Бор және оның қосылыстары

КІРІСПЕ
ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1Бор және оның қосылыстары
1.2 Құрамында бор қышқылы бар көп компонентті жүйелерді зерттеу
1.3Натрий бораттары және олардың қолданылуы
1.4 Жасанды бораттар
2 ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
2.1Қолданылған реактивтер мен құрылғылар сипаттамасы
2.2 Химиялық және физикалық анализ әдістері
2.3 Зерттеу нәтижелерін өңдеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың өзектілігі:Өзінің қоры бойынша Индер кен орны Қазақстандағы ең үлкені болып келеді, алайда бор кенінің терең орналасуы мен өндіру технологиясының тиімсіздігі кесірінен қазіргі уақытта өндірілмеуде. Сол себептен бүгінгі күні елімізде бор шикізатының қоры азаюда. Ал бор және оның қосылыстары 100 ден астам өндіріс орындарында, ауыл шаруашылығында, ғылымда, техникада, медицинада, қатты балқымалар өндірісінде, қара металлургияда легирлеуші қоспа ретінде және тағы басқа салаларда кең қолданылады. Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының экономикасының өсуі, сонымен қатар халық санының көбеюі бор шикізатына деген сұранысты жылдан-жылға арттыруда.
1 Бетехтин А.Г. Курс минерологии. – М.: Химия, 1961. - С. 150.
2 Кунанбаева Г.С. Растворимость в многокомпонентных системах, сожержащих борную и фосфорную кислоты, бораты и фосфаты натрия: Автореф.Хим. ғыл. канд.дис,1999. - C.22.
3 Кешан А.Д.Синтез боратов в водном растворе и их исследование. –Рига. АН Латв.ССР,1955. - C.180.
4 Кашкаров О.Д., Аникина Л.Б. Вопросы добычи и переработки галургического сырья. Труды ВНИИГ. –1974.- C.791
5Ткачев К.В., Плышевский Ю.С. Технология неорганических соединений бора. – Л.: Химия, 1983. - С. 27-32.
6 Бораты и боратные системы. -Рига:Зинатне,1978.- С. 148.
7 Звиедре И.И.,Иевиньш А.Ф. Бораты и боратные системы.–Рига:Зинатне,1978. - С.48-59
8 Adams R.M. Boron, metallo-boron compounds and borates. 1964.- p. 765
9 Каражанов Н.А. Кинетика растворения боратов и других природных солей // Журнал прикладной химии.-1983. - Т.36, № 12. - С.2642-2649.
10 Курнаков А.Г.Тройные и четверные системы с борной кислотой.В сб.:Химия боратов. – Рига:АН Латв.ССР,1953. - С.45-66.
        
        БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
n- сыну көрсеткіші
D-таралу коэфиценті
ИҚ- спектрлері-инфрақызыл спектрлері
РФА- рентгенофазалық анализ
КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі: Өзінің қоры ... ... кен орны ... ең ... ... ... ... бор кенінің терең орналасуы мен өндіру технологиясының тиімсіздігі кесірінен қазіргі уақытта өндірілмеуде. Сол себептен бүгінгі күні ... бор ... қоры ... Ал бор және оның қосылыстары 100 ден астам өндіріс орындарында, ауыл шаруашылығында, ғылымда, техникада, ... ... ... өндірісінде, қара металлургияда легирлеуші қоспа ретінде және тағы басқа салаларда кең ... ... ... ... ... ... өсуі, сонымен қатар халық санының көбеюі бор шикізатына деген сұранысты жылдан-жылға арттыруда. Осыған ... бор ... ... ... аз ... ... қалуын болдырмау үшін органикалық қышқылдардың тұздарынан, бор ... ... және ... тұратын жүйелерден бораттарды синтездеп алу технологиясын мейлінше ... ... ... ... мақсаты: Бор қышқылы-натрий ацетаты-су жүйесінің 50oC және 60oC температурадағы изотермиялық ерігіштігін зерттеу.
Жұмыстың міндеті:
* Бор қышқылы және ... ... 50oC, 60оС ... ... ерігіштігін зерттеу.
* Бор қышқылы - натрий ацетаты - су жүйесінің 50oC және 60оС температурада ерігіштігін ... ... ... синтездеудің тиімді жолдарын қарастыру
3. Жаңа қосылыстың түзілу аймағы мен рН және сыну ... ... ... ... ... ... ... физика- химиялық негіздерін анықтау
5. Синтезделген натрий боратының технологиялық сызбасын жасау.
Зерттеу нысаны: Н3ВО3-NaCH3COO-H2O үштік жүйесі.
Практикалық маңызы
Бұл ... ... ... ... ... ... ... табылатын аса таза бораттарды алудың технологиялық процесін жеделдететін әдістің физика-химиялық шарттарын анықтауды және аса таза ... ... ... аз ... ... ... ... ұсынады.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы
Алғаш рет Н3ВО3-NaCH3COO-H2O жүйесінің 50oC температурадағы изотермиялық ерігішітігі зерттеліп, натрий пентаборатын NaB5O8.5H2O 50oC ... ... ... шарттары анықталды және натрий пентабоартын синтездеудің технологиялық сызба-нұсқасы ұсынылды.
ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 Бор және оның ... жер ... ... ... 4 г/т. ... ... ... 100-ге жуық минералдары белгілі. Айтарлықтай барлық минералдарында бор оттекпен байланысқан, ал фтормен қосылыстары тіптен аз болып келеді. Элемент ... бор ... ... Ол аз ... ... және ... ... көптеген қосылыстардың құрамына кіреді. Ферсман бойынша жер ... бор ... ... ... бойынша 22-ші орында және кларкты салмақ ... 27-ші ... ... Соған сәйкес бор сирек емес элемент.
Француз физиктері Ж.Гей-Люссак және Л.Тенор 1808 жылы бор ... B2O3 ... ... ... арқылы ең алғаш рет борды алды. Элементтің атауы атауына қолданылатын арабтың сөзінен шыққан /1/.
Жалпы бор өндірісі 1912 ... ... дами ... Бор өндірісінің маңызды және қызықты облысында көп еңбек сіңірген кеңес заманының ғалымдары. Бор ... ... ... алу ... емес, алайда тенденция мен технологияның дамуына байланысты ол ұтымды процесс. Ең алғаш Е.Штокпен зерттелген. Ол кезең 1950 жылдардың аяғы еді. ... ... ... ... 1-5 атм қысымда жүргізіледі.
Бор перспективті материал болып саналады, әсіресе микроэлектронды өндірісте қолданылады. Бор, оның қасиеттері, таралуы мен қолданылуы 1959 жылы ... 1964 жылы ... 1968 жылы ... ... ... ... Көптеген жұмыстар бордың оптикалық қасиеттеріне байланысты, тек ... ... ғана ... ... қарастырылады. 1972 жылы 9-11 қазан аралықтарында Тбилисиде борға анализ, структурасына, кристаллохимиясы мен термодинамикасына сипаттама берілді. Ол симпозиумде 70-тен ... ... ... мен ... ... талқыланды /16/.
Бордың периодтық жүйедегі орнына байланысты қасиеті, оның табиғатта кездесу түрі мен таралуын анықтауға ... ... Бор ... ... оның ... ... соның ішінде ең алдымен оттек пен фторға ынтықтылығы өте жоғары. Оттек және фтор ... бор ... ... түзеді, сондықтан ол табиғатта бос күйінде кездеспейді. ... ... ... ... ... /5/. ... ... жер қыртысындағы салмақтық кларкін 3.10-4 % - 1,3.10-2 % деп бағалайды. Литосфера қабатындағы жыныстарда бордың мөлшері 0,3.10-3 %, негізгі ... мен ... 3,5.10-3 % ... ... Осындай аз таралғандығына қарамастан бор ірі өнеркәсіптік кен ... ... ... ... шамамен 150-ге жуық бор минералдары белгілі. Солардың ішінде маңыздылары сассолин, кальций және магний бораттары.
Барлық бор минералдары негізгі екі ... ... ... және ... ... бор ... ... ретінде басты роль атқарады. Көптеген бораттар Mg, Ca, Na, Sr және Mn сияқты элементтерден тұратын бірнеше ... ... ... ... ... ... ... су молекулаларының мөлшеріне байланысты, сусыз және сулы бораттар болып бөлінеді. Бораттардың кристалдық торынан шамамен он беске жуық бор ... ... ... ... олардың жиырма екісінің полимерлену түрі есептелген /10/.
Бор минералдары табиғатта әртүрлі эндогенді, экзогенді және метаморфогенді процестердің негізінде ... ... ... жер қыртысында пайда болған бор кен орындарының түрі бірнеше геологиялық кластарға бөлінеді. Олардың ішінде өнеркәсіптік маңызы ең жоғарысына ... ... ... бор ... ... ... кен орындарында-улексит, пандермит, тинкал-кернит сияқты минералдар жатады. Бұл минералдар өздерінің сапасы жағынан ... жүзі ... ... ... минералдар болып табылады. Жанартаулы бор кен орындары -Түркия, Калифорния, Иран, Аргентина, Чили, Перу мемлекеттеріне тиісті.
Барлық ... ... ... ... ... олар түссіз, шынылы жылтыры бар, тығыздығы (1,7-3,0) тең. Сыну көрсеткіші 1,47 мен 1,69 ... ... ... Ал ... ... ... 7 ден ... Көптеген бораттар түссіз немесе ақ түсті болып келеді /18/.
Бор қосылыстарының бағалы және алуан түрлі физикалық және басқа ... ... ... ... ... салаларында кеңінен қолданылуының негізі болады. Адамзаттың қызмет істейтін аумағында бордың қолданбайтын саласын атап айту өте қиын. Қазіргі заманда өте ... ... бар жаңа ... ... ... ... ... өндіріс салаларындағы қолдану үлесі мынадай: шыны талшықтар мен ... ... ... 31%, ... қорғану құралында 8%, жуғыш тауарларда 10%, қалған бораттар эмаль, бояу, керемика, ауыл шаруашылығы өндірісінде ... ... ... ... ... әртүрлі материалдардың бораттарын алу технологиясы құрылды және олардың халық ... ... ... ... ... ... ... калий, мырыш, қорғасын, барий, аммоний және басқа бораттардың тұздары өндірісінің және ауыл шаруашылығының әртүрлі салаларында ... ... ... ... ... ... ... сортты шыныларды дайындауда, синтетикалық бораттарды қолдану мүмкіншілігін анықтау үшін ізденіс ... ... Осы ... негізінде кальций боратын терезе және ыдыс шыныларын, түссіз шыны ыдыстарын, термометрлік және химлабораториялық шыныларды дайындау өндірісінде қолдануға болатындығы ... ... ... ... алу ... ... барий және қорғасын бораттарын қолданғанда алынатын шынылар түссіз, біртекті, оптикалық қасиеттері жоғары болатындығы анықталды.
Бораттарды ... ең бір ... ... болып металл бұйымдарының бетін қаптайтын тоңазытқыштар, газ плиталары, химиялық аппараттар, бура және бор ... ... ... ... болып табылады. Эмальдың құрамындағы бораттар металдың беттік қабатын жақсы дымқылдатады, олар грунтті эмальдар үшін өте маңызды ... ... ... ... ... ... компонент ретінде, синтетикалық жуғыш заттардың құрамына кіретін натрий пербораты өндірісінде қолданылады. Пербораттың ағыртқыш қасиеті жұмсақ келеді, ... ... ... материалдарды ақтауда қолданады.
Бордың өсімдіктер өмірінде маңызы үлкен. Мақта, қант қызылшасы, темекі және т.б.. Өсімдіктер жақсы шығуы үшін бор тұздары тыңайтқыш ... ... ... ... ... ... сіңіреді, сонан соң бор анионы реакцияға қатысады. Өсімдіктер борды қайта пайдалана ... ... олар ... уақытта борға мұқтаж болады. Сонымен қатар бор орын ... ... Ол ... ... ... жас ... мен өсу ... тез өтеді. Бор клеткаларға біркелкі бөлініп таралмаған. Ол митохондриялар мен рибосомдарда өте аз, ал ядрода, пластидтер мен ... ... ... Бор құрамында көптеген қосылыстары бар элемент. Осыған орай бор қосылыстарына деген көптеген ғалымдардың қызығушылықтары артуда.
Қазіргі уақытта бор заттарының өндіру ... әрі ... ... ... ... ала белгілі жаңа бор қосылыстарын алу және олардың физико-химиялық қасиеттерін зерттеу, минитехнологиялық әдістерді қолданып, аз тонналы бораттар ... ... ... ... мен ... ... аса таза ... алу әдістерін қарастыру, құрамына бораттар бар сұйық және қатты өндіріс қалдықтарын іске ... ... ... ... ... Қазақстанның алдында тұрған негізгі міндеттерінің бірі болып табылады /19/.
1.2 Құрамында бор қышқылы бар көп компонентті ... ... мен ... жүйесіндегі фазалық тепе-теңдікке жүргізілген зерттеулер қазіргі таңда өте көп, алайда бір мезгілде ... және ... ... бар ... аз ... Мысалы, бордың аминдермен және амидтермен әрекеттесуіне жүргізілген жұмыстар көп емес /17/.
К.В. Ткачев және Ю.С. ... ... ... ... ... және химиялық анализ әдістерімен бор қышқылы мен карбамидтің ... ... және сулы ... ... кезде әрекеттесуін зерттеген. Олар 75оC дейін қыздырған кезде бор ... мен ... ... ... ... ... ... байқаған. Авторлар сол қосылыстың ИК-спектрін алып, ерекшеліктерін көрсеткен. Олардың айтуы бойынша карбамид пен бор қышқылының әрекеттесуі NH2 тобы ... ... ... /5/. ... жылы деп ... институттың рентгенография және микроскопия лабораториясында бор қышқылы және мочевина ... ... ... ... Бұл ... бор ... және мочевина құймасында бор қышқылы мен мочевинадан басқа ... ... ... ... ... ... ... рентгенограммасында тек қана бор қышқылы мен мочевинаның ... ғана ... ... ... бор ... ... ... қышқылының да (HBO2) рефлекстері байқалған /34/.
Әдеби мәліметтер бойынша Индер бор кен орны ашылғаннан ... осы ... ... ... ... ... мақсатында академик Н.С. Курнаковтың басқаруымен арнайы ғылыми зерттеу жұмыстары басталды. Бұл ғылыми зерттеу жұмыстар Вант-Гофф бастаған бор ... ... көп ... ... ... ... ... болды /10/.
Құрамында бор қышқылы бар үш және төрт компонентті жүйелерді зерттеу, ғалымдарды екі ... ... жағы ... ... ... табиғи бор минералдарының генезисін анықтау мақсатында, құрамы Na2O-K2O-CaO-MgO-B2O3-H2O компоненттерінен тұратын жүйелерді зерттеу негізінде бор кенінің құрамына кіретін бораттарды синтездеу ... табу ... ... жағы бор ... -электролит (NaCI, KCI, CaCI2, MgСІ2, Na2SO4, MgSO4, K2SO4, Н2SO4, НСІ )-су жүйесін зерттеу болды. ... ... ... ... ... ... ... бор кендерінен бор қышқылын алу технологиясын жақсартудың тиімді ... ... ... ... ... ... жүйе ... негізінде калиборит (К2О.4MgO.11B2O3.18H2O), колеманит (2CaO.3B2O3.5H2O), боронатрокальцит (Na2O.2CaO.3B2O3.5H2O) сияқты табиғи бораттарды синтездеу жұмыстары ... ... ... бір-біріне ауысу мен түзілу заңдылықтары зерттелді /25/.
А.В. Николаев пен А.Г. ... ... ... ... бор ... құрайтын Na2O-K2O-CaO-MgO-B2O3-H2O алтылық жүйесінің негізінде, үшкомпонентті СаО-В2О3-Н2О және MgO-В2О3-Н2О жүйелерінің изотермиялық ерігіштігін 25оС температурада зерттелген.
Кальцийлі жүйені осы авторларға ... 1913 ж ... ... Ол ... ... ... ... істеді. Ерітіндіні термостатта бірнеше күн ұстайды, ал тепе-теңдік бірнеше айлардың ішінде ... /26/. ... ... ... ерігіштігі, осы авторлармен 25оС температурада алғаш рет зерттелген. Жүйе компоненттері Mg(OH)2, H3BO3, H2O ... ... Бұл ... жүйеден үш жаңа қосылыс бөлінеді. Олар: индерит MgO.3В2О3.15Н2О (В2О3/MgO=1,5), бура тәріздес магний дибораты MgO.2В2О3.9Н2О немесе MgB4O7[.]9H2O, қышқылдық ... ... ... ... ... ... қисығы 5 кристалдану бұтағынан тұрады. Олар: 1) ... ... Mg(OH)2; 2) ... 3) ... ... 4) ... ... 5) бор қышқылы кристалдану бұтақтары. Мұндағы ерігштік ... ... ... борат индеритке сәйкес келеді. Бұл жүйенің тепе-теңдік уақыты 4-5 аптада орнаған.
Жоғарыда айтылып ... ... ... ... мен натрийге қатысты К2O-В2О3-Н2О және Na2O-В2О3-Н2О үштік жүйелері, NaOH, КОН, Н3ВО3 негізінде 1907 жылы М.П.Дукельскийдің жұмыстарында зерттелінген. Бұл жүйелерден натрий ... ... және екі ... ... ... ... ... түзіледі.
А.В. Николаев пен А.Г. Курнаковалар бастаған бұл жұмыстардың жалғасы бор ... ... ... ... ... ... ... зерттелген төрттік жүйе Na2O - СаО-В2О3-Н2О. Оны құраушы негізгі компоненттер алдыңғы үштік жүйеден синтезделіп алынған натрий және кальций бораттары болды. ... ... ... ... деректерден кальций бораты және боронатрийкальцит Na2O.2СаО.5B2O3.16H2O бөлініп алынды. Авторлардың зерттеу мәліметтері бойынша натрий пентабораты мен бор қышқылының қаныққан ... ... және ... ... ... ... әрекеттесу болмайды. Фазада кальций трибораты (СаО.3В2О3. 4Н2О), натрий пентабораты ... және бор ... ... ... Na2O - ... жүйесінің 25оС температурадағы ерігіштігін зерттегенде, тек бір ғана кальций-натрий боратының боронатрийкальциттің түзілетіндігі анықталды. Боронатрокальцит Индер кен ауданында ең жиі ... ... ... А.В. ... А.Г. ... ... 25оС температурада К2O - MgО-В2О3-Н2О және деп ... ... - ... ... зерттелінген /25, 26/.
Бұл төрттік жүйелерді меңгеру үшін зерттеушілер жоғарыда айтылғандай үштік жүйелерден калий және магний бораттарын синтездеп ... ...
1) ... ... ... ... ... (MgB4O7.9H2O);
3) магний трибораты (MgО.3В2О3. 7,5Н2О);
4) калий монобораты (К2O.В2О3. 2,5Н2О);
5) калий пентабораты (К2O. 5В2О3. 8Н2О).
Бастапқы заттар ретінде магний және калий бораттарымен ... ... ... құрышталған магний оксиді және бор қышқылы алынған.
Төрттік жүйелер құру үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйелерді құрастырған. Олар: 1) К2O - MgО - ... 2) ... ... ... 3) 2% КВО2 ... - ... 4) КOН - Н3ВО3 - К2B4O7.6H2O - Н2О - индерит.
Зерттеу нәтижелері бойынша бұл жүйелерден калий-магнийлі бораттардың түзілмейтіндігі анықталды. Мұндай ... бор ... ... өте баяу ... анықталған.
Сондай-ақ, осы ғалымдармен СаO - MgО-Н3ВО3-Н2О жүйесі 25оС температурада зерттелген. Мұнда да ... ... ... ... және ... бораттар, кальций, магний гидроксидтері және бор қышқылы ... ... ... ... ... ... ... де баяу орнаған. Бұл төрттік жүйеден 2СаO.MgО.6В2О3.15Н2О түріндегі диборат ... ... ... ... және ... ... ... әрекетттескенде 110 өткеннен соң табиғи борат құрамына кіретін кальций мен магнийдің қос бораты болып табылатын индерборит түзілген. Мұндай ... бұл ... ... рет ... ... Оның сыну ... құрамын анықтап сипаттама берген Г.С. Горшков болды. Шыққан жеріне байланысты бұл минералды Г.С. Горшков-индерборит деп атаған.
Индерборит ерітіндісіне ... ... мен ... моноборатын қосса кальцийлі борат-иньоит (2СаO.3В2О3. 15Н2О) түзіледі, керісінше индерборит ерітіндісіне магний гидроксидін қосса магний бораты-индерит 2MgО.3В2О3. 15Н2О түзіледі /7/.
Бор қышқылымен ... жаңа ... ... Н3ВО3 ... кальций трибораты (СаO.3В2О3. 4Н2О) және магний трибораты (MgО.3В2О3.7,5Н2О) ... Бұл ... бор ... ... ерітіндісімен кальций және магний гидроксидтерінің өзара әрекеттесуінен түзіледі.
Сондай-ақ, бор қышқылды көп компонентті жүйелерді зерттеу өз ... ... ... ... де жалғасты.
Б.Х. Хазиханова, Б.А. Бірімжанов, Р.Ф. Савич, В.Г. Калачевалардың жұмыстарында Н3ВО3-Са(СН3СН2СОО)2-Н2О жүйесі 60оС температурада зерттеліп, компоненттердің изотермиялық ерігіштігі, рН және сыну ... ... ... ... ... ... ... СаB6O7.6H2O, СаB6O7.5H2O, СаB4O7.6H2O және Са(СН3СН2СОО)2.H2O қосылыстары бөлінеді /13/.
Осы ... ... ... ... 25, 30, 50оС ... ... зерттелінген. Ондағы зерттеу мәліметі бойынша 25оС температурада жүйе жай ... ... 35, 50оС ... изотермиялық жүйеден Н3ВО3, СаB4O7.6H2O және Са(СН3СН2СОО)2.H2O қосылыстары бөлінеді.
Сонымен ... Н3ВО3 - ... - Н2О ... 25, 50оС ... ... да ... 25oС ... жүйе жай эвтоникалық болады. Қатты фазаға бор қышқылымен бірге магний ... ... ... 50оС ... ... фазаға жаңа қосылыс сегіз молекулалы суы бар магний гексабораты MgB6O10.8H2O ... ... ... төрт ... ... зертелді. Мұнда бор қышқылының кристалдану өрісі NaCI және KCI ерітінділерінен кристалданған қисықтармен шектеледі. 25оС температурадағы ... және ... ... ... үш ... қаныққан нүктеде түйіседі: Н3ВО3 - 4,82%, NaCI -19,1%, КСІ - 11,5%. Қатты фазаның бұл нүктесінде бор ... ... ... натрий хлориді болады. Температураның жоғарылауына сәйкес бор қышқылының ерігіштігінің артуынан КСІ және NaCI қосылыстарының кристалдану өрісі артады. NaCI кристалдану ... ... ... КСІ концентрациясы жоғары аймаққа ығысады.
Н3ВО3-KCI-NaCI-H2O жүйесінің 50оС температурасында барлық үш зат қаныққан ... ... ... ... ... NaCI -19,0%, КСІ -14,6% болады. 70оС температурада қаныққан ерітндінің құрамы мынадай: Н3ВО3-13,25%, NaCI -18,30%, КСІ -17,90% . ... және NaCI ... ... ... бор ... ... осы ... қатынасына тәуелді болады. Ерітіндіде тұрақты концентрациядағы КСІ мөлшері көбейген сайын бор ... ... ... Дәл осы ... ... ... тұрақты концентрациясындағы калий хлоридінің мөлшерінің көбеюі бор қышқылының ерігіштігіне әсер ... ... ... бор ... ерігіштігінің жоғарылауына ерітіндіде КСІ мөлшерінің артуына сәйкес келеді. Осыдан Н3ВО3 ... ... ... табиғаты әсер етуі мүмкін деген болжам туындайды.
Мұндай фактілер сондай-ақ, басқа жұмыстарда да көрсетілген. Бұл жұмыстың авторлары ... ... ... ... ... әртүрлі әдістермен байланыстырады. Катионның гидратталу энергиясы неғұрлым жоғары болса, бор қышқылының ... оның ... ... ... ... ... ... 25оС температурадағы ерігіштігі 5,46% 90оС температурада 23,3 %. Тұз ... бұл ... ... ... NaCI ... ... 250С ... ол 21,28% дейін азайса, 90оС температурада 19,82%-ке дейін азаяды. Яғни 1,2 есе. Осы ... ... ... ... бор ... ... ... үш компонентте те бір нүктеде жататын қатты фазада бор қышқылының ең жоғары ерігіштігі 25оС ... 4,82%, 90оС ... 21,12% ... Бұл ... ... ... жаңа қосылыс бөлінбейді.
Басқа минералдық қышқылдардың ерітіндісінде бор қышқылының ергіштігі туралы ... бор ... ... ... маңызы зор. Байытылған кендерді күкірт қышқылымен ыдыратуға байланысты Н3ВО3- Н2SO4-H2O жүйесі бірнеше температура арлықтарында зерттелінген.
Р.Ф. Наймушинаның жұмысы 0оС және 50оС ... ... ... ... ... ... зерттелінген. Жүйеде температура жоғарылаған сайын бор қышқылының судағы және магний сульфаты ерітіндісінің ерігіштігі артады. Изотермиялық жүйенің қатты фазасы: MgSO4.7H2O+Н3ВО3; MgSO4.6H2O+Н3ВО3; ... ... ... ... ... тұрады /22/.
Қорыта айтқанда, бор қышқылы - электролит - су жүйелеріндегі компоненттердің өзара ерігіштігі, электролит ... ... және осы ... ... ... ... ... болады. Мысалы, NaCI және КСІ ерітінділеріне Н3ВО3 қосу олардың ерітінділерінің активтілігін өзгертпейді. Ал кальций хлориді мен ... ... су ... натрий хлориді мен калий хлоридімен салыстырғанда күшті байланысады. MgCI2 және CaCI2 ... Н3ВО3 қосу ... ... ... өзгертеді.
Әдебиеттік деректер бойынша бор қышқылының органикалық ертікіштерде жақсы еритіндігіне байланысты бор қышқылы-органикалық еріткіштер (бір және көп атомды спирттер, моно, ... ... ... ... жүйелерін зерттеу де көптеген ғалымдардың қызығушылығын туғызған. Мұндай жүйелерді зерттеу бор ... ... ... қордаланған мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Себебі, табиғатта кездесетін бор кендерінің барлығы дерлік борға бай емес. Әсіресе Индер кен ... бор ... ... В2О3 ... 20% ... Сонымен қатар, бор табиғи тұздықтар мен өзен, теңіз, көл ... ... ... бор ... аса ... болмайды. Мысалы, Индердің тұзды көлдерінде бордың мөлшері 0,35%-ке ... ... ... ... қышқылды ыдыратудан алған ерітінділерде (Алға химкомбинаты) 3%-ке дейін бор ... ... ... ... бор қоршаған ортаға экологиялық қауіп туғызады. Бордың артық мөлшері адам және ... ... ... ... су ... биохимиялық процестерге әсер етіп, өсімдіктердің өсуін тоқтатады. Яғни, осы деректерден мынадай мәселелер туындайды: кедей ... су ... ... аз ... ... алу және ... ластанған суларды тазарту /23/.
Бордың аз мөлшерін бөліп алудың бірден-бір жолы ... ... ... ... Бор ... ... физика-химиялық заңдылықтарын зерттеу саласында Қазақстандық ғалымдар Б.А. Бірімжанов, М.Р. Танашевалар жұмыс жасаған /24/.
Латвиялық ғалымдар Шварц пен оның шәкірттері бор ... ... ... ... ... айналысып, бор қышқылының табиғаты әртүрлі гидроксил топтармен реакциясы бор химиясындағы ең ... ... бірі ... дәлелдеген /27/.
Олардың негізінде бор қышқылының жоғары алкоголдар мен -диолдарда экстракциялануының тиімді әдістері алынады. -диолды топшасы бар ... ... ... пайдалы қасиеттері бар комплекстік қосылыстар түзіледі. Полиолдармен күшті комплекстік қышқылдар түзу, мысалы, маннитпен ... ... ... ... ... ... ... спектрофотометриялық және люминесценттік әдістермен анықтауға мүмкіндік береді.
Соңғы жылдардағы әдеби мәліметтер бойынша құрамында бор ... бар көп ... ... ... жұмыстарда қарастырылған .
Осылайша бор қосылыстарының химиясы мен технологиясына ... ... ... ... қысқаша әдеби шолу жасай отырып, төмендегідей тұжырымға келуге болады:
- қышқылдық және негіздік ыдырату ... ... ... бор шикізатын бор қышқылына өңдеу саласында айтарлықтай жетістіктерге жеткен;
- бордың жаңа ... ... ... алып ... ... ... ... қосылыстар синтездеу саласындағы табыстар;
- еру механизмі мен синтездің оңтайлы жағдайларын алуға мүмкіндік беретін еру жылдамдығының кинетикасын зерттеу мәселелеріне ... ... ... мәліметтер бойынша қиын еритін бораттардың еріткіштерінің еріткіштік қабілетінің төмендеуі бойынша қатар құрылды. Бірақ ... кен ... ... бор шикізатын комплексті қолдану өте аз зерттелінген. Осы кезге дейін әдебиеттерде кедей бор шикізатынан борды ... алу ... жоқ. ... ... бор шикізатынан комплексті қолдану арқылы борды бөліп алудың ... ... ... ... ең ... ... бірі ... табылады.
Қазіргі физика-химиялық анализдеу әдістерін қолдана отырып Индер кен ... қиын ... ... ... ... алу үшін ... ... мәселесі аса өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Индер кен ... ... бор ... ... ... ... аса ... бораттарды жедел синтездеу әдістерін зерттеу тәуелсіз Қазақстанның экономикалық жағдайын шешуде ... және ... ... ... ... ... жүйелердің бірде-бірінде нашар еритін табиғи борат қосылыстары, мысалы, Индер кен орнының минералдары болып табылатын колеманит, ашарит, гидроборацит және т.б түзілмеген.
Қорыта ... А.Г. ... А.В. ... ұсынған бұл зерттеу жұмыстарының мәні бор қышқылы қатысындағы үштік, төрттік жүйелер ... ... және ... жоқ ... ... ... анықтап, олардың физика-химиялық негізін талдау болды.
1.3 Натрий ... және ... ... ... ... ең ... халық шаруашылығанда көп қолданылатыны натрий тетрабораты Na2B4O7 болып табылады. Оның дека -, ... -, ... -, ди -, ... және ... тұз ... ... . ... натрий тетрабораты Na2B4O7 ∙10H2O (бура минералы немесе ... ... ... сутектік байланыстың әсерінен тізбектеліп қосылған аниондардан тұрады.
Тізбектің араларында натрий иондары және су молекулалары ... Олар өз ... ... ... ... ... және ... иондарымен байланысады.
Декагидрат натрий тетрабораты құрғақ ауада желдетілінеді. Балқу температурасы 60,8oC. Ауада қыздыру барысында декагидрат ... ... ... ... ... ... Na2B4O7 ∙5H2O ... минералы)айналады. Пентагидрат гигроскопты, ауадағы ылғалды жұту барысында декагидратқа, ал 136oC дейін қыздырған кезде тетрагидратқа Na2B4O7∙4H2O (кернит ... ... ... ... ... ... ... Сулы ерітінділерден ол 60oC -тен жоғары температурада кристаллизацияланады. Температураны 161oC ... ... ... тетрагидрат құрылымы Na2[B4O5(OH4)] түрінде болатын дигидратқа (метакернит минералы) ауысады. Ал 260oC болғанда аморфты моногидрат түзіліп, температураны 380oC дейін ары ... ... сол сол ... ... ... шыны тәріздес натрий тетраборатына Na2B4O7 айналады.
Сусыз натрий тетрабораты Na2B4O7 метатұрақты β(ромбылы) және ... ... ие. ... ... ... сәйкесінше 664 және 710оC, қайнау температуралары 1575оC. Суыту процесі кезінде балқыма тығыздығы 2.76 г/см3 болатын шынылар түзеді. Су буының қатысында HBO2 мен NaBO2 ... ... ... Бура ... ... ... оңай ерітеді. Суда ерігіштігі 3.1% (25oC), 9.5% (50oC). Натрий тетраборатының сулы ерітінділері буферлі қасиеттерге ие. 25oC ... ... ... ... ... мен ... ... ерімейді, ал метанолмен борорганикалық қосылыстар түзеді.
Өндірістік жағдайларда натрий тетраборатын табиғи бураны қайта ... ... ... табиғи бораттардың, соның ішінде боронатрийкальцит, ашарит және т.б ... ... ... ... қоспасымен әрекеттестіру арқылы алады. Бұрынғы Вавилон мен Египетте бураны шыны жасауда, алтынның пайкасында қолданған.
1-кесте. Натрий тетрабораты және оның кристаллогидраттарының қасиеттері
Көрсеткіш
α- ... ... ... ... пара - ... нм:
a
b
c
α, град
β, град
γ, град
Кеңістік тобы
Тығыздығы, г/см[3]
Np*
Nm
Ng
Триклинді
0,65445
1,058
1,04855
93,279
94,870
90,843
P1
2,279
1,471
1,493
1,528
Моноклинді
1,18790
1,06440
1,22012
-
108,617
-
C2/c
1,705
1,446
1,468
1,472
Тригональді
1,109
-
2,107
-
-
-
R32
1,88
1,401
-
1,474
Моноклинді
0,70172
0,91582
1,56774
-
108,861
-
P21/c
1,903
1,445
1,473
1,488
Np*, Nm, Ng- ... ... ... ... сыну көрсеткіштері
2-кесте. Натрий бораттарының құрамдық мөлшері
Натрий бораттарының химиялық атауы
Химиялық формуласы
Құрамындағы компоненттер мөлшері, %
B2O3
Na2O
H2O
декагидраттетраборат
Na2B4O7 ∙10H2O
36,5
16,3
47,2
пентагидраттетраборат
Na2B4O7 ∙5H2O
47,8
21,3
30,9
тетрагидраттетраборат
Na2B4O7 ∙4H2O
50,9
22,7
26,4
Дигидраттетраборат
Na2B4O7 ∙2H2O
58,82
26,05
15,13
моногидраттетраборат
Na2B4O7 ... ... ... ... пербораты-формуласы Na2[B2(O2)2(OH)4]∙6H2O болатын комплексті қосылыс. Натрий бораттарының осы түрі ақ ... ... ... ... ... Балқу температурасы 65+-0,5oC, тығыздығы 1731 кг/м3. Герметикалық қорапта бөлме температурасында бір жыл бойы сақтаса белсенді ... тек 0,1% -ын ... ... ... ... ... ... қышқылымен кептіру процесінде натрий пербораты үш молекула суын жоғалтып, ... 16% ... ... бар Na2BO2∙H2O2 қосылысын түзеді. Ол жарылыс түзіп ыдырауы мүмкін. Ары қарай сусыздандырса NaBO2∙H2O2,
NaBO2∙xH2O және [(NaBO2)2O2] комплексті ... ... ... Бұл ... оттек бөле отырып сумен жақсы әрекеттеседі және натрий ... ... ... ... ... пероксидімен төмен температурада буландырғын кезде төрт молекулалы сутек пероксиді бар қосылыс ... ... ... ... ерігіштігі айтарлықтай аз болып келеді. 100г суда 20oС температурада шамамен 2г, ал 38оС-та шамамен 3г ериді. Натрий пербораты суда ... ... ... пероксидін түзе отырып гидролизденеді:
NaBO2∙H2O2∙3H2O --> NaBO2+H2O2+3H2O
Нарий перборатының сулы ерітіндісін 50-60oC ... ... ... оттек айтарлықтай жылдамдықпен бөлінсе, 100oC температурада өте үлкен жылдамдықпен бөлінеді.
Сусыз кристалды метаборатта циклді үшборатты топтар анықталған. Натрий пербораты ағартқыш, тотықтырғыш және ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
1.4 Жасанды бораттар
Табиғи бораттар міндетті түрде әртүрлі қоспалармен бірге кездеседі. Бірақ, табиғатта таза ... да ... ... табиғи бораттарлың қасиеттерін тереңірек зерттеу үшін, алуан түрлі ... ... алу ... зерттеу өте маңызды.
Соңғы уақытта бор химиясына, әсіресе әртүрлі бораттарды синтездеуге арналған ... ... бор ... ... ... ... ... көрсетеді. Бор химиясының соңғы жетістіктеріне шолу жасаған Адамстың, ... ... ... атап өту ... ... мен ... ... Шварц, Белькийдің бор химиясына шолу жасаған мақалаларын атап өту керек /8/, /28/, /16,18/, ... ... шолу ... ... ... көрді, мысалы, Бокий мен Кравченконың, Крайтс пен Кларктың жұмыстары. Ткачев пен Плышевскийдың жұмысы ... ... ... /4/, ... қышқылы және басқа әлсіз қышқылдар күрделі аниондар түзуге бейім болады. Д.И. Менделеев осы қасиеттерді былай деп тұжырымдаған болатын: әлсіз қышқылдар оңай және ... ... ... ... ... ... әлсіз негіздер негіздік тұздарды оңай түзетін сияқты қышқылдар да қышқылдық ... көп ... ... ... оңай ... ... иондардың химиялық құрамына байланысты, ерітіндіде өзінің құрамын өзгерте алатын мүмкіншілігі, ... ... тән ... ... ... Бор ионының екінші ионға оңай ауыса алатын ... ... бор ... ... орын ... ... ... бордың осы қасиетін әрқашан есте ұстау керек. Салыстыру ретінде сульфат ионы мен ... ... ... қарайтын болсақ, барлық жағдайларда тек қана барий сульфаты алынады.
Борат қосылыстарымен жағдай өте күрделі. Мысалы, натрий боратымен орын ауыстыру реакциясы ... ... ... ... ... ... ... NaB4O7 басқа зат алынады. Бұл жағдайда кальций боратының сұйық түрі ... ол ұзақ ... ... тұра ... ... ... бораттардың тұздары кристалданбайды деген қате ұғым бастапқы кезде орын алады. Бірақ кейіннен борат тұздарының кристалды формалары табиғатта табылды және ... ... де ... ... формалары алынды.
Бор элементінің периодтық жүйедегі орнына байланысты ерекше қасиеттерді меншіктейді. Бұл қасиеттер -ядро ... мен ... саны өте аз, үш ... ... ... ... ... әртүрлі бораттарды синтездеу барысында, сұйық және қатты фазада тепе-теңдікте тұрған борат-иондардың құрамының арасындағы байланысты білу керек.
Жасанды бораттар кристаллогидрат ... ғана ... ... ... формасының саны көпшілік жағдайда синтездеу әдісіне байланысты. Бораттар аморфты, кристалды формада немесе үлкен кристалды түрде бөлініп шығуы ... ... ... ... ... ұсақ ... ... алынады. Бораттардың алғашқы алу жолдары орын алмастыру реакциясы ... ... ... ... ... жер ... тұздарымен немесе ауыр металдармен әрекеттестіру арқылы алынды. Бордың шығысы аз болғандықтан, бұл әдістің ұғымдылығы аса көп ... ... ... бор ... және ... пайдалы компоненттерді көп шығынғы ұшыратпайтын бораттарды алу әдістері ұсынылған.
Бораттардың сілтілік металдармен түзілген тұздарының көпшілігі тетраэдрлік формада болады. Егер бораттарды 50оC ... ... және сулы ... ... ... онда аралды бораттар алынады. Қыздырған кезде біріне-бірі жақын тұрған гидроксил топтары негізінде су молекуласы ... екі бор ... ... ... ... ... күрделі бораттар алынады. Жоғары температурада (200oC дейін) сілтілік бораттардан әртүрлі мөлшерде су молекулалары бөлініп, тізбекті борат қосылыстары алынады. ... ... 75oC ... ... сулы ... ... да түзіледі. Тізбекті бораттарды әрі қарай қыздырса, тағы да су ... ... ... бораттар алынады.
Бораттарды синтездеу барысында, бір полиборат анионы ... ... ... ... ... ... Ол үшін, реакцияның рН, температураны және реагенттердің концентрациясын қадағалап отыру керек. Әсіресе, реакция ... ... ... ... ... ... рН көрсеткішті тұрақты мөлшерде немесе өте аз аралықта өзгеретіндей жағдайда ұстау керек.
А.Д.Кешан реакцияның рН тұрақты ұстағанда ... таза ... ... болатынын көрсетті және бораттардың кристалдану процесін ондаған күннен бір күнге, ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, құрылысы әртүрлі таза кристалды бораттар алу әдісі табылды /3/.
Сыртқы жағдай бірдей болған кезде (температура, ортаның рН) таза ... алу ... ... ... тәуелді:
1) тұнбаға түсетін бораттардың құрамы;
2) реакцияға алынаған бастапқы заттардың сандық мөлшерінің қатынасы;
3) бастапқы ... ... ... ... қатынасының маңызы зор. Кешанның тұжырымдамасы бойынша, әрбір борат-иондар белгілі рН көрсеткіші аралығында ғана тұрақты болады. Егер бораттарды тұнбаға түсірген кезде ... рН мәні ... ... ... күрт өзгеріп кетсе, ерітіндідегі борат-иондардың құрамы өзгереді және қатты фазада әртүрлі бораттардың ... ... ... ... ... алу үшін, сұйық фазаның рН мәнін тұрақты ұстау керек. Ол үшін буфер ерітінділерін ... ... ... ретінде ацетат немесе борат буферлерін қолданады.
Бораттарды алуда реакцияға алынған бастапқы заттардың сандық қатынастарына алғашқы кезде үлкен мән берілмеді. Кейіннен борат-иондардың ... ... ... ... ... катиондардың табиғатына, концентрацияға тығыз байланысты екендігі анықталды. Реакциялық ерітіндіде әртүрлі катиондардың тек біреуі ғана ... ... ... бейім келеді. Сол катионмен қосылған бораттың тұзы қанық ерітінді түзіп, кристалданады.
Құрамында әртүрлі металдардың катионы бар ... (Na+, K+, Mg+, Ca+) ... ... рН ... ... ... фазаның арасында тәуелділік бар екендігі анықталды. Мына диаграмманы басшылыққа ала отырып, бораттарды алу процесін жоспарлы жүйеге келтіруге болады.
1-сурет. Сұйық фазаның рН ... ... ... арасындағы тәуелділік
1-бор қышқылы, 2-декаборат, 3-тетраборат, 4-диборат, 5-гексаборат,
6-үшборат, 7-MgOH2
Осы суреттен бораттардың қасиеттері және оларды синтездеу тек бор ангидридіне В2O3 ғана ... ... ... қатар, металдың табиғатына да байланысты екендігін көруге болады. Құрамында бораттар мен фосфаттар бар жүйелер жаңа борофосфор тыңайтқыштарын алу саласында өте ... ... рН ... тұрақты және осы рН аралығында борофосфор қосылыстары кристалданады.
2 ЭКСПЕРИМЕНТТІК ... ... ... мен ... ... ... - ақ түсті зат, суда нашар ериді. Қыздырса ерігіштігі артады. Бор қышқылы әлсіз қышқылдар қатарына жатады.(K1=5,8∙10-10)
Бор ... ... алу үшін ... ... минерал тұздарын күкірт қышқылымен әрекеттестіреді, мұнда түзілуі мүмкін полибор қышқылдары оңай гидраттанатын болғандықтан, ортобор қышқылының өзі түзіледі, мысалы:
H2B4O7+5H2O=4H3BO3
Бор қышқылының ... ... ... ... ... бор ... өзі де буланып ұшады, вулканды жерлерде жер жарығынан шығатын буда H3BO3 болу себебі де ... ... ... ол біртіндеп құрамындағы суын жоғалтады. Ал бор қышқылын бейтараптағанда оның өз тұзы емес, полибор қышқылының тұзы түзіледі, оның ... бұл ... су ... ... ... ... байланыс B-O-B қайта туып полибораттар түзіледі.
Бор қышқылының тұздары әдетте полибор қышқылының жалпы формуласымен nB2O3∙mH2O өрнектеледі, көбінесе тетрабордікімен n=2, m=1 анықталады. ... ... ... ... қарағанда ауқымды.
Бор қышқылы табиғатта сассолинды минерал түрiнде, ыстық бұлақтар және ... ... ... ... ... жылуы ΔН298= - 260,2 ккал/моль. 50оС дейін қыздырғанда H3BO3 суын жоғалтпайды, бірақ 70оС кезінде HBO2 метабор ... түзе ... ... ... ... өнімі ретінде дибордың үш оксиді B2O3 болып келеді.
3-кесте. Бор қышқылының кейбір физико химиялық қасиеттері
Тығыздығы,г/см3
1,5463(0)
1,5128(14)
1,4165,(60)
1,3828(80)
Себілу тығыздығы,т/м3
0,79-0,80
Мосс шкаласы бойынша ... ... ... ... және В2О3 ... ... мен инконгурэнтті )
Булану жылуы,кДж/моль
98,17
Меншікті жылусыйымдылығы,кДж/кгК
1,48
Еру жылуы, кДж/моль
22,21(100мл суда моль)
4-кесте. Әр түрлі температураларда бор қышқылының суда ... ... ... ... ... ... ... органикалық ерікіштерде суға қарағанда біршама жақсы ериді. Мысалы, бор қышықылы метил, этил, пропил спиртінде, ... ... мен ... ... ериді.
Натрий ацетаты-сірке қышқылының натрий тұзы. Гигроскопты болып келетін ақ түсті ... ... 1,45 ... ... ... ... ... синтетикалық резеңке өндірісі кезінде хлоропреннің вулканизация процесін баяулату мақсатында қолданылады. Натрий ацетаты E262 тағамға қосымша ретінде белгілі және ... ... ... ... қатар, натрий ацетаты мен сірке қышқылы ерітіндіде рН мәнін тұрақты етіп ұстау ... ... ... ... Тұрмыста бұл натрий ацетаты химиялық жылытқыштар немесе химиялық қыздырғыштардың негізі ретінде, сонымен ... жылу көзі ... ... ... кейбір модельдерінде пайдаланылады.
5-кесте. Әр түрлі температураларда натрий ... суда ... ... ... г/100г
Температура, оС
CH3COONa мөлшері, г/100г
0
119
70
146
10
121
80
153
20
123,5
90
161
30
126
100
170
40
129,5
110
180
50
134
120
191
60
139,5
123
193
Жұмыс жасау барысында қолданылған құрылғылар:
Конустық колбалар (Эрленмейер) ... ... ... титрлеу мақсатында пайдаланылады. Олардың сыйымдылықтары әртүрлі болады. Колбаны асбестелген сетка немесе қандай да бір ... ... ... жөн. ... ... мұндай конустық колбаларды араластыруға да төңкеруге де болады. Шыны сағатымен жабылған колбалар дистилденген су ... ... да ... жақсы сақталады.
Дөңгелек түпті колбаларды қарапайым және арнайы ... ... ... ... ... ... көп ... Кейбір дөңгелек түпті колбалардың алқымдары кең және қысқа. Дөңгелек түпті колбаларды ашық отта қыздырғанда асбест ... ... ... ақ ... ... колбалар әртүрлі сыйымдылықта болады, алқымындағы шлифпен және шлифсізде болады. Бұндай колбаларды тереңдетілген ағаштан жасалған орынтаққа қойған ыңғайлы.
Бунзен колбасын ... ... ... ... қолданған жағдайда пайдаланады. Колбада тубус бар. Тубусты резиналық ... ... ... ... ... Колбаның мойнына воронка қояды. Соруға арналған Бунзен колбасы әртүрлі көлемде, әр түрлі сыйымдылықта болады. Көбінесе лабораторияда конустық колба қолданылады. Өйткені олар ... және ... ... ... колбасын қалың шыныдан жасайды. Әйтпесе олар жұмыс істеу барысында ... ... ... ... ... ... және ... картоннан жасалған жәшіктермен жабылады.
Шотта воронкасы филтрлеуге арналған, сұйықтықтарды құю үшін арналады. Химиялық воронкалар әртүрлі ... ... ... жағындағы диаметр 35, 55, 70, 100, 150, 200, 250 және 300 мм құрайды. Шотта ... ... ... ... ... ... Олар ... немесе груша формалы болады. Көп жағдайда әйнек тығынмен тығындалады. Капельдік воронка жіңішке әрі соңы ұзын болып келеді. Бұл воронкаларды ... ... ... аз ғана ... ... ... ... деп тұрақты температураны ұстап тұруға арналған құралды айтамыз. Оның өзі ... және ... ... ... Сұйық термостаттарда көп жағдайда жылу тасымалдағыш қызметін су атқарады. Көп жағдайда +-0,1о температураны сақтап тұруы керек. Терморегулятор ауыспалы ... ... ... ... Ол төрт түрлі дәрежедегі температураға бірден қадағаланады. Прибор металдық пробкадан ... Және ол ... ... ... жағдайда бір иықты электродвигатель болады, ал оның астында қыздыратын прибор бекітіледі. Электродвигатель созылып, суды ... ... ... Ал ... ... ... орналастырылады. Суды шыны ыдысқа құйып, жылытатын прибормен терморегуляторға түсіреді.
Тығыздықты өлшейтін тағы бір ... , - деп ... ... бос ... ... де сосын сумен өлшейді. Кейін өлшенетін ерітіндімен де өлшейді. Сосын айырмасын табады. Егер ... ... ... ... Р1 - ... сұйықтығы бар пикнометрдің массасы болса, онда Р2 -дистилденген суы бар пикнометрдің массасы болады да, ол ... ... ... dtt =P1-P/P2 -P. Барлық өлшеулер 0,0001 г дәлдіктегі аналитикалық таразыда жүргізіледі. Армометрмен жұмыс істегендей пикнометр ... 20о С ... ... ... Осы ... ... массасын анықтайды. Судың массасын біле отырып және кестеден оның 20о С ... ... таба ... ... ... табамыз. Зерттеу жұмыстарында көбінесе Оствальд пикнометрін пайдаланады. Жұмыс істеу барысында алдымен пикнометрді жақсылап жуады. ... ... ... ... шайқайды, содан кейін жақсылап кептіреді.
2.2 Химиялық және физикалық анализ әдістері
Жүйенің тепе-теңдігін анықтау
Жүйенің тепе-теңдік күйі сыну ... ... ... көрсеткіштің тұрақтылығы арқылы анықталды.
Сұйық фазаның сыну көрсеткіші УРЛ-1 рефрактометрінде изотермиялық жағдайда ... ... ... 10-3. Сыну ... ... ... ... бір-екі тамшысын алдын-ала спирт немесе эфирмен сүртіп тазартылған призманың бетіне ... ... ... ... қақпағын жауып жарық және қараңғы аймақтарының шекарасының белгісін анықтап көрсетілген мәнді анықтайды //.
Сұйық фазаның сутектік көрсеткіші pX 150 МИ ... ... ... үшін электролиттік контактіде болатын арнайы шыны электродпен жүргізілді. Өлшеу ... ... ... екінші мәнге дейін.
Сұйық фазаның тығыздығы пикнометрлік әдіспен анықталды //.
Химиялық анализ әдістері
Борды ... бор ... ... ... ... ... Бор ... тек бір негізді қышқыл ретінде ғана титрленеді, бейтараптағанда Na2B4O7 немесе Na3BO3 сияқты тұздары түзілмейді. Бейтараптану реакциясы мына ... ... ... + NaOH NaBO2 + ... ... ... ... арттыру үшін маннит, глицерин, фруктоза, глюкоза, кальций глюконаты сияқты ... да көп ... ... мен ... қолданылады //.
Көп атомды спирттер бор қышқылымен комплексті қосылыстар түзеді: маннитборлы НВО2(С6Н8(ОН)62 т.б. Мұндай комплекстік ... ... ... саны 4 тең, ... HBF4 ... ... ... константасымен салыстырғанда, бор қышқылына қарағанда бордың комплекстік қышқылдары айтарлықтай күшті:
Н3ВО3 ... ... ең ... ... бор ... маннитпен титрлегенде СН2ОН-СНОН4-СН2ОН орындалады. Маннитбор қышқылы НВО2(С3Н8)2(ОН)2 (Кд = 6.10-10) рН 7-10 ... ... ... ... ... ... индикатор ретінде фенолфталеин қолданылады.
Бор қышқылын борат ионына ауыстыру үшін ... ... 0,1 н НСІ ... ... ... алдында сірке қышқылы титрленеді. Анализденетін ерітінді (аликвот 10 мл) метил қызыл ... 0,1 н. ... ... ... бейтарап ортаға дейін титрленеді (сары-жасыл түс). Бейтарап ерітіндіге шамамен 1 г маннит салып, үстінен 3-4 тамшы фенолфталеин қосып, күлгін түс ... ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... - ... кеткен сілті көлемі,
Э - бор ... ... - ... ... ... - анализге алынған салмағы.
Натрийді анықтау: натрий жалынды-фотометриялық әдіспен анықталды //.
Жалынды ... ... ... кең ... қолданылады. Зерттелетін ерітінді аэрозоль түрінде сығылған ауаның әсерімен арнайы шашыратқышқа енгізіліп жандырылған газбен жұмыс істейтін ... ... ... Егер ... ... ... ... болса, онда қосымша сипаттық сәулелену пайда болады да, от жалыны сары ... ... ... сәулеленуі анықтайтын элементтің сәулелерлерін өткізіп басқа элементтердің сәулелерін ұстап ... ... ... ... ... арқылы өткізіледі де жарық энергиясын электр энергиясына айналдаратын фотоэлементке келіп ... ... ток ... ... ... ... Фототоктың шамасы өз кезегінде анықтайтын элементтің концентрациясына тәуелді болатын сәулеленудің интенсивтелігіне ... ... ... ерітіндінің концентрациясы шектелген стандарттық ерітінділер әдісі бойынша өлшенеді.
Натрий хлоридінен концентрациялары: 10,20,30,...,100 мг/л болатын стандарттық ерітінділер дайындалды. Ток күшінің ... ... С ... (А) ... ... ... сызылды. Зерттелген ерітінділердің ток мәндерінің шамалары бойынша калибрлі графиктен ... ... ... ... ... формула бойынша жүргізілді:
Na% ... - ... ... ... мг/л;
с - сұйылту;
b - алынған заттың массасы, г;
V - өлшемдік колбаның көлемі (100 ... ... ... ... ... зертеудің маңызды әдісі болып рентгенография табылады. Әрбір жаңа боратты алғанда оған ... ... ... ... өзінің шарттары болады. Солай химиялық құрамы бойынша бірдей, ал құрылысы бойынша әртүрлі табиғи бораттарда өзіндік дебаеграмма ... Бұл әдіс ... ... ... ... әдіс болып табылады. Егер екі боратта әртүрлі металдар изоморфты болып ... оның өз ... ... ... де ... ... ... рентгенограммада үлкен қателіктер болады, мысалы, басқа минералдың болуы. Мұндай жағдайларда препарат ұнтақты дебаеграмма алуда кристалды бораттарды оның серіктестіктеріне бөлу ... ... ... ... ... алынатын бораттың 100% тазалығына кепілдік бермейді. Структураның ... ... ... ... ... және сапалық анықтау әдісін және күрделілігі әртүрлі жүйедегі кристалдық фазалық қатынасын көрсетеді. Ол әрбір кристалды фаза дифракциялық сақиналардың және ... ... ... жеке дара ... ... негізделген. Рентгенофазалық талдау әдісі әртүрлі қосылыстардың күрделі жүйелерін зерттеуде қолданылады. Әсіресе рентгенофазалық талдау ликвидус сызығынан төмен ... ... ... ... ... ... денелерді зертеуде бағалы болып келеді. Рентгенофазалық талдау металтануда, минералогияда, технологияда кең қолданылады. ... ... ... ... ... ... 1% ... анықтауға мүмкіндік береді. Сапалық рентгендік талдау барысында зерттеліп отырған бораттың құрамын анықтау келесі түрде жүргізіледі. Рентгенограмма сызықты немесе ... ... ... бойынша анықталады.
Бораттардың жұтылуы ИҚ спектрінде үштік мағынаға ие. Біріншіден, олар борат иондарының құрылысын қондыру үшін қолданылады. Екіншіден, берілген бораттың маңызды ... ... ... ... бораттың идентификациясы үшін пайдаланылады. 1952 жылы интервалы 625-5000 см-1 ... ... ие, 159 ... ... үшін ... ИҚ спектрі, химиялық анализ үшін қолданылған ИҚ спектроскопиясының үлгісі пайда ... ... ... ... ... ... ... қосылысы болды.
Соңғы жылдары табиғи және синтетикалық бораттардың ИҚ ... көп ... ... ... тек қана ... емес өзіндік жұтылу сызығы бар, және оған да қатысы бар ... ... да ... ... ... ... бор атомдарының екі және әртүрлі координациясы болатынын сондай-ақ, ИҚ жұтылуда жұту сызықтарын айыра бастады.
Спектрдің ИҚ облысы көзге көрінетін облыстың шекарасынан ... ... ... яғни 0,7 мкм 1000 мкм ... ... ... ... ИҚ облыс шартты түрде электрондық және тербелмелі ауысулар байқалатын 4000/12500 см-1 толқындық сандар ... ... ... ... ... ... ... 625-4000 см-1 диапазонында жататын негізгі немесе орташа облысқа айналу ауысулары байқалатын 50-625 см -1 диапазонындағы алыс ... ... ... ауыр ... ... және молекулалық кристалдардағы, қатты денелердегі кейбір электрондық ауысулар, ... ... ... биополимерлердегі айналмалы және склетті деформациялық тербелістер. Қазіргі таңда көптеген ... ... ... ... ИҚ ... ... спектроскопиясы көп дамыған. ИҚ спектрометрінің жалпы конструкциясы сәуле көзінен, дисперсиялық ... ... және ... ... ... ... Ал ... торы бар екі сәулелік сканирлеуші ИҚ спектрометрдің қысқартылған блок сызбасы айналар жүйесі, ... ... бұру және ... ... ... ... көзі ... элементтің қажет сызығын беретін сызықты спекрді сәулелендіреді. Ароматизаторды көбінесе жалында үлгіге сәйкес толқын ұзындығындағы жарықты жұтатын атом буларына айналады. ... ... ... ... ... ... анықталатын элементтің спектр сызығын өлшеуде табылатын тар спектральды жолақты бөліп шығарады. Модулятор көзден жарық ағынын механикалық және электрлік әдіспен үзеді. ... ... ... ... ... ... мәні ... құрылғыда өңделетін электрлік сигналда жарық ағынын тоқтатады. Есептегіш құрылғы модулятормен синхронизделген және тек үзік ... ... ғана ... ... бірге атомизатор сәулелену әсерін болғызбайды, ол уақыт бойынша тұрақты, демек есептегіш құрылғы қабылдамайтындай тұрақты тоқ ... ... ... ... ... ... спектрометрлер өлшеу жағдайларының өнімділігін үлгілі автоматты енгізуін және өлшеу нәтижелерін тіркеуді ... ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелерін өңдеу
Табиғи бораттар тек кальций, магний элементтерінен ғана емес, сонымен қатар кейбір сілтілік металдардың бораттарынан да тұрады.
Құрамында бор ... бар ... ... изотермиялық ерігіштігі, әдеби мәліметтер бойынша көптеген ғалымдардың жұмыстарында зерттелінген. Ондағы зерттеу ... ... бор ... ... ерітінділеріндегі ерігіштігін зерттеуге арналған //.
Жоғарыда айтылған мақсаттарға байланысты Н3ВО3-NaCH3COO-H2O жүйесі 50оС ... ... ... ... ... ... және ... көрсетілген. Бұл кестелерде сұйық фазадағы компоненттердің массалық концентрациясы мен осы ... ... ... ... ... сыну ... ерітіндінің тығыздығы) берілген.
6-кесте. H3BO3-NaCH3COO-H2O жүйесінің 50оС-гі ерігіштігі мен қасиеті (тепе-теңдік орнау уақыты 1,5 сағат)
Тәж

Сұйық фазаның құрамы, мас%
Сұйық фазаның ... ... ... H3BO3; Б- ... В- ... кестеден алынған нәтижелер бойынша 50оС температураның сұйық фазасында Н3ВО3:NaCH3COO=2,37:1 ара ... ... NaCH3COO ... 1% кем ... ... жаңа ... фаза - NaB5O8.5H2O пайда болады (пентагидратты натрий пентабораты түзіледі). ... ... 1,5 ... тең. ... ... жаңа ... рН мәндері 5,16-5,34 аралықтарында тербеледі. Сутектік көрсеткіштердің мәліметтері тепе-теңдік күйдегі ... ... ... ... бөлінетіндігін көрсетеді. Ол әдеби деректермен толығымен сәйкес келеді. Онда рН мәні 5-6 ... ... ... ... сілтілік металдарың пентабораттары бөлінетіндігін айтқан /116/.
Кестеден алынған мәндер бойынша 50оС температурадағы жүйе компоненттерінің изотермилық ерігіштігінің ... ... ... әдісі бойынша тең бүйірлі үшбұрышқа сызылған. Диаграмма 2-суретте көрсетілген.
Диаграммадағы ерігіштік ... бес ... ... ... ... ... ... бөліктерінде қаныққан бор қышқылының концентрациясы жоғары болады.
2-cурет. NaCH3COO-H3BO3-H2O жүйесінің 50 оС температурадағы изотермиялық ерігіштігі (моль, %)
Сұйық және ... ... ... ... ... ... ... концентрациясы жоғарылаған сайын бор қышқылының ерігіштігінің жоғарылайтындығы байқалады. ... ... бор ... ... ... ... ... әлсіз сірке қышқылын бөліп шығаратындығымен түсіндіруге болады.
Яғни ... ... ... жоғарылатқан сайын бөлінген бор қышқылының кристалдарының ерігіштігі артып, жүйеде тұздату процесі жүре бастайды. Кристалдану бұтағының екінші аймағында қатты ... жаңа ... ... ... ... кристалдары бөліне бастайды.
Натрий ацетатының біртіндеп қосылған мөлшері осы бөлінген жаңа қосылыстың ерігіштігіне әсер етіп, кристалдану ... ... ... ... ... ... натрий ацетатының артық мөлшері кристалдана бастайды. Ал, төртінші кристалдану аймағындағы қисық натрий ацетатымен қаныққан кристалдану бұтағы болып табылады.
Диаграммалық ... ... ... ... ериді.
Сұйық фазада 50оС температурада қатты фазаға жаңа қосылыстардың кристалдану жағдайларындағы бор қышқылының концентрациясы массалық ... ... ... ... ... ... ... 0-3,80%.
2-еру бұтағының қисығы қатты фазаға кристалданған жаңа қосылыс NaB5O8.5H2O бес молекулалы суы бар натрий пентаборатына сәйкес келеді. Бұл еру ... бор ... мен ... ... ... мынадай аралықтарда өзгереді: Н3ВО3 - 4,31-17,11%.
3-еру қисығының бұтағы қатты ... ... жаңа ... ... ... мен ... ацетатының қоспасы екендігін көрсетеді. Мұндағы бор қышқылы мен натрий ацетатының ... ... ... Н3ВО3 - 8,72-8,58 %; NaСН3СОО - 20,36-23,33 %.
4-еру қисығы қатты фазаға кристалданған ... ... ... Бұл ... сұйық фазадағы Н3ВО3 концентрациялары 5,54-2,68 %; NaСН3СОО - 22,29-27,64 ... ... ... ... ... ... мен бор ... өзара әрекеттесуі мына төмендегі реакция бойынша жүреді:
5Н3ВО3 + NaСН3СОО + 3H2O = ... + ... + ... ... бөлінген жаңа қосылыс натрий пентаборатының құрамына ИҚ-спектрлік және ... ... ... Олар ... ... ... 7, ... көрсетілген.
ИҚ спектрінің сіңіргіш жолақ сызықтарын және РФ анализ спектрлерінің интенсивтілігін салыстыру үшін ... ... ... бор қышқылының және натрий ацетатының спектрлері де сызылып, 3, 4, 5, 6-суреттерде келтірілген.
Үлгілердің ИҚ спектрлері UR-20 спектрофотометрінде KBr ... ал, РФ ... ... дифрактометрінде CuK-сәуленуі арқылы жүргізілді.
3-cурет. Бор қышқылының ИҚ-спектрлік анализі
4-сурет. Бор қышқылының ... ... CH3COONa ... ... ... CH3COONa ... ... анализдері
3-cурет. NaB5O8.5H2O қосылысының ИҚ-спектрлік анализі
Осылайша, әдебиеттік және тәжірибелік нәтижелер бойынша әртүрлі координациядағы В-О-ның тербеліс байланыстары NaB5O8.5H2O үшін былайша сипатталады: 1360-1460 см-1 ... ... ... ... сіңіру жолақтары В(3)-О және 1250-1360 см-1 аймағындағы валенттік ... ... В(3) ... бор ... ... см-1 ... тербелістері төрткоординирленген В(4)-О- В(4) борды, 1000-1125 см-1 валенттік тербелістері В(3)-О- В(4) бор ... ал 950-1080 см-1 ... В(4)-О ... бор ... сипаттайды. Ал 480-650 см-1 аралықтарындағы деформациялық тербелістер В(3)-О- В(3) бороттекті комплексті көрсетеді.
4-cурет. NaB5O8.5H2O қосылысының рентгенфазалық анализдері
Ал РФ анализдің нәтижелерінде бес ... ... ... ... құрылысына сәйкес келетін ең негізгі мынадай шыңдар алынды: 2,045, 2,083, 2,141, 2,208, 2,259, 2,411, 2,505, 2,665, 2,880, 2,925, 3,196, 3,299, 3,540, 3,722, 4,314, 4,607, 5,13, 6,196, 6,868, 8,30. ... ... ... 1950 жылдардан бастап кең қанат жайған рентгенқұрылыстық ... ... ... ... ... және ... бораттардың аниондарының құрылысы мен кристалдық торларының параметрлері ... ... ... ... ... компоненттердің сандық қатынастары Н3ВО3/NaCH3COO = 0,40:1 болғанда жүйеде қоспасыз таза натрийдің пентабораттары кристалданады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі таңда күннен-күнге бор өнімдеріне сұраныс ... ... ... ... бораттардың синезінің жаңа технологияларын жасауға көңіл бөлу керек. ... ... бор ... ... ... кешенді зерттеу жұмыстарын жүргізу қажет . Осыған орай, бұл зерттеу жұмысында:
1. Алғаш рет NaCH3COO - H3BO3 - H2O ... ... 50оС ... ... мен ... ... зерттелді.
2. Зерттелген жүйелерде қатты фаза ретінде NaB5O8∙5H2O құрамды натрий пентабораты түзілетіні анықталды. Алынған ... ... және ... анализ әдістерімен дәлелденді.
3. Натрий пентаборатын алудың оптималды жағдайлары (араластыру уақыты 1,5 сағат, температурасы 50оС, рН=5,16-5,34 орнатылды.
4. Натрий ... ... ... ... ... ... NaCH3COO - H3BO3 - H2O ... жүйесінің 60оС температурадағы ерігіштігінің нәтижелері келтірілмеді. Себебі, температура өскен сайын компоненттердің ерігіштік қабілеті ... ... ... тиімсіз болып табылады.
Бұл ғылыми-зерттеу жұмысының құндылығы халық шаруашылығында маңызды болып табылатын аса таза бораттарды алудың технологиялық процесін жеделдету. Сонымен ... ... ... дамуын, отандық кедей бор шикізатын үнемдеп, маңызды бораттарды синтездеудің минитехнологиясын құруды қамтамасыз ету болып табылады.
Алынған мәліметтер натрий пентаборатын ... аз ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Бетехтин А.Г. Курс минерологии. - М.: Химия, 1961. - С. ... ... Г.С. ... в многокомпонентных системах, сожержащих борную и фосфорную кислоты, бораты и фосфаты натрия: ... Хим. ғыл. ... дис, 1999. - ... ... ... ... в водном растворе и их исследование. - ... АН ... 1955. - ... ... О.Д., ... Л.Б. ... ... и переработки галургического сырья. Труды ВНИИГ. - 1974. - C.791
5 Ткачев К.В., ... Ю.С. ... ... ... ... - Л.: ... 1983. - С. 27-32.
6 Бораты и боратные системы. - Рига:Зинатне,1978. - С. 148.
7 Звиедре И.И.,Иевиньш А.Ф. ... и ... ... - ... 1978. - С.48-59
8 Adams R.M. Boron, metallo-boron compounds and borates. 1964. - p. ... ... Н.А. ... ... ... и ... природных солей // Журнал прикладной химии.-1983. - Т.36, № 12. - С.2642-2649.
10 Курнаков А.Г.Тройные и четверные системы с ... ... ... боратов. - Рига:АН Латв.ССР, 1953. - С.45-66.
11Валяшко М.Г., Годе Г.К. О связи формы выделения боратов из растворов с ... их рН // ... - 1960. Т. 5, вып. 5. - С. 13-17, ... ... по ... - ... // Под ... В.Б., Фридман Ф.М., Кафаров В.В. М.-Л.: АН СССР, 1961. - С. ... ... Б.А., ... Б.Х., ... Р.Ф., Калачева В.Г. Растворимость в системе H3BO3-MgCH3CH2COO-H2O при 25 и 50oС. - В кн.: Химия и хим. ... - ... 1978. - С. ... ... А.А., Каралова З.К. Аналитическая химия бора. АН Гр.ССР, 1965. - С.102-103.
15 Васильева М.Г.,Лилыкина В.М.,Махарашвили И.А. и др. ... бора и его ... 1965. - С. ... ... ... ... ... по вопросам химии боратов, 1953. - С. 13-14.
17 Петрова О.В. Взаимодействие борной кислоты с некоторыми алифатическими амидами и аминами. дисс.канд.хим.наук, 1984. - С. ... ... И.А., ... Н.С.Теоритические основы технологии бора, 1977. - Т. 11, № 3, - С. ... ... Т.Т., ... ... ... ... мен ... университеті, 2002. - С. 40-62, 133-135.
20 К.В.Ткачев Исследование технологии борной кислоты Автореф. канд. дисс: - ... ... ин-т, 1970. - ... ... А.А., Яхонтова Е.П. Применение равновесных диаграмм растворимости в технологии минеральных солей. - М.: ... 1982. - С. ... ... Р.Ф. ... ... в ... H3BO3 - MgSO4 - H2O при 0o и 50oС. Сб. трудов ИНХ ... - ... 1964. - Т.10, - С. ... ... Б.А.,Цыганкова И.И. Исследование экстракционной системы H3BO3-H2O-H2SO4-изо-C5H11OH // Химия и хим.технология. - ... ... - С. ... ... М.Р., Беремжанов Б.А., Цыганкова И.И.Растворимость борной кислоты в смесях пропилового спирта с различными разбавителями // ... - Т. 24. - С. ... ... ... - М.:Изд.АН СССР, 1938. - С. 122.
26 Николаев А.В. Физико-химические изучение боратов. -Л.: ... 1947. - С. ... ... Е.М. ... ... ... со ... и оксикислотами. - Рига:Зинайте, 1990. - С. 405.
28 Позин М.Е. Технология минеральных солей, , Изд. "Химия", 1977, - Ч. 1-С. ... ... Г.К., ... Х.С. ... ... ... и гидроборацита // В кн.: Термический анализ и ... ... - ... Изд. ... ... 1983. - С. ... Бор и ... в западном Казахстане. - Л.: Изд. АН СССР, 1935. - С. 136-139.
31 Оспанов Х.К. Физико-химические основы избирательного растворения ... - М.: ... 1993. - С. ... ... Н.А., Марданенко В.К. Кинетика разложения некоторых природных боратов в среде органических кислот // Журн. физич.химии. - 1966. - Вып. 9. - С. ... Годе Г.К. ... ... ... - ... ... 1986. - С. ... Лобачев А.Л., Лобачева И.В., Ревинская Е.В., Редькин Н.А. Изучение взаимодействий в ... ... ... ... // ... ... 2012. № 3, - С. ... сыну корсеткішін анықтау үшін мен УРЛ - 1 рефрактометрін қолданылды. ... УРЛ - 1 ... ... мен ... ... сыну ... ... шағылысу әдісі арқылы тікелей өлшеуге арналған.
5-сурет. УРЛ - 1 реврактометріндегі сәулелер жолы.
УРЛ - 1 ... ... жолы 5 - ... ... ... ... (1) шыққан жарық будасы конденсорлы линзалар (2) көмегімен АВ ... ... ... ... (3) ... АС призмасының ақ бетінен зерттелетін ерітіндінің жұқа қабатынан (0,1 мм) өтіп, ДЕ өлшегіш призмасының (4) беті мен ... ... ... бұрыштарында сынады. Белгілі бір бұрышпен сынған жылжымалы сәлелер мен басқа бұрыштармен сынған ... ... көру ... (5) мен ... призмасынан (6) өтеді, және жинағыш линзасының (7) ... ... тіке ... ... жарық және қараңғы аудан бөліктерін түзеді. Жарық шекарасын көру трубасы (8) арқылы көреді. Жарық көлеңкесінің ... ... ... ... сыну ... ... Бақылау кезінде жарықтың шашырау болса, жарық көлеңкесі түрлі түсті ... ... ... ... түстілікті жою үшін, екі тікелей көру призмасынан (5) тұратын конденсор қолданылады. Призманың көру ... ... ... ... ... жарық көлеңкесін әртүрлі түсті болмайтындай жағдайға келтіреді.
6-сурет. УРЛ - 1 реврактометрінің жалпы ... ... ... ... орналасқан. Өлшегіш призма корпусқа берік бекітілген төменгі камераның (3) ... ... ... ... ... камерамен жалғанған жоғарғы камераның (4) ішінде орналасады. Жарық көзі (5) жылжымалы түрде төменгі камераның штуцеріне бекітілген. Камера ... ... ... отыру үшiн арналған тетiктермен жабдықталған. Олар нақты өлшеулер алу үшін қолданылады. Корпус қақпағының алдыңғы ... ... ... (7) ... ... (8) ... қарағанда, жарық көлеңкесінің түстілігін жою қызметін дисперсионды компенсатордың лимб (9) атқарады. Құрылғы осінде окулярмен (8) және реттеу ... (11) ... ... бекітілген. Құрылғы негізінің ішінде төмендететін трансформатор орналасқан. Қосқыш тетік (12) ... ... ... ... ... және ... көзін қосу үшін арналған.
Электрлік араластырғыш: әртүрлі химиялық активті сұйықтықтардың қатты заттармен немесе сұйықтықты сұйықтықпен араластыруға ... ... Осы ... ... ... ток ... беріп, айналу жылдамдығы 6000 +- 20 айн/мин тең, ұзындығы 35 см, диаметрі 6 мм ... шыны ... ... ... ... воронкасы. Ерітіндіні тез сүзу үшін ваккум жағдайында шотта воронкасын қолданылады. Вакуумды қолдану фильтрлеуді ... ... ... ... ... ... үшін ... құрылғылар орнатылады. Ол құрылғылар схемасы негізінен су насосынан (1), ... ... (2) және ... ... ... ... воронкасынан (3) немесе Шотта фильтрінен тұрады. Кей жағдайда, судың колбаға сорылып тартылуын болдырмас үшін, вакуум жасайтын су насосы мен ... ... ... ... шыны сауытын (склянка) орнатады. Судың колбаға сорылып тартылуы жұмыс кезінде су насосына судың жіберілуі тоқтатылған жағдайда болады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... ажырату кажет. Тек содан кейін суды өшіру керек.
.
7-сурет. Ваккум арқылы сүзу схемасы
Шотта ... - ... ... шыны ... шыны ... ... көлемі әртүрлі болуы мүмкін. Егер суды ірі кеуекті Шотта фильтріне құятын болсақ, онда су жиі тамшылармен немесе жәй ағынмен ... ... ... ... су өте баяу ... ... ... фильтрінің диаметрі бірнеше сантиметр, өте сирек жағдайда ... ... ... болады. Әрине, фильтрлеу жылдамдығы тек кеуектің көлеміне ғана емес, сонымен қатар, оның диаметріне де, насостың сору ... де ... ... ... - ... түбі ... ... фарфор воронка. Сол сауылаулардың бетіне дөңгелек фильтр қағазын салады. Фильтр қағазы варонканың түбіне жабысып ... ... Ол үшін ... ... ... жіберуге болады.
Сулы ағынды насостарды шыныдан, пластмассадан және металдан жасайды. Өкінішке орай, шыны насостар тез сынуға бейім болып келеді. ... ... ... насостар бағалы болып табылады. Жақсы сулы ағынды ... ... ... ... ацетон бар жылы су қайнайтын ваккум тудырады. Басқа типтегі насостар факуумды фильтрлеу үшін мүлдем қолданылмайды десе де ... ... ... ... ... және тамақ өнімдеріндегі концентрациясын сипаттайтын сутек көрсеткішін өлшеуге арналған құрылғы. Көпшілік ... рН дәл ... ... реакциялы қышқылды ма немесе сілтілік пе соны сапалық ... білу ... ... үшін ... деп ... ... реактивтерді пайдаланады.Ол индикаторлар сутек иондарының концентрациясына қарай өз түсін өзгертіп,ерітіндінің қышқыл,бейтарап,немесе сілтілігін көрсетеді. Жиі ... ... ... ... тоңазытқыш. Тоңазытқыш-көбінесе суыту ортасы ретінде су қолданылатын буды конденсациялауға арналған құрылғы. Қолданылу әдістеріне байланысты ... тіке және кері ... ... Тіке ... ... және түзілген конденсатты реакциялық аймақтан алып кету үшін қолданылады. Осы жұмыста кері тоңазытқыш қолданылды.
8-сурет. Кері ... ... ... және конденсатты реакциялық массаға қайта алып келу үшін қолданылады. Осындай тоңазытқыштарды әдетте ... ... Кері ... шарикті тоңазытқыш деп атайды, себебі, бұл тоңазытқыштың кеңістігі шар түрінде ... Бу ... кері ... ... ... және мұндай тоңазытқыштың суыту қабілеті Либих тоңазытқышымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары болып келеді. Суытқыш агент төменнен жоғарыға жіберіліп отырады. Шарикті ... ... ... ось ... және ... ... ... енгізу өте ыңғайлы болып келеді. Әдетте шар мөлшері 3-8 аралығында болады. Егер конденсат қайнап тұрған сұйықтыққа ағып ... ... кері ... ... ... орналастырады, бірақ конденсаттың тоңазытқыш шарларында тұрып қалмауын болдырмас үшін қатты көлденең орналастыруға да ... ... ... ... шоғырланып қалуы, тоңазытқыштың суыту қабілетінің төмендеуіне алып ... ... ... ... ... және ерітінділерді ауада болатын су буы, көміртек диоксиді ... ... емес ... қорғау үшін қолданылады. Титрленген ерітіндісі бар ыдысты көміртек диоксидінен қорғау үшін әдетте аскоратин бөлшектерімен немесе натрон ізбесімен толтырылған ... ... ... ... ... ... ... үшін алдымен шар тәріздес бөлігіне таза мақтаны шардың жарты бөлігін жауып тұратындай ... ... соң ... ... сіңіргіш затты мақта үстіне салып, үстіне тағы таза мақта қояды да хлоркальцийлі трубканы ... ... ... Хлоркальцийлі трубкалар. а) қарапайым; б) U-тәріздес
Трубкаға жабдықталатын мақта мен сіңіргішті нығыздап ... ... есте ... ... Хлоркальцийлі трубкаларды ыдысқа резина көмегімен қосады.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Титан және оның қорытпалары. магний және оның қорытпалары. мыс және оның қорытпалары. алюминий және оның қорытпалары16 бет
Жерді табиғи – ауылшаруашылық аймақтарға бөлу60 бет
Конвертор22 бет
Операторлар және ішкі программалар (Delphi программалау ортасы)22 бет
Сүт консервілерінің сараптамасы. Құрғақ сүт сараптамасы5 бет
Төлеген Айбергенов2 бет
Алтын5 бет
Алтын. Алынуы, физикалық,химиялық қасиеттері6 бет
Ванадий13 бет
Германий элементі туралы жалпы түсінік6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь