Химияны оқытуда модульдік оқыту технологиясын қолдану әдістемесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
ӘДЕБИ ШОЛУ
1 ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мәні, мазмұны, құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық
шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Оқыту процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мазмұны мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2 ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДА МОДУЛЬДІК ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫС НӘТИЖЕЛЕРІ
2.1 Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруда модульдік технологияны қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2 Модульдік бағдарламаларды құрастырудың әдістемелік
ұстанымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.3 Модульдік технологияны қолданудың нәтижелері, артықшылықтары мен кемшіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
3 ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
4 ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі. Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев қазақстандық мектептерді мүмкіндігінше толық технологияландыру міндетін білім беру саласының басты мақсатының бірі деп көрсетті. Бұл мәселе елбасының 2006 жылдың наурыз айындағы қазақстандықтарға арналған Жолдауында білім беру саласының болашағы үшін маңызды фактор ретінде белгіленді [1]. Сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында жалпы білім берудің мақсаты – қазіргі қоғам талабына сай алынған терең білім, білік, дағдылар мен құзырлықтардың негізінде еркін бағдарлай білетін, қойылған мақсатқа танымдық қызмет жасау арқылы жете алатын, өз бетінше дұрыс, тиімді шешімдер қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру екендігі көрсетілген [2]. Оны жүзеге асыру – мектептерде танымдық белсенділігін арттыруға септігін тигізетін оқу процесін ұйымдастыру болып табылады. Себебі, танымдық іс-әрекет – шәкiрттiң бiлiмге деген өте белсендi ақыл-ой әрекетi.
1. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» жолдауы. // Ана тілі, 2006. - №9.
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы. – Алматы,
1999. – 96 б.
3. Қараев Ж.Б. Танымдық белсенділік деңгейлері. // Қазақстан мектебі, 2004. - №3.
4. Омарова Р.С. Оқу – танымдық әрекетті белсендіру. // Қазақстан мектебі, 2006. - №12.
5. Есипов Б.П. Самостоятельная работа учащихся на уроке. - М.: 1961. - 239 с.
6. Қайыпова Ш. Танымдық шығармашылыққа баулу жолдары. // Қазақстан мектебі, 2005. - №7.
7. Хмель Н.Д., Хайруллин Г.Т., Муканова Б.И. Педагогика. - Алматы, 2003. - 368 б.
8. Скаткин М.Н. Активизация познавательной деятельности учащихся в обучении. - М.: Педагогика, 1965. - 198 с.
9. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М.Педагогика. - Алматы, 2002. – 369 б.
10. Щукина Г.И. Активизация познавательной деятельности учащихся в учебном процессе. - М.: Просвещение, 1979. - 160 с.
11. Әбілқасымова А.Е. Студенттердің танымдық ізденімпаздығын қалыптастыру. - Алматы: Білім, 1994. - 192 б.
12. Казмагамбетов А.Г. Научно-педагогические основы формирования системы оценочных притязаний старшеклассников в учебном процессе. Дисс.докт.пед.наук, Алматы, 1999. - 232 с.
13. Шамова Т.И. Проблемы активизации учения школьников. Дисс. конд.пед. наук. М.; 1977. - 368 с.
        
        ГЛОССАРИЙ
Білім беру технологиясы - оқу процесін ... ... тест алу және ... беру ... ретінде мектеп іс-әрекетін басқару үшін жүйелі тәсіл мен ілеспелі тәжірибелік білім жиынтығын ... - ... ... ... ... меңгеруінен көрінетін білім нәтижесі.
Модуль - термин ретінде алғаш математика ғылымында пайда болды. Бұл термин латынның modulus (өлшеуіш) сөзінен ... ... ... ... және оны ... технологиясы біріккен біртұтас функционалдық түйін.
Педагогикалық технология - оқытудың арнайы формаларын, әдістері мен ... ... ... ... жиынтығы.
Оқыту - оқушыны білімдендіру, тәрбиелеу және дамыту мақсатына бағытталған алдын-ала жоспарланған ... ... - ... ... ... ... ... негізделген оқыту.
Модульдік бағдарлама - модульмен оқыту әдістемелік жүйесінің негізгі кешенді құралы.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.............................................................................................2
ӘДЕБИ ШОЛУ
1 ОҚЫТУ ... ... ... БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ............................................5
1.1 ... ... ... ... мәні, мазмұны, құрылымы.......................................................................................................................5
1.2 ... ... ... ... ...
1.3 ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін арттырудың мазмұны мен әдістері..................................24
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2 ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДА МОДУЛЬДІК ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫС ... ... ... ... ... ... ... модульдік технологияны қолдану..............................................................................26
2.2 Модульдік бағдарламаларды құрастырудың әдістемелік
ұстанымдары................................................................................................................29
2.3 Модульдік технологияны қолданудың ... ... мен ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................................................64
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі. Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев қазақстандық мектептерді мүмкіндігінше толық технологияландыру міндетін ... беру ... ... ... бірі деп көрсетті. Бұл мәселе елбасының 2006 жылдың наурыз айындағы қазақстандықтарға ... ... ... беру ... ... үшін ... ... ретінде белгіленді [1]. Сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік ... ... ... ... ... - қазіргі қоғам талабына сай алынған терең білім, білік, дағдылар мен ... ... ... ... білетін, қойылған мақсатқа танымдық қызмет жасау арқылы жете ... өз ... ... ... ... қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру екендігі көрсетілген [2]. Оны жүзеге асыру - мектептерде танымдық ... ... ... ... оқу ... ... ... табылады. Себебі, танымдық іс-әрекет - шәкiрттiң бiлiмге деген өте белсендi ақыл-ой әрекетi. Ол ... ... ... ... ... және ... негiзiнде оқушыларда танымдық белсендiлiктерiнен iзденiмпаздық қалыптасады. Ұлттың болашағы, тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңгі ұрпағының рухани байлығы, мәдениеті, саналы ұлттық ойлау ... мен ... ... ... сол ... ... ... еліміздің жоғары оқу орындары жаңа білім беру ... ... ... да болашақ студент - бүгінгі оқушы жаңа тұрмысқа, жаңа оқу түрлеріне, жаңа қатынастарға тез ... ... ... келіп, егеменді еліміздің білім беру жүйесінде әлемдік деңгейге жету үшін жасалынып жатқан талпыныстар ... ... ... ... отырып, ізденімпаз, терең ойлайтын, өз бетінше нақты шешім қабылдай алатын әрі өз болмысын толықтай таныта алатын жеке тұлғаны ... ... ... мән ... педагогикалық процестің тиімділігінің артуына жағдай жасайтын, сонымен қатар ... беру мен ... ... ... ... ... берілетін білімнің өмірге үйлесімділігімен қатар, әрбір жеке тұлғаның дербес ерекшелігін ескеріп, білімділігіне сәйкес ... ... ... ... дамытудағы оқытудың алдыңғы қатарлы қадамдарының бірі - модульдік оқыту.
Модульдік әдіс сапалы ... көзі бола ... ... мен оқушының өзара ізгілікті қарым-қатынасы негізінде пәнді сапалы меңгеруде игі ықпалын тигізеді. Сонымен, қазіргі ... ... сай ... ... және ... ... танымдық түйсігін жоғары дәрежеде дамытуда туындайтын мәселелерді шешуде көмегі аса мол технологиялардың бірі - ... ... ... ... ... технологиясы жайлы А.П. Юцявичене, В.М. Монахов,
Ж. Қараев, В.П. Беспалько, М. Жанпейісова, Г.И. Шамова [3-8] еңбектерінде аса мәнді ... ... - ... ... білімді игеру қарқыны, өз бетінше маңызды шешімдер қабылдай алу қабілеті мен өзіндік жеке жұмыстар ... алу ... ... ... және ... ... білім берудің дербестігін қамтамасыз етеді. Сонымен модульдік оқыту негізінде қол жеткізуге әбден мүмкін болады.
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі мен ... ... және бұл ... ... ... ... зерттелуі әрі оқытудың тиімділігін арттырудың мақсатында жаңа білім беру парадигмасына сүйене отырып атты тақырыпты таңдауымызға мүмкіндік ... ... ... мақсатымыз химия пәнін оқытуда модульдік бағдарламалар дайындау, осы бағдарламалар негізінде оқытудың тиімділігін арттыру жолдарын ... ... орта ... ... сабағында модульдік технология көмегімен оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... орта ... ... оқушыларының танымдық белсенділігін модульдік технологияны пайдалану негізінде арттырудың дидактикалық ... ... шешу үшін ... ... әдістері қолданылды:
* зерттеу бағыты бойынша ғылыми-әдістемелік, психологиялық, педагогикалық әдебиеттерді талдау;
* оқушылармен, мұғалімдермен, мектеп басшыларымен, ... ... ... ... ... ...
* оқу ... енгізу жолдарын ұсыну, жинақтау, салыстыру;
* модельдеу, жүйелеу, бақылау, сұрау (анкета, сұқбат) сияқты педагогикалық тәжірибе әдістері де ... ... ... ... ... ... ... білім сапасы мен маңызын арттырады. Оқушының оқу-танымдық іс-әрекеті, оқу үдерісінің шын мәніндегі сипаты анықталады, ... осы ... ... ... ... қалыптасуына ықпал етеді.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: Егер жалпы білім беретін орта мектепте химияның теориялық негіздерін зерделеп, соған сай ... ... ... ... қолданса, жеке модульдермен өз бетінше жұмыс жасай білсе, онда мектеп оқушыларына жаңа білім парадигмаларына сәйкес сапалы ... ... ... бір дәрежеде дамытуға игі ықпалын тигізеді, өйткені модульдік технология оқушылардың өздігінен білім алуына, бәсекеге қабілетті тұлға болып қалыптасуына мүмкіндік ... әрі ... оқу ... ... ... құндылығы - орта мектепте химия пәні бойынша модульдік оқытудың тиімді әдістері мен сабақтардың әдістемелік жүйесі ... ... ... ... ... жүйемен жүргізілді.
Зерттеудің практикалық құндылығы - диплом жұмысында ... ... ... мен практикалық ұсыныстарды жалпы білім беретін мектептерде оқушылардың ... ... ... оқу ... ... ... ... оқу орындарына химиядан дайындауға пайдалануға болатындығы дәлелденді.
Қорғауға жұмыстың төмендегі қорытындылары ұсынылады:
* оқушылардың танымдық белсенділігін модульдік технология көмегімен қалыптастырудың ... ...
* ... ... ... ... ... қолдану арқылы қалыптастырудың деңгейлері және көрсеткіштері;
* химиядан тақырыптық сабақтар үшін қажетті модульдерді қолдану әдістемесі.
Зерттеу нәтижелерін ... ... - ... ... ... ... асты. Эксперимент Ө. Жәутіков атындағы республикалық дарынды ... ... ... орта ... жүргізілді. Сонымен қатар, дипломдық зерттеу жұмысының мазмұны мынадай ... ... ... ... ... ... ... қоғамының жарқын қалыптасуына Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған атты студенттер мен жас ғалымдардың Халықаралық конференциясында, АТУ-дағы атты ... мен жас ... ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастырудың педагогикалық жүйедегі даму кезеңдеріне шолу жасай отырып, бұл мәселені деп қарастыра отырып, ... ... ... ... ... ... және ... түрлі инновациялық технологиялардың танымдық белсенділікті арттырудағы көмегін, әсіресе модульдік технологияның педагогикалық мүмкіндіктері баяндалған.
атты екінші тарауда химия ... ... ... ... ... ... технология түрлері, химия сабағында оқушылардың танымдық белсенділігін инновациялық жұмыстар және интерактивті әдістер арқылы арттыру, оқушылардың бейорганикалық химияны ... ... ... ... ... (эксперименттік) жұмыстардың нәтижесі талданып берілген, химиядан тараулар бойынша арнайы модульдер жасауға қажетті ... ... ... ... ... баяндалды.
Қорытындыда жүргізілген теориялық және практикалық жұмыстардың жалпы мазмұны сараланып, оқушылардың танымдық белсенділігін модульдік технология көмегімен арттырудың негіздері ... ... ... ... ... ... тұжырымдар келтірілген.
Қосымшада оқушылардың танымдық белсенділігін анықтау мақсатында жасалынған мектеп мұғалімдеріне және ... ... ... және тест ... ... ... ... химия пәнінен модульдік сабақ өткізу әдістемелері берілген. ... ... ... ... ... ... ... АРТТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мәні, ... ... ... ұғымы және оны қалыптастыру мәселесін көптеген педагогтар, ... мен ... ... ... ... жазған. Бұл мәселенің түп тамыры сонау көне замандардан ... ... құл ... ... ... ... Греция мен Римде басқа мемлекеттермен салыстырғанда қоғамдық даму деңгейi жоғары болды. Құл иеленушi қоғамға ... ... ... ... кезiнде жаугершiлiк ұрыстарға күштi, жiгерлi де бiлiктi адамдар қажет болған, соның нәтижесiнде ежелгi грек тәрбие теориясы пайда болып, бұл ... ... ... ... ... даму жолын бастады [9,10].
Аталған тұжырымдамаларда ақыл-ой тәрбиесiне көп көңiл бөлiндi, әсiресе ... өз ой ... ... ... мән берiлдi. Тіпті Сократтың оқыту барысында шәкiрттердiң танымдық белсендiлiгi мен iзденiмпаздығын арнайы басқарудың маңыздылығын атап ... ... Ол ... танымдық iзденiмпаздығын арттыратын арнайы оқыту әдiсiн-эвристикалық әңгiмелесудi алғашқылардың бiрi болып қолданды. Сократ бiлiмдi жай ғана беріп қоймай, шәкiрттерiмен пікірталас жүргізе ... ... ... қабiлетiн, қызығушылығын арттырып, өз ой тұжырымдарын қорытындылай бiлуге үйретті. Эвристикалық сұрақтарды ... ... ... ... ... ... ... ретiнде қарастырды [11].
Соңынан осы iзденiмпаздықтың дамуына көне Рим философтары үлес қосты. Олар бiлiмдi ... ... ... ... ... ... рөл атқарады деген пiкiр айтты. Демек, антикалық дәуiрдiң өзiнде-ақ педагогтар ... ... ... ... оны дамыту үшiн репродуктивтi және эвристикалық әдiстердi дұрыс қолдану мәселесiне айрықша көңiл бөлген.
Орта ғасыр кезеңінде ... ... ... ... ... келетiн өмiрге дайындау мәселесiне мән берiлдi. Шiркеу қызметкерлерi антикалық дәуiрдегi әдеби және ғылыми мұраларды ... ... оны ... ... ... ... ... ҮI ғасырдың соңында Папа Григорий I шәкiрттерiн латын грамматикасына үйреткен епископты жазалауға үкiм шығарған.
Осыған байланысты орта ғасырдағы оқу ... ... ... ... ... түсiнбей жаттап алу жиi кездестi. Оқылатын материал шындықтан алыс, бұлдыр тiлде берiлдi. Сондай-ақ бiлiмдi жеткiзу сұрақ ... ... ... ... Оқытудың мұндай жағдайында танымдық iзденiмпаздық туралы сөз қозғауға болмайтыны әбден белгiлi.
Оқытудың мұндай догмалық жүйесi шәкiрттiң даму ... ... қана ... олардың танымдық әрекетiне балта шапты. Өкінішке орай бұл жүйе бiрнеше ғасырға созылды.
Қайта өрлеу дәуiрiнде капиталистiк өндiрiстiң дамуына байланысты оқытудың ... ... ... ... ой-өрiсiн дамытуға үндеген еңбектер пайда бола бастады. Қоғам дайындалып жатқан адам ... ... ... ... ... ... ... ой-өрiсi кең, қоғамның алдыңғы қатарлы мүшелерiн қажет ете бастады.
Оқытуды жетiлдiру құралы ретiнде танымдық белсенділіктің ғылыми-теориялық түсініктері Ф. Бэкон, Ф. ... М. ... Д. ...
Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо, Д. Дидро, А. Лавуазье, И.Г. Песталоцци, И. Кант және т.б. еңбектерiнде айтылды [12-21].
ХVI ғасырда өмiр ... ... ... ... ... , - деп, ... танымдық әрекеттің маңыздылығын ерекше атап көрсетті. Монтень таным әрекетiнде оқушының басшылық ролiнiң маңыздылығын түсiндi. Ол: , - деп жазған болатын.
Бұл ... ... ... ... ... мен ондағы мұғалiмнiң ролi туралы идеяның маңыздылығын Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо,
И.Г. Пестолоцци және т.б. мұраларында өз ... ... ... ... оқыту әдiстемесiнiң негiзiн
Я.А. Коменский қалады. Ол: , - деп ... , - ... ... ... ... ... ... меңгеру және соны қолдану нәтижесінде өмiрге пайда келтiру деп бiлдi. Ол еңбегiнде: , - деп ... атап ... ... Я.А. ... ... ... ... туралы пiкiрiн Д. Локк одан әрi дамытып, оқу әрекетiндегi мотиві пен ұмтылысы туралы сөз ете отырып, ... ... ... ... аса ... атап өттi ... ғалым Ж.Ж. Руссо тәрбие мақсатын сөз ете отырып, ... ... ... көрсету керектiгiн айтты. Ол алғаш рет оқытудағы белсендiлiк пен өзбеттiлiк, iзденiмпаздық ... ... ... ... ... ... И.Г. ... әрi қарай дамытты. Ол баланың iзденiмпаздығын дамытудағы мұғалiмнiң ролiн ерекше атап көрсеттi.
ХVIII - ХIХ ғасырдағы танымдық iзденiмпаздық ... ... ... ... ... зор ... ... Песталоции оқыту әдiстемесiнiң жалпы психологиялық қайнар көзiн iздедi, сол арқылы ғана адамның дамуын жүзеге асыруға болады деп ... ... ... ... ... кезеңiндегi қоғамның түрлi сфераларының құрылуы мен тұлғаның белсендiлiгiнiң жоғарылауы арасында байланыс айқындала түсуде. ... ... ... ... ... белсендiлендiру, оны тиiмдi басқару және дамыту, әдiстемелiк, ұйымдастырушылық және моральдiк - психологиялық тұрғыдан ... ету ... ... ... ғана ... ... әлеуметтiк мәселе болып табылады.
Психологиялық - педагогикалық ... ... ... терминiнiң негiзiнде белсендiлiк жөнiнде түсiнiк жатыр. Ол әртүрлi ... ... ... ... көп ... ... ... көрiнедi:
* биологиялық (П.К. Анохин, В.М. Бехтерев, Н.А. Бернштейн, А. ... И.М. ... т.б.) ... ... (Б.Г. Ананьев, М.Я. Басов, Л.С. Выготский, Б.Ф. Ломов т.б.) ... ... (Ш.А. ... Я.А. ... Д. ... Ж.Ж. ... К.Д. ... Г.И. Щукина т.б.) [32-34].
Биологиялық аспект - белсендiлiк мәселелерi түсiнiгiмен байланысты белсендi бастама адамда энергияның жиналуының ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Ол өзiн-өзi ретке келтiрумен негiзделедi. Биологиялық ... ... ... ... ... ... оған тән тұқым қуалау қасиетi. Оны өзара қарым-қатынас ... ағза мен оның ... ету ... ... ... ... жоюға бағытталған физиологиялық механизмдер ғана туып қоймайды, сонымен қатар осы әсердi жоюға мүмкiндiк ... және ... ... ... ... емес, алдағы оқиғаға бағытталған мүмкiндiк беретiн физиологиялық механизмдер де туып отырады (П.К. Анохин). Белсендiлiк ... ... ... сапа ... табылады, бұл тiрi материяның iштей детерминацияланған iс-әрекетiнiң бiр түрi ... ... Адам ... ... ... ... ... мәндiлiк күшiмен де белсендi келедi.
Психологиялық аспект - тұрғысынан белсендiлiк С.Л. ... ... ... психика жөнiндегi детерминистiк түсiнiк беру сұрағының бiр бөлiгi ретiнде қарастырылады. Мұнда белсендiлiк iшкi шарттар арқылы болатын сыртқы себептерiнiң әрекетiнде ... ... ... ... және ол iшкi ... тәуелдi. Iшкi мен сыртқының қарым - қатынасы өзбеттiлiктiң және сыртқы әсер ... беру ... ... ... күрделi шарттардың жоғарылауына сай өзгерiп отырады. Белсендiлiк - адамның жаңа қарым -қатынасына айналады, бұл-адам жеке тұлға ретiнде ... және ... ... қарым-қатынас иесi болған жағдайда болады.
С.Л. Рубинштейн адамның белсендiлiгiн былай түсiндiредi: [35]. Белсендiлiк субъектiнiң ... ... ... Ол қатынас мына сәттердiң болуын қалайды:
- объектiлерге бағытталған ыңғайлы таңдаушылық;
- ... ... ... ... ... қою;
- iс-әрекетке объектiнiң қалыптасуы;
- мәселенi шешуге бағытталуы.
Практикалық әрекеттiң жүру барысында субъект қоршаған әлемге әсер етедi, ... өз ... ... ... ... аспектiдегi белсендiлiк мәселесiн зерттеу берiлген түрлi түсiндiрумен байланысты:
* белсендiлiк баланың таным iс-әрекетiне (мақсатқа жетудiң тиiмдi жолдарын таңдау, талпыныс, дайындық ... ... ... ... ... ... бiр белгiсi ретiнде түсiндiредi;
* белсендiлiк субъектiнiң iс-әрекетке қатынасын (қажеттiлiк, мотив, ерiк күшi, эмоция) көрсететiн негiзгi белгiлермен ... ... ... ... түсiндiрiледi;
* белсенділік жөнiндегi қысқаша сипаттамадағы таным мақсаты -объективтi шындықтағы индивидтiң санасындағы ... ... ... ... ... ... немесе байланысты екенiн түсiну үшiн, таным процессiнiң болуымен, бiр-бiрiнен айырмашылығы бар репродуктивтi және продуктивтi атты таным шындық әлемiнiң көрiнiсi ретiнде ... ... екi ... ие ... ескеру қажет. Белсендiлiктiң дамуы репродуктивтi деңгейден iздеу-орындау арқылы продуктивтi деңгейге ... ... даму ... ... ... ... асады.
Репродуктивтi таным деңгейiнде объект (оқу материалы) сырттай қабылдауда сол деңгейде қабылданады. Т.И. Шамова репродуктивтi танымның мәнiн мақсатқа бағытталған iс-әрекет ... ... ... ... ... ... белсендi таным болып табылады.
Педагогикалық аспект тұрғысынан белсендiлiктiң үш түрiн бөлiп қарауға болады: ақыл-ой белсендiлiгi, ... және ... ... ... ...... бастап шығармашылықтың күрделi түрiне дейiнгi барлық деңгейдегi нағыз әмбебап iс-әрекет шарты болып табылады. Ол түрлi модификацияларда ... ... ... ... ... ... белсендiлiгi және бағдарлы-зерттеу iс-әрекетiне бағытталған зерттеу белсендiлiгi ... ... ... ... (Д.Б. ... көрiнетiн тұлғалық белсендiлiк ретiнде [36].
Ақыл-ой белсендiлiгiнiң орталық ядросын когнитивтi функциялар мен ... ... Н.С. ... ... ... ... [37]. ... белсендiлiк өзiндiк шарттарға сай ой әрекетi ретiнде түсiндiрiледi. Бұл терминнiң кең өрiс алуы, жиi қолданылуы
Д.Б. ... ... ... оның пiкiрi бойынша, интелектуальды белсендiлiк интелектуальды және ... емес ... ... ... ... ... ... табылады.
Танымдық белсендiлiк - жалпы танымдық іс-әрекет феноменiнiң маңызды саласы, оның негiзi ретiнде адамның ең ... ... ... ... ... ... тек шындықтағы биологиялық және әлеуметтiк мақсатта ғана тану емес, сонымен қатар адамның ... ... ең ... қарым-қатынасымен, яғни оның алуан түрлiлiгiне енуге ұмтылуымен, санада мәндi ... ... ... ... ... ... ... белсендiлiк адамға өте маңызды және күрделi құрылым ретiнде өзiнiң психологиялық анықтамаларында көптеген ... ие. ... ... ... ... әр ... таным белсендiлiгiне анықтама берiледi, оның құрамды белгiлерi бөлшектенiп, мазмұны мен ... ... ... ... мәселесi - педагогикалық зерттеудiң терең негiзi екенiн атап өту керек. Оның зерттелуiне маңызды үлес қосқандар:
М.Н. ... И.Ф. ... М.А. ... И.Л. ... М.И. ... және т.б. [38-42]. ... әлеуметтi күшiне байланысты бұл қазiргi диалектикада, бiлiм беру ... мен ... ... болып саналып отыр. Педагогикалық-психологиялық әдебиеттерге белсендiлiкке төмендегiдей анықтамалар берiледi:
* адам зейiнiнiң белсендiлiгiнiң таңдаулы бағыттылығы (Н.Ф. ...
* Т. ... ... ... субъектiсiнiң ақыл-ой қабiлеттерiнiң көрiнуi (С.Л. Рубенштейн).
* әртүрлi сезiмдердi белсендiргiш (Д. Фрейер) [45].
* адамның ... мен ... ... ... ... және ... ... ерекше қорытпасы
(А.Г. Ковалев) [46].
* бiлiмдi қарқынды меңгеруге әзiрлiк, яғни қабiлет пен ұмтылыс ... ... [47].
* ... ... ... мен ... ... қайта құрылу әрекетiнiң көрiнуi (Л.П. Аристова) [48].
* тұлғаның ... ... ... сипатталатын ерiктiк жағдай (Р.А. Низамов) [49].
* оқушының өмiрлiк күшiнiң әсерлiгi (Г.И. Щукина) ... ... ... ... ... әрекеттi жиюға ұмтылумен және бiлiм беру сипатына, мазмұнына қатысты тәрбиеленушi тұлғасының айқындалуы, әрекет сапасы (Т.И. Шамова).
Танымдық белсендiлiк көп түрлi ... ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр ғылым саласымен таңдаулы қатынасы, танымдық әрекетi, оларға қатысушылармен танымдық қарым-қатынасы маңызды келедi. Сонымен бiрге, адамның барлық жоғарғы ... ... ... даму деңгейiнен белсендiруде танымдық белсендiлiк тұлғаның шындықты қайта құру әрекетi нәтижесiнде ұдайы iзденiске жетелейдi.
Балалардың жеке ... ... ... ... ... жас ... ... келедi. Бұл әсiресе баланың логикалық тапсырмаларды белсендi орындауы, жауап ... ... ... ... бiлуге деген ұмтылысы танымдық ойындар арқылы оқу әрекетiнiң мiндеттерiн шешуде айқын көрiнедi.
Оқушыларда оқу-танымдық іс-әрекеттердің өз бетінше жүргізу ... ... - ... аса маңызды мақсаттарының бірі. Мұны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде игеріп, оны танымдық шығармашылық және қарапайым тапсырмаларды орындауда дұрыс қолдана білуге ... ... ... оқушылардың қызығуын толық түрде қанағаттандыратындай, өздерінің танымдық белсенділігін мен дербестігін жүзеге асыратындай жағдай ... ... ... ... ... ... ... нәтежесінде жүзеге асады, ал танымдық әрекет негізінде оқушылардың танымдық ... ... ... ең ... ... ... ... білімдерін өмірде пайдалана білу болып табылады. Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру - оқу үрдісін жетілдірудің негізгі ... ... ... ... ... ... белсенділігін қалыптастыру мәселесіне педагогтардың, психологтардың, әдіскерлердің көптеген еқбектері арналған. Зерттеулерде танымдық белсенділік туралы әр түрлі пікірлер ... ... ... ... іс - ... ... қарастырса, екіншілері жеке тұлғаның ерекше қасиеті ретінде түсіндіреді.
Б.П. Есипов : >, - дейді [51]. ... ... ... ... пен ... ізденімпаздық ұғымдарының ара қатынасы жөнінде бұған қарама-қарсы пікірді ұстанады.
Б.П. Есиповтың пікірімен дауласа ... ... ... ... бола ... дейді, яғни белсенділікті ізденімпаздық шартына жатқызады [52].
Ал Т.И. Шамова оларды бір-бірінен бөле жаруға болмайтындығын атап көрсетеді, ,-деп атап ... ... ... мен Г.И. ... ... ... ... дамытудың неғұрлым тұрақты жүйесін ұсынды [54,55]. Бірінші кезеңнің мазмұны белгілі бір пәндерді оқып-үйренуде оқушылардың оқу ... ... ... ... екінші кезең оқу қызметін жүйелеуден құралады, белгілі бір оқу пәніне ойластырылған танымдық әрекеттің үлгісі осы ... ... ... ... ... ... даму ... кейбір оқыту құралдарын әзірлеуден тұрады. Төртінші кезеңде белгілі бір пәндерді оқытудың дамитын тәсілдерінің, әдістері мен ... ... ... және оның тиімділігі тексеріледі. Зерттеудің қорытынды кезеңінде олардың нәтижелері қорытындыланады. Оқушылардың танымдық ізденімпаздығын дамытудың ұсынылып отырған жүйесі тек ... ғана ... ... бірге белсенділікті де қамтитындығын оңай байқауға болады. ... ... ... ... проблема ретінде В.И. Лазоваяның докторлық диссертациясында зерттеледі [56]. Ол әрбір көзқарасты қарастыра келе, белсенділікті жеке тұлғаның ... деп ... ... ... ... ол адамның әрекетке қатынасынан көрініс табады, бұл әрекет өз бетінше ... ... ... болушылық, ұмтылушылық, оны жүзеге асыру сапасы, алға қойылған мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... Н.В. ... ... диссертациясында да танымдық ізденімпаздық мәселесі өте тыңғылықты да жан-жақты зерттелген [57]. Ол жеке тұлғаның ізденімпаздығы белгілі бір мағынада: ... ... бір ... ... ... ... тұрғысынан, тіршілік әрекетінің белгілі бір саласы тұрғысынан алғанда жүйелі процестерінің белгілеріне ие болады деген қорытындыға келеді. Таңдау ... мен оны іске ... ... жеке тұлға ізденімпаздығының болып табылады. Таңдау актысы мен оны жүзеге асыру жеке тұлғаның өз ... ... ... ... табылады. Таңдау-объективті және субъективті жағдайлардың күрделі диалектикасы. Еңбекте ізденімпаздықтың қалыптасу жағдайы ... ... ... ... пен ... ұқсас категориялар емес, сонымен бірге бұл ұғымдардың ... ... де бар, ал ... ... ... тұрады, өйткені, өмір шындығының белгілі бір жақтары ... ... ... ... жеке адамның белсенділігі дегеніміз ізденімпаздық, ал ... ... ... ... ... ... және ... мәселесіне зерттеушілер, педагогтардың, әдіскерлердің көптеген еңбектері арналған
(1 сурет).
А.Е.Әбілқасымова
.
Т.И.Шамова
.
И.Ф.Харламов
.
А.Ғ.Қазмағанбетов
>.
Танымдық іс-әрекет белсенділігі
А.Байтұрсынов

Я.А.Коменский
.
Ы.Алтынсарин
.
Т.Сабыров
.
1 сурет. Оқыту процесінде танымдық белсенділікті ... ... ... және ... дамытудың қайнар көзі болып табылады, ал танымдық қажетсінудің мынадай сипаттамалары бар.
* танымдық қажетсіну - ең ... жаңа ... ... ... жаңа ... өзі ... ... түрлі нысандарда: жаңа ынталандыруда, зат туралы жаңа білімде, дүние туралы ... жаңа ... ... ...
* танымдық қажетсінуге деген .
* танымдық қажетсіну нақты жағдайға бейімделу міндеттеріне тәуелсіз және ең алдымен, ... ... ... ... сезімталдықпен тығыз байланыс (Матюшкин, 1991).
Сонымен танымның негізгі және білімнің ақиқаттығының шарты - ... ... ... Оқушылардың танымдық әрекет құрылымы: танымдық қызығушылықтан, танымдық ... ... ... және ... әрекеттен тұрады.
Танымдық ізденімпаздықтың мазмұнына Г. Н. Кулагинаның көзқарасы неғұрлым нақты көзқарас болып ... , - ... ол. ... ... ... ... қалыптастыру проблемаларын практикада шешудің түрлі жолдарын бөліп көрсетуге болады:
* танымдық іс-әрекеттің дербестігін қалыптастыратын өзіндік жұмысты ұйымдастыру мен оқу ... ... шешу ... ... ... ... ... арқылы;
* іс-әрекеттің бағдарланушылық негізін құрайтын жалпылама білімдерді ... ... ... ... ... ... енгізу арқылы;
* оқу іс-әрекетін өздігінше бақылауды дамыту арқылы.
Бейнелеп айтқанда, жеке ... ... ... ... ал ... - ... белсенділік. Жоғарыдағы шолудан танымдық ізденімпаздық мазмұнын бір аяда ғана ашуға болмайтынын, яғни оны жүйелі түсіндіруді талап ететін күрделі ұғым деп ... ... ... байқадық.
ТАНЫМДЫҚ ӘРЕКЕТ
Танымдық қызығушылық
Танымдық дербестілік
Шығармашылық ... ... ... ... тереңірек танысуға ұмтылу
Білуге құмарлық
Жаңа фактілерге қызығушылық
Белгілі бір бағытты таңдау
Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру
Зеректілік, саналылық
Ізденімпаздық
Даму ... ... ... ... болжау
Білуге құмарлық
Ізденімпаздық
Білімпаздық
Шешімпаздық
Іс-әрекет нәтижесін түйіндеу
Болжамды бақылаулармен, жаттығулармен, эксперименттер
мен тексеру
2 сурет. Оқушылардың ... ... ... Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың
педагогикалық шарты
Бүгінгі қоғамда оқушының академиялық-энциклопедиялық білім жиынтығы жеткілікті болғанымен, күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл оның өмір сүру үрдісінде қажетті құзіреттіліктерінің қалыптаспағанын айғақтайды. ... ... 12 ... ... орта ... ... ... міндетті білім беру стандартының жобасында деп көрсетілген [58]. Әрине, бұл жердегі әрекет-танымдық әрекет. Танымдық ... - ... ... ... өте белсенді ақыл-ой әрекеті. Психологтардың зерттеулеріне қарағанда, танымдық іс- әрекеттің қалыптасуы өздігінен тұйыққа тірелген автономиялық ... ... Ол тек ... орта ... ... ... қызмет сипатымен ғана емес, жеке тұлғаның кәсіби іс-әрекеті, танымдық қажеттілігін оятуға ... оқу және ... ... ... өзінің жеке басының белсенділігімен, ұжымдық іс-әрекет рөлімен және оның ұстанған позициясымен үндесе жүргізілетін күрделі ... ... - ... іс-әрекеттің қозғаушы күші. Оқушының қызығу жәрдемімен оқып- үйрену ... ... ... ... ... өз күшіне, мүмкіндігіне сенімі артады, кісілігі қалыптасып дара тұлғалық сипаттарға ие бола бастайды.
К.Д. Ушинскийдің пікірінше, оқытудың ... ... ... ... және ... білу ... ... қойып, оны оқушыларға жеткізу, оқыған кітабын шәкірттеріне әңгімелеп беру, сурет бойынша ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ мұғалімнің ролін ескере отырып, ол оқушының белсенділігі мен ізденімпаздығын дамыту мақсатында ұйымдастырылған дербес бақылау және ... ... ... ... сияқты өзіндік жұмыстардың маңыздылығына тоқталады.
Н.Г. Чернышевский еңбектерінде танымдық белсенді әрекеттің оқыту барысында алатын орнына мән берді. , - деп жазды ... ... ... адам ... шығарудағы ақыл-ой тәрбиесіне, оқытудың индуктивті әдісіне көңіл бөлді, ... ... ... ... ... қабілеті дамиды деп есептеді. , - деп жазды ол [60].
А.В. Герценнің пікірінше, оқушылар білім көзі-кітапта екендігіне саналы түрде қарауы және ... ... ... ... оқуы керектігін айтты. , -деді ол [61].
А.А. Кирсанов оқушылардың танымдық белсенділігін дамыту мақсатында оқу процесінің әр ... оқу ... ... ... ... ... ... тапсырмалардың тиімділігін ғылыми тұрғыда дәлелдеп берген [62].
П.Ф. Каптерев педагогикалық үрдіс оқушы мен мұғалімнің бірлескен әрекеті: бір ... бұл - ... ... ал ... ... - оқушының өзіндік ішкі әрекеті. Ол оқушының білім игерудегі белсенділігі мен қызығушылығына, талпынысына ерекше мән берді. Каптерев ... ... ... ішкі мүмкіндіктерін зерттеуді бірінші орынға қойды [63].
Н.Ф. Талызина, психологиялық заңдылықтарға сүйене ... ... ... ... ... оқушылардың ойлау өрісін кеңейтіп, ой қиялын қияға жетелейді, танымдық белсенділігін арттырып, білімдерін ... деп ... ... ... дидактикалық міндеттерді шешуде Ы. Алтынсарин үлкен үлес қосты [65]. Ол оқытудың жеке ... ... ... ... ... - бұл ... ... құштарлығын оятатын, алған білімін тереңдету мақсатында өз бетінше білім көтеруіне бастайтын ... ... ... ... ... жаттықтыру. [66].
Қазақтың көрнекті педагог-ғалыидары М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, С. Көбеев балалардың танымдық қызығушылығын тудыра отырып, танымдық ... ... ... ... ... ... ... бала білімді тәжірибе арқылы өздігінен алу керек , мұғалімнің міндеті балаға жұмысты әліне қарай шағындап беру және белгіленген мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... Жұмабаев оқыту процесінде қарапайымнан күрделіге көше отырып, өз бетінше оқуға, өз бетінше білім алуға үйрету қажеттігін көрсетеді. Ол: , - деп ... ... ... , - деп жас ... ... оқуға ынтасы үйдегі тәрбиесіне байланыстылығын айтты .
Р.С. Омарованың ғылыми зерттеулерінде , - делінген [71].
Ресейде 50-ші ... ... ... ... - ... ... ... сипатта болды. 50-ші жылдардан кейін ғылыми-техникалық прогресс оқу үрдісінің тиімділігін арттыру және өмір талабына сәйкес оқыту әдістемесін жасауда ... мен ... ... ... ... ... ... көңіл бөлді. Бұған оқушының танымдық әрекетін дамыту теориясына тоқталған Е.А. Голанттың оқу үрдісіндегі оқушының ойлау қабілетін ... ... ... ... ... ... мысал бола алады [72].
Оқушылардың танымдық белсенділігін, ақыл-ой қабілеттерін дамытуда, ... ... ... мен ... ... ... саналылығы және біліктігін қамтамасыз етуде өзіндік жұмыстың маңызы зор.
Е.Я. Голант білімдер жүйесін меңгерудегі баланың дербестігі мен ... - оның ... ... ... ... ... білу ... артуына ықпал ететін құрал деп жоғары бағалады.
Танымдық белсенділік - бір ғана белгімен көрсетуге болмайтын ұғым, оның ... ... ... ... ... ... ... деп адамның іс- әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. Таным - бұл әр ... ... Ол ... ... ... бағытталған ой қозғалыстарының адам миында бейнеленуі (Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. ... ... ... ... ... - ... ... іс- әрекет пәнімен тікелей араласу дәрежесін анықтайды. Оқушылардың белсенділігін басқару дәстүрлі түрде белсендіру деп аталады. Белсендіру - бұл оқытушының ... ... ... әрекеті, мазмұнды, көлемді оқу қолданылатын және қызығушылығын ... ... ... арттыратын, көзқарасын кеңейтетін , білімді меңгерудегі оқушының өзіндік үйренуі, дағды мен шеберліктің қалыптасуы, оларды тәжірбиеде ... ... ... ... ... ... ... табылады. Танымның мақсаты жеке тұлғаның санасындағы обьективтік шындықтың бейнеленуі болып табылады. (Н.Д. Хмель, Г.Т. Хайруллин, Б.И. Муканова) ... ... деп ... ... ... - ... және ... - жігерлік бөліктерінен тұратын тұлғаның интегралдық құрылымын, сипаттамасын айтамыз. Танымдық белсенділіктің әр ... ... тән ... бір ... ...
* ... - тұлғалық қызығуды тудырады, оқу-танымдық белсенділікті оятады;
* ... ... оны іске ... үшін ... ... және жүзеге асыруға мүмкіндік береді;
* процессуалды - жігерлік оның аяқталуын ... ... ... ... өз ... ... ... белсенділіктің белгілі бір кезеңін жүзеге асырады. Оқушының танымдық белсенділігі өз кезегінде қабылдау, есте сақтау, ойлау, қиялдау үрдістері мен зейінін ... ... ... етеді. Оқу барысында оқушының таным белсенділігін арттыруды олардың өз бетінше танымдық ықылас-ынтасын, шығармашылық әрекетін дамытатындай етіп ... ... ... үш дәрежесін ажыратуға болады:
* 1-дәреже-жаңғыртушы белсенділік - материалды жадылап, қайта жаңғыртуға, үлгі бойынша қолданып, меңгеруге ... ... ... бірінші дәрежесіне тән көрсеткіш оқушының бойында білімін тереңдетуге деген ... ... ... ... ... - ... оқығанын зерделеуге, оны өзіне белгілі ұғымдармен байланыстыруға, білімін жаңа жағдайларда пайдалану жолдарын меңгеруге ... ... ... дәрежеге тән көрсеткіш оқушының бастаған істі аяғына дейін жеткізуге ұмтылуынан, ... тап ... оны ... ... қарастыруынан байқалатын үлкен дербестігі.
* 3-дәреже-белсенділіктің шығармашылық дәрежесі - оқушының тапсырманы шешудің тың ... ... ... ... сипатталады. Бұл дәреженің ерекшелігі - мақсатқа жетудегі табандылық, танымдық ынтаның негіздері мен әр алуандығы.
Қазіргі кездегі педагогика өкілдерінің пікірі ... ... ... ... оқу ... ... ... арттыру болып табылады. Бұл үшін оқыту саналы, ерікті негізде жүргізіліп, оқытуда дайын білімді беру, есте сақтау, қабылдау ғана ... ... ... өз ... қызмет нәтижесінде кеңею керек. Осыдан оқушының жеке тәжірибесі мен іс жүзіндегі іс-әрекеті шығады. Білім, білік, дағды оқушыда өзіндік белсенділік ... ал бұл ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады. Оқушының танымдық белсенділігін арттыру жұмыстары сабақ үрдісінде жүреді. ... ... ... ... ... оқыту формаларын ұйымдастыруға болады: жеке оқыту, ұжымдық оқыту (шығармашылық сабақтар семинарлар, конференциялар, олимпиада, экскурссия, іскерлік ойын т.б.) жеке ... ... ... ой, ... ... ғылыми апталық, жобалар т.б.) арқылы, оқушылардың өзіндік ұйымдастыруы барысында жүзеге асыруға болады.
Оқыту барысында оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру үрдісінің ... ... ... ... ... - ол оқытудың жалпы және нақты мақсаттарынан тұрады;
* уәждік компонент - ол ... ... ... мен тәсілдердің көмегімен оқушылардың бойында танымдық қажетсінудің пайда болуын қамтамасыз ... ... ... - ол ... деген дидактикалық өзара іс-қимыл барысында және ұстаздың тікелей ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында игерілетін білім мен әрекет тәсілдерінің жүйесін қамтиды;
* ерік компоненті - ол оқушылардың назарын, қажыр-қайратын шоғырландырады, ... ... ... ... ... ... мұның өзі білім мен әрекет тәсілдерін игеруге, танымдық қажетсінуді қанағаттандыруға және сайып келгенде, оқыту мақсаттарына қол жеткізуге ... ... ... ... - ол оқу ... ... талдауы, олардың алға қойылған мақсаттарымен үйлестіру және қажет болған жағдайда оқытудың келесі кезеңін жобалау кезінде ескеру үшін ... ... ... ... ... В.А. ... танымдық іс-әрекеттің мақсатын белгілеудің үш нұсқасын бөліп көрсетеді , олар ерік күшінің түрлі сипатын анықтайды:
* оқу-танымдық әрекет ... ... ... ... бұл ... жеңіл-желпі қабылдайды, бұл ерік күшінің төмен болғанына байланысты;
* ... ... ... тақырыпты хабарлайды, осыған сәйкес танымдық іс-әрекетті жүзеге асыруы ... ... осы ... ... оның ... өзі немесе мұғаліммен бірге айқындайды, мақсаттың қойылуында ізденімпаздықтың көп болуы ерік күшінің неғұрлым жоғары деңгейде болуын айқындайды;
* ... ... ... ... ... өз ... айқындайды, бұл - жеке өз бетімен жұмыс ңстеу болып табылады.
Мұндай ... ерік ... ... ... жоғары [78]. Жеке адамның ерік күшін іске асыру үшін мақсат қою маңызды. Ал бағалау-нәтижелік компоненті нәтижелерді өздігінен бағалау өлшемдері мен ... ... ... ... ... кезінде оның дербестігі, өздігінен істейтін әрекеті арта түседі.
* іс-әрекет бағытын, нақты ... ... өз ... ... ... бақылау;
* жұмысты орындауда жоспар түзіп, өз жұмысының қателерін ... оны ... ... ... ... ... келтірілген компоненттер бір-бірімен тығыз байланысты болып, бірін-бірі толықтырып отырады.
Сонымен ... ... ... ... оқушы мен оқытушының іс-әрекеттерін нақтылауға болады (3 сурет).
Оқушылардың танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын туғызу, белсендіру
танымдық қажетсіну, әрекет мақсатын ұғыну
мотивтік
Оқушылардың белсенділігін арттыруға жағдай жасау, ... ... ... ету, оқу ... ... ... ... дамыту
Оқу біліктерін дамытуға, өзіндік жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру
Мазмұнды-операциялық
оқу үрдісінде кездесетін қиыншылықты жеңуде еріктік талпыныс жасауға дайын болуы
еріктік
оқушылардың өзіне сенімділігін, бағдарланушылығын ... ... ... және өз ... баға ... жасау, әрекет қорытындысын болжау
нәтиже
3 сурет. Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастырудағы іс-әрекет құрылымы
Оқушының ... ... ... ... ... жұмыс жасауға үйрету сияқты міндеттерді тек қана ... ... ... ... ... бұл үшін оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... ... мектепте өзінің жас ерекшелігіне сай берілген білімді тиянақты меңгеріп, алынған білімді, қорытындыларды талдай білуі тиіс. Оқушыларды сабақ ... және ... тыс ... өз ... ... ... кеңейтіп, оны белгілі бір жүйеге келтіру арқылы ... ... ... ... берік игертеді және өз бетінше тапсырмалар орындауда қажетті ұғымдарды сапалы, еркін қолдана білуге үйретеді.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруда тапсырмалардың орны ... ... ... ... ... үшін тапсырмаларды орындата отырып, осыдан нәтиже шыққанда мадақтау керек. Орындаған тапсырма үшін ... ... ... ... ... ... Оқушылардың танымдық іс-әрекеттерді жоспарлау және ұйымдастыру ... ... ... шешудің маңызы зор.
Оқушы оқу танымдық іс-әрекеті арқылы қоршаған ортаны ғылыми түрде ... ... ... ... ... ... Оқыту үрдісінде М. Данилов танымдық тапсырмаларды беруде мұғалімдерге мынадай қағидаларды ұсынды [79] :
* ... ... пән ... бастау алуы;
* маңызды тапсырманы орындауға нақты жағдайларды құру үшін ... даму ... ... ... ескеруі;
* тапсырмалар мазмұны оқушылардың ойын, елестетуі мен қабылдауын, ... ... ... үшін қажетті ақпараттардан тұруы;
* оқушылардың оқу қызметін ... ... үшін ... жағдайды қалыптастыруы;
* оқушыларды тапсырмаларды шешуге үйрету, оларды алдымен ... одан ... ... ... бірте-бірте өз бетінше жеке қызмет жоспарына ауыстыруға қажетті тәсілдермен қаруландыруы.
Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін, белсенділігін қалыптастыруда олардың қабілеттерін ... ... жан ... ... ... етіп, ізденісіне, талабын ұштауға білім деңгейін жетілдірудің маңызы ерекше. Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекеті-күрделі процес. Ол іс-әрекет мақсатын, ... мен ... ... мен әдістерін, мотивтерін, деңгейлерін қамтиды. Оқу-танымдық іс-әрекет - шәкірттің білімге ... өте ... ... ... Ол ... ... мақсаттан, таным қисындарынан және әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады. Оқу үрдісі ... ... ... ... жүзеге асады, ал оқу-танымдық, әрекеті негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі ... ... ... ... көздейтін ісі, білімнің қоғамдық мәнін ұғыну, қоғамға қызмет ету қарқынын үдету ... ... ... Белсенділіктің жоғары көрінісі оқушылардың алған білімдерін өмірде пайдалана білуі болып табылады. ... ... ... жеке ... ... ... қажетсінуін, белсенділігі мен ізденімпаздығын қамтитын танымдық, еріктік сезімталдық үрдістер мен мотивтері бірлігі нәтижесінде оқушылардың интеллектуалды, жеке қасиеттерін және кәсіби біліктерін ... оқу ... ... мен ... ... игеруді көздейтін жан-жақты оқу жұмысы. Демек-оқу танымдық іс-әрекет-оқушылардың негізгі іс-әрекеті болып табылатын күрделі құбылыс. Ол оқу ... ... ... ... ... ... бастап күрделі шығармашылық үрдістің қалыптасуымен аяқталатын түрлі сезімдік көріністермен және т.б. сипатталады. ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығы мен қажетсінуін, белсенділігі мен ізденімпаздығын ... ... ... ... ... мен ... ... нәтижесінде оқушылардың интеллектуалдық, жеке қасиеттерін және кәсіби маңызды біліктерін ... оқу ... ... мен ... ... ... ... жан-жақты оқу жұмысы - деп анықтама беруге мүмкіндік болды.Берілген анықтама ... ... ... - ... ... ... болып табылатын күрделі үрдіс бола отырып, ол оқу міндеттерінің шешіліп, мақсаткерлік, мотив, ... ... ... ... күрделі шығармашылық үрдістің қалыптасуымен аяқталатын түрлі сезімдік көріністермен т.б. сипатталады деген тұжырым ... ... ... ... күрделі үрдіс болғандықтан, мұғалім мен оқушының бірлесіп жасайтын тиімді, сапалы әрекетін керек етеді. Егер педагог оқыту жұмысын ұйымдастыруға, ғылыми білімді ... ... ... ... белсенділігін арттыруға күш-жігерін жұмсайтын болса, оқушылар білімді терең ... ... ... ... ... ... білімін толықтыруға байланысты белсенді түрде іс-әрекет жасауға міндетті. Мысалы, сабақ барысында мұғалім оқу материалын ... ... ... ... ... оны ... тыңдап, өздігінен қосымша әдебиеттер мен оқу құралдарын оқып, өтілген материалдарды терең және сапалы түрде меңгеруге әрекеттенуі ... ... ... - ... ... білуге деген ынта-ықыласының, құштарлығының ерекше көрінісі. Мысалы: мұғалімнің баяндап тұрған жаңа материалын түсінү үшін, оқушының оны ... ... ... ... білімін кеңейту үшін өздігінен кітап оқып бақылау тәжірибе жасау сияқты жұмыстар жасауы қажет. Өйткені өтілген материалдарды саналы қайталауда, жаңадан білім ... оның ... мен ... ... ... мүмкін емес. Яғни оқушының белсенділігі оқу үрдісінің барлық кезеңінде орын алуы қажет.
1.3 ... ... ... технологиялар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мазмұны мен әдістері
терминін Польшада ХХ ғасырдың ... ... З. ... ендірген. ұғымы (латынша Novus - жаңа) жаңа енгізілім деген мағынаны білдіреді. Жаңашылдық - ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), ал инновация-осы құралды меңгеру үрдісі. Педагогикалық инноватика-теория мен тәжірибенің ... ... ... ... ... ... жаңалықтың екі типі туралы айтуға болады:
- таза , ... ... ... белгілі кезеңде жаңалық деңгейінде тұрады, яғни жаңа белгіленген ақиқат түрінде көрінеді;
- , қоспасы бар немесе нақты айтқанда мен ... ... ... ... ... ... берудегі инновациялық технологиялар бүгінгі таңда уақыттың басты талабы ретінде қоғамдық дамудың құрамдас бөлігі ... ... ... мен ... ... ... ... айырмашылық мынада: қалыптасқан білім беру жүйесі білім алушылардың тұлғалық ерекшеліктерінің белсендірілуіне бағытталмаған. Ал оқу үрдісі өз мәні ... ... ... ... ... мәні ... үрдісіне инновациялар қандай жаңа нәрсе енгізіп жатқандығын анықтауда.
Инновация барлық кезде мұғалім іс-әрекетін сүйемелдеп жүреді. Мұндағы шығармашылық бастаулардың көрініс табуының формалары, ... мен ... ... инновациялық мідениетін қалыптастырумен тікелей байланысты.
Инновациялық білім беру технологияларын іске асыруға қажетті біліктер тобын анықтай отырып, біздер терминін кең ... ... ... ... ... ... белсенділікті іске асыру дегеніміз - мұғалімнің келесі ... ... ... ... жеке ... мен ... ... осы мәселелерді шешу тәсілдерін негіздеу, өз мүмкіндіктеріне ... ... ... алу, ... іске ... ... шарттарды анықтау, нақты педагогикалық жағдай үшін инновацияларды жобалау, мәселені, мақсатты анықтау, инновация негізіндегі ғылыми идеяны түсіне білу, өз ... ... үшін оның ... әзірлеу, нәтижелерді бағалау көрсеткіштерін анықтау, инновацияларды пайдаланудағы өз іс-әрекет ... ... ... ... салыстыру, біртұтас білім беру үрдісіне жаңа технологияларды ендіру.
Инновациялық технологияларды таңдау кезінде мұғалім бойында мақсатты айқындау қиындығы ... ... ... мен ... мүдде мен инновациялық шешімнің қиындық дәрежесі, бұрынғы мен жаңа көзқарастар арасындағы диссонанс болуы мүмкін. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыстар жасай білетін, негізгісі алдына мақсаттар ... ... ... көздейтін шәкірт дайындау жолында тиімді де нәтижелі технологияны таңдауы аса қажет деп ... ... ... бір ... ... ... ... теориялық зерттеулер (Г.А. Бохарева, В.Ф. Исаев, Г.А. Кружнина, Т.И. Щукина және т.б.) [80-83] , кәсіби іс-әрекетке ... ... ... туралы С.Л. Рубинштейннің ережелері, жүйелік-құрылымдық әдіс идеясы
(В.Г. Афанасьев, А.Н. Леонтьев және т.б.) [84-85], егер ... ... ... бірлікте болса, сана мен қасиеті жоғары деңгейде қалыптастырылса, онда ... ... деп ... болады.
Мектепте инновациялық білім беру технологияларын іске асырудағы мектеп мұғалімі мен оқушыларының іс-әрекеттері инвариантты. Өйткені, әдіснамалық ... ... ... мен оны іске ... ... ... ортақ болып келеді.
Инновациялық білім беру технологиялары негізінде мектеп оқушыларының интеллектуалды дамуының сапалық деңгейлері анықталып, оған қойылатын талаптардың неізгі ... ... ... ... ... ... оқытудың инновациялық технологияларын қолдануға оқушылардың дайындығын қалыптастыруға бағытталған педагогикалық жүйені құру үшін ... ... ... ... ... ... ... мен оны қолдануға байланысты мұғалімнің кәсіби іс-әрекетінің едәуір маңызды аспектілерін модельдеу;
- ... жеке ... және ... ... ... ... ... модельдеуші іс-әркетті нақты жоспарлау, арнайы нұсқаулар құру, қатысушыларды даярлау;
- оқудың инновациялық технологияларын қолдану нәтижелерін анықтау үшін ... және ... ... ... ... ... және бағалау.
Сапалы білім беруде жоғары нәтижелерге қол жеткізетін осындай инновациялық ... беру ... ең ... - бұл ... ... технологиясы.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2 ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДА МОДУЛЬДІК ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫС НӘТИЖЕЛЕРІ
2.1 Оқыту ... ... ... белсенділігін арттыруда модульдік технологияны қолдану
Даму жолындағы Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуы барысында ... ... ... ... қоғамдық тұрғыдан үлкен маңызға ие. Білім беруді реформалауды ... ... және бір ... ... ... ... оқыту процесін технологияландырудың қажеттігінен туып отыр. Осы мәселе жаңа қабылданған заңда атап көрсетілген. ... ... ... ... ... әр ... ... технологиялары жасалып, білім беруде қарқынды қолданылып жатыр [86].
Инновациялық білім беру ... іске ... ... ... ... ... ... іс-әрекет құрылымын модельдендіруі тиіс. Осыған байланысты осы бағытта мұғалімді даярлау шарттарының ... ... ... ... осы жаңашылдық контексін модельдеуден өтуі керек, яғни инновациялық ... іске ... ... осы ... ... іске асуы ... Мұнда модельдеу, пәндік-мазмұндық және оқытудың әлеуметтік-психологиялық жағын қарастыруымыз тиіс.
Педагогикада қамтыған технология екені белгілі. Бұл - ... ... ... ... оқытуды
(П. Юцявичене, Т.В. Проснякова, В.И. Панченко, Г.Қ. Нұрғалиева,
Н. Оралбаева, Л. Екшембаева, К. Сариева, З. Бейсенбаева, М.М. ...
К. ... т.б) [87-96] әр ... ... ... ... өте ... Әсіресе П.А. Юцявичененің зерттеулері осы оқытудың жоғары нәтиже беретінін дәлелдейді [97].
Модульдік ... ... ХХ ... ... ... АҚШ, ... және т.б. ... мемлекеттер педагогикасында дәстүрлі оқытудың альтернативі түрінде пайда болды. Оның негізін ... ... ... Падуа университетінің профессоры С.Н. Постлезвейт болған. Модульдік оқытудың ... ... бірі - ... Дж.Д. Рассельдің пікірінше [98].
Біздер үшін модульдік технология аса маңызды. Өйткені ол инновациялық білім беру технологияларын тек қана осы ... ... ғана іске ... ... ... ... ... іс-әрекетін қалыптастыруға мүмкіндік беруді, сол арқылы бұл технология іс-әрекет теориясының жетекші ережелерінің ... іске ... ... ... ... оқыту үшін білім алушының оқу мазмұнын өзі құрауы қажет, осы жағдайда ғана ол берік түрде игерілетін ... ... ... субъект-субъектілік негізге көшіру іске асырылады.
Модульдік оқыту негіздері М.Г. Тересявичене, П.И. ... Т.И. ... М.А. ... П.А. ... еңбектерінде толық әрі нақты әзірленіп, баяндалған [99-101]. Модульдік ... ... ... ... ... ... Юцявичене оның маңызын былай анықтайды: .
Модульдік әдіс сапалы оқыту көзі бола отырып, мұғалім мен ... ... ... қарым-қатынасы негізінде пәнді толық меңгеруде игі ықпалын тигізеді. Модульдің дербестігі, икемділігі, дербестігі мен өзгермелігі оқушылардың жеке ... ... ... белсенділігі мен шығармашылық дербестігінің қалыптасуына жағдай жасайды. Яғни, оқушының жеке тұлғалық қасиеттерін дамытуға әсер етіп, оны ... ... ... ... ... ... бірі-осы модульдік оқыту технологиясы.
терминінің семантикалық мәні терминімен ... Өз ... біз оның ... анықтамасына бағдарланамыз: . Бұл келесі компоненттерден тұратын, оқу курсының жеке дара ... ... ... ... ... ... басқарудан;
* практикалық тапсырмалардан;
* бақылау жұмысынан тұрады.
Сонымен, осы модуль модульдік оқытудың құралы ... ... ... оған ... енеді:
* іс-әрекеттің мақсатты жоспары;
* ақпараттар банкі;
* дидактикалық мақсатқа қол ... ... ... ... ... модуль оқу мазмұнын, әдістерін, өз бетінше әрекет ету деңгейін, оқу-танымдық іс-әрекет қарқынын жекелендірген оқыту бағдарламасы ретінде көрінеді. Модульдік оқыту ақыл-ой ... ... ... ... ... ұғымы - іс-әрекеттің бағдарлы негізіне сүйенеді.
Модульді оқыту технологиясын қолданудың міндеттеріне, ғалым М.Жанпейісова оқу модулінің үш құрылымды ... яғни ... ... және қорытындыдан тұруы негіз болатындығына тоқталады .
Модульдік ... - ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыс істей алу мүмкіндігі, оқудың әдістері мен тәсілдері бойынша оқытудың дербестігін қамтамасыз етеді.
Модульдік оқыту ... ... ... өз ... ... ... алу ... дамыту, оқу материалын өңдеудің жекеленген тәсілдері арқылы жұмыс ... ... ... ... технологиясының принциптері:
* модульділігі, динамикалығы;
* білімнің ұтымдылығы және шапшаңдығы, олардың жүйелілігі;
* икемділігі мен ... ... ... ... мәні ... оқытудың әртүрлі жұмыс формаларын және амалдарын қолдана отырып өз бетінше білім алуынан тұрады, ал мұғалім оқушының іс-әрекеті арқылы ... ... ... ... ұсыныстарды, сонымен қатар оқушының іс-әрекетін басқарып отырады. ... ... ... - ... ... ... түрде модульге негізделген оқыту.
Оның бірнеше этаптары бар:
* оқушының алған білім деңгейін анықтау;
* оқытудың мақсатын нақтылау;
* ... оқу ... ... ... ...
* өзіндік оқу іс-әрекеті;
* игерілген материалдарды және іс-әрекет тәсілдерін жалпылау;
* білімнің жалпы деңгейін және алдағы оқытудың шешімін ... ... ... жүйемен оқытудың негізін құраушылар:
* барлық оқу материалдары модульге бөлінген, әр ... ... ... ... ... ақпараттар блокта символика, суреттер, кестелер болады;
* оқу материалында теориялық білімдер реттеліп, жоғары дәрежеде күрделі деңгеймен жазылуы тиіс;
* әрбір ... ... ... ... ... ... мен оқушы арасында субъект-субъектілік қатынас қалыптасады;
* оқушы өз бетінше оқу ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданады.
Модульдік оқытудың басты ерешеліктері: модульдік оқыту жүйесі тиімділігі-оқушылардың қызығушылығын, қажеттілігін саралай алуы, әрі оқушы да, ... да, оқу тобы да ... ... ... ... тек ... ... ғана олардың ішкі мүмкіншіліктерінің көзін ашып, екі жақты белсенді біртұтас әрекет жасауға уәждейді. Мұғалімнің оқушылармен қарым-қатынасы өзгеріп, оқушы көп ... өз ... ... ... ол мақсат қоюға, өзін жоспарлауға, нақты шешімдер қабылдауға және өзін бағалауға үйренеді.
2.2 Модульдік бағдарламаларды құрастырудың ... ... ... ... - жеке модульдерден тұратын модульді бағдарлама. В. Пасвянскене зерттеулерінде модульдік оқытудың құралы - модульдік ... ... ... ... бағдарламаларды әрі соған сәйкес модульдерді құрастыру - кез келген пәнді жетік білуді талап ететін күрделі жұмыс.
Модульдік оқытудың ... ... ... құрамына енетін модульдердің сапасына және әр модуль бойынша қойылатын мақсатқа байланысты. Ең алдымен біз модуль мен модульдік бағдарламаның құрылымын ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Мақсат дегеніміз - оқытушы мен оқушы іс-әрекетінің жоспарланған нақты нәтижесі. Модульдік оқытудың дәстүрлі оқытудан ... яғни ... ... ... жоспарлануында және соған жету жолында өзара белсенді білім алып, екі жақты тең дәрежеде ... мен ... ... жүзеге асырылуында.
Модуль бойынша қойылатын мақсат негізгі бас мақсатты құрайтын жеке кіріккен кешенді мақсаттарға сүйенеді:
o біріншіден, ... және оқу ... ... ... болуы шарт, себебі мақсаттың адекваттылығы сапалы білімді қалыптастырумен қатар, оқушылардың танымдық іс-әрекетін белсендіреді;
o екіншіден, мақсат нақты әрі дәл ... ... ... ... ... химия пәнін терең меңгеруіне көмектеседі;
o үшіншіден, мақсат оқу матеиалын меңгеруге және оның нәтижесін ... ... ... ... ... оқушыда әрекет жасау уәжі неғұрлым күшті болса, мақсаттың уәж ... ... де ... ... көруге болады.
o төртіншіден, мақсат тәжірибенің жүйелі, сабақтасқан деңгейлілігіне тәуелді, яғни жалпы оқу мазмұнының дұрыс құрылуы оқушының ... ... ... ... ... төрт өлшем негізінде алдымен оқу блогы, кейін модуль бойынша мақсат айқындалғаннан кейін оқыту мазмұнын ... ... ... ... ... зерттеу жұмысымыздың екінші бөлімінде модульдік бағдарламалар құрастырамыз:
* ақпараттық материалдардың мақсатты құрылу ұстанымы - ақпараттар жиынтығы мазмұны дидактикалық мақсаттардан ... ... ... ... ... ... және ... модульдік бағдарламалар алынады.
* кешенді, кіріктірілген және әрбір дидактикалық ... ... ... модульдік бағдарламаның және әр модульдің құрылымын анықтауда ... ... ... ... шыңы - бұл ... дидактикалық мақсат болып табылады. Ол кіріктірілген дидактикалық мақсаттарды біріктіреді. Олардың әрқайсысының ... ... ... ... ... ... оқу материалының толықтығы модульділік ұстанымын нақтылайды; оқу материалының аяқталғанын қамтамасыз етеді. Ал модульділік ұстанымын жүзеге асыруды қамтамасыз ететін әдістемелік ... оқу ... ... ... ... ережемен анықталады.
Сонымен, модульдік принципті жүзеге асыруда ... ... ... алу ... модульге енетін оқу материалын әрбір оқушының алдына ... ... ... ... ететіндей түрде құрастыру;
- модуль құрамындағы оқу материалы толық аяқталған жүйе болу;
- алға қойған ... ... ... әр ... ... формалары мен түрлерін оқу маетриалына сәйкес кіріктіру.
Тілдік модульдер жүйесі мәселесімен айналысып жүрген ғалым
Л. Екшембаеваның пайымдауынша, ... құру ... ... ... ... қырынан келу, интерактивтілік, концептуалдық, ассоциативтік, сызықтық және функционалдық толықтығы.
Модульдік жүйе ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін, сонымен қатар оны ұйымдастыру үшін белгілі жағдайлар құруды талап ететін оқытудың прогрессивті қадамы. Оқу процесін модульмен ... ... үш жолы бар: ... ... жасаған модульдерді пайдалану; мұғалімнің оқу материалын модификациялау негізінде модульдерді ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті түбегейлі өзгереді. Оның негізгі мақсаты - модульдік бағдарлама құру. Ол ... ... ... ... ... ... оқытудың мүмкіндіктерін пайдалана отырып, оқытуды рефлексивті басқарады.
Бізге жалпы танымдық іс-әрекеттерді белсендірудің бірнеше әдістері ... ... Ю. ... ... әдістерінің мынадай жүйелерін ұсынды:
* материалды бір жақты көрсету әдістері (дәріс, сөйлесу, баяндама, әңгіме, шолу);
* басқа адамдардың ... ... ... ... ... ... тренинг, эксперимент, экскурсия);
* проблемалық оқыту әдістері (оқиғалар анализі, пікірталасты шешу, зерттеу);
* шығармашылық ізденіске түрткі беру әдістері ( ... ... ми ... ... ... әдістері (пікірталас, рөлдік ойындар, сараптама, топтық жұмыс, модельдеу);
* жазбаша көмекші жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... кері байланыс әдістері (семинар, коллоквиум, сынақ, емтихан, консультация, сауалнама, интервью);
* негізігі жазбаша жұмыстар ... ... ... ... ... тыс ... ... театрға, көрмелерге бару).
Негізі модуль құрылымы сабақ типіне сәйкес келеді. Біздің жасаған зерттеуімізде модульді мына қадамдар ретімен құрастырдық:
Бірінші қадам - ... ... ... ... ... - ... типіне қарай оқу элементтеріне бөлу.
Үшінші қадам - әрбір оқу элементтерінің мақсатын анықтау.
Төртінші қадам - әрбір оқу ... ... ... қадам - оқушыларға берілетін кеңестер мен нұсқауларды анықтау.
Оқу ... ... және ... мен ... ... ... ... жүйесіне тәуелді.
Сонымен танымдық типтегі модульдік бағдарламаларды құрудың арнайы ... ... ... мамұнын құруға пәндік ыңғайлылық принципі:
мұнда ең алдымен кіріктірілген дидактикалық мақсаттың логикалық құрылымын дайындау керек. ... ... ... ... жүйелі әдістемесін қолдану қажет.
* Модульдегі оқу мазмұнының іргелігі принципі:
ұғымдардың, заңдардың болуына аса көңіл аударылуы қажеттігін көрсетеді. Сондықтан іргелі білім дидактикалық ... ... ... еңбегінде жалпы білім беретін орта мектепте химия ... ... ... ... ... үлгісі берілген. Бағдарлама үш модульден тұрады. Бұл бағдарламаның кешенді ... ... ... үш ... ... ... ... заңдылықтарының негізгі ұғымдары бойынша білім мен білікті жүйелеу.
* химиялық элементтер бойынша білім мен ... ... ... ... ... ... мен ... жүйелеу.
Біз жоғарыдағы барлық принциптерге сүйене отырып, мектепте өткен ... ... ... ... құрастырдық.
2.3 Модульдік технологияны қолданудың нәтижелері, артықшылықтары мен кемшіліктері
Бейорганикалық химия бойынша модульдік бағдарлама жасаудағы негізгі мақсат, ол бір ғана ... ... ... жету емес, сонымен қатар бейорганикалық химиядан әрбір оқушының іскерлігі мен танымдық белсенділігін дамытатындай жағдай жасау, пәнге ... ... ... ... жоғары нәтижеге жетуге ынталандыру. Жоғарыда аталған мақсаттарға сүйене ... біз ... ... пәні ... екі ... модульдік бағдарлама дайындадық және Ө.Жәутіков атындағы республикалық дарынды балаларға арналған физика-матеметика орта мектебінің 10 ... оқу ... ... Атап айтатын болсақ: , оның ішінде , тақырыбына, тарауына қорытындылау сабағын ұйымдастырдық. Оның ... , , , ... ... ... ... ... Модульдік бағдарламаларды екі түрде: кестемен және кестесіз құрастырдық. Әрбір модульдерді жеке-жеке оқу элементтеріне (ОЭ) бөлдік.
Оқу құралында бейорганикалық химияны ... ... ... жасай отырып, оның мынадай маңызды қырларын ашып көрсетуге тырыстық.
* оқыту мазмұнындағы мақсаттың нақты қойылуы;
* ... ... ... болуы;
* көмекші әдістемелік нұсқаумен қамтамасыз етілуі;
* бақылау материалдарының болуы;
* техникалық құралдардың жеткілікті болуы;
* оқытуды ұйымдастырудың әдістемелік жүйесінің айқын ... ... ... ену ... ... ... мақсат) дегеніміз - оқушылардың модуль материалын игермей ... ... ... ... деңгейін тексеру жұмысы. Ал модульден шығу бақылауы (қорытынды бақылау) дегеніміз - оқушылардың модульді ... ... ... Модульден шығу бақылауының нәтижесі оқушының келесі модульмен жұмыс жасауға өту-өтпеуінің, яғни мүмкіндігі бар-жоқтығының көрсеткіші болып есептеледі.
1 кесте. ... ... ... және оқу әдісі
Уақыты
М.0
Кешенді дидактикалық мақсат
М.1
Сілтілік металдар: түрлері, атомдарының құрылысы, физикалық және химиялық қасиеттері
1
М.2
Натрий және ... ... ... орны және ... құрылысы, табиғатта таралуы мен алынуы, физикалық әрі химиялық қасиеттері, қосылыстары және оларды анықтау мен қолданылуы.
2
М.3
ІІ топ элементтерінің сипаттамасы: ... ... ... мен кальцийдің периодтық жүйедегі орны және атомдық құрылысы, табиғатта таралуы мен алынуы, физикалық әрі химиялық қасиеттері, қосылыстары және ... ... мен ... мен ... ... табиғаттағы маңызды қосылыстары мен судың кермектігі және оны жою жолдары.
1
М.5
s-элементтердің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... тақырыбы: § 6.2 Сілтілік металдар
2. Сабақ мақсаты:
* Білімділік: оқушыларға сілтілік металдардың жалпы ... ... ... Физикалық және химиялық қасиеттерін толық та тиянақты түсіндіру.
* Дамытушылық: Сілтілік металдар туралы білім берумен қатар оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, ... мен ... әрі ... ... ... ... сілтілік металдар туралы ғылыми көзқарас қалыптастырып, адалдыққа, эстетикаға, адамгершілікке тәрбиелеу.
3. Сабақ барысы:
* ... ... ... Үй ... сұрау: ауызша және карточкамен (5мин)
* Оқушыларды жаңа сабақ тақырыбымен және мақсатымен таныстыру (3мин)
* Жаңа тақырыпты түсіндіру ... Жаңа ... ... ... ... процесі (5мин)
* Үйге тапсырма беру (2мин) ... ... ... ... ... ... ... және химиялық қасиеттері
(дәріс)
Сілтілік металдар ІА тобын түзеді. Бұл топқа алты металл: Литий, ... ... ... ... ... ... ... мен калий қосылыстары ағылшын химигі Г. Дэви және неміс химигі Р. Бунзен жұмыстарының ... ХІХ ... ғана ... 1955ж францийды алғаш рет өте аз мөлшерде алған.
Атомдардың ... ... ... ... ... ... қабатында бір электроннан болады.
Элементтің реттік нөмірі артқанда:
* ядродағы протондар және атом қауызындағы электрондар саны артады;
* атомының энергетикалық деңгейінің саны ... ... және ... ... ... ... электртерістігі кемиді;
Физикалық қасиеттері: Физикалық қасиеттері кристалдық тор құрылысының ерекшелігіне тәуелді (6.5 кесте). Олардың барлығы басқа типті торларға ... ... ... ... ... ... тор типі бойынша кристалданады. Сілтілік металдар өте иілгіш, жеңіл әрі күмістей ақ түсті, жұмсақ болып келеді. Балқу температурасы литийден цезийге ... ... әрі ... жылу мен ... тогын жақсы өткізеді.
Химиялық қасиеттері: Сілтілік металдар - ең ... ... және ... ең жоғарылар. Тотықсыздандырғыштық белсенділігі литийден цезийге қарай ... Олар ... ... бейметалдармен, сумен, қышқылдармен әрекеттеседі. Табиғатта тек қосылыстар ... ( ... ... ... ... ... ... жоғары реакциялық қабілеттерін ескеріп, оларды керосин немесе парафин майы ... ... ... ... металдар жақсы ериді және сұйық сынапта сақталады. Бұл кезде амальгама деп аталатын құймалар ... ... таза ... ... ... ... Натрий және калий: периодтық жүйедегі орны және ... ... ... ... мен ... ... әрі химиялық қасиеттері, қосылыстары және оларды анықтау мен қолданылуы.
* ОЭ-2.0 (оқу элементі)
Мақсаты: Оқушыларға натрий мен калийдің периодтық жүйедегі орны мен ... ... ... ... ... ... ... үйрету. Алған білімдерін тапсырмалар орындауда қолдану. Сұрақтар мен тапсырмалар орындату, есептер шығарту.
Сұрақтар мен тапсырмаларр, жаттығулар:
1.Калий мен ... ... ... беріңдер.
2.Қай период металдарына жатады?
3.Графиктік және электрондық формулаларына мән беріндер.
4.Na-->NaOH-->Na2CO3-->NaCl-->Na
Оқу материалын меңгеруге ... ... Бұл ... атомдық құрылысына талдау жасаңдар.(Оқулықтың 152 б.)
* ОЭ-2.1
Мақсаты: Оқушыларға бұл сілтілік металдардың табиғатта кездесетін минералдарын және Жер ... ... әрі ... бай кен ... ... ... мен ... Жерден басқа орындарда да кездесетінін ескерту.
Сұрақтар мен есептер:
1.Бұл элементтер таралуы бойынша нешінші орында ... ... ... ... білесіңдер?
3. Қазақстанның қандай облыстарында бұл металдардың ірі кен орындары бар?
4. Олардың тірі ағзалардың тіршілігіндегі маңызы қандай?
5.Егер суға массасы 4,6 г ... мен 3,9 г ... ... ... ... ... көлем сутек (қ.ж.) бөлінеді?
6.Оқулықтағы 7-есепті шығарыңдар.
Оқу материалын меңгеруге қажетті нұсқаулық: 6.1 суретке мұқият мән беріңдер және тақырып соңындағы ... ... ... бб.)
* ОЭ-2.2
Мақсаты: Оқушыларға натрий мен калийді өнеркәсіпте алудың бірнеше жолдарын түсіндіру әрі реакция теңдеулерін жаздыру. Осы ... ... ... ... ... ... ... мен тапсырмала, есептер:
1.Натрийді бос күйінде алу қай ғасырда мүмкін болды?
2.Ағылшын ғалымы Г. Дэви қандай әдіспен металл натрийді ... ... ... ... ... өнеркәсіпте қалай алады?
4.Калий бромиді балқымасының және натрий хлориді ерітіндісінің электролиз сызбанұсқасын құрыңдар.
5.Мына айналуларды жүзеге асырыңдар:
KCl-->KOH-->K2SiO3-->K2CO3-->KNO3
KNO2--> ? -->KHSO4-->K2SO4-->KCl
6.Натрий хлориді ... ... ... 20 г ... ... бар ерітінді алынды. Анодта бөлінген газды 664 мл массалық үлесі 0, 10 ал тығыздығы 1,10 г/л ... ... ... ... ... тұнбаның массасын анықтаңыз.
Оқу материалын меңгеруге қажетті нұсқаулық: Сілтілік металдардың алу ... мән ... ... ... ... ... Бекішев, 20 б.)
ОЭ-2.3
Мақсаты: Оқушыларға натрий мен калийдің химиялық және физикалық қасиеттерін түсіндіріп, сілтілік ... ... ... толықтыру. Бұл элементтердің кейбір ерекше қосылыстарымен таныстыру.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
1.Натрий мен ... ... ... ... не білесіңдер?
2.Бұл металдардың химиялық белсенділігін қалай түсіндіресіңдер?
3.Бұл сілтілік элементтер кристалданғанда қандай тор ... ... ... ... нәтижесін тұжырымдаңдар.
Оқу материалын меңгеруге қажетті нұсқаулық: Металдардың жалпы қасиеттеріне ерекше мән ... ... 6.2 ... ... ... 155-156 бб.)
ОЭ-2.4
Мақсаты: Оқушыларға натрий мен калийдің қосылыстарын әрі оларды анықтау жолдарын және олардың қолданылуын түсіндіріп, жан-жақты білімдерін қалыптастыру. ... ... бір ... орнына апарып, химияға деген қызығушылықтарын ояту.
Сұрақтар мен жаттығулар:
1.Натрий және калий иондары жалынды ... ... ... мен ... ... пен ... ... тұздарының химиялық формулаларын жазыңдар.
3.Металл натрийдің қолданылуын талдаңдар.
Оқу материалын меңгеруге қажетті нұсқаулық: 6.6 кестеге назар аударыңдар. (Оқулықтағы 157 б.)
2 ... ... ... ... ... және оқу ... дидактикалық мақсат (оқушылардың
білім деңгейін тексеру)
М.1
d-элементтердің жалпы сипаттамасы ... ... ... атом ... мен ... ... ... және химиялық қасиеттері, алынуы
мен маңызды қосылыстары әрі қолданылуы
(қысқаша дәріс)
1
М.3 ... ... ... орны мен атом ... алу ... мен табиғатта таралуы, химиялық
және физикалық қасиеттері, маңызды
қосылыстары мен қолдану салалары (семинар сабағы)
1
М.4
Темір: атом құрылысы мен табиғатта ... ... және ... ... ... ... ... қосылыстары әрі колдану аясы
(семинар сабағы)
1
М.5
Зертханалық тәжірибе: .
Практикалық сабақ: .
2
М.6
d-элементтерінің жалпы сипаттамасы
(қайталау сабағы).
1
М.7
Бақылау жұмысы
1
М.0 Кешенді дидактикалық мақсат ... ... ... ... ... нұсқа
1.Мирабилиттің химиялық формуласы қандай?
а) NaCl ә) Na2SO4 б) KClO3
в) KMnO4 г) Na2SO4 х10 ... ... ... түрінде алған ғалым кім?
а) Г. Дэви ә) П. Кюри б) Ф. ...
в) Р. ... г) М. ... ... осы ... ... ерігіштік қасиеті:
а) кемиді ә) ... ... б) ... ... г) ... ... Мына ... Х- затын анықтаңыз:
К2CO3-->X-->KNO2-->KCl
а) калий сульфиді ә) ... ... б) ... ... ... ... г) ... сульфаты
5. Уақытша кермектікте қандай аниондар болады:
а) нитрат және ... ә) ... б) ... және ...
в) ... және гидрокарбонат
г) гидрокарбонат және дигидроортофосфат
6. Реакция өнімінің бірін анықтаңыз:
Mg3N2 + 6 H2O = ? + ... ... ... ә) ... ...
б) ... нитраты в) магний оксиді г) ... ... ... А - ... ... ... ... нитраты ә) натрий хлориді б) ... ... ... ... г) ... сульфаты
8. 10 г магний оксидін 40 г азот қышқылымен өңдегенде түзілетін ... ... ... 17 г ә) 35 г б) 27 г в) 37 г г) ... ... ... ... ... NaCl ә) Na2SO4 б) KClO3
в) KMnO4 г) ... ... таза күйінде алған ғалым кім?
а) Г. Дэви ә) П. Кюри б) Ф. ...
в) Р. ... г) М. ... ... қай ... жатады?
а) натрий мен калий ә) азот пен көміртек б) хлор мен ... ... мен ... г) ... мен ... Мына ... Х- затын анықтаңыз:
NaCl-->NaHSO4-->Na2SO4--> X -->HCl
а) натрий бромиді ә) ... ... б) ... ...
в) ... ... г) ... нитраты
5.Тұрақты кермектікте қандай аниондар болады?
а) нитрат ә) барлық жауап дұрыс б) ... және ...
в) ... г) ... ... өнімінің бірін анықтаңыз:
Ca(HCO3)2 tº--> ? +CO2↑ + H2O
а) магний карбонаты ә) ... ...
б) ... ... в) ... карбонаты г) ... ... ... А ... ... ... ... магний карбонаты ә) ... ...
б) ... ... в) ... ... г) ... ... 80 г ... ... ... ... барий оксидінің массасын табыңыз.
а) 50,3 г ә) 53 г б) 60,3 г в) 61 г г) ... ... 7 ... d- ... ... ... ... d- элементтердің периодтық жүйедегі орнын,атом құрылысын, период бойынша,топ бойынша ... ... ... ... ... мыстың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жаздыру.
2) Дамытушылық: мыстың ... ... ... ... есеп ... кезінде оқушылардың ойлау қабілеті мен дағдысын дамыту.
3) Тәрбиелік: оқушыларға мыстыңбиологиялық ролін және құймаларының ... ... ... ... ... ... сөз-көрнекілік әдіс.
Пәнаралық байланыс: география,биология.
2. Сабақтың барысы:
* Ұйымдастыру кезеңі (оқушыларды түгелдеп, күн ... ... Үй ... ... ауызша және карточкамен.
* Оқушыларды сабақтың тақырыбымен таныстыру.
* Жаңа сабақты түсіндіру.
* Сабақты қорыту.
* Бағалау.
* Үйге тапсырма ... ... ... ... және ... 1 ... негізгі ерекшеліктері:
* Периодтық жүйеде қосымша яғни Б топшада орналасқан.
* Барлығы дерлік металдар
* Реттік нөмірі өскен сайын сыртынан санағанда ... ... ... толтырады.
* Сол жағдайға байланысты ауыспалы тотығу дәрежелерін ... ... ... ... 1-2 ... 3-4 екідайлы, 5,6,7 қышқылдық қасиет көрсетеді.
* Активтілігі орташа
* Тығыздықтары 5-тен жоғары, яғни ауыр металдар қатарына жатады.
* ... ... ... ал ... ... ... (тек азот ... жүйедегі орны мен атом құрылысы.
Мыс - ІБ топ ... Мыс ... ... +1 (Cu2O) және
+2 (CuO) ... ... ... Тотығу дәрежесі +3 болатын тұрақсыз қосылыстарының біразы белгілі (Cu2O3).
Табиғатта таралуы.
Жер қыртысында ... ... 0,01% ... ... ... ... ... CuFeS2, халькозин Cu2S, ковелин CuS, малахит CuCO3, азурит 2 CuCO3, куприт Cu2O.
Алу жолдары.
* ... мыс ... ... ... ... Cu2S + 3O2 tº= 2Cu2O + ... + Cu2S tº= 6Cu + ... Оттекті құрамды кендерінен гидрометаллургиялық әдіспен алады:
CuO + H2SO4 = CuSO4 + ... + Fe = Cu + ... ... ... ... ... арқылы тазалайды. Электролиздік жолмен алынған мыстың тазалығы 96-99% -ке жетеді.
Физикалық және химиялық қасиеттері:
Мыс - ашық қызғылт түсті жылтыр ... ... ... ...
tб - ... p - 8,9 г/см3. Жоғары температурада мыс жай және ... ... де ... ... ... ... әрекеттесуі:
Cu + Cl2 = CuCl2
2Cu + O2 =2CuO
Cu + S = CuS ... ... және ... ... да ... ... ... түзілуі:
Cu + 2H2SO4 tº= CuSO4 + SO2 ↑ + ... + 4HNO3 tº = Cu(NO3)2 + 2NO2↑ + ... + 8HNO3 tº= ... + 2NO↑ + ... ... ... қышқыл ерітінідісімен әрекеттеседі:
2Cu + 4HCl + O2 = 2CuCl2 + 2H2O
Белсенділігі төмен металдарды тұздарынан ығыстырады:
Cu + 2AgNO3 = Cu(NO3)2 + ... (ІІ) ... ... тұздарының ерітіндісіне сілтімен әсер етіп алады:
CuSO4 + 2NaOH = Cu(OH)2 + Na2SO4
Мыс гидроксиді - ... ... ... ... ... қара ... CuO ... айырылады:
Cu(OH)2 = CuO + H2O
Гидролизге ұшырап, қышқыл орта түзеді:
CuCl2 + HOH CuOHCl + HCl ... 30 г ... ... ... ... қышқылымен өңдеген. Бұл кезде 4,4 л (қ.ж.) сутек бөлінген. Бұл ... ... ... ... (%) ... ... ... және жанбайтын қоспалары бар 2 т кенді күйдіру
үшін 1200 м3 оттек жұмсалды. ... ZnS ... (%) ... зат - ... ... ... ... қолдану аймақтары
Мырыш қолданылатын процестер
Мырыш - химиялық элемент
Оқушылар атты ... ... ... ... ... ... жоспар бойынша қысқаша баяндайды.
Химиялық элемент мырыштың периодтық жүйеде орналасуы мен ... ... ... - ІІБ ... ... 30Zn 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10 4s2 ... ... тұрақты +2
4 кесте. Мырыштың маңызды минералдары
Маңызды минералдары
Химиялық формуласы
Мырыш ... ... ... ... + H2SO4 = ZnSO4 + ... ZnSO4 + 2H2O ... 2 Zn + 2H2SO4 + O2↑
Ерітіндіні қоспа заттардан тазартып алған жөн.
Пирометаллургиялық:2ZnS + 3O2 tº= 2ZnO + ... + C tº= Zn + ... ... ... төмен болмауы қажет
Алу әдістері
1 ... ... алу ... ... ... ... қасиеттері
Тығыздығы
7,13г/см3
Балқу температурасы
419,4ºС
Қайнау температурасы
905,7ºС
Көкшіл ақ ... ... ... және электр өткізгіштігі орташа
Күрделі заттармен:
Zn + H2O tº= ZnO + ... + 2HCl = ZnCl2 + ... + 2NaOH tº= Na2ZnO2 + ... + 2H2O tº= ... ... ... + Cl2 t[º]= ZnCl2
2Zn + O2 tº= 2 ZnO
Zn + S tº= ZnS
Мырыштың химиялық қасиеттері
сызбанұсқа
2 сызбанұсқа. ... ... ... ... ... ... қосылыстары
Қосылыстары
Формулалары
Оксиді
ZnO
Гидроксиді
Zn(OH)2
Тұздары
ZnSO4х7H2O - мырыш купоросы, ZnS - мырыш ... ... ... ... және гальваникалық элементтер жасауда кеңінен қолданылады.
7 кесте. М.2 Хром: периодтық ... орны мен атом ... алу ... мен ... ... ... және физикалық қасиеттері, маңызды қосылыстары мен қолдану салалары.
Оқулық беті
ОЭ-нің нөмірі
Тапсырмалары көрсетілген оқу материалы
Оқу материалын ... ... ... ... ... т.б. ... ... бет.
189-190 бет.
191-192 бет.
1.0
1.1
1.2
1.3
1.4
Мақсаты: Оқушыларға хромның периодтық жүйедегі орны мен ... ... мыс пен ... ... ерекшеліктері бар екенін меңгерту арқылы бейорганикалық заттар қасиеттерінің ... ... ... ... орнықтыру. Осы алған білімді темірді қарастырғанда еске түсіре ... ... мен ... орындату, есептер шығарту.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
* Хромның электрондық формуласы қандай?
* Химиялық байланыс түзуге қай электрондары ... Хром ... ... дәрежелерін көрсетеді?
* Хромның қандай тотығу дәрежелі қосылыстары тұрақты?
Мақсаты: Оқушыларға ... ... ... ... және Жер ... ... әрі ... хромның бай кен орындарын айту. Хромның Жерден басқа орындарда да кездесетінін ескерту.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
* Хромның табиғатта қандай ... ... Хром Жер ... ... ... ... ... Қазақстандағы кен орны қай қалада орналасқан?
* Хром Жерден басқа қандай орындарда кездеседі?
Мақсаты: Оқушыларға хромды өнеркәсіпте ... ... ... ... әрі ... теңдеулерін жаздыру. Осы әдістердің маңыздылығы туралы айтып, тиімдісін ерекше көрсету.
Сұрақтар мен ... ... ... қандай жолдармен алады?
* Таза хромды алу үшін қай ... ... *2-3 ... ... ... *4-5 есептерді шығарыңдар.
Мақсаты: Оқушыларға хромның химиялық және физикалық қасиеттерін түсіндіріп, хром туралы білімдерін толықтыру. Хромның кейбір қышқылдармен реакцияларының жүру ... ... ... мен ... Мына ... ... ... хромның оттегіде жануы;
ә) хромның сумен әрекеттесуі;
б) азот және күкіртің хроммен реакциясы;
в) сұйылтылған қышқылдармен
хромның әрекеттесуі;
* Хромның қаттылық қасиетін біз қай ... аса көп ... Хром ... ... ... ... түсі қандай болады?
Жеке орындайтын тапсырма:
Мына айналымдарды қалай жүзеге ... ... ... ... ... шығарыңдар.
Мақсаты: Оқушыларға хромның қосылыстарын әрі оларды анықтау жолдарын және ... ... ... ... ... ... Мүмкіндігінше оқушыларды бір өндіріс орнына апарып, химияға деген қызығушылықтарын ояту.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
* ... ... ... және ... ... қасиеттерін қарастырыңдар әрі түстеріне ерекше мән беріңдер.
* Хромат және дихромат тұздардың бір-біріне айналу реакция теңдеуін ... ... ... хромның қолданылу салаларын айтып талдаңдар.
* Хромның тотықтырғыш және ... ... ... ... ... ... және ... баланс әдісімен теңестіріңдер:
* Сr2(SO4)3 + KMnO4 + H2O-->
* SO2 + K2Cr2O7 + H2SO4 -->
* *8 есепті шығарыңдар.
178-184 беттердегі мыс ... ... ... ... ... алыңдар.
187 бетте
гі хром
ның графиктік формуласына сүйене отырып
жауап беріңдер
География
дан алған және
9-сыныптағы білімдеріңе сүйеніп
жауап беріңдер
Хромды ... ... ... ... аударыңдар және хромды басқа қандай жолмен алуға ... ... ... ... ... ... қапталаты
нын ұмытпаңдар
Реакция теңдеулерін мұқият теңестіріңдер
Хром қосылыстары мен олар
дың қолданылу аясы ... ... ... ... ғаламтордан қараңдар.
Аралық бақылау жұмысы
І нұсқа
* Формуласы төмендегідей заттың атын атаңдар:
а) (NH4)2Cr2O7
ә) Na3CrO3
б) Na2[Zn(OH)4]
в) Cu(NO3)2
2. Мына ... ... ... ... ... ZnO-->Zn--> ZnSO4--> Zn(NO3)2-->ZnO-->ZnCl2-->Zn(OH)2
* CuSO4-->Cu-->CuS-->CuO-->Cu2O-->Cu(OH)2
3. Реакция теңдеулерін аяқтаңдар және ... CrCl3 + ... ... NaOH + Zn(OH)2 ... K2Cr2O7 + H2SO4 + ... Cu2O + H2O + O2 -->
4.Құрамында 76,47% хромы бар хром ... 17 ... тұз ... ... артық мөлшерімен өңдеді. Нәтижесінде түзілген тұздың массасын ... 22 г ... пен ... ... ... ... күкірт қышқылының ерітіндісімен өңдегенде 7.2 л сутек (қ.ж.) ... ... ... пен ... ... ... ... (%) есептеңдер.
ІІ нұсқа
* Формуласы төмендегідей заттың атын атаңдар:
а) K2CrO4
ә) Zn(NO3)2
б) K[Cr(OH)4]
в) CuOHCl
2. Мына айналымдардың реакция теңдеулерін жазыңдар:
* Cr-->CrCl3-->Cr(OH)3-->NaCrO2-->Cr(NO3)3-->Zn(NO3)2-->Zn(OH)2-->
ZnO-->Zn
* ... ... ... ... ... және ... ZnNO3 + ... -->
ә) СrCl3 +Cl2 + KOH -->
б) Сu + H2SO4(конц.ыстық) -->
в) K2Cr2O7 + H2SO4 + ... Мыс (ІІ) ... ... ... 61,26 г ... ... ... Пластинканы ерітіндіден алып, жуып кептіргенде оның массасы
62,8 г болды. Пластинкада ... ... ... ... 3 г хром (VI) оксидіне 120 г су қосты. Түзілген ерітіндідегі қышқылдың (H2CrO4) ... ... (%) ... ... М.3 ... периодтық жүйедегі орны мен атом құрылысы, алу жолдары мен табиғатта таралуы, химиялық және физикалық қасиеттері, маңызды қосылыстары мен ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулық
1
2
3
ОЭ-3.0
ОЭ-3.1
ОЭ-3.2
ОЭ-3.3
ОЭ-3.4
Берілген модульді меңгере отырып, сендер:
* хром туралы алған білімдеріңді ... ... ... ... орны мен атом ... ... ... таралуы және физика-химиялық қасиеттерімен танысасыңдар;
* темірдің маңызды қосылыстары мен оларды анықтау жолдарына тәжірибе ... ... ... ... электрондық формуласын жатқа жазуға үйрету және түрлі тотығу дәрежелеріне байланысты жаттығулар орындату. Табиғатта таралуы жайлы әңгімелеу.
1.
1.Темір қай топ элементіне жатады?
2.Темір ... ... ... көрсетеді?
3.K2FeO4 қалай аталады және темір қанша тотығу дәрежесін көрсетеді?
4.Темір таралуы бойынша нешінші орынды иеленеді?
5.Темірдің қандай маңызды минералдарын білесіңдер?
6.Елімізде темір кендері ... ... ... ... ... ... Fe0-->Fe3+-->Fe0-->Fe2+-->Fe(OH)2-->Fe(OH)3
* Fe(NO3)2-->Fe2O3-->Fe-->Fe(NO3)3--> Fe2O3-->FeCl2
* темір-->темір (ІІ) хлориді-->темір (ІІІ) хлориді-->темір (ІІІ) ... (ІІІ) ... ... ... азот ... ... темір (ІІІ) нитратын, азот (ІІ) оксидін және су түзеді. Осы реакцияның теңдеуін жазыңдар және ... ... ... ... ... өнеркәсіпте алынуы мен
физикалық және химиялық қасиеттерін пайдаланып, өз бетінше сұрақтар мен ... ... ... ... ... өнеркәсіпте қалай алады және реакция теңдеулерін жазыңдар.
2.Физикалық қасиеттері жайлы не ... ... ... ... ... және ... ауада темір тотығады ма және реакция теңдеуімен дәлелдеңіз.

1.Теңдеулерді аяқтаңдар:
* Fe + H2O --> ? + ... FeS2 + O2 --> Fe2O3 + ?
* FeO + H2 --> ? + ... ... + мыс ... --> ? + ... Темір + тұз қышқылы --> ? + ?
2.Белгісіз заттарды табыңыз.
* Fe2(SO4)3 -->FeSO4-->?-->Fe(OH)3-->FeCl3
* Fe2O3-->? -->FeCl2--> ? ... ... (ІІ) ... ... ... (ІІ) ... ... Темірдің маңызды қосылыстарын және оларды анықтаудың жолдарын қарастыру, әрі ... ... ... ... ... жүргізіп, түстеріне мән беру. Ойлау қабілеттерін
дамыту мақсатында тапсырмалар мен есептер шығарту.
Тапсырмалар:
1.Темір (ІІ) және (ІІІ) оксидтері жайлы не білесіңдер?
2.Кальций ферритін ... ... ... ... ... қасиеттерін дәлелдейтін реакция теңдеулерін келтіріңдер.
4.Темір иондарын анықтайтын ... ... ... және түстерін ажыратыңдар.
5.Биологиялық рөлі мен қолданылу аясына мысал келтіріңдер.
Есептер:
* 6,08 г темір мен мыс ... ... ... азот ... еріткенде 1,792 л (қ.ж) газ бөлінді. Қоспадағы металдардың массалық үлестерін анықтаңдар.
* Темір мен ... ... 5,58 г ... тұз ... ... 0,09 моль ... ... (қ.ж.) Қоспаның құрамын анықтаңыздар.
* Массасы 1 г темір (ІІ) және темір (ІІІ) ... ... ... ... ... 0,27 г су ... ... (ІІ) оксидінің массасын анықтаңыз.
Үйге тапсырма: Жалпы d-элементтер тарауын қайталаңдар. Тақырып соңындағы жаттығуларды орындаңдар (Н.Н.Нұрахметов. - 200 б)
Оқулықтағы ... ... ... ... ... ... жер
шарында таралуы
туралы ақпараттарды қарастырыңдар.
Географиядан алған білімдеріңді естеріңе түсіріңдер.
Темірдің тотығу дәрежелеріне ерекше
мән беріңдер. Әрбір
теңдеуді электрондық баланс тәсілімен ... ... ... ... ... электрондық баланс тәсілімен теңестіріңдер және
естеріңе сақтаңдар.
Темір иондарын анықтайтын реактивтерге аса мән беріңдер
Қоспаларға есеп шығарып үйрену қажет.
Осындай модульдер ... ... жаңа ... ... ... меңгергенін анықтай аламыз, ал зертханалық тәжірибелер орындату арқылы алған білімдерін қолдандыру нәтижесінде біліктері мен құзыреттіліктерін қалыптастыруымыз әбден мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... Зертханалық тәжірибені орындай отырып, оқушылар хромат және дихромат иондардың бір-біріне айналуын бақылайды, тіпті олардың ... де ... ... ... ... ... ... білімдеріне сай біліктерін қалыптастыру.
Зертханалық тәжірибені меңгеруге қажетті нұсқаулық: Тәжірибенің орындалу реті туралы нұсқаулықты оқулықтан ... ... ... ... соң ... ... (Н.Н. ... - 192-193 бб.)
+ .
Мақсаты: Темір қосылыстарын және иондарын ... ... ... жасау әрі байқаған құбылыстардың реакция теңдеулерін жазу, түзілген тұнба түстеріне ерекше мән беру.
Зертханалық тәжірибені меңгеруге қажетті нұсқаулық: ... ... ... ... ... ... сурет. Оқушылармен бірге зертханалық тәжірибе жасауға дайындық кезеңі
Зертханалық жұмыстар ... ... ... ... ... ... қалыптастырады және жаңа тақырыпты тез қабылдауға көмегін тигізеді.
М.5 Қорытынды бақылау жұмысы
І нұсқа
1.Темір (ІІ) ... ... үшін ... ... ... ... және ... теңдеуін жазыңыздар.
2.Мына тізбектегі А-затын табыңыз: Cr2(SO4)3-->K2Cr2O7--> А ... ... ... ... ... ... жаққанда бөлінген газды суда ерітті. Ерітіндіге бром суын ерітінді түссізденгенше тамшылатып қосып, содан кейін барий хлоридінің ... ... ... ... ... массасы 116,5 г. Пириттің массасын анықтаңыз.
5.7,3% 200 г тұз ... ... ... ... үшін 200 г ... гидроксидінің ерітіндісі қажет болды. Ерітіндідегі натрий гидроксидінің массалық ... (%) ... ... (ІІІ) ... ... үшін ... ... химиялық формуласын және реакция теңдеуін жазыңыздар.
2. Мына ... А ... ... ... A ... ... ... асырыңыз: FeS2-->SO2-->S-->Na2S-->NaHS-->H2S-->CuS-->CuO-->Cu2O-->Cu(OH)2
4.72,8 г металл (ІІ)мен оның карбонатының қоспасын тұз қышқылымен әрекеттестіргенде 8,96 л (қ.ж.) газ ... Газ ... ... және су ... ... ... газдардың көлемі 6,72 л (қ.ж.) азайды. Осы қоспадағы металдың массалық үлесін анықтаңыз.
5. Темір мен ... ... 5,58 г ... тұз ... ... 0,09 моль ... бөлінді (қ.ж.) Қоспаның құрамын анықтаңыздар.
10 сынып химия пәнінің бір тарауының мазмұнын модельдеу
1-модуль

Химиялық бағдарлама ... ... - ... ...
бойынша - ... ... 2
10 ... химия пәнінің бір тарауының мазмұнын модельдеу
2-модуль

Химиялық бағдарлама ... ... - ... ... ... - ... сағат 2
5 ... ... ... ... ... сағаттар саны
модульдік технологиямен оқытудың эксперименттік жұмыс нәтижелері
Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру және өз ... ... ... ... ... ... жүзінде іске асыру үшін 10-сыныптарға бейорганикалық химияны модульдік жүйе арқылы оқыту ... , оның ... , ... ... қорытындылау сабағын ұйымдастырдық. Оның ішінде , , , ... ... ... ... ... іс ... ... қаласындағы Ө. Жәутіков атындағы Республикалық Дарынды балаларға арналған физика-математика орта мектебінің 10 сыныбының оқу процесінде қолданылды. ... ... ... ... ... екі ... да алдын-ала оқушылардың білім деңгейін тексеру мақсатында тест тапсырмалары ... Тест ... ... бағалары төмендегі кестеде көрсетілген. Нәтижесінде екі сыныптың да білім дәрежесі дерлік бірдей болып шықты.
9 кесте. Алдын-ала алынған тест тапсырмасының ... ... ... оқушы саны



10
37
24
10
3
10
36
25
7
4 ... ... ... ... соң ... тараулар бойынша сабақ екі сыныпқа қатар жүргізілді. Сабақ 10 сыныбына (эксперименттік сынып) ... ... ... ал 10 ... ... сыныбынадәстүрлі оқыту технологиясымен өтілді.
тарауына ... ... ... 10 ... ... күнтізбелік жоспар бойынша 6 сағат көлемінде болды. Ал тарауына дайындалған модульдік бағдарлама 4 ... ... ... жүргізілді. Жалпы 10 сыныбында 36 оқушы бар. Сыныптың химиядан білім деңгейі жақсы. Сабақ кезінде барлық ... ... ... ... ... ... тараулар толық меңгеріліп біткен соң зерттеу нәтижесін білу мақсатында тест тапсырмаларын орындату арқылы екі сыныптың да білім деңгейі ... ... Тест ... ... ... төмендегі кестеде келтірілген.
10 кесте. Оқушылардың соңғы тест тапсырмалары бойынша ... ... ... ... ... қан ... саны



%
10
Дәстүрлі оқыту технологиясы
37
25
10
2
68
10 ... ... ...
36
32
4
-
90
6 ... Зерттеу нәтижесі бойынша 10 және 10 ... ... ... ... 1, 2 ... - 10 ... (бақылаушы сынып)
* 3, 4 көрсеткіш - 10 сыныбы (эксперименттік сынып)
Зерттеу бойынша оқушылардың модульдік оқыту технологиясы туралы пікірлері де ... ... ... ... ... соңында оқушылардың бұл технологияны қалай қабылдағанын, меңгергенін білу мақсатында бердік.
Сауалнама сұрақтарына ... ... ... ... ... ... ... жауап берді.
Сауалнама сұрақтары:
* Модульдік технология сізге ұнадыма?
* Басқа сабақтардың модульдік технология бойынша өтілуін қалайсызба?
* Модульдік бағдарлама бойынша жұмыс жасауды жетік ... ... ... ... ... сіздің шығармашылық қабілетіңізді дамытуға көмектесті ме?
* Енді өз ... ... ... нақты шешімдер қабылдауға дайынсыз ба?
* Бейорганикалық химия курсын оқуға ... ... ... ма?
* Модульдік технологиямен оқу нәтижесінде біліміңіз бен білігіңізді қалыптастыра алдыңыз ба?
Берілген сауалнамаға 35 оқушы жауап ... ... 33 ... , ал ... 3 ... ... жауапты таңдаған ( 7 сурет). Яғни оқушылардың 94%-ы модульдік оқыту технологиясының оқу процесінде қолданылуын қалайды, сондай-ақ ... ... өз ... жұмыс жасап үйренгендігіне, өздігінше жұмыс жасаудың нәтижесінде білім сапасының, шығармашылық қабілетінің артқандығына сенімді жауап берді.
7 сурет. Сауалнама нәтижесінің ... ... 2- ... ... ... ... нәтижелер бойынша бейорганикалық химияны модульдік технологиямен оқыту нәтижесінде, оқушының нақты шешімдер қабылдауын, өз бетінше жұмыс жасау қабілетін жетілдіруге жағдай туды және ... ... ... ... ... ... ... орай, оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеті артып, танымдық белсенділіктері дамыды.
Сонымен қатар, осы ... ... ... және осыған дейінгі сабақтарды толықтай қамтып, әрі оқушылардың химияға қызығушылықтарын арттырудың бір жолы ... ... ... және ... ... білімдерін еске түсіру мақсатында іс-шарасында біз ... ... ... 10- ... ... ... атты ... кештің жоспарын ұсынамыз.
Мақсаты:
1. Химия пәнін өмірмен байланыстыра ... ... ... ... ... ... оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру.
2. Алған білімдерін дамыту, тұрмыста, еңбекте, өмірде қолдану.
3. Оқушыларды адамгершілікке, эстетика мен ... ... сөз ... ... тәрбиелеу.
Кештің жоспары:
* әр топтың атын қорғауы, ұраны.
* әр топқа сұрақтар қойылады
* мақал-мәтел, ... ... есеп ... кезеңі
* топ басшылар сайысы
* Қорытынды.
Жүргізуші: ... - бұл ... қару ... - бұл ... ... жараның.
Химия - бұл тыңайтқышы даланың,
Химия - бұл бар ... ... - ... ... ... мектебінің шәкіртіне білім беруден жалықпаған ұлағатты ұстаздар және ... ... ... ... ... де ... ... оқушылары!
(Б.А.Бірімжанов) деп атап кеткендей, кәдімгі қасықтан бастап, ұшақ, жер серігіне дейін химия өнімдері. Егер химиктер жанармайды ... ... ... ұшақ ... ... бірде бір кеме суда жүзе алмаған болар еді. Адам тамақсыз, киімсіз, қажетті бұйымдарынсыз өмір сүре алмайды. Мінеки, солардың бәрін ... ... ... ... да деп өте орынды айтылған.
Сәлем бердік әділ қазы ... ... ... ... ... жеңіс тілеп бұл сайыста
Үлгі етсін алғыр топты басқасына, -
дей отырып әділдіктің төрешілері - ... ... ... ... ... ... 4 топ қатысады. Әр топ 7 мүшеден құралды.
Топ аттары:
* 10 сыныбының тобы;
* 10 сыныбының тобы;
* 10 ... ... 10 ... ... ... ... қазылар алқасымен, сайыс бөлімдерімен және шартымен танысты.
> топтардың атын қорғауы, ұраны.
Жүргізуші:
Адамнан ғылым айла ... ... ... бәріміз ғылымның тілін зерттеп
Бір жұмбағын ашайық ашылмаған
- дей келе келесі сайысымыз деп ... ... ... әр сала ... ... ...
1.Қышқыл жаңбыр дегеніміз не? (ауадағы NO2 ,SO2 , SO3 газдар жаңбыр жауғанда жерге қышқыл жаңбыр ... ... деп қай ... ... ... (ІV) ... қиын ... металл. (вольфрам)
4.Табиғи газ. (метан)
5.Патша арағы деп қандай қосылысты ... ... ... ... кені қай ... ... ... газ. (аммиак)
8.Аммиактың судағы ерітіндісі. (нашатыр спирті)
9.Сұйық күйдегі галоген? (бром)
10.Ылғал тартқыш қышқыл? (күкірт қышқылы)
11.Шойын қорытуға арналған пеш. (домна пеші )
12.Қыш, ... ... ... ... ... ... жылы хлорды ашқан швед ғалымы? (Шееле)
14.Қай химиялық элемент алдымен ... ... ... жерден табылған? (гелий)
15. деп аталатын инертті газ? (аргон)
16.Галогендерді қай ион арқылы анықтаймыз? (Ag-күміс)
Жүргізуші: -дей отырып, ... ... бір ... ... ал келесі бөлімін өздері жалғастырды.
1.Ескі мата бөз болмас,...(ескі темір біз болмас)
2. Жоғалған пышақтың ... ... ... Арпа - ... ас ... - ... тас ... ... қолы алтын,... ( өлеңшінің сөзі алтын)
5. Пәлен жерде алтын бар, ... ( барсаң мыс та жоқ)
6.Жылтырағанның бәрі ... ... ... ... деген ел сыйы, ... (алтын деген жер сыйы)
8. Қойдың сүті - ...(қорғасын)
9. Аспанда ай әкем болса, ... (жердегі ... ... ... Егер сен нағыз адам болсаң, ... (болаттай берік бол)
11.Ақыл арылмас, ... (алтын иірілмес)
12. Мылтықтың ... ... ... айт ... ... ... химия,
Тұңғиық сыры сан алуан.
Жоғалып бір зат зым - зия,
Жаңадан бірі жаралған, -
деп химиктер айтқандай бұл ғажайып ... ... әлі ... ... көп. атты ... ... ... да кәріңе
Дүниенің менмін көркі әрі де.
Толықсыған толған айдай жарықтың
Өлшемімін барлық баға ... ... ... ... ... ... ауа ... қиналасың.
(оттек, кислород, оксигениум)
2.Осы затпен ескі үйді аластайды,
Түсіне қарасаң алтынға ұқсайды.
(күкірт, сера, сульфур)
3.Ең ... ... ... жүйе осыдан бастау алады.
(сутек, водород, гидрогениум)
4.Өзі ауыр металға ... осы ... ... сақамен атады.
(қорғасын, свинец, плюмбум)
5.Машина мен трактордың жаны,
Қара металлургияның наны.
(темір, железо, феррум)
6.Түрлі элемент - ... ... емес ... ... ... әлем мен ... билеген
О, металдар құрметтейік адамды.
(күміс, серебро, аргентум)
7.Өзі жылтыр күмістей
Жұмсақтығы тағы бар,
Жеңілдігін ескерсең
Қолданар жері табылар.
(алюминий, алюминиум)
8.Күмістей жылтыр ... ... ... наныңыз.
Қажетімді санасаң
Жетпей қалар саныңыз.
Фотограф, медиктер
Электриктер достарым
Улылығым тағы бар
Қасиетімнің қос бәрін.
(сынап,ртуть, гидраргирум)
Жүргізуші: > есеп ... ... ... 4 г кремний, алюминий, магний оксидінің қоспасы бар, осы қоспаны тұз қышқылының артық мөлшерімен өңдегенде 2,24 л газ бөлінді. Ал ... ... ... 1,2 г ... Бастапқы қоспадағы магний оксидінің зат мөлшерін анықтаңыз.
* 12 г магний мен ... ... ... ... қышқылы ерітіндісімен әрекеттескенде 3,36 л (қ.ж) газ бөлінді. Қоспадағы заттардың массасын (г) және ... ... (%) ... Массасы 5 г кальций және кальций оксидінің қоспасын сумен өңдегенде 0,56 л (қ.ж) газ ... а) ... ... ... ... ... ... б) алынған ерітіндідегі өнімнің массасын табыңдар;
* Құрамында 4,919 г калий хлориді мен ... ... бар ... ... ... қосқанда, нәтижесінде 9,055 г күміс хлориді мен бромидінің қоспасы түзілді. Алынған ... ... ... ... ойға ... ... ... кезегін топ басшыға берелік.
Арамызда тапқыр достар бар екен,
Соларды енді мұқият сынап көрелік!-
деп топ басшылар сайысына кезек ... ... ... әріптерін пайдаланып, химиялық элемент атауларын кім көп құрастырады? ... ... ... ... ... ... натрий, магний, барий, галлий, германий, необий, рений, гелий.)
Жүргізуші: Әділ қазылар қорытынды шығарғанша көрермендерді де сынап көрсек, бәлкім сендердің араларыңда да ... ... ... ... ойын:
* Бірінші бөлігім көп емес, екінші бөлігім тілсіз жау ... ... ... қай ... ... Бірінші бөлігім деген бұйрық рай, екінші ... сан ... ... газ деп те ... ... ... бөлігім тасқын су, екінші бөлігім мал құлағына салынатын белгі. (Селен)
* Бірінші бөлігім қабылда деген сөздің мағынасын береді, екінші буыным шараппен ... ... ... ол ... тұз? ... Бірінші буыны жалқы есімге қойылатын сұрақтан тұрады, екінші буыны сан есім, қай элемент? ( ... ... ... оқысаңыз элементпін, керісінше оқысаңыз- өткізгішпін. (Мыс-сым)
Қортынды. Сайыс ... ... - ... ... - ... орынға - тобы;
ІІІ орынға - тобы лайық деп табылды.
8 сурет. 4 топ ... есеп ... ... көрінісі
Сайыс өте тартысты да қызық өтті. Оқушылар ұмытып қалған өткен тақырыптарын қайта жаңғыртты және маңызды мәліметтер қорын жинады.
Осындай ... жиі ... ... ... ... жоғары және ойлау қабілеттері ұшқыр болатынына біз сенеміз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезеңде даму жолындағы Тәуелсіз Қазақстан өңдірістік техника мен ... ... ... ... молшылығын жасаудың негізінде адамдардың интеллектуалдық байлығын арттырып, танымдық белсенділік қабілетінің дамуына мүмкіндік жасауда. Елімізді дамытушы жастардың ойлау қабілетін арттыру, олардың өз ... ... ... ... ... ... оны өз ... қолдана отырып, нақты шешімдер қабылдай білуге үйрету, яғни білім, білік және дағдыны бойына тұтас ... ... ... - ... мәселелердің бірі болып табылады.
Ендеше, оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыр мен біліктерін жетілдірудің қоғамдық мәні зор ... сөз. ... орта ... ... ... оқытуда оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, өзіндік жұмыс жасау іс-әрекетін жетілдіруді қолға алуда. Бұл талап химияны модульдік жүйемен ... ... ... ... ғана ... асатындығын біздің зерттеуіміз дәлелдеп отыр. Химия пәнінен білім беру ... ... сай ... ... мақсаты - бұл білім алушының химияға деген қызығушылығын арттырып, өзіндік жұмыс істеу қабілетін жетілдіру. Осы мақсатты практика ... іске ... үшін ... ... ... модульдік жүйе арқылы оқыту бағдарламасы дайындалып, модуль бойынша сабақтар жүргізілді. Сонымен зерттеу барысында алынған нәтижелер төмендегідей ... ... ... ... ... ... қолданып химия пәнін оқыту - сапалы оқыту көзі болып табылады. Себебі, модуль бойынша өткізілетін сабақтарда қолданылған белсенді ... ... ... ... ... жол ашты.
2. Орта мектепте химияны модульдік жүйе ... ... ... білім беру жүйесінде қолдану оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттырып, ойлау қабілетін дамытты әрі жан-жақты біліммен қаруландырып, химиялық мәдениетін жоғарылатып, өзіндік әрекетін ... ... ... ... үйретті, алған білімін өмірде қолдана білуіне көмектесті.
3. Химияны модульдік жүйемен оқыту барысында оқушыларға білімді өздігінен талдау білігін, оларды орындау дағдысын ... және ... ... ... ... ...
4. ... пәнін (10-сынып) модульдік жүйе арқылы оқытуда 2011 жылы өткізілген педагогикалық эксперимент сыныбындағы оқушылардың оқу үлгерімі бақылау сыныбына қарағанда 20-22 % ... ... ... ... - ... ... технологиясының тиімділігін тағы бір рет дәлелдейді, яғни химия пәнін модульдік жүйемен оқытуды әр ... жете ... ... ... қолданса, оқыту сапасының тиімділігі артып,
сапалы білім мен саналы тәрбиені бойына жинақтаған ұрпақ өсіруде беретін көмегі мол деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жолдауы. // Ана тілі, 2006. - ... ... ... ... - Алматы,
1999. - 96 б.
* Қараев Ж.Б. Танымдық белсенділік деңгейлері. // Қазақстан мектебі, 2004. - №3.
* ... Р.С. Оқу - ... ... ... // ... мектебі, 2006. - №12.
* Есипов Б.П. ... ... ... на уроке. - М.: 1961. - 239 ... ... Ш. ... ... ... ... // Қазақстан мектебі, 2005. - №7.
* Хмель Н.Д., Хайруллин Г.Т., Муканова Б.И. Педагогика. - Алматы, 2003. - 368 ... ... М.Н. ... ... деятельности учащихся в обучении. - М.: Педагогика, 1965. - 198 ... ... Ж.Б., ... ... - ... 2002. - 369 ... ... Г.И. Активизация познавательной деятельности учащихся в учебном процессе. - М.: Просвещение, 1979. - 160 с.
* ... А.Е. ... ... ... ... - Алматы: Білім, 1994. - 192 б.
* Казмагамбетов А.Г. Научно-педагогические основы формирования системы ... ... ... в ... ... ... ... 1999. - 232 с.
* Шамова Т.И. Проблемы активизации учения школьников. Дисс. конд.пед. наук. М.; 1977. - 368 ... ... Р.С. ... ... ... ... - ... 1999, 25 б.
* Пидкасистый П.И. Самостоятельная познавательная деятельность школьников в ... ... ... ... - М., Педагогика, 1980. - 170 с.
* Алимухамбетова Г.Е. Научные основы формирования готовности школьников и ... ... ... - ... 1995. - 350 ... ... Н.Б. ... өздігінен білім алу біліктері мен дағдыларын қалыптастыру. Диссертация. - ... 1998. - 156 б.
* ... М.М. ... ... ... - ... 1998. - 68 ... Лаврентьев Г.В., Лаврентьева Н.В. Слагаемые технологии модульного обучения. - ... 1999. - 128 ... ... Ж.А. ... жаңа технологиясының мәні. // Информатика. Физика. Математика. - 1994. - №2. 3-5 ... ... Г.Ж. ... жеке ... қасиеттерін дамытудағы модульдік оқытудың рөлі // Білім. Алматы. - 2005. - №2 (20). -32-34 б.
* Шамова Т.И, Перминова Л.М. Основы ... ... ... // ... в ... - 1995. - ... Давыдов В.В. Виды обобщения в обучении. - М.: 1982. - 424 ... ... П.И, ... И.Б. ... ... ... в школе. - М.: Новая школа, 2001. - 215с.
* ... Г.В. ... ... // ... ... ... - М.: 1988, №6, - С. ... ... В.М., ... С.И., ... Е.И. ... ... ... // Вестник высшей школы. - М.: 1997. - №8, - С. ... ... Л. Что ... ... ... // ... ... - М.: 1984. - №8, -С. 55-56.
* Юцявичене П.А. Теория и практика модульного ... - ... ... - 1989. - 272 ... ... Қ. ... - Алматы, 2003. - 415 б.
* М.М.Жанпейсова. Модульдік оқыту технологиясы. - Ақтөбе, 1999. - 132 б.
* ... Е.В. ... и ... ... обучения в объединении школьных модулей. - М.: 1995. - 29 с.
* Шамова Г.И. Модульное обучение: ... - ... // ... в ... - 1994. - №5, - С.29-32.
* Нұрахметов Н.Н. Жаңаша оқыту талаптары // Қазақсатан мектебі. - 1997. - №1, - 13-16 ... ... И.Н. ... ... ... - ... Рауан, 1999. - 319 б.
* Шоқыбаев Ж.Ә. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы: Білім, 2003, - 316 б.
* Кобдикова Ж.У. ... ... как ... ... ... системы обучения средней школы. - Алматы, 2001. - 165 с.
* ... ... ... обучения с применением разноуревой дифференциации по системе ... // ... ... 2000. - ... ... энциклопедия. // М.: Советская энциклопедия, 1966. т.3. -
419 с.
* ... ... - ... ... школьников. - Алматы, 2006. - 7с.
* ФаберманБ.Л.Передовые педогогические технологии //Т.Фан, 2000. - с.130.
* Жаңа ... ... ... тіл ... ... // ... -2002. - № 3. -10-12 б.
* Сапалы білім - жаңа ... // ХХІ ... орта ... беру жайы және даму болашағы Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Астана: Халықаралық қорының орталығы, -2002. - 401-404 ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп, 2004. - № 10. - 36-37 б.
* Пасвянскене В., Юцявичене П.А. Модульный ... к ... ... ... в ... ... обучение. // Планирование и управление повышением квалификации ... ... и ... - ... 1987. - С. ... Арыстанов М.Ж., Пидкасистый П.И., Хайдаров Ж.С. Проблемно-модульное обучение. - ... 1980. - 207 ... ... К.А. Методика использования пропедевтических знании и умении в курсе химии. - Алматы, 1997. - 56 с.
* Жадрина Г.Н. ... оқу ... ... негіздері // Қазақстан мектебі. - Алматы, 1997. - №2, - 30-32 бб.
* Мырзабаев А. ... ... ... педагогикалық негіздері. - Алматы, 2004. - 222 б.
* Рубинштейн С.Л. Основы психологии. - М.: 1996. - 254 ... ... М.В. ... в ... ... ... на ... исследования, игры и дискуссии. - Рига, 1995. - 45 с.
* Ибрагимов Г.И. Развитие урока в условиях модульного ... // ... и ... - 2008. - №5 - с. ... ... ... L. A Moduifr Course Forat for Supervisor Deveiopment // Training and ... Journal. - 1981. - 196 p.
* ... М.Д. ... ... как ... ... индивидуального подхода. - Казань, 1993. - 147 ... Russel J.D. Modular ... // A. Guide to the Design, ... ... and ... of Modular ... - 1974, - 164 p.
* ... И.Б. Система управленческой деятельности учителя в модульной педагогической технологии // ... ... - М.: 1997. - №2, - ... ... Л. Языковые модули и прблемы обучения. - Алматы, 2000. - 165 б.
* Ыбышева Л. Урок по ... ... // ... ... - 2005. - №3. - С. 53-57.
* Микуляк О.П., ... Г.П., ... М.П. и др. ... ... ... - ... 2002. - 246 ... Нұрахметов Н.Н, Досанова Б.Б. Модульдік оқытуды химия пәнінде қолданудың мүмкіндіктері // Қазақстан ... ... 2004. - №4, - 169 -173 бб.
* ... П.А. ... ... программ // Советская педагогика. 1990. - №2, - С. 55-60.
* Берникова Н.А. Модульная технология обучения в профессиональном ... ... ... М.А. ... ... ... обучения. - М.: 1996. - 160 с.
* Нұрахметов Н.Н. 10-сынып оқулығы. - Алматы, 2006. - 148-201 ... ... Н.Н, ... Б.Б. ... ... ... ... // Ізденіс. - №3, 2004. - 187-190 ... ... Қ. ... есептері мен жаттығулар жинағы. - Алматы, 2000. - 234 б.
* ... Н.П. ... ... по ... ... - М.: 1990. - 64 ... Рудзитис Г.Е., Фельдман Ф.Г. Химические задачи - ... и ... - ... 2000. - 126 с.
* Құрманәлиев М.Қ, Оспанова М.Қ. Химиядан оқушылардың өзіндік ... - ... 2010. - 87-98 ... ... Н.Е., Еремин В.В. 2400 задач по химии для школьников и поступающих в вузы. - М.: 1999. - 560 ... ... М.Қ, ... Г.Қ. ... ... ... химия пәнінде қолдану. - Алматы, 2009.
* Рябов М.А. 375 ... ... по ... - М.: 1997. - 258 ... Бекішев Қ. Химия есептері. - Алматы, 2007. - 118 ... ... А, ... А, ... М. ... ... ... - Алматы, 2010. - 35 б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұнтатақталған катализаторы бар регинератор жобасы17 бет
Модульдік оқыту технологиясының маңызы4 бет
Оқыту технологиясын топтастыру11 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
ADSL технологиясын Алматы каласында автоматизациялау53 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь