Ұжымдастыру (коллективтендіру) қарсаңындағы қазақ ауылы

Жаңа экономикалық саясаттан дәйекті түрде жүзеге асырылуы нәтижесіңде ауыл шаруашылығында елеулі өзгерістер болды, малы жоқ шаруалар саны күрт азайды, орташылар қатары өсті. Республика экономикасының басты саласы — мал шаруашылығы шапшаң дамыды. 1926 жылы мал саны 1913 жылғы 29,9 млн. деңгейіннен асып түсті. Жаппай ұжымдастыру қарсаңында 1929 жылы малдың жалпы саны 40,5 млн. басқа жеткен еді.
Халық шаруашылығының осы бір ауқымды да өмірлік мәні зор саласы — ауыл шаруашылығы қауырт қарқынмен өркендеген өнеркәсіп пен саудадағы социалистік сектордан тым артта қалып қойды. 20 - жылдардың екінші жартысында жүргізілген — кедейлерді жерге орналастыру арқылы оларды байлар мен кулактардың езгісінен құтқару көзделген науқан, шабындық пен егістік жерлерді қайтадан бөлу, ауыл мен деревняның барлық еңбекшілерінің шаруашылығын көтеру жөніндегі шаралар өлі де болса өз нәтижесін бере қойған жоқ еді.
Басшы қызметкерлердің, атап айтқаңда, Өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы Ф.И. Голощекиннің республикада жүргізіліп жатқан әлеуметтік-экономикалық қайта құрулардың табиғаты мен мәнін бағалаудағы теріс көзқарасы жағдайды одан әрі ұшықтыра түсті. Голощекин Қазақстанға келісімен қазақ ауылындағы әлеуметтік-экономикалық қатынастардың бірқатар ерекшеліктерін дұрыс бағаламады, республика партия және кеңес органдарының 1925 жылға дейінгі атқарған онды жұмыстарының барлығын жоққа шығарды. Мысалы, республикада кооперативтік құрылыс жөнінде үлкен жұмыс жүргізілгенді, 1925 жылдың басына дейін қазақ және қоныс аударған орыс шаруалары шаруашылықтарының 27,1 пайызы кооперацияның түрлі нысандарымен қамтылған болатын. Бұлардан басқа осы кезде 1074 тұтыну кооперативі бар еді, олардың 312-сі кошпелі ауылдарда орналасқан. Оның үстіне қазақ шаруалары 1972 ұжымға бірікті, олардың 101-і коммуна, 77-сі ауыл шаруашылық артелі, 204-і мал мойынсеріктігі еді.
Республиканың жаңа басшылығы ұсақ шаруалар шаруашылығын қайта құруды одан өрі жүргізудің орнына орталыққа теріс ақпар беріп отырды. Бұл кездейсоқ емес еді. Голощекин өзін алысты болжайтын көреген өріскер ұйымдастырушы ретінде көрсетпек болды, ал Сталин істің мән-жайына көзін жеткізбей, жергілікті кадрлардың пікіріне құлақ аспады. Голощекиннің Қазан революциясы қазақ даласындағы әлуметтік-экономикалық қатынастарға тиіспей ауылдың жанынан
        
        ҰЖЫМДАСТЫРУ (КОЛЛЕКТИВТЕНДІРУ) ҚАРСАҢЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АУЫЛЫ
Жаңа экономикалық саясаттан дәйекті түрде жүзеге ... ... ... елеулі өзгерістер болды, малы жоқ шаруалар саны күрт
азайды, орташылар қатары өсті. Республика экономикасының ... ...... шапшаң дамыды. 1926 жылы мал саны 1913 ... 29,9 ... асып ... ... ... ... 1929 жылы малдың
жалпы саны 40,5 млн. басқа жеткен еді.
Халық шаруашылығының осы бір ауқымды да өмірлік мәні зор ...... ... ... ... ... пен саудадағы социалистік
сектордан тым артта қалып қойды. 20 - ... ... ...... ... орналастыру арқылы оларды байлар мен
кулактардың езгісінен құтқару көзделген ... ... пен ... ... бөлу, ауыл мен деревняның барлық еңбекшілерінің
шаруашылығын көтеру жөніндегі ... өлі де ... өз ... бере ... еді.
Басшы қызметкерлердің, атап айтқаңда, Өлкелік партия комитетінің бірінші
хатшысы Ф.И. ... ... ... ... ... ... құрулардың табиғаты мен ... ... ... ... одан әрі ... түсті. Голощекин Қазақстанға келісімен
қазақ ауылындағы әлеуметтік-экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... және ... органдарының
1925 жылға дейінгі атқарған онды жұмыстарының ... ... ... республикада кооперативтік құрылыс жөнінде үлкен ... 1925 ... ... ... ... және ... аударған орыс
шаруалары шаруашылықтарының 27,1 пайызы кооперацияның түрлі нысандарымен
қамтылған болатын. Бұлардан басқа осы ... 1074 ... ... ... ... 312-сі ... ... орналасқан. Оның үстіне қазақ
шаруалары 1972 ... ... ... 101-і коммуна, 77-сі ауыл шаруашылық
артелі, 204-і мал ... ... жаңа ... ұсақ ... ... қайта құруды одан
өрі жүргізудің орнына орталыққа теріс ақпар беріп ... Бұл ... еді. ... өзін ... болжайтын көреген өріскер ұйымдастырушы
ретінде көрсетпек болды, ал Сталин істің ... ... ... ... ... ... ... Голощекиннің Қазан революциясы
қазақ даласындағы әлуметтік-экономикалық қатынастарға тиіспей ... ... өте ... деген сандырағын қабылдай ... ... ... пен шабындықты қайта болу және басқа да шараларды ... ... ... ... тек ... ғана деп ... жылдары Кеңес өкіметі Қазақстанда шабындық және егістік
жерлерді қайта болу шараларын жүргізді. Оның ... ... ... ... 250 мың десятина егіндік және 1 млн 360 мың ... ... ... ... Бұл ... асырылған аграрлық реформалардың басында кедей
шаруалар барлық шабындық жерлердің 61,6 ... ... ... ... ... ... осы жүргізілген реформа алғаш ... ... ... ... ... ... Өйткені егістік жерлерді қайта бөлу
барысында кедей шаруалардың және кейбір орташа шаруа топтардың шаруашылықты
жүргізу мүмкіндіктері, ондіріс қорлары жұмыс ... ... ... ... т.б. мүмкіндіктері ескерілмеді. Міне, осындай себептерден
келіп, жергс қолы жеткен көптеген экономмкалық әлсіз ... ... ... ... ... ... яғни ... балаларға қайтарып беруге мәжбүр
болды. Өлкеде шабындық жерлерді қайта бөлу ісінде де ... ... орын ... ... ... ... шабындықтарды қайта бөлу жан
басына қарай өткізілетін болды, ал қазақ қоғамындағы бұрынғы дәстүр бойыпша
жер мал ... ... ... ... Осы жағдаймен байланысты байдыц
шабындығын ала қоятын ... ... аз ... ... қоса ... қалыптасқан ескі патриархалдық-рулық қатынастардың қалдықтары
да үлксн оссріп ... Сол ... ... ... ... ... көп
ауыл бапшонжарларының қолында сақталып калды. Сөйтіп, Кеңес ... ... ... тағы бір аграрлық реформасы өзінің алдына
қойған мақсатын жүзеге асыра алмады.
Бұл кезде елде аграрлық саясатты іске ... ... ... ... ірі
баилардың, "жартылай феодалдардың" ең әуелі малын, ... ... ... кейін олардың тұратып үйлерін тартып алып, жер аударып жіберуге ... 1927 ж. ... ... өкіметінің жоғарғы буындарында ірі-
ірі байлар ... ... салу ... заң ... ... үшін
комиссия құрылды. Комиссияның төрағасы болып Е. Ерназаров тағайындалды.
Оның құрамына О. ... Н. ... Ғ. ... О. ... т. б. ... ж. 27 тамызында Орталық Атқару Комитеті мен Республнка ... ... ... ... ... жөніндегі Заң жобасы қабылданып,
жарлық қаулы түріндегі құжатқа айналды. Республика округтерінде тәркілеуді
өткізу жөніндегі өкілдер ... ... ... ... астам
өкіл жіберілді, демеу комиссияларында 4700 адам жұмыс ... ... ... ... ... ... 400-ден аса малы бар
ірі қараға шаққанда 700 шаруашылықты, жартылай көшпелі ... ... ал ... ... малы 150 дсн ... ... ... салу
белгіленді. Бұл науқанды 1928 жылдың 1 қарашасында ... ... ... ... іс жүзіндс 696 шаруашылық тәркіге салынды,
олардың 619-ы тұрған округінен тыс жерлерге айдалды. Таркіленгендерден ... ... 145 ... мал және ауыл ... ... ... байларын тәркілеу барысында заңға қайшы көптеген бұрмалаушылықтар
орын алды. Көп бір ... 300-400 ... қойы бар, орта ... дәулетті
шаруалар қожалықтары орынсыз тәркіге ұшырады. Ал қайсыбір жерлерде туысқан
жанұяларының малдары қосылып жазылып, оларда төркіге жатты.
Тәркіленген малдың 80 мыңы ... мен ... 30 ... жуығы
ұжымшаларға берілді. Мал мен құрал сайманға ие болған кедейлер ауылдағы
орташалар тобы қатарына көтерілді. ... олар ... ... ... ... бере ... ... бүкіл одақ бойынша және республикада
астық жетіспеді, ал оған деген сұраныс қала халқьшың ... ... ... арта ... Бұл Қазақстанның ауыл мен село халықтарына ... ... ... алып ... және оған қоса ... салық деген
енгізілді. Бұлардың барлығы әміршіл-әкімшіл әрекеттер іс-қимылы ... ... ... ... ... және ... ... отырықшыландыруға бағытталған шаралар іске асырылды. Мұның өзі
бастапқыда кейбір жеңілдіктер беру (құрал-сайман, күш-көлік, ... ... екі ... астық, ет тапсырудан ... ... ... ... ... ... ... күштеп
отырықшыландыру әдісі белең алды. Көптеген жерлерде кешпелі шаруашылықтар
бір жерге иіріліп, киіз ... ... бар ... құрылды. 10-15
күннен кейін ондағы адамдар жан-жаққа ... ... ... ... ... 1930-31 ... ... зорлап отырықшыландыру зобалаңына
ұшыраған мал шаруашылығымен айналысатын 25 ауданнан 35 ... ... ... тыс жерлерге көшіп кетті. Маңғыстау ауданы
(Батыс Қазақстан) халқының 50 пайызы ... ... ... ... ... ... ... саны 65 пайызға азайды. Тек Батыс
Қазақстан облысы бойынша ол 82,2, ... ... - 51,8 ... ... ... ... 1931 ... тамыз айына дейін 281 мыңнан
астам шаруа қожалықтары ... тыс ... ... кетті. Ал бұл
көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылықтар жаңа экономикалық ... ... ... ... малдарының самын көбейтіп, қалаларға ет, ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Сонымен 20-жылдардың аяғына қарай қазақ даласындағы ірі өзгерістерге
халық шаруашылығын ... ... ... орындарын салып,
кәсіпорындардың жолдың кең жүйесін дамытуға ... ... ... саясаттың әрекетін тежеп, өміршіл-әкімшіл ... ... ... ... ... НЭП ... ... қалған ауқатты
шаруалар, қаладағы жағдайын біраз түзеп алған қолөнершілер мен қызметкерлер
енді жат ... ... ... ... ... ... ... етек ала берді. Халықты ызғарымен ... ... ... ... Сталин бастаған әміршіл-әкімшіл басқару
жүйесінің қызыл шоқтай тарғылданған күні туып келе жатты.
3.2. Ауыл шаруашылығын ... және оның ... ... ... ... ... ... жаңа экономикалық саясат ... ... ... ... ... мен ... дорежесін
көтеру сияқты күрделі мәселелер шешіледі деп есептелінді. Шаруалар
коолерациясы ... ... ... ... ... ... сөзсіз орындау арқылы жүзеге асатын шаралар ретінде қаралды. ... ... ... ... ... оның ... ... берді.
Алайда, 20-шы жылдардың екінші жартысында жаңа экономикалық ... ... ... ... ... ... оның орнына ұзақ та
азапты жылдарға созылған большевиктердің күштеу саясаты ... ... сала ... ... ... индустрияландыру жөне ұжымдастыру
саясатына көрініс ... ... 20-30 ... ... ... ... шаралары бір-бірімен тығыз байланысты сабақтас құбы
лыстар, басқаша айтсақ, ұжымдастыру ... ... ... көзі ... ... ... Еңдеше иңдустриялапдыруды (ауыр
индустрия мен қауіпсіздік өнеркәсібін дамытуды) ... ... ... яғни ... ... шешу ... ... Әкімшілік тәсілімен
жоғарыдан жүргізілген шаруаларды темен бағамен астыгынан жоис ... ... жолы ... ... бұл ... ... ... қана қойған жоқ, сондай-ақ ауыл тұрғындарының қарсылығынтудырды.
Бұдан шығудың қарапайым жолы нанды "сыға беру" арқылы ... ... ... ... ... ... ... көшпеңділерді орлардың
мүддесіне түбірінен "Қайшы келетін" отырықшылыққа көшірді жәие ... тез ... ... қол ... ... астық өңдірісіне жаңа
жерлер (жайылымдар есебінен) "босатылды'' және 2-ден, жұмыс мәселесі күн
тәртібінен алынады, яғни ... ... ... ... ... ... жыртып, сеуіп, оның өнімін жинады. Ендеше ең ... ... - ... шарларға қуып кіргізу болып есептелді. Сонымен, 1927 жылдан бастап ,
ұжымдастыру шарасы басталды.
1932 жылдың ... ... ... ... ... ... күштеп
ұжымдастырудың арқасында республикада колхоздар саны қауырт өсіп, 1927 жылы
1072 болса, 1928 жылы - 2354, ал 1929 жылы - ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге қол жеткізу үшін,
құрылған жасанды шаруашылықтар еді. Оларды құру барысында ... ... ... жол ... Ол тұста қабылданған ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы
Кеңесіңің Төралқа комиссиясының 1992 жылғы ... ... Онда ... ... мен мағлұматтар колхоздастырудың
қандай әдістермен жүргізілгені ... ... ... ... 1929 ... орта ... ... белгілі. Оның құлаш
жаюы Сталиннің сол жылғы 7 қарашадағы "Правда" газетінде "Ұлы ... ... ... ... тұспа-тұс келді. Мұның алдында бай-құлақтарға
шабуыл жөніндегі нұсқаулар негізінде Қазақстанда байлардың шаруашылықтарын
тәркілеу аяқталған болатын. Енді жаңа ... ... ... ... ... ісі мемлекет бағыттап отырған күшпен
ұжымдастыру шарасына орын берді. Ал, бұл ... ... ... ... тек индустрияландыру процесін қамтамасыз ету мақсатын қана
көздеді. Сөйтіп, 20-30 жж. жаңа ... ... ... ... ... ... ... бойына экономика мен қоғамдық саяси
өмірде тек "күштеу" шарасының рухы үстемдік етті.
Бұл жағдай ауыл ... ... ... тигізді. Селодағы
саясаттың ең басты шарты - ... ... ... экономикалық
емес жарлықтар, шаруалар қауымын ... ... ... қылып
қоймай, оның пайдалы жақтарын да құртып жіберді. "Ұлы бетбұрыс" селолық
құрылымдарды ... ... пен ... ... қоғамның болашақта туатын
проблемаларын біртіндеп әзірлей бастады.
Колхоздастыру барысында жүргізілген ауыл шаруашылығы өнімдері оның ішінде
астықты күштеп дайындау шаруалардың күн ... ... ... әсер ... оларды кеңес өкіметін жек көруге итермелеген екінші бір
үлкен шара болды. Ауылдарда мал саны ... ... ... ... ... белгілі есептеп асып түсті. Салғыртты орындау үшін шаруалар
қыс ішінде қой қырқуға мәжбүр болды. Мұның өзі ... ... ... ... айналыспайтын шаруашылықтардан астық талап етілді.
Салғыртты орындамаған қожалықтар сотқа тартылды. 1928-1929 жылдары ... ... 34 мың ... ... ... ... озі ауыл
адамдарын қорқыту үшін де ... ... ауыр ... ... да, оны ... ... күштсу әдістерімен жүргізілді. Егер 1928 жылы Қазақстанда ... ... екі ... ғана ... 1931 ... күзінде
шаруаларды 70-тен 100 паызға дейін колхоздастырған ... саны ... Бұл ... ... 192 аудан болатын. Шаруаларды ұжымдастыру кезінде
ауыл-селоларда байқұлақтарды тап ретінде жою ... іске ... ... жеткізілген нұсқау бойынша жойылуға тиісті бай-құлақ
шаңырақтары ... ... ... ... 3-5 ... ... керек
деп ескертілді. Бірақ, осығаи қарамастап әміршіл-әкімшіл жүйенің ... ... ... ... сапы кез ... ... ең жоғарғы
көрсеткішке жеткізілді. Нәтижесінде тек 1930-1931 жж. республикадан тыс
жерге бай-құлақ деп "жер ... ... ... саны 6765 ... ... мың ... тұрған округтеріпен республика ішінде басқа
жерлерге көшірілді.
Ұжымдастыру мен ... ... үшін ... ... партия
комптеті жергілікті белсенділер-мен ... ... ... ... ... Мұның үстіне республикаға Мәскеуден, ... ... ... ... шақыруымен 1204 «жиырма
бесмыңынан» келді. Бірақ бұлардың өздері қазақ жерінде отырықшыланудың мәні
мен механизмін жете ... ... ... ... бұл ... ... шаруашылықты бір жерге жайпау болды. Мұндай топтаудың салдарынан
шаруалар мал өрісімен, су мен шөп ... ... ... ... ... ... нұсқауымеи Қазақстанның барлық аймақтарында
ұжымдастыру егіншілік шаруашылықтарында да қандай қарқынмен жүргізілсе, мал
өсіретін шаруашылықтарда да ол ... ... ... деп ... ... ... ... зиянды қайтарымы өзін көп күттірген
жоқ.
Қолдағы малды қоғамдастыру нәтижесінде колхоз фермалары ... ... алып ... ... олар өте көп ... ... нәтижесінде фермаларға жиналған қисапсыз мал күтімпің
кемдігінен, шөптің, жайылымныц жетпеуінен қырылды. ... ... ... мал ... ... ... жоқ. ... 1928-32 жылдар
аралығында республикада ірі кара 6 млн. 509 мыңпан 965 мыңға, қой 18 млн.
566 ... 1 млн. 386 ... ... 3 млн. 616 ... 416 ... түйе 1 ... ... ,63 мыңға азайып кетті. Қазақстаниың осы жылдары одақ бойынша
тауарлы астық өндіруден үлес салмағы 9 пайыздан 3 ... ... ... ... ... күшейді. Мұның өзі шаруалар бұқарасының
наразылығын туғызбай қойған жоқ. 1929-1931 ... ... ... ... оған 80 ... адам ... Созақ, Шемонаиха, Бұқтырма,
Ырғыз, Қазалы, Қармақшы, Самар, Абыралы, Биен-Ақсу, Шыңғыстау, Бөрібаев,
Қастек, Балқаш, Шұбартау, ... т.б. ... ... ... ... оған ... 5551 адам сотталды, олардың 883-і
атылды. Жалпы алғанда күштеп ұжымдастыру ... ... 100 ... адам ... қазақ мал шаруашылықтарын күштеп отырықшыландыру және ұжымдастыру
Қазақстан экономикасын құлдыратып ... ... ... ... құлдырап төмендеуі 1932-1933 жылдардағы қуаңшылықпен тұстас
келді. ... елді ... ... душар еткен қолдан жасалған қастандық пеи
табиғаттың рақымсыздығынан осы екі жылда республикада аштықтан өте көп адам
қырылып, қазақ елі орны ... ... мен ... ұшырады.
1932 жылдан бастап елде жаппай ашаршылық ... ... ... ... мен ... душар болды. 1 млн.750 мың адам ... ... ... ... жалпы санының42%-1млн. 100 мың адам
Ресейдің Еділ, Орал, Сібір бойына, Қытайға, Монғолияға, ... ... Азия ... жаппай босып кеткен. Бұл жылда жазықсыз жандарды
ату, асуды ұйымдастырған И.В.Сталиннің, Голощекиннің қатыгез ... ... кезі ... ... салдарынан Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... 2 ... 200 мың адам опат ... Ф. И. ... ... партия комитетінің бірінші хатшысы
болып келуі қазақ ... адам ... ... әкелді. Голощекин
өміршіл-әкімшіл басқару жүйесіне арқа ... ... ... амал-айла,
зымияндық әдіс қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... деп жауып, мыңдаған қазақ азаматтарының қанын төкті.
Куғынға ұшырап, ... ... ... ... ... ... А.
Байтұрсынов, Ә. Бөкейханов, М. Дулатов, М. Жұмабаев, ... ... ... ... М. Тынышбаев, К. ... ... ... ... саңлақтары болды. Голощекиннің тікелей басшылығымен 1929 жылы —
31, 1930 жылы — 82, 1931 жылы — 80 «контрре-волюциялық ... ... ... ... ... ... ... он мьгаға тарта қазақтың бетке
шығарлары ... ... ... ... ... жылдардағы зерттеулері көрсеткендей,
қазақ халқы аса ауыр ... ... ... және онымен байланысты
туған эпидемиялардың ... ... ... көп ... ... ... ... Иранға, Монғолияға т.б. елдерге
ауа көшуі нәтижесінде Қазақстан бірнеше миллиондаған адамдарынан айырылды.
Қазақстанда жіберілген орны ... ... мен ... орталық аппарат жергілікті басқару органдары айыпты деп, ... ... ... ұжымдастыру жүргізу барысында ірі ... Бұл ... ... ... ... ... ... отырғанын, материалдық- техникалық
базаның қарапайымдылығын, ... ... ... ... дала халқының көшпелі және жартылай көшпелі ... ... ... ... ... ... Қазақстаңда коллективтендірудің
науқанын негізінен алғанда 1932 жылдың көктеміне қарай аяқтауды белгіледі.
Партия құжатында айтылған ... ... ... тудырмаса керек,
алайда оның орындалу ... ... ... жеке ... ... 10%, ал Қазақстанда 64% болғандығы айтылады. Бұдан көріп
отырғанымыздай, ... ... ... ... ... ... ішінде 100%-дан асыра орындау деген сүйекке сіңген өдіс кең етек
алды, 3-ден, бұл жалпы айтқанда тез арада күштеп ... ... ... ... ... жүргізуде еріктілік приннипі бұзылды. Сайлау
құқығынан айыру, тұрған ауданынан жер аудару мен ... ... ... ... қамауға алу сияқты күштеу тәсілдері
әдеттегі және ... ... ... 1929 ... ... ... 56 498 шаруа жауапкершілікке тартылып, олардың 34 мыңнаң
астамы сотталды.
3) Ұжымдастыру кезіндегі ең бастысы өлкенің ұлттың өзіндік ... ... ... 1925 жылы ... партия өлкелік партия
комитетінің бірінші хатшысы ... ... ... жер ... ... үшін ... 30-40 ұсақ малының, 4-5 ірі
қарасының болуы шектен тыс байлық болып есептелді. Оның ... ... ... ... шаралары өлкеде дәйекті түрде жүзеге
асырылмаған, "дала тұнған ұсақ буржуазия", ендеше Кіші ... ... ... деп ... Оның ... Қазан" идеясы тікелей ұжымдастыру
кезіңде ту етіп көтеріліп, адам айтқысыз ауыр зардаптарға ... ... ... ... ... ... қазақтың бар байлығы
малы еді. Басқа қозғалмайтын мүлкі жоқ, күн ... көзі ... ... деп ... қате ... негіз болды. Ең қасіреттісі - мал
басы толықтай шығынға ұшырады; 1929 жылы Қазақстанда 40,5 млн. мал ... 1933 ... 1 ... ... 4,5 млн. ғана мал ... еді.
4) Қазақ АКСР ОАК мен ХКК-нің "Байлардың шаруашылықтарын ... 1928 ... ... ... ... ... жіберілген
кателік аса ауыр зардаптарға соқтырды. Жергілікті органдарға берілген
жарлықтарда жойылатын кулактар шаруашылығының ... ... ... ... 3-5%-дан аспауға тиіс екендігі керсетілген болатын. Әміршіл-
әкімшіл жүйенің салдарынан жойылатын кулактар саны ... ... ... ... ... шегіне дейін "жеткізідді", сөйтіп қанаушы элементтермен
бірге ауқаттылардың, орташалардың ... ... ... ... ... 1931 жылы 5500 ... тұтқынға алынып, жер аударылған.
5) Халықтың сауатсыздығы белгілі бір дәрежеде келеңсіз рол атқарды, яғни
"мал-жанның ортақтығы" туралы қауесет ... ... ... ... шет ... ... ... малдарып саналы түрде ... ... ... ... 1926 жылдың дерегі бойынша Кеңес Одағындағы
татарлардың сауаттылығы 67%, орыстардың 57%, ... - ... - 10% ... деп ... ... араб ... ал 1928
жылдың 20 желтоқсанындағы Қазақ АКСР ... ... ... ... пайдаладуы, Қазақ-КСР Жоғарғы Кеңесінің 1940жылдың ... ... ... ... тілінің орыс графикасына негізделген жаңа
алфавитке (кириллица) көшірілуі халықтың рухани дамуына ... көрі ... ... Оның бер ... 10%-пайыздық сауаттылық еуропаша білім
алғандардың үлес салмағымен өлшеніп отырса керек. ... ... ... соның
ішінде Қазақстанда, сауаттылық үшін науқан мәселесі бірнеше ... ... ... ... ... төтенше сипат беруде және оның
трагедиялық жағдайға әкеліп соғуына сол кездегі өлке басшыларының ... ... ... ... трагедиясына жол берген мемлекет ... ... ... ... ... ... ... партия өлкелік комитетінің І-хатшысы
Ф.И.Голощекин;
1927-І934жж. Қазақ АКСРОАК-нің төрағасы Е. Ерназаров;
• 1929-1938жж. Республиканың ХКК-нің төрағасы ... ... ... ... ... хатшысы И.Құрамысов т.б.
Жоғарыда тұжырымдалған қателіктердің орын тебуі 1931-1933 жж. Қазақстанды
ашаршылыққа әкеліп соқтырды. Академик ... ... 6,2 ... ... ... ... 2.1 млн. ... оның ішінде
келімсек халыктың шығыны 0,4 млн. адам деп ... ... ... Н.Ә.Назарбаев 1995 жылы наурыздың 29-30
жұлдыздарында өткен ... ... ... ... тарихының тағылымдарына тоқтала келіп, сөз болып ... ... ... ... ... ... ... қасіреті салдарынан 1,5 млн. таяу қазақтар қаза ... ... 1,3 млн. ... КСРО-дан шетелдерге: оралмастан көшіп
кетті. 1930 ж. республикада 5 млн. 873 мың адам тұратын, ... 1933 ... ... саны 2 млн. 493 мың ... ... кетті".
Ең бастысы 1928 жылдан бастап мал басының күрт ... ... ... ... ... калыптасты. Мал басы кемуінің себептері әр
түрлі еді: 1929-1930 жылдардың қысындағы мал басы бір ... ... ... ... ... етті ... ... өсуі, астық
дайындауды орындау қажеттіліктерінен туған малдың сатылу көлемінін ұлғаюы,
жылдан- жылға ет дайындау жоспарының өсуі, ... ... қыру ... орын ... ... малдардың жем-шөппен толық
қамтамасыз етілмеуі салдарынан ... ... ... ... т.б. Кеңес
мемлекетінің осындай солақай саясатының салдарынан ұжымдастыру қарсаңында
республикада 40,5 млн. мал ... 1933 ... ... қарсаңыңда небәрі
4.5 млн. бас мал ғана қалды.
Қазақстанда қалыптасқан ауыр хал-ахуалға байланысты ... ... және одан ... ... ... ой-пікірлерін ортаға салған
тарихи хаттар жазылды.
1932жылғы 4шілдеде ВКП (б) ... ... ... (Ф.И.Голощекинге) ауыл
шаруашьтлығын басқарудағы өрескел қателіктерді, қазақ ауылын социалистік
қайта құрудағы ... ... ... ... ... ... Қ.Қуанышев сияқты азаматтардың хаты ... бұл хат ... ... деп ... ... ... ВКП (б) Қазақ өлкелік комитетінің бюро мүшесі, Қазак
АКСР ... ... Ораз ... И.В. ... хат ... Онда
Қазақстандағы өнім дайындау науқандарына, ұжымдастыру мен ашаршылыққа
байланысты барлық мәселелер ... ... ... ... ... О.Исаевтың "өлкелік комитеттің де, ... ... ... да ... мен қателіктері үшін менің өз басым
белгілі дәрежеде ... ... ... өйткені Қазақстанның
басшы қызметкерімін" деп жазуы оның тарапынан батыл мойындау болды;
Қазақстаңдағы аштықпен ... ... сол ... ... ХКК ... қазақтың біртуар азаматы Тұрар Рысқұлов болды. Оның басшы партия
органына жазған үш хаты (1932 ... 29 ... 1933 ... 31 қаңтарда
және 9 наурызда) белгілі; екеуі И.В.Сталинге, ал біреуі Қазақ ... Л ... ... Егер 1932 ... 29 ... ... соңында ұсыныстар берілген 3 бөлімнен тұратын брлса, ал 1933
жылғы 9 ... хаты ... ... ... ... 7 ... тұратын, тауқыметті жылдардың зобалаң керінісін дәл
беретін құнды деректемелік материал болатын.
1933 жылдың басында Ф. И. ... ... ... ... ... ... хатшысы болып Л. И. Мирзоян сайланды. Осы ... ... енді ... ... және ... ауыр ... түзету басталды. Әсіресе, күштеп ұжымдастыру мен
қазақ көшпелі шаруашылықтарын еріксіз отырықшыландыру мәселелеріне айырықша
назар аударылды. Ауыл-селодағы шаруашылықтардың бәрі екі ... ... және ... ... ... ... өткен жылдардағы
қарыздары алып тасталды. Көшпелі және жартылай ... ... ... ... 2 млн. пұт ... берілді. ұжымдастырудағы асыра
сілтеушіліктер ... ... ... ауыл шаруашылық артельдері
шаруалардың ... ... - ... ... өңдеу (ТОЗ), мал өсіру
серіктестіктерінің ... ... 1934 жылы ... мал ... Үлгі Жарғысы жарияланды. Іске асырылған шаралардың
нәтижесінде тек 1934 жыл мал саны 16,4 % ... ... ... ... ... табыстар орасан бүліншілікке ұшыраған республика
өңірінің ... және ... ... ... ... Ұлы отан соғысына дейін Қазақстаннан тыс ауа ... ... ... ... оралмады.
Қасіретті қуғындардың екінші кезеңі 1937 жылы ... Бұл жылы ... ... айып ... Л. И. ... О. Исаев, Ұ. Құлымбетов, С.
Меңдешев, Ң. Нұрмақов, Т. Рысқұлов, С. Қожанов, О. Жандосов,
С. Есқараев, Т. ... ... С. ... Б. ... Жансүгіров, Ғ. Тоқжанов, А. ... тағы ... ... ... өнердің көптеген өкілдері ұсталды. Сол жылы Қазақстан бойынша
106 мың адам НКВД-ның қанды шеңгеліне ілігіп, оның 22 мыңы ... ... ... ... ... орындарының жергілікті жерлердегі ... аз ... жоқ. ... ... әйел, салаларына дейін
қудаланып, олар да ... ... ... Осы ... ... қазақ
халқының жүрегіне жазылмас жара салды, қара жамылған қайғыға душар ... ... ... жасалған қасірет туралы ... ... ... ... 1992 ... 22 желтоқсандағы
қаулысында: Қазақстан Республикасы Жоғарғы Қеңесі Төрағасының комиссиясы
республиканың және ведомстволық ... ... ... ... ... көз ... ... зерттей
келіп, "Қазақ елі аштықтан және соған байланысты індеттерден, сондай-ақ
табиғи өлім деңгейінің жоғары ... 2 ... 2 мың ... яғни ... халқының 49 процентінен айрылды. ... ... XX ... ... жан ... ... большевиктердің шаруаларды
жазалау шаралары, халықтарды ... жер ... ... ... ... ... ... қатар қасіретті бастан ... халқ ... ... ... де ешқашан естен шықпақ
емес.
Жылдар өтіп ұрпақтар алмасса да, қылмысты ... ... ... отандастарымыздың өмірі мән-мағынасынан айрылып, құнын ... ... ... ... ... ... оралтатын болды. Сонымен
кеңес өкіметі Қазақстанды бұрын-соңды болып көрмеген тәжірибе ... ... ... ... халқының тіршілігінің дәстүрлі жүйесін
күйретіп тынды сайып келгенде бұрын болып ... ... әкеп ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты84 бет
Жаппай ұжымдастыру мен күштеп отырықшыландыру тұсындағы қазақстан ауыл шаруашылығындағы салық пен қаржыландыру46 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Қазақстан ашаршылық жылдарында12 бет
1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс қарсаңындағы елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы26 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
XХІ ғасырдың қарсаңыңдағы ҚР-ның әлеуметтік-экономиқалық саясаты22 бет
«Қазақстандағы ұжымдастыру: тәсілі мен зардаптары»4 бет
ІІ-ші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Маньчжуриядағы Жапон империализмінің отарлау саясаты48 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь