтерден зерттелген жүйелерде рН өсуімен, алынған мелиоранттардағы фосфор пентооксидінің мөлшері біршама өсетінін көруге болады. Сонымен қатар, суреттен көріп ... ... ... аймағында (рН 1,0-4,0) модифицирленген сорбент фазасында Р2O5 мөлшері 4,8-11,4% шамасынан аспайды.
Сәйкесінше алынған мәліметтерден, құрастырылған әдісті қолдана отырып, белгілі бір ... ... және ... ... пен ... ... өсімдіктерге пайдалы компоненттерінің мөлшері жеткілікті тыңайтқыштық өнімге конвертациялауға болатынын айтуға болады. Сонымен қатар, алынған өнімде ... оңай ... ... ... ескерсек, онда синтезделген мелиорант жақсы тыңайтқыштық қасиеттерге ие деп айтуға болады.
Бізбен ... ... ... ... қасиеттерге ие екенін дәлелдеу үшін, фосформен бірге бұл өнімде өсімдіктерге ... ... ... магний, калий және бор) қатары бар екенін айту керек.
3.4 Сорбенттер фосфогипс:полигалит сорбциялық ... ... ... ... ... ... ... кез келген химиялық процессiнiң ағуына маңызды ықпал ететіні белгілі. Әсіресе, технологиялық процесстерді өңдегенде, фосфорлы қышқылдың ерiтiндi қолдануға қатысты ортаның қышқылдығының ... ... Бұл рН ... ... ... - ... екi фосфат үш орнын басқан)бар болу қасиетін сипаттайтын негiзгi факторлардың бiрi болып шартталған, оны 12 - ... ... анық ... ... кестелерде, 12 - ші кесте "Ерiтiндiнiң рН - на ... ... ... ... ... және 13 ... рН - на ... ФГ:ПГ сорбциялық қасиеттерін зерттеу", ерiтiндiнiң рН - ң өзгерісі сорбциялық процесске, ... ... ... бұл ... ... ... таза полигалит және фосфогипстің полигалитпен қоспасы қолданылады.
Алынған эксперименталдi мәлiметтер 10 - шы суретте статикалық айырбастау сыйымдылығы (САС-тың орта ... суды ... ... - тiң сорбциялығының күштi үлкею, өнеркәсiптiк ... ... ... және ... ... ерітінділерде төңiрегiнде басталады, ФГ:ПГ қоспасын қолданғанда, таза полигалитке қарағанда, жақсы көрінеді.
Осылай, ... ... рН ... САС ... ... ... қоспасын қолданған (10 - суреттегі 1 - ші қисық) жалғыз полигалитке (2 - ші ... ... әсер ...
Сiлтiлiк ерiтiндiлердiң төңiрегiдегi САС әсiресе үлкейеді. 10 - суреттегі 1 - ші ... ... ... ... ... ... ... 2 - ші қисыққа жоғары орналасқан. Қисықтың түбегейлi өсуi рН 6 - дан ... ... - ... ... -полигалит
Сурет 17 - ЕрітіндініңрН - ң өзгерісінің САС - қа ... ... ... рН - ы ... және алдыңғы тәжiрибелерде 10 - суреттен көрiнгендей, сорбенттiң фазасына Р2О5 азғана тұнбасы болады, мелиорант фазасында фосфат - ... тым ... ... ... ... ... ... сулардың анализімен қатар, алған мелиоранттардың қатты фазаларының мұқият зерттеу өткiзiлді. Мелиоранттардың қатты фазаларын ... бор, ... ... ... ... ... ... жүргiзілген.
Кесте 16 - Ерiтiндiнiң рН-на тәуелді полигалиттің сорбциялық қасиеттерін зерттеу, ағынды судағы Р2О5 - тің ... ... 2550 ... рН - ы ... ... ... - суретте келтірілген мәліметтерді талдайтын болсақ, зертелінген жүйелерде рН - тың ... ... ... ... ... ... құрамындағы фосфор пентаоксиді едәуiр өседі. 17 - ... ... ... ... (рН 1,0-4,0), модифицирленген сорбенттiң фазасында Р2О5 - тiң құрамы 4, 8 - 11, 4 % -дан ... ... ... ... ... ортаның рН - ы ары қарай өсіп, Р2О5 - тiң ... ... өсiп және 19,2 - 23,0 % ... 17 - ... ... ... ФГ:ПГ сорбциялық қасиеттерін зерттеу, ағынды судағы Р2О5 - тің бастапқы концентрациясы 3860 мг/дм3
Еріт. рН - ... ... ... ... ... ... жай суперфосфатқа сәйкес келетiні белгiлi.
4 МЕЛИОРАНТТАРДЫ АЛУДЫҢ РЕСУРС ҮНЕМДЕУШІ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ЖАСАП ШЫҒАРУ
Қазақстан Республикасы үшін аса перспективті өнеркәсіптік ... ... - ... ... ... мен ... байланысты қатты және сұйық қалдықтарды утилизациялау. Егер бұрын өнімді шығарудың ... ... ... ... көтеру мен шығамдарды азайту болса, ал қазір анықтаушы фактор ретінде қоршаған ортаны ... мен ... ... ... отыр. Бұл кездегі соңғы өнімнің ресурс және энергия сыйымдылығын төмендетуді қамтамассыз ету мәселесі ... ... және ... өмір сүру ... ... әсерді едәуір азайтумен тығыз байланысты.
Қоршаған ораның бор және фосфор ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне қарамастан жеткілікті жоғары. Сонымен қатар, фосфор және бор өндеу мекемелері ресурсты көп қажет ... ... ... тек қана жұмыс орнын ғана емес, қоршаған ортаны да ластайтын моральды және физикалық ескірген қоңдырғылармен жұмыс жасайды. Сонымен қоса бұл ... ... ... ... ... ... мен және газ тәрізді заттарды атмосфераға шығаруды төмендетуге арналған шаралар жүргізілмейді. Оған қоса ... және бор ... ... ... ... ластануының ортаның техногенді көзі болып табылатын қатты және сұйық қалдықтарды жинағыштардың орасан мол саны жинақталған.
Осыған орай, жоғарыда көрсетілген жағдайлар өсімдіктерге және ... ... ... ... ... ... балансқа келтірілген кешенді минералды тыңайтқыштар мен мелиоранттар өндіру саласындағы қалдықтарды утилизациялау бойынша ... ... ... табудын жолын көрсетеді. Алдынғы бөлімде көп тонналы қатты қалдықтардың (фосфогипс), сонымен қатар отандық кейбір ... ... ... ... сорбциялық қасиеттері зерттелген болатын. Анализге алынатын фосфат және борат ... ... ... ... ... жүру ... ... (фазалардың жанасу уақыты, Қ:С қатынастары, ерітінді рН-ы). Үрдістің жүргізудің оптималды жағдайлары анықталды. Оптималды жағдайлар кезінде CaMgPB ... ... ... жаңа құрамдарын алуға болады, ондағы өсімдіктер мен топырақтарға пайдалы компоненттердің мөлшері мынадай: ... 28,0 ден 35,5% , ... - 7,5 тен 12,5%, ... - 18,8 ден 28,5% , бор 3,0-4,5%. Сонымен бірге, өндірістік ... ... ... және борат иондардан бірігіп тазалау жағдайлары анықталған.
Бізбен ірілендірілген зертханалық зерттеулер жағдайында фосфор және бор құрамды қатты және ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде теңдестірілген кальций құрамды мелиоранттар алудың принципиалды технологиялық сұлбасы жасалды.. Ұсынылып отырған технологияның технологиялық сұлбасы 15-суретте келтірілген. ... ... ... ... ... келеді, себебі химиялық өндірістің қалдықтары толымды ... ... ... ... ... ретінде қолданылады. Ұсынылып отырған технология бойынша сумен қамтамассыз ... ... ... және қатты фазаларды гидротазалау қарастырылады.
Шихтаны дайындау
ФГ:БГ, ФГ:ПГ ... ... ... ... құрамды ағынды су ... Бор ... ... ... ... ... ... Шаң ... тазалау
Суспензия
Фильтрация
Фильтрат ... 18 - ... ... CaMgPB-құрамды мелиоранттарды алудың технологиялық сұлбасы
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Өндірістік қатты қалдықтардың (фосфогипс) және кедей рудалардың (борогипс, полигалит), сонымен қатар фосфор және бор құрамды ... ... ... ... ... және ... физика-химиялық қасиеттері бойынша мәліметтер жалпыланып, жүйеленген.
2. Фосфогипс, борогипс, полигалиттің және олардың қоспаларының ... ... ... тәуелді фосфат, борат-иондарға қатысты сорбциялық сыйымдылықтары анықталған. Сорбциялық ... ... ... ... ... ... көрсетілген және сорбция үрдісін жүргізудің оптималды параметрлері: араластыру ... - 30-40 мин.
3. ... ... ... ... алынған фосфогипс, борогипс, полигалит, сонымен бірге ФГ:БГ, ФГ:ПГ қоспаларының сорбциялық сыйымдылығына әсерін зерттеу ... ... ... ... Қ:С=1:200-1000 САС шамасы біршама өседі. Фазалардың оптималды ... ... ... табылады. Синтезделген мелиоранттардың фазаларының құрамын анализдеу жолымен, сорбция үрдісінің бірдей ұзақтығы ... Қ:С ... ... ... ... ... сонымен қатар Р2О5сің мөлшерінің өсуіне сәйкес келетіні ...
4. ... ... ... ретінде фосфогипс:борогипс (ФГ:БГ) және фосфогипс: полигалит (ФГ:ПГ) ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізілді. Ортаның қышқылдығының өзгеруі САС ақырындап өзгеруіне әкеледі. Сонымен орай, сорбцияның максималды өсуі (САС мәні тең 300,0- 450,0 ... ... ... ... ... (рН 6,0-10,0 ... ... Су ерітіндісінің рН мәнінің өсуімен сорбенттердің статикалық алмасу сыйымдылығының ақырындап ... ... ... ... ... ... ерітіндісінде түзілетін иондардың құрамының өзгеруімен түсіндіруге болады.
5. Әртүрлі факторлардың фосфат-иондарды сорбциялық бөліп алу үрдісіне әсерінінің салыстырмалы ... ... ... ... жаңа ... ... және ФГ:ПГ САС шамасы факторлардың көп түрімен: фазалардың жанасу уақытының, сорбент пен сұйық фазаның Қ:С көлемдік қатынасының, ... ... ... Р2О5 және В2О3 ... ортаның қышқылдығымен анықталатын функционалдық тәуелділік болып табылатыны анықталды.
6. Алынған мелиоранттардың қатты фазаларын заманауи, классикалық және инструменталды әдістермен зерттеу жүргізілді. ... ... ... ала ... қатты фазаларының ИҚ-спектрлері түсірілді. Нәтижелер қатты фазалардағы екі алмасқан кальций фосфатының ... бар ... ... ... ... ... құрылымдық анализбен сәйкес келеді. Бор қатты фазада тетра- және гексабораттар СаВ9О7 .nH2O и CaB6O10.Н2О түрінде бола алатыны ... ... ... ... ... Б.М., Жекеев М.К. Перспективы производства фосфора, удобрений и солей различного назначения на основе экстракционной фосфорной кислоты // Химическая промышленность. - 2002. - - № 6. - С. ... ... ... и комплексных удобрений / под ред. Эвенчика С.Д. и Бродского А.А. - М.: Химия, 1987. - 452 ... ... У.Ж. и др. ... ... и ... ... пути их утилизации // Аналитический обзор. ГОСЭКОНО Комитет РК. - ... 2002. - 42 ... ... А.Б. ... в ... ... и ... неорганических веществ / Изб. тр. под ред. Д.З. Серазетдинова. - ... ... 1991. - С. ... ... О.Г., ... О.С., ... Ш.М. ... проблемы химического предприятия. - Алма-Ата: Казахстан, 1984. - 169 с.
* Weterings K. ... of ... // Proc. ... Soc. - London, 1982. - № 208. - Р. ... Джусипбеков У.Ж., Чернякова Р.М., Саржанов С.Б., Ошакбаев М.Т., Капустина Л.И. Удобрения пролонгированного действия из низкосортных фосфоритов и их ... ... - ... ... 2002. - 258 с.
* Джусипбеков У.Ж., Стамкулов С., Мелибеков У., Капралова В.И., Фишбейин О.Ю. Научные основы ... ... ... шламов. - Алматы: 2002. - 199 с.
* ... М.Е. ... ... ... - Л.: ... 1970. - 165 ... ... Т.Т., Танашева М.Р. Химия и технология соединений бора. - ... ... 2002. - 190 ... ... В.Н. ... ... и ... складирования отходов в условиях комплексного использования недр. - Л.: Механобр, 1984. - ... ... И.П., ... В.В. Утилизация и ликвидация отходов в технологии неорганических веществ. - М.: Химия, 1984. - С. ... ... Е.Д. ... воды ... - М.: ... 1977. - С. ... Копылов Б.А. Технология экстракционной фосфорной кислоты. - Л.: Химия, 1981. - С. 221.
* ... З.К. ... ... ... ... NPK-, ... // Изб. тр., ... 100-летию со дня рождения выдающегося ученого химика, академика А.Б. Бектурова. - Алматы: 2001. - С. 577-583.
* ... Б.Н. ... ... и ... ... - ... ... новой технологии. - М.: Цветные металлы, 1996. - №12. - С. ... ... А.А. ... ... ... ... ... - М.: Изд-во НУМЦ, Госкомэкология, Россия, 1998. - С. 110.
18 ... Н.И. и др. ... ... вод jl ... ... ... - М: ... 1987. - 39 с.
19 Гмошинский В.Г. Инженерная ... - М., 1977. - С. ... ... И.П., ... В.В. ... и ликвидация отходов в технологии неорганических веществ. - М.: Химия, 1984. - С. 135-144.
21 ... Е.Д. ... воды ... - М.: ... 1977. - С. 347.
22 Копылов Б.А. Технология экстракционной фосфорной кислоты. - Л.:Химия, 1981.-С. 221.
23 Пат. № 54-82188 Япония. ... ... из ... вод / ... А.с. № 1465419. ... ... ... сточных вод производства ЭФК / Кутфейдинов Р.Н., Усманова З.Г., Кармышев В.Ф. - Опубл. 03.15.89.
25 Пат. № 63-2236 Япония. ... ... ... Н3РО4 сточных вод/Опубл. 18.01.88.
26 Предпат. №13987 РК. Способ ... ... ... от ... ... кальция, магния, алюминия / Омаров А.Т., Торегожина Ж.Р., Танашева М.Р.; опубл. 16.02.04, Бюл. №2. -4с: ил.
27 ... 15152 РК. ... ... ... и природной воды от бора / Омаров А.Т., Танашева М.Р., Сыдыкбаева С.А. ... ... Л.К., ... Р.С.; ... ... Бюл. №12. - Зс: ... ... З.К. Разработка унифицированных технологий получения NPK-, РК-аддуктов // Изб. тр., ... ... со дня ... ... ... ... ... А.Б. Бектурова. - Алматы, 2001. - С.577-583.
29 Ласкорин Б.Н. Сорбционные, экстракционные и мембранные процессы - фундаментальные основы новой ... - М.: ... ... ... 36-37.
30 Пат. №39 54403 США. Removal of phosphatesin drain line of laundry tuneby chemical ... / Ferroro I.G. - off. Cat. 1976. - P. ... Kraus K.A., Philips H.O. Anion exchange studies. Anion ... of hydrous ... oxide //1. Amer. Chem. Soc. - ... Чалый В.П. Гидроокиси металлов в водоочистке. - Киев: ... ... ... ... Kokei U., Hirotako T. Removal of phosphate ion from waste water byadsorption. // World Congr. Ill Chem. End, Tokyo, Sept. 21-25, 1986. - v.3. - ... ... A.M., ... З.К., ... У.Ж., ... К.Т., КазоваР.А. Новые технологии получения неорганических соединений и материалов из природного техногенного сырья // Изб. тр., посвященные 100-летию со ... ... ... ... ... А.Б. Бектурова. - Алматы,2001.-С. 118-130.
35 А.с. № 1364607. СССР. Способ ... от ... и ... ... Ф.Б., ... Н.В., ... Б.А. - Опубл. 03.13.87.
36 Смирнов Е.И., Криль А.С, ... -В.И. ... ... ... фосфорной кислоты // Материалы ... ... По ... ... ... и ... ... Львов. - 1988. - С. 47-54.
37 Арынов К.Т., Казова Р.А., Бержанов Д.С., Хайдаров Т.Т. ... ... ... растворов в производстве фосфатов. - Алматы:Гылым, 1993.-232 с.
38 Белезнев А.Н., Затудовкая Т.Н. Очистка сточных вод в книге "Методы ... - ... ... ... сточных вод". - М., 1981. - С.10-16.
39 Коссельский С.Н. Новые методы и сооружения для водоотделения и очистки промышленных ... вод. - М., 1988. - С. ... ... Ж.Р., Омаров А.Т., Ибраева М.М., Сулейменова О.Я. ... ... ... ... ... вод ... КазНУ, серия химич. - Алматы, 2002. - № 3. - С. ... ... A.M., ... Н.А. и др. ... и использование вод в промышленном водоснабжении. -- М.: ... 1983. -- 288 ... ... А. ... ... ... вод / Пер. с англ. Росторгуева А.В., Субботина В.А. - М.: ... 1983. - С. ... ... В.В. и др. ... ... и ... вод при ... фосфорсодержащих удобрений // Гр. НИУКФ.,- М.: НИУКФ, 1979: - в.22. - С.61-64.
44 Neily P.S. Polymers cutcost of phosphorus removal water and wastes //Ind. And Eng. Chem. Prod. Res. And Develop. - 1980- v.19. - №2. - P. ... ... А.И. ... и ... ... в ... ... фосфорсодержащих сточных вод. - Л., 1984. - С. 98.
46 Аширов А. Ионообменная ... ... вод в ... ... удобрений и солей. - М.: Химия, 1981. - С. 340.
47 Ван Везер. Фосфор и его соединения. - М.: ИЛ., 1961. - С. ... Пат. № 3498746. США, //МКИ СО 1 В 33/10 (zut по РЖХ, 1987, ... ... Л.З. ... воды при ... ее через ... ... ... // Сб. ... и ионный обмен. - М.: Наука, 1976. - С.130-133.
50 Пат. № 4998163. США. Способ обработки фосфатсодержащих сточных вод. / Опубл. Б.И. № 7. - ... Check T.I. Polymers cutcost of ... removal water and ... - 1989. - v.13. - № 8. - P. ... Пат. № 3602736. ФРГ. ... и ... для биологического разложения фосфора в сточной воде. / Опубл. Б.И. № 2. - ... ...... ... ... ... очистки сточных вод от фосфора. / Опубл. Б.И. № 4. - 1987.
54 А.с. № 1346587. ... ... ... очистки сточных вод от фосфора и азота / Коган Ю.А., ... Д.А., ... А.А. и др. - ... Б.И. ... ... И.П., ... О.Б., ... А.А. Комплексные методы очистки сточных вод от фосфатов // ЖПХ. - 1986. - № 1. - С. ... ... М.А., ... Б.М., ... Б.К. ... сточных вод ипереработка шлама фосфорных заводов. - Л.: Химия, 1983. - С. 150.
57 Печковский В.В. ... ... ... соединениями железа //Химическая промышленность. - 1987. - № 3. - С. 41-45.
58 Заявка № 56-41315. Япония. // МКИ ... ...... Япония. // МКИ CO2F1/46.
60 Жаброва Г.М., Егорова Е.В. Закономерности ... и ... ... на амфотерных окисях, гидроокисях и некоторых солях //Успехихимии. - 1993. - т. 30. - вып. 6. - С. ... А.с. № 518466. ... ... очистки сточных вод производства минеральных удобрений / Ламп В.И., ... ... ... А.с. № 861335. ... //МКИ ... Архипова Л.И., Цыбина М.Н., Субботина О.П.Очистка газов источных вод при производстве ... ... -М.: ... ... Филин В.Н., Гадинов Н.С., Юркова В.М. Исследование в области охраны окружающей среды. - М.: НИУИФ, 1981. - вып. 239. - ... Пат. ... ... CO2F1/52.
65 Пат. № 2115150. США. //МКИ CO2F1/46.
66 Пат. № 3870786. США. // МКИ CO2F28/22.
67 А.с. ... ... //МКИ ... Ламп В.Н. и др. Исследование процессов доочистки сточных вод отфосфатов // Тр. НИИ по ... и ... 1989. - № 234. - ... ... И.П., Дормешкин О.Б., Меженцев А.А. ... ... ... воды от ... и ... // ЖПХ. - 1986. - № 1, - С. ... Becker P. ... and phosphoric acid. - New York and Basel: Marcel Dekker. Inc., 1983. - 585 p. and second 1989. - P. ... ... С.Д., ... А.А. ... ... и ... ... -М.: Химия, 1987. - 452 с.
71 Наркевич И.П., ... В.В. ... и ... ... в ... неорганических веществ. - М.: Химия, 1984. - С. ... Sisk L., ... L., Reed B. ... removal from a ... ... using lime, alim and ferric chloride // Separ. Science and Tehnol. - 1987.-v. ... ... ... L., Marina В., Bresovzka S. Gronulizanje fofogipsa inlegova primena u ... ... // Hem. ind. - 1988. - 42. - № 1. - P. ... Surana H.S., Jochi S.N. Use of ... in the ... of Portland cements // Indian leram. - 1987. - 29. - № 11. - P. ... Kuo-Ting L., Antonio N., Chang Wer. Compre^sive strength of compacted Portland cement-based mixtures using ... - Consol. Concr. ... ... Рекомендации по мелиорации солонцовых почв. - M.: Колос, 1983. -46 с.
77 Рекомендации по известкованию кислых почв. - М.: ... ... ... мелиорант для химической мелиорации кислых и солонцовых почв. - М.: Колос, 1984. - 43 ... ... А.Н. ... - средство коренного улучшениякислых почв. - Л.: Лениниздат, 1979. - 139 ... ... М.В. ... методы переработки фосфатных руд с целью получения удобрений // Изв. СО АН СССР, сер. хим. - 1986. - т. 8. - №3." С. ... ... Н.Г., ... И.П., ... А.Л. Опыт и ... фосфогипса // Автомобильные дороги. - 1989. - № 3. - С. ... ... В.Г., ... СВ. ... ... в ... местных вяжущих изделий // Материалы научно-практической конференции. - Минск, 1988. - С. ... Omarov A.T., ... J.R., ... M.R., ... ... L.K., Mahatova R.S., ... E.K. The problems of ... and boroncontaining industrial waste water utilization // International earth sciences colloquium of the Aegean Region. - Izmir, 2000. - P. ... ... M.R., Omarov A.T., ... Zh.R. ... of boron and phosphoruscontaining wastes into fertilizers is one of best wdys of ... of ... // Изб. тр. ... ... ... ... со дня рождения выдающегося ученого химика, академика А.Б. Бектурова. Алматы,2001.-С. 306-313.
85 Торегожина Ж.Р., Баймбетова Б.Ф., ... А.Т., ... ... и загрязнение окружающей среды // Тр. межд. научно-практич.конф. "Проблемы химической ... ... ... силикатных и строительных материалов и подготовка инженерных кадров". -Шымкент, 2002. - С. 190-193.
86 Омаров А.Т., Каримов Т.У. ... и ... ... ... ... в ... охраны окружающей среды // Международная научно-практическая конференция молодых ученых. - ... 2004. - С. ... ... Р.А., ... Т., ... К.Т. ... и ... твердых отходов с получением кирпича и облицовочной плитки // Инф. сб.КазНИИНКЙ. - Алма-Ата, 1993. - С. 10.
88 Международное экологическое ... и ... ... - ... ... 369.
89 Танашева М.Р. Фазовые и ... ... с ... ... ... ... ... элементов и перспективы их применения: Дис... д-ра хим. наук**- Ташкент, 1988. - 42 с.
90 Торегожина Ж.Р. ... ... и ... ... в системах кислота-вода-экстрагент: Дис... к-та хим. наук. -Алма-Ата, 1985.-С. 26.
91 Ткачев К.В., ... Ю.С. ... ... ... бора. - Л.: Химия, 1983. - С. 208.
92 Галицкая Н.Б., ... Л.Д., ... Г.Н., ... О.А. ... для ... бора из ... // ... инф. НИИ техн. экон.исслед. хим. пром. - М.: ... 1983. - С. ... ... Б.А., ... С.Ю., ... Н.Г., Макеев ... и ... ... бора из ... вод и ... // VВсесоюз. Совещ. "Химия кислородных соединений бора", тез. ... ... ... ... А. ... и ... вод при ... хромитов и боратов Западного Казахстана: Дис. д-ра ... ... - ... ... Предпат. № 14319 РК. Способ получения дикальцийфосфата с бором /Танашева М.Р., Торегожина Ж.Р., ... А.Т.; ... ... Бюл. №5. - ... Очистка питьевых и технических вод от токсичных загрязнений врегионе Западного Казахстана // Аналит. справка. АМЦНТИ. - ... ... ... А.Т. ... мелиоранты из отходов // Химия, технология и промышленная экология неорганических материалов. - Пермь,2003.-вып. 6.-С. 185-191.
98 Азарова Е.И., Эсенова Э.И., ... М.Н. О ... ... ... и ... ... ... на соосаждение бора с гидроокисью железа // Изв. АН. Туркм. ССР. Сер. ... хим. и ... ... - 1977. - № 1. - С. ... Бойчинова Е.С., Цайков Ц.П., Брынзова Е.Д., Мусанова Л.И. Сорбция бора из разбавленных растворов гидратированным диоксидом циркония // ... ... ... - 1982. - 55. - № 12. - С. ... ... Ж.Р., ... А.Т., Сулейменов И.Э. Технологические аспекты получения химических мелиорантов с микроэлементами на ... ... ... вод и полигалита // Вестник КазНУ, серия химич.Алматы, 2004. - №3 (35). - С. 300-306

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тамақ өндірісінде қолданылатын машина элементтерін дайындауға арналған бөлшектерді көміртекті және легрленген болаттың механикалық қасиеттерін салыстыру сипаттамалары6 бет
Химиялық мелиорант, фосфогипс46 бет
Қаратау жотасындағы фосфорит кен орындарының геологиялық зерттелуі және олардың өңделуі70 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау16 бет
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
Адам ағзасындағы макро және микроэлементтер80 бет
Азот тобының элементтері8 бет
Алматы қаласында ауыр металдар мөлшері бойынша жерді аумақтарға бөлу83 бет
Аммиак және аммоний тұздары13 бет
Астық дақылдарымен қоректенудің биологиялық ерекшеліктері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь