Солтүстік мұзды мұхит

Кіріспе
І Солтүстік Мұзды мұхит жайлы жалпы мәліметтер
1.1. Мұхит суының физикалық және химиялық қасиеттері
1.2. Мұхит суындағы газдар
1.3. Мұхит суының тығыздығы
1.4. Мұхиттағы судың қысымы
1.5. Мұхит суының мөлдірлігі
1.6. Мұхит суының түсі
1.7. Мұхит суының температурасы
1.8. Мұхиттағы температураның тереңдік бойынша өзгеруі
1.9. Мұхиттағы мұздар

ІІ Мұхит суының қозғалысы
2.1. Дүниежүзілік мұхит ағыстары
2.2. Солтүстік Мұзды мұхиттағы ағыстар

ІІІ Мұхит тіршілік ортасы

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Дүние жүзілік мұхиттың көлемі – 1 370 000 000 км3 (гидросфера көлемінің 94 пайызы). Орташа тереңдігі 4000 м болғанда мұхит жер бетінің ¾ бөлігін алады. Жердің беті бойынша мұхиттың суын біркелкі етіп жайғанда оны 2700 метрдей қалыңдықпен бүркеген болар еді. Жердің мөлшерімен салыстырғанда бұл қабат мардымсыз аз, бірақ географиялық қабықта болып жатқан процестерде мұның ролі орасан зор.
Біртұтас Дүние жүзілік мұхит бөліктерге – мұхиттарға бөлінеді.
1.Горбацкий Г.В. Физико- географическое районирование Арктики, Ч.3 Арктический бассейн – М: «Наука», 1973.-237с.
2.Богданов Д.В. География Мирового океана.- М: «Наука», 1978.-632с.
3.Львович М.И.Мировые водные ресурсы.- М: «Мысль»,1974-291с.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Солтүстік мұзды мұхит.
Орындаған:Имашев ... Қ ... ... ... ... ... Мұзды мұхит жайлы жалпы мәліметтер
1.1. Мұхит суының физикалық және химиялық қасиеттері
1.2. ... ... ... ... ... ... Мұхиттағы ... ... ... ... ... ... ... түсі
1.7. Мұхит суының температурасы
1.8. ... ... ... ... ... ... ... Мұхит суының қозғалысы
+ Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жайлы жалпы мәліметтер.........................3
1.1. Мұхит суының физикалық және ... ... ... ... ... ... ... тығыздығы.................................................................11
1.4. Мұхиттағы судың қысымы.................................................................12
1.5. ... ... ... ... ... ... Мұхит суының температурасы...........................................................13
1.8. ... ... ... ... ... ... ... Мұхит суының қозғалысы..................................................................20
+ ... ... ... Солтүстік Мұзды мұхиттағы ағыстар................................................22
ІІІ Мұхит тіршілік ортасы........................................................................24
Қорытынды..........................................................................................29
Пайдаланылған ... ... ... ... - 1 370 000 000 км3 ... көлемінің 94 пайызы). Орташа тереңдігі 4000 м болғанда мұхит жер бетінің (3/4) бөлігін алады. Жердің беті бойынша мұхиттың суын ... етіп ... оны 2700 ... ... ... ... еді. ... мөлшерімен салыстырғанда бұл қабат мардымсыз аз, бірақ географиялық қабықта болып жатқан процестерде мұның ролі орасан зор.
Біртұтас Дүние ... ... ... - ... ... Осы төрт мұхиттың бірі Солтүстік мұзды мұхит. Менің курстың жұмысым осы ... ... ... арналады.
І. Солтүстік Мұзды мұхит жайлы жалпы
мәлімет
Солтүстік Мұзды мұхит - солтүстік полюс аймағындағы мұхит. Кейбір мұхит зерттеушілері ... ... ... жеке ... Атлант мұхитының шеткі теңізі (Солтүстік Полюстік теңіз, Арктикалық теңіз) деп есептейді. ... ... ... ... ... ... ... мен Солтүстік Америка құрлықтарының солтүстік жағалауларымен шектелген. Мұхиттың жалпы ... 14,75 млн км2, ... ... 18 млн км3, ... тереңдігі 1220 м, ең терең жері 5527 м (Гренландия теңізінің солтүстігі). Ұлыбритания, Гренландия, ... ... ... ... ... ... ... мұхитымен ,Беринг бұғазы арқылы Тынық мұхитымен жалғасады. Солтүстік Мұзды мұхит физико- географиялық ерекшеліктеріне және геологиялық құрылысына ... 3 ... ... ... алап - ... орталық терең бөлігі. Солтүстік Европа алабына Гренландия, Норвег, Баренц және Ақ теңіздер жатады. Арктикалық теңіздер алабына - ... ... ... ... 1/3-ін ... Кара, Лаптевтер, Шығыс Сібір, Чукча, Бофорт, Баффин теңіздері, Гудзон шығанағы кіреді. Солтүстік Мұзды мұхит ... саны ... ... ... ... орында; жалпы ауданы 3,8 млн км2. ең ірілері: Гренландия (2175 мың км2), ... Жері (478 мың км2), ... (221 мың км2), ... (200,4 мың км2), ... (64 мың км2) және ... (64,5 мың км2) ... ... жақын орналасқан. Еуразия жағалауында Шпицберген, Франц, Иосиф Жері, Жаңа Жер, Солтүстік Жер, Жаңа ... ірі ... тобы мен ... ... ... ... Исландия, Гренландия жағалаулары қатты тілімденген, көбіне биік, фьордтық. Еуразия жағалаулары абразиялық, ішінара ойпатты, жазық, кей ... ... ... ... ... ... ... тегіс болып келеді. Мұхит табаны аумағының 50,3 %-ын Дүниежүзілік мұхит бойынша ең көлемді ... ... алып ... Ені ... ... 1300 км-ге жетеді, орташа тереңдігі 200-350 м. Менделеев (1500 м), Ломоносов (954 м) және Гаккель (400 м) су асты ... ... ... Нансен (5449 м), Амундсен (4321 м), Макаров (3940 м), Канада (3838 м) қазаншұңқырларына бөледі. ... - ... ... ... климаты арктикалық белдеуде орналасуы мен тұрақты мұз жамылғысына байланысты қалыптасқан. Қыста Солтүстік Мұзды мұхиттың орташа ... ... ... ... ... антициклон), жазда- төмен болады. Жылдың барлық мезгілінде Атлант мұхитынан циклондар тарайды. Қаңтардың жылдық орташа ... - 28-30 С ... ... -10-12 С ... батысында 6-8 С градус. Күшті желдер (20-25 м/с) жиі ... ... ... жауын- шашын мөлшері 75- 300 мм.
Гидрологиялық режимі - Атлант мұхитымен су алмасуы басты орын алады. ... ... ... мен оның ... жылы суы ... ... ... өтеді. Керісінше арктикалық салқын су Атлант мұхитының Лабрадор және ... ... ... ... ... бұғазы тар және таяз болғандықтан Солтүстік Мұзды мұхиттың ... ... су ... ... жүреді. Еуразиядан және Солтүстік Америкадан құятын ірі, суы мол өзендер Солтүстік Двина, Печора, Об, Енисей, Хатанга, Лена, ... ... ... т.б. ... суының тұздылығын төмендетеді. Мұхитқа жылына 5000 км3 тұщы су қосылады. Тұздылық құрлықтардың жағалауына жақын маңда 25-29 %- ден ... ... жылы ... ... ... 32 % -ге дейін көтеріледі. Жарты тәуліктік толысуының биіктігі ... 0,5-0,6 м, ... 1 м, ең биік ... (Баренц теңізінде) 6 м Солтүстік ... ... тән ... бірі - ... мұз ... ... Мұз ... 10-11 млн км2, жазда 7,5-8 млн км2 ... ... ... ... жылы ... ... әсерінен гренландия, Норвег, Баренц теңіздерінің біраз бөлігі жыл бойы қатпайды. ... ... ... қалыңдығы 3-5 м көп жылдық мұз (пак) басып жатады. Қалған ... бір ... мұз ... ... 0,8- 2 м). ... Арктикалық топаралынан мұхитқа түсетін құрлық мұзынан тұтас мұз аралдары пайда болады. Баффин, Гренландия теңіздерінде мұзтаулар ... ... ... физикалық және химиялық
қасиеттері
Тұздылығы- салмағы жағынан алғанда мұхит суы 96,5 % таза судан және 3,5 % оның ... ... ... ... және ... жүзгін бөлшектерден тұрады. Түрлі заттардың біршама шағын мөлшерінің болуы басқа табиғи сулардан оған елеулі айырым береді. Бұл Жер бетіндегі белгілі ... ... ... бар, ... ерітінді. Мұхит суында әсіресе хлор, натрий, магний, күкірт көп болады. Мұнда ... ... ... бор едәуір аз болады. Барлық қалған элементтерге 1 % аз келеді, яғни олардың ... ... аз. ... ... организмге мейлінше қажет биогендік элементтер де (фосфор, азот, т.б.), микроэлементтер де бар. Мұхиттағы ... ... ... 50 х 10 он алды ... т. Бұлар мұхиттың түбін шамамен 60 м, бүкіл Жерді 45м, ал ... 153 м ... ... ... алады. Мұхит суында барлығынан көбі натрий (NaCl, Na2SO4- 1 литрде 27,2 г) яғни ас тұзы (NaCl), ... да ... ... дәмі ... ... ... соң магний тұзы MgCl2 (1 литрде 3,8 г) және MgSO4 (1 ... 1,7 г) ... суға ащы дәм ... ... ... 1 м3-те 0,3 мг ... және 1 м3-те 0,008 мг ... болады. Бұлардың жалпы мөлшері едәуір болғанымен (алтын 11 млрд. тоннаға жуық) мұндай концентрацияда өндіру ... ... ... суының таң қаларлық ерекшелігі - тұз құрамының ... ... ... ... ... аз немесе күшті болуы мүмкін, бірақ ең басты тұздардың қатынасы өзгеріссіз қалады. Сондықтан да судың жалпы тұздылығын анықтау үшін ... ... ... және ... шаманы 1,81 ( S =1,81 Cl 0/00) көбейту жеткілікті болады. Мұхит суы тұздың құрамының ... болу ... оның ... ... ... болады, бірақ бұл түсінікті жеткілікті деп есептеуге болмайды. ... ... ... ... туралы сұрақ туады. Мантия затынан су бөлініп шыққанда су буымен бірге құрамында хлор, бром, фтор қоспалары бар ... ... ... ... деп ... Жер ... су ... болды, ол тау жыныстарынан сілті элементтерін - натрий, калий, кальции, магний т.б. ала отырып оларды ... ... ... және ... ... нәтижесінде ерітінді нейтралданып, ал сонан соң жалғасып келіп түскен сілті элементтердің есебінен, қазіргідей ... ... ... ... ... тіршілігі пайда болғанда (бұдан 3 млрд. жылдан астам бұрын) бос оттегі пайда болды. Жер қойнауынан бөлінген азот ... бос ... ал ... ... тотыққанда бос көмір қышқылы түзілді. Палеозоидан бастап (500 млн жыл бұрын) мұхит тұрғындарының ... ... ... мұхит суының тұздық құрамы өзгермеген. Бірақ егер өзендер мұхитқа басқа тұзды құрамды суды ... ... ... мұны ... ... ... Бұлар әкелген, ерітілген заттардың мөлшері жылына 5,4 млрд тонна, ал қалқымалары жылына 32,5 млрд ... ... әуел ... өзен ... тұз ... сірә мұхит суының құрамына жақын болса керек. Бірақ уақыт өтуіне қарай құрылық бетінде минералдар біршама өзгеруінің нәтижесінде ол ... ... ... ... ... тұздары едәуір дәрежеде шығындалады. Қаңқалар мен раковиналар ... ... ... мен ... ... ... ... Нашар еритін химиялық қосылыстар - темірдің аллюмосиликаттары (глаукониттер), фосфориттер, темір- марганец түзілістері - судан бөлініп ... ... ... конкрециясы мұхит түбі алаңының 10 процентін жабады.
Кейбір жануарлар өз денесінде белгілі бір заттарды концентрациялауға қабілетті келеді. Су тыныстағанда, ... ... ... арқылы өтіп өзгеріске ұшырайды. Нақ осы өсімдіктер мен ... ... ... ... тұздық құрамын анықтайды.
Дүние жүзілік мұхиттың орташа тұздылығы 35 % (промиль). Қайсы ... ... ... тұздылықтан ауытқуды негізінен алғанда тұщы судың кіріс- шығыс балансындағы өзгерістер тудырады. Мұхиттың бетіне жауатын атмосфералық жауын- шашындар, ... ... ... ... еруі тұздылықты, булануды төмендетеді, мұздың түзілуі, керісінше оны ... ... ... су ... әсіресе өзен құбылысына жақын жердің тұздылығына айтарлықтай әсер етеді.
Мұхит бетіндегі тұздылық оның ашық бөлігінде негізінен атмосфералық ... ... мен ... ... ... ... жағдайларға) тәуелді болғандықтан оның таралуында ендік зоналылық байқалады. Бұл изогалин - тұздылығы ... ... ... ... картасынан жақсы көрінеді.
Экваториалдық ендіктерде судың беткі қабаттары мұнда жауын- шашын мөлшері буланудан көп болуы салдарынан біраз тұщыланған. Субтропиктік және ... ... ... ... ... ... болады, бұл ашық мұхиттың беті үшін максимум 36-37 % ... Бұл ... ... ... шығынын жауын- шашынның жаумайтындығымен түсіндіріледі. Мұхит ылғалды жоғалтады, тұз болса қала береді. Тропиктік ендіктерден солтүстікке және оңтүстікке қарай мұхит ... ... ... ... ... мөлшерінің артуынан біртіндеп 33-32 % дейін төмендейді. Жоғары ... ... ... тұздылықтың төмендеуіне қалқыма мұздардың еруі әсерін тигізеді.
Мұхит бетінде тұздылықтың ендік бағытта таралуын ағыстар ... жылы ... оны ... суық ... ... төмендетеді.
Мұхиттар бетіндегі орташа тұздылық әр түрлі. Ең көп орташа ... ... ... -35,4 %, ең азы- Солтүстік Мұзды мұхитта -32 %, Атлант мұхитының жоғарғы тұздылығы оның ... ... ... ... ... ... Солтүстік Мұзды мұхитқа тұщыландыратын әрекетті Сибирь өзендері жасайды (Азияның жағалауларында тұздылық 20 % -ге ... ... ... ... негізінен алғанда, тұщы судың кірісі мен шығысына ... ... олар ... ... ... ... ... және суды буландыратын беткі қабатта және соның астындағы араласу тереңдігін анықтайтын шағын қабатта ғана байқалады. Араласу 1500 метр тереңге дейінгі су ... ... ... жүзі ... ... тұздылығы тереңірек те өзгеріссіз қала береді (34,7 -34,9 %). Тереңге қарай тұздылықтың өзгеру сипаты мұхит бетіндегі ... ... ... байланысты. Тереңдікке қарай тұздылық өзгерістерінің төрт типін бөледі: І-экваторлық, ІІ- ... ІІІ- ... және ІУ- ... ендіктерде тереңдеген сайын тұздылық біртіндеп өседі де, мұнда мұхиттың тропиктік бөлігінен экваторға қарай неғұрлым тұзды су ... 100 м ... ... ... ... 100 м ... ... ал 1000- 1500 м тереңнен бастап тұрақты дерлік болады.
ІІ.Субтропиктік ендіктерде ... 1000 м ... ... тез ... онан ... ол тұрақты болады.
ІІІ.Қоңыржай ендіктерде тереңдеген сайын тұздылық аз өзгереді.
ІУ.Полярлық ендіктерде мұхиттың бетіндегі тұздылық мейлінше төмен, тереңге қарай әуелі бұл тез ... ал ... ... шамамен 200 м тереңдіктен бастап мүлде дерлік өзгермейді.
Теңіз беттеріндегі судың тұздылығы мұхиттың ашық бөлігіндегі тұздылықтан күшті ... ... ... Бұл да ең ... су ... ... ... климаттық жағдайларға да байланысты. Теңіз ашық мұхитқа қарағанда өзі шайып жатқан құрлықтың ықпалына едәуір күшті ... ... ... ... ... кірсе, оның мұхитпен байланысы неғұрлым аз болса, орташа мұхиттықтан оның суының тұздылығы ... көп ... және ... ... ... ... балансы оң болады. Сондықтан да олардың бетінде, әсіресе өзендер құяр жерде тұздылық төмен. өзен саны аз ... ... ... ... ... және ... ... теңіздердің тұздылығы жоғары болады. Қызыл теңіздің тұздылығының көптігі (42 %-ге дейін) құрғақ және ... ... ... оның құрлық ортасындағы жағдайымен түсіндіріледі. Теңіз бетіне жауын- шашын жылына не бары 100 мм мөлшерінде жауады, ... ... ағын жоқ, ал ... ... ... мм-ге жетеді. Мұхитпен су алмасу тереңдігі 125 м, тар ... ... ... ... ... теңізінің жоғарғы тұздылығы (39 % -ге дейін) - ... ... ағын мен ... ... буланудың орнын толықтырмауының, ал мұхитпен су алмасудың қиындай түсуінің ... Қара ... (18 %, ... ағын ... ... ... жуық ... ағынның жылдық қабаты 80 см) және жауын- шашын судың балансын оң жасайды.
Мрамор теңізімен еркін су алмасуының жоқтығы төмен ... ... ... Бір ... ... екінші жағынан күшті тұщыланған Балтық теңізінің ықпалына ұшыраған Солтүстік теңізде тұздылық ... ... ... батысқа қарай 31% -ден 35% -ге дейін ... ... ... байланысты барлық шеткі теңіздердің тұздылығы мұхитқа жапсарлас бөліктердің тұздылығына жақын болады. өзен ... ... ... ... ... су күшті тұщыланады да тұздылығы көбіне бірнеше промилль ғана ... ... ... суда ... әр ... еріген болады. Мұхит суының газдары еріте алатын қабілеті оның температурасына, тұздылығы мен гидростатикалық қысымына байланысты. Судың температурасы мен тұздылығы ... ... ... мұның ішіндегі газдардың еруі соғұрлым аз болады. ... ең ... ... мен ... ... газы ... қос тотығы) сондай-ақ күкіртті сутегі, аммиак, метан еріген болады. Газдар суға атмосферадан түседі, химиялық және ... ... ... ... ... оларды өзен алып кетеді, олар су асты атқылаулары кезінде келіп түседі. Газдардың қайта таралып бөлінуі араласу арқылы өтеді. ... ... ... ... де ... ... бөлініп шығады. Ол дем алуға, тотығуға жұмсалады. Қызған кезде (көктем, жаз) су оттегін атмосфераға береді, суынғанда (күз, қыс) оны атмосферадан ... ... ... ... суға Күн ... ... байланысты болғандықтан мұндағы оттегінің мөлшері тәулік бойынша ауытқиды және ... ... ... ... ... (100-300 м) барлық уақытта оттегіне қанық; сонымен бірге оның құрамы экватордан полюске қарай өсе ... 0 ... -5 ...
50 ... с.е. - 8 см3/л. 200 м ... ... аз ... ... кездеспейді, оттегінің құрамы азаяды. Оның 400-800 м тереңде ерекше күрт төмендеуі өлі органикалық ... ... ... ... ... түп ... ... оттегін полярлық ендіктерде төмен түсіп экваторға қарай жылжыған суық сулар ... ... ... тұрғындарына да қажет. Суық ағыстарының оттегіне ... ... ... ... ... жол ... қышқыл газы - оттегі мен ... ... ... ... негізінен алғанда байланысқан күйде, көмір- қышқыл қосындылары түрінде (карбонаттар мен бикарбонаттар) болады. Ол суға атмосферадан келіп түседі, организмдер дем алғанда және ... ... ... бөлініп шығады, су асты атқылауларында жер қыртысынан келіп ... ... ... көмір қышқыл газы суық суда жақсы ериді. Сондықтан температура жоғарылағанда су оны атмосфераға береді, төмендегенде - ... ... ... ... ... ... тұтынуының күшейе түсуіне байланысты оның судағы мөлшері азаяды, түнде, керісінше, өсе түседі. Жоғары ендіктерде мұхит көмір қышқыл газын сіңіреді, ... - оны ... ... ... ... ... ... қоры 45-60 м3/л құрайды. Бұл мұхитқа қарағанда атмосферада 60 есе аз болады. Мұхит біресе ... ... ... ... ... атмосфераға бөліп шығарады. Мұхит пен атмосфера арасындағы газ алмасулары - үздіксіз процесс.
Азот - мұхит суында әрқашанда ... ... оның ... ... ... қарағанда атмосферадағыдан гөрі аз. Мұхитта, ол, сірә, үлкен роль атқармаса керек. Кейбір түп маңындағы бактериялар оны ... мен ... ... ... суының тығыздығы
Мұхит суында тұздылықтың артуымен әрқашанда өсе түседі, өйткені судан гөрі үлкен меншікті салмағы бар заттардың құрамы артады. Судың ... ... ... ... ... әрі ... түзілуі себепті болады. Судың қызуы, сондай- ақ тұзды судың атмосфералық жауын- шашын суымен немесе ... ... ... ... ... ... ... суының тығыздығы артқанда конвекция пайда болады. Мұхиттың бетінде тығыздықтың өзгерісі 0,9960-тан 1,083-ке дейінгі ... ... Ашық ... ... әдетте, температурамен анықталады, сондықтан да экватордан полюске қарай жалпы өседі. Мұхитта судың тығыздығы тереңдеген сайын арта түседі.
1.4.Мұхиттағы ... ... ... ... ... ... ... шамамен 1 кг күшпен (бір атмосфера) түседі. Сондай қысымды сондай ауданға биіктігі не бары 10,06 м су бағанасы ... ... ... 10 м ... ... 1 атм ... деп ... болады. Үлкен тереңдікте болып жатқан барлық процестер ... ... ... ... бірақ бұл мұхит түбінде тіршіліктің дамуына кедергі жасамайды.
1.5.Мұхит суының мөлдірлігі
Күн нұрының энергиясы су қабатынан өте отырып, шашырап және сіңіріледі. Оның ... мен ... ... ... ... байланысты. Судағы қоспалардың мөлшері барлық жерде бірдей емес және уақыт ішіне ... ... ... те ... болып қала бермейді. Ең аз мөлдірлік жағадағы тайз суда әсіресе теңіз дауылынан соң ... ... кең ... ... ... ... ... азаяды
(3 % көбірек ). Мөлдірліктің азаюы мұздардың еруінен туады (мұзда әрдайым қоспалар ... ... ... мұз ... ... қалған ауаның толып жатқан көпіршіктері суға ауысады). Судың мөлдірлігі тереңдігі сулардың бетіне көтерілген жерлерінде артатындығы байқалған.
Қазіргі кезде мөлдірлікті ... ... ... ... ... байланысты әлсіреу заңын пайдалануға негізделген мөлдірлік өлшегіш құралымен анықтайды. Су қабаты арқылы өткен жарық шоғы өлшенеді. Мұхиттағы күн ... өту ... ... осы ... ... қабылдағышымен - фотоэлектрондық көбейткіштермен өлшенеді, бұлар тіпті жеке фотондарды да ... ... ... суда күн нұры 600 м ... 10х12 есе әлсірейді; онда өте қараңғы болады. Лай су үшін бұл ... ... ... түсі
Жарықты жинап сіңіру және шашырату нәтижесінде мұхиттың таза сулы ... ... ... тек ... ... Судың бұл түсін деп атайды. Планктон мен анорганикалық қоспалардың болуы судың түсіне әсер етеді де ол ... ... ... ие ... ... көп мөлшері суды сарғылт жасыл етеді, тіпті өзен сағалары маңында қоңыр болуы да мүмкін. Экваторлық және тропиктік ендіктерде ... ... ... түсі ... ... ... көк болып келеді.
1.7. Мұхит суының температурасы
Мұхиттың негізгі жылу алатын көзі- оның бетіне ... күн ... ... және ... Мұхит суы жылуды сондай- ақ атмосфераның ұзын толқынды сәулеленуін сіңіре отырып мұз түзелуден, ылғал конденсациясынан ... ... және ... ... процестерде бөлініп шығатын жылудан алады. Мұхитқа жауын- шашындар, өзен сулары, ауамен келген жылулар сумен жанасады және жылы мұхит ... жылу ... ... ... қабаттарының температурасына жердің ішкі жылуы мен төмен түсетін судың адиабаттық қызуы ықпал етеді.
Мұхит жылуды негізінен булануға, ауаны қыздыруға, ... мен ... ... суық ... ... ... ерітуге және басқа процестерге жұмсайды.
Судың температурасы жылу балансына ... ... ... ... үшін күн ... ... ... және булануға жылудың кетуіне анықтаушы маңыз беріледі. Нақтылы жағдайларда жылу ... ... ... ... ... да ... дәрежелі статьялар жетекшіге айналады.
Жылу балансы элементтерінің барысындағы өзгерістер су ... ... ... ... су ... ... тәуліктік амплитудасы, оның үстіндегі ауа температурасының тәуліктік амплитудасынан ... аз. ... жылу ... ... (күн ... ... ... булану нәтижесінде шығындалады. Түнде су атмосфераға жылу шығарады да; судың суынған бетінде ылғал конденсация болғанда оны алады. Сондай - ақ ... ... ... үлкен жылу сыйымдылығының арқасында баяулайды.
Мұхиттің бетінде су температурасы ... ... ... ... ... 0,5 градустан аспайды. Ең үлкен тәуліктік амплитуда төменгі ... (1 ... ... ең азы- ... ... (0 градусқа дейін). Мұхиттағы температураның тәуліктік ауытқулары бағынышты роль атқарады, бірақ олар ... ... ... ... қайта бөлінісінің ең қысқа циклі болып табылады.
Мұхиттің бетіндегі температура ауытқуларының ... ... ... көп болады. Бұлар радиациялық баланстың жылдық өзгерісіне, ағыстарға, басым желдерге байланысты және түрлі ... ... ... ... ендіктерде (1 градус) және жоғағы (2 градус) ендіктерде температураның жылдық ауытқулары көп болмайды. ... ... ... көп ... жыл ... біркелкі бөлінеді, екіншісінде - қысқа жаз ішінде су күшті қызып үлгермейді. Ең көп жылдық ... (10 ... көп) ... ендіктерде байқалады.
Изотерма картасына қарап, мұхит бетіндегі таралуы зоналы екендігіне көз ... ... ... ... ... ... ... мен құрлық ықпалы бұзады.
Судың ең көп орташа жылдық температурасы (27- 28 ... ... ... ... ... ... ақпан айына қарай су температурасының таралуындағы өзгерістер карталарда изотерма бүкіл системасының оңтнстікке қарай жалпы ауысуымен көрсетіледі. Тропиктік ендіктерде ағыстың ... бір ... ... мұхит бетіндегі су температурасы шығысына қарағанда батыс жағалауда жоғары. Бұл ендіктердегі шығыс ... ... ... ... суды ... ... ... болады: кеткен судың орны судың төменде жатқан, неғұрлым суық қабаттары көтеріледі. Солтүстік жарты шардың қоңыржай ендіктерінде ... ... ... ... ... жағалауларда жоғары келеді. Оңтүстік жарты шарда 40 градус о.е.- тен оңтүстікке қарай құрылық өте аз ... да ... ... таралуы мүлде дерлік бұзылмайды.
Мұхиттың бетіндегі ең жоғары температура (+ 32 С ... ... ... ... ... ең төменгі - ақпан айында Солтүстік Мұзды мұхитта ( - 17 С ... ... ... жыл ... мұхиттың беті Солтүстікке қарағанда оңтүстік жарты шарда суығырақ болады (суық антарктикалық ... ... ... ... ... температура + 17,4 С градус, ал сол уақытта ауаның орташа жылдық температурасы + 14 С ... ... ... ... ... ... ( + 19,1 градус) Тынық мұхиты бетінің, Үнді
( + 17,1 ... ... ( + 16,9 ... ... ... температурасы жоғары болады. Мұхит бетінің 54 % -нің орташа жылдық температурасы + 20 С ... ... тек 14 %-і ғана + 4 С ... төмен болады. Суының үлкен жылу сыйымдылығының арқасында мұхит Жердегі күн жылуының аккумуляторы болып табылады.
1.8.Мұхиттағы температураның тереңдік ... ... ... ... ... күн ... жылуы төмен жатқан қабаттарға өте баяу беріледі. Мұхит суы қабаттарында жылудың қайта таралуы конвекция және ... мен ... ... ... өтіп ... ... да, әдетте тереңдеген сайын температура төмендейді. Жоғары және орта ... ... ... беткі қабат астында температураның шұғыл секірісті жұқа қабаты - ... ... ... ... және ... ... кезінде секіріс қабаты жойылады немесе төмен түседі де шұғылдығы азая ... Бұл ... ... ... ... вертикалдық циркуляциясы болады, демек тіршілік дамуы үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ететін оттегі мен қоректік тұздардың тасымалы болады.
Экватордан с. және о. ... 50-60 ... ... ... ... 700 метрге дейінгі тереңдіктерде тұрақты. өйткені температуралық секіріс қабаты - ... ... ... ... ... ішінде ұсақ тірі организмдер шоғырланады, балықтар жиналады.
Солтүстік Мұзды мұхитта ... ... 50-100 м ... дейін төмендейді де, сонан соң жоғарылайды 200-600 м тереңдікте максимумге жетеді. Температураның бұл ... ... ... ... ... жылы сулардың енуінен туады, бірақ еріген сулармен тұщыланған судың жоғарғы қабаттарынан гөрі неғұрлым тұзды болады. Осы қабат астында ... тағы да ... де 800 м ... бұл 0 ... тең ... ... ... өзгерістері қуаты 200-1000 м мұхит суының жоғарғы қабаттарында ғана ... ... ... + 4, + 5 ... ... және өте аз ... ... ендіктердің түбіндегі судың температурасы 0 градусқа жуық, экваторлық және қоңыржай ендіктерде +2, + 3 ... ... ... ... ... мұхиттың орташа температурасы + 3,8 ... ... орын алып ... ... ... ... ... түсіндіріледі . мұнсыз жылудың жоғарыдан төмен қарай біртіндеп ... ... жылу ... ... ... судың барлық қабатында температураны теңестіруге әкеп соққан болар еді. ... ... ... қату ... оның ... ... ... жоғары болған сайын қату температурасы төмен болады. Тұздалу су
( S < 24,7 %) тұщы су ... ... ... ... ... температурада қатады. Тұзды судың қатуы ( S- 24,7 %) суыну кезінде туатын конвекциямен баяулайды.
Мұхитта мұздың түзілуі ... ... ... қалатын тұщы кристалдардың пайда болуынан басталады. Мұнда мұз қалады, сондықтан мұз тұзды келеді. Мұз ... ... ... ... ... ... мұз тұздырақ бола түседі. Тұздық кристалдар арасынан ... ... ағып ... сондықтан да уақыттың өтуіне қарай мұз тұщыланады.
Тынық суда мұз түзілгенде қатып қалатын кристалдар бірдей ... ... ... Олардың оптикалық осьтері судың бетіне перпендикуляр және бір- біріне параллель келеді. Осы жағдайларда ... ... ... ... деп ... ... ... мұзды кристалдар сынады, ретсіз орналасады әдетте инеліден гөрі неғұрлым тұзды губкалы структурадағы мұз ... ... ... мұз ... структуралы болады. Тұзды мұздың тығыздығы тұщы мұздың тығыздығынан аз келеді (0,916- 0,86). Бұл ауа көпіршіктерінің көптеген ... ... ... ... ... ... суға бату ... анықталады. Орта есеппен алғанда мұздың 9/10 бөлігі суға батып тұрады.
Тұздың құрамы ... ... ... тұщы ... гөрі ... бірақ анағұрлым серпімді де тұтқыр болады. Жұқа тұзды мұз қатқанда сынбайды, тек көтеріліп төмен түседі. Таза тұщы ... түсі ... ... ... мұз ... ... ие болады, қардың және ауа көпіршігінің енуі мұзды бозғылт етіп жібереді. Тұщыланған және сығылып тығыздалған сулары уақыт өтуіне қарай көк ... ие ... ... - ... ... ... сатысы. Штиль (тымық) ауа райында бу жинақталғанда жұқа мұз ... сало ... мұз) ... Мұздың пайда болу процесі суынған судың бетіне қардың ... ... Қар ... тығыздалады да ботқа тәрізді масса (снежура) пайда болады. Жағаны бойлай оған ... ... жиек мұзы - мұз ... ... пайда болады. Бірте- бірте өсе отырып, бұл неғұрлым енді жағалық салаға (припайға) айналады. Судың беті тыныш ... ... мұз ... ... тұщы суда мөлдір жұқа мұз - сынғақ мұз (склянка) және ... суда ... ... мұз ... ... Толқын кезінде жеке мұз дискілері (блиндер, тарелкалар) - блиндалы мұз пайда болады. Склянка мен нилас одан әрі өсе ... және ... мұз ... қалыңдығы 7-10 см жас мұз (молодик) түзіледі. Бірте- бірте қалыңдай отырып мұз қалыңдығы 30-70 см ... ... ... жарты шардың жоғары ендіктерінде қыста түзілген мұз жаз бойында еріп үлгірмейді; сондықтан да поляр ... ... ... жастағы - бір жылдықтан көп жылдыққа дейінгі мұздар ұшырайды. Арктикада бір жылдық мұз қалыңдығы 2-2,5 ... ... -1-1,5 ... жетеді. Көп жылдық мұздардың қалыңдығы 3-5 метрге және одан жоғары болады. Мұздардың сығылуымен бірге олардың қалыңдығы 40 м-ге ... ... ... ... ... тілінген. Мұз сығылғанда жарықтардың шеттерінен сынады да, мұздар қырынан тұрып үйінді мұздар (торостар) құрап қатып ... Ықпа ... ... ... ... ... мұз ... (мөлшері көлдененңінен 10 км-ге дейін) мұз танаптарының сынықтары (100-ден, 500 метрге дейін), ірі опырылған (20- 100 м) және ұсақ ... ... (20 м) ... ... ... мұз танабына тұтасып қатып қала алады.
Мұхиттағы мұздар - қозғалмайтын және ықпа болады. Қозғалмайтын мұз ... ... ... байланысты тұтас мұз жамылғысы. әдетте бұл жағалық припай. Ықпа мұз (дрейфтеуші) ... ... емес және ағыс пен ... ... ... ... ол ... сақтап қалады.
Солтүстік Мұзды мұхиттың орталық бөлігін бүркеп жатқан көп жылдық қалың ықпа мұздарды (орташа қалыңдығы 5 м) пак ... деп ... ... үлкен қалыңдығы - мұздың өсе түсуі мен мұз үйілулерінің нәтижесі. Торостағанда мұндай мұздың беті ... ... ал ... еруі мен қар жауу мұны біраз тегістейді. Температураның сан ... ... (жыл ... ... ... мұз ... ... тудырады. Мұз еру мен қар жауу мұздың бетінің біраз ... әкеп ... ... мұз ... ... ... тұздар мен ауа көпіршіктері мүлде дерлік болмайды, сондықтан да көгілдірлеу түсті болады. Солтүстік ... ... пак ... ... жалпы ауданының 70-80 % алады, Оңтүстік мұхитта жалпы болмайды. Кәдімгі мұз жарғыш кемелер бұл ... өте ... еруі оның ... күн ... мен жылы ауаның ықпалынан болады және ластанған учаскеден (әдетте жағалардан) ... ... ... 0 ... ... ... ... интенсивті еруі нәтижесінде мұздың бетінде көлшелер - снежница түзіледі. Жағалау алқапқа ені 5 км-ге жататын таза су ... ... ... да бірте- бірте жылымға айналады. Күн сәулелерінің қыздыру нәтижесінде мұз кесектеріне бөлінеді. Мұз ... ... ... ... мұз ... ... түзіледі де, ақырында мұз кристалдарға ыдырайды.
Мұз Дүние жүзі мұхитының бүкіл экваториясының 15 %- тейін ... яғни 55 млн км2, ... ... 38 млн км2 оңтүстік жарты шарда. Мұхит мұздарының таралу шекаралары едәуір маусымдық ... ... ... - ... ең көп таралуы сәуір- мамыр, ең азы - тамыздың аяғына қарай келеді. Антарктикада қыста бұлар материкті тығыз ... ... ... ... ... ... сынады да солтүстікке қарай алынып кетіледі. Қазіргі ... ... және Үнді ... ... ... ... мұздарының орташа шекарасы о. Ендіктің 55-60 градус маңында өтеді, ... ... бұл о. ... 50 ... ... ... Ықпа ... таралу шегінен айсбергтер әлдеқайда қашыққа шығып кетеді. Бұлар әдетте Антарктидада, Гренландия және Солтүстік Америка архипелагы ... ... ... ... ... және суға ... батуы айсбергтерге солтүстік жарты шарда 40-50 С градус ендікке, ал айсбергтері ірірек оңтүстікте 30-40 ... о. ... ... ... ... ... ғасырлық ауытқулары туралы тарихи деректер дәлелдейді. Мысалы, нормандтар Х ғасырда Исландия мен ... ... ... ... жүргендігі мәлім, ХІІІ ғасырда ауыр мұздық жағдайлардың салдарынан бұл жүзулер тоқтап ... ... тағы да ... баратын жол мұздан ашылған.
Мұз жамылғысы бүкіл жердің климатына, мұхиттағы тіршілікке орасан зор ықпал ... ... ... қозғалысы
Мұхит суларының бүкіл массасы үздіксіз қозғалыста болады. Бұл судың тұрақты араласуын жылудың, тұздың және газдың бөлінуін қамтамасыз етеді. ... ... ... байланысты келетін, тербеліс және сондай- ақ ілгерілмелі қозғалыстар жасайды, бірақ бұлардың біреуі басымырақ болады. Мысалы, толқу - ... ... ... ... ағыс - ілгерілмелі қозғалысы.
Толқулар - судың толқуы - деңгейлік беттің ... ... ... және осы тепе- теңдікті қалпына келтіруге салмақ күштерінің ұмтылуының ... ... ... ... ... ... - жел. Сондай - ақ, толқулар атмосфера қысымының шұғыл өзгерісінен де тууы ... Жер ... ... ... ... түзетін күштер мұхит суының барлық қабаттарында толқулар тудырады. өздерін тудырған күштердің тікелей ықпалымен болатын ... ... ... ... ... ... күш ... тоқтатқаннан кейін, біраз уақыт созылып жалғасатын толқындар - еркін толқындар делінеді.
Толқын ... - ... ... ... ... ... және ... арқылы сипатталады. Толқынның ұзындығы ( )көршілес екі толқынның қырларының немесе табандарының арасындағы горизонталь аралық. Толқынның биіктігі (Н) - оның ... ... ... қыры. Тіктігі (а) - толқын биіктігінің оның ұзындығының жартысына қатынасы - ... ... (t) - ... әр ... оның ... тең ... орын ... уақыт аралығы. Жылдамдық (V) - толқынның қыры ... оның ... кез ... ... ... бір ... мөлшерінде (секундта) жүріп өтетін аралығы. Толқындар қысқа (бұлардың таралу орнындағы тереңдіктен аз ұзындық) және ұзын (тереңдіктен асып түсетін ұзындық) ... ... ... - жел ... ... - ... және көтерілу- қайту толқындары жатады. Толқынның көрінетін қозғалысы - судың бөлшектерінің шамалы ілгерілемелі қозғалысымен қосарланған оның формасының ... Ол ... ... ... төмен түседі; көтеріліп толқынның қозғалыс бағытында біраз орын алмастырады, төмен түсіп кері бағытта орын ауыстырады. Мұның осылай ... ... ... ... ... ... жақын орбитамен қозғалады. Орбитаның жоғарғы бөлігінде (толқын қырында) бола отырып, бөлшектер ... ... ... ... бола ... - ... қозғалады.
2.1. Дүние жүзілік мұхит ағыстары
Мұхит ағыстары желдің су ... ... ... ... ... әрекетінен және толысу түзетін күштердің әрекетінен пайда болады. Туу себептеріне қарамастан ағыс ... ішкі ... және жер ... ауытқу әрекетінің ықпалына ұшырайды. Біріншісі ағысты баяулатады және түрлі тығыздықты қабаттар шекарасында иірілулер тудырады, екіншісі, оның ... ... ... ... ... оңға, оңтүстік жарты шарда солға бұрады.
Пайда болуына қарай ағыстар фрикциондық (басты себебі- қозғалған ауаның судың бетіне ықпалы), градиенттік (себебі- ... ... ... ... және ... ... бөлінуін жоюға тырысуы) және толысу- қайту ағыстары (себебі- толысуы түзетін күштердің ... ... ... ... ... ... тудырған фрикциондық ағыстар тұрақты (басым) желдер тудырған дрейфті ағыстан айырмашылығы, желдік ағыстар деп аталады. Дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... роль ойнайды.
Градиенттік ағыстар, өз кезегінде ағындық және тығыздық болып бөлінеді. Ағындық ағыстар су деңгейінің тұрақты ... ... оның ... , мол ... ... ... әсерінен немесе , керісінше, су деңгейінің төмен түскен жағдайында ... ағып ... оның ... ... пайда болады. Мысалы, көрші теңізден су ағып келу нәтижесінде ... ... ... ... ағыс ... ... ... мұхитына ағынды қамтамасыз ететін Флорид ағысы бола алады. Өзендер ағыныы мен байланысты деңгейдің көтерілуінен түзілген ағындық ағыс қҚара және Лаптефтер ... ... ... ... және көтерілуін тудыра отырып, жел ағындық ағысты түзуге себепші болады.
2.2. Солтүстік Мұзды мұхиттағы ағыстар
Басқа ... ... ... ... мұхиттағы ағыстардың бөлінуі солтүстік полюстегі мұхит жағдайына байланысты үлкен ерекшклігімен көзге түседі. Евразия ... ... ... ... ... ... және Гренландияның шығыс жағалаларын бойлап солтүстіктен оңтүстікке соғатын күшті желдер, жалпы алғанда Атлант мұхиты жағына мұздар мен беткі суларының дрейфін ... ... ... ... ... ... туады: біреуі- Бофорт қазан шұңқырындағы- антициклондық, екеуі - Нансен қазан ... - ... және ... циркуляциялар. Соңғы екеуі Атлант мұхитына көптеген мөлшерде су мен мұзды алып кететін Шығыс - Гренландия ағысының туына ... ... ... жылы ... суын ... Нордкап мүйісінде ол материк жағасын бойлап шығысқа кететін Нордкап ағысына, әрі ... ... және ... бірте 100-900 м дейін тереңдікте бататын Шпицберген ағысына бөлінеді. Бұл ағыстың жылы суы материк беткейінде сығыла отырып, шығысқа ... ... да ... 600 м ... ... жылы судың аралық қабатын жасайды. Температурасы + 1,5 градус, +1,8С градус су тереңдікте жатады. Беринг бұғазы арқылы өткен Тынық ... суы ... ... ... ... ағыс түзбейді.
Дүниежүзілік мұхиттың беткі ағыстарының схемасы жалпы планда ғана дұрыс. Бақыланған әр пункте ағыстың бағыты тұрақты болып ... және ... ... ... ... ... ... жеке тасқындарға бөлініп кетеді. Беткі ағыстарының орташа ... ... не бар ... сантиметр , бірақ сонымен бірге олар орасан көп мөлшерде су тасымалдайды, мысалы, Голфстрим бір жыл ... ... ... ... ... суды ... есе көп ... күштерінің әсерінен шығысына қарағанда мұхиттың батыс бөлігінде беткі ағыстары жылдамырақ және енсіз болады. Жел тудырған ... ... тек ... ... метр ... ... ғана ... сондықтан да ұзақ уақыт бойы мұхит тереңдігінде ағыстар суды араластырмайды деп санап ... ... 1952 ж. ... Тынық , Атлант және Үнді мұхиттарында, тереңдік қарсы ағыстар бірнен ... бірі ... ... ... ... ... тудырған кеміген судың орнын толтыратын компенсация ... ... ... ... ... пассад ағысы астында батыстан шығысқа қарай Жаңа Гвинея Эквадор жағаларына дейін 13000 кв. ... ... ... ... Оның жоғарғы шекарасы кей жерлердебетінен не бары 30 м ,төменгі шекарасы максимум 200-230 м ... ...... с.е. - ден ... ... бұл іс жүзінде басылады. Бұл ағыстың жылдамдығы 1,5 м/сағ-қа дейін жетеді.
Атлант мұхитындағы ... ағыс ... ... ... ... ... оңтүстік пассад ағысы астымен мұхитты кесіп өтеді де Гвинея шығанағында бетіне шығады, ағыстың стрежіні ... ... ... біресе төмен түседі, оның жылдамдығы 1,2 м/сек.
Үнді мұхитында тереңдік қарсы ағыс екі басқа мұхиттарға ... ... ... ал ... ... ... ... мүлде жоғалып кетеді.
Тереңдік қарсы ағыстар астында су тағыда шығыстан ... ... ... ... мұхитта әзірге әлі белгісізболып отырған көп сериялы қозғалыс болса керек. Тереңдік ... ... тек ... ... ... астында ғана бар емес. Судың кері қозғалысы Голфстрим ... , ... ... табылған. Сірә, бұл мұхит су қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз ететін заңды құбылыс ... ... ... ... ... ... бірақ мөлшерінің шектілігі , тереңдігінің аздығы құбылыстың масштабын анықтайды, алжергілікті жағдайлар ерекше сипаттар ... ... ... ... жүзілік мұхиттың барлық жерінде тіршілік түрлі формаларда және түрлі көріністерде өмір сүреді. Тіршілік ету жағдайларына қарай мұхитта екі ... ... ... Су ... ... мен түбі (бентал). Бенталь - жаға маңы- литорал, тереңдігі 200 метрге дейін және тереңдік - абиссаль ... ... ... ... су ... пелагиаль облысы деп атайды.
Мұхиттың органикалық дүниесі үш топтан - ... ... ... ... ... су ... ... көтеріліп шыға алмайтын түпті мекендеушілер (өсімдіктер, құрттар, молюскалар). Планктон ұзақ қашықтыққа баруға белсенді қабілеті жоқ су қабатын мекендеушілер (бактериялар, ... су ... ... және т.б.). ... - ұзақ ... еркін жүзе алатын суды мекендеушілер (киттер, дельфиндер, балықтар).
Құрлықтағы сияқты мұхитта бір организмдер ... ... ... ... ... ( ... немесе өндірушілер) түзеді, екіншілері органикалық заттарды (консументтер немесе тұтынушылар) тұтыну есебінен өмір сүреді. Біріншіге өсімдіктер мен прототрофты микроорганизмдер, ... - ... ... Бұдан басқа жануарлар мен өсімдіктердің қалдықтарын ыдырататын, минералдайтын, оларды қоспаларға айналдырып, жануарлар пайдалану үшін ... ... ... - организмдер бар.
Жасыл өсімдіктер фотосинтез үшін жарық жеткілікті болған жерде ғана (200 метрден аспайтын тереңдікке дейін) дами ... ... ... етпейтін организмдер ең үлкен тереңдікке дейін мұхит суының ... ... ... Бірақ олардың дамуы бұлар үшін алғашқы продукты ... ... ... ... ... ... қажетті қоректік заттар мұхитта молынан табылады. Алайда фосфор мен азот қышқылдарының қосылыстары 99,9 % терең қабаттарда, жарық болмағандықтан ... өмір сүре ... ... ... Сондықтан да үлкен тереңдіктерден жоғарғы жарық түсетін қабаттарға тұзды шығарудың орасан зор маңызы бар.
Қоректі тікелей судан алып және ... ... ... су ... тамырлары да, тірек жүйелері болмайды, түгелдей дерлік хрофилл тканнан тұрады, осының арқасында көптеген ... ... ... ... Дәл ... да ... ... заттарының массасы өсімдіктермен қоректенетін және бірін- бірі жейтін жануарлар массасына шамамен тең ... ал ... ... бұл одан ... мың есе ... тірі заттар массасының үлкен бөлігін судың 100 метрлік жоғары қабатын мекендейтін фитопланктон құрайды. Фитопланктон орташа массасы 1,7 млрд т , ... ... 550 млрд т , ал ... ... ... биомассасы 32,5 млрд т, ал жылдық өлшемі 53 млрд т . фитопланктон - мұхиттағы тағам ... ... ... ... ең көп ... ... -15 мың түрі бар ... келетін диатомды су балдырлары. Бір диатомды су балдыры бір айда 10 млн ... бере ... ... тез ... және ... мөлшерде желінетіндіктен ғана ол мұхитты қаптап кетпейді. Фитопланктонның мол дамыған жері мұхиттағы жалпы тіршілікке бай жоғарғы құнарлы орын ... ... ... ... өте біркелкі емес, әрі айқын көрінетін зоналық ... бар. ... ... ... ... ... фитопланктон даму жағдайлары қолайсыз: тұтасқан мұз жамылғысы, поляр түні, жазда горизонтта Күннің төмен ... ... (0 ... ... суық ... ... қоректік заттарды алып шығуды қамтамасыз етпейтін нашар ... ... ... ... ... ... ... Жазда жылымдарда кейбір суық сүйгіш балықтар мен балықпен қоректенетін ... ... ... ... суы 3 ... - ... аралық және тереңдік болып бөлінеді. Беткі қабатта фитопланктонмен (автотрофалар) қоректенетін гетеротрофтар (жануарлар мен бактериялар) өмір сүреді. Аралық ... - ... ... ... үшін ... ... зоопланктонмен қоректенетін жануарлар; осы жәндіктермен қоректенетін жыртқыштар ... ... ... түскен ыдырамаған қалдықтары болып келетін детритоедтер мекендейді. Терең суларда (500- 1000 м тереңдіктен түбіне дейін) жыртқыштар, детриоедтер, фильтраторлар және ... ... ... ... ... ... өте тереңдіктерде (6-7 км- ден әрі) онда қысымның болуы жарықтың жоқтығы мен жылудың жеткіліксіздігі организмдердің тіршілік етуіне мүмкіндік ... деп ... ... ... ... ... терең су науаларнда да тіршілік бар екенін көрсетті. Аса тереңді мекендеушілердің ... ... ... ... ... әсер ететін бәсеке тартыстың жоқтығынан сонау өте ертеден сақталған формалар аз ... Аса ... ... ... ... тарихын және Жер бетінде органикалық дүниенің даму тарихын жақсылап көз алдымызға келтіруге мүмкіндік береді.
Өсімдігі мен ... ... ... мен фаунасы арктикалық және атланттық түрлерден тұрады. Мұхиттың барлық жерінде фитопланктон (негізінен диатом балдыры), батысында фукус, ламинария, т.б. ... ... ... ... ... ... сан ... 2 мыңнан астам түрі бар, негізінен кит, майшабақ, нәлім, теңіз алабұғасы, т.б. ... ... ... ақ аю, ... итбалық, т.б. тіршілік етеді. Мұхиттан балық пен аң ... ... ... зор. ... ... ... ... теңіз жолы, Канада Арктикалық топаралын бойлап Солтүстік- ... ... ... ... ... адамзат бір шама аз пайдаланады, бірақ пайдалану масштабы өсіп келеді. Ертеден мұхиттың органикалық ... ... көп ... ... олардың сан алуан түрлерінің қоры мен тұтынуы арасында айқын үйлеспеушілік байқалады. Мұхиттың негізгі өнімі (85 %) - ... ... ... ... негізі болудан көп кем. Бұл тек тағам ретінде жұмсалмайды, аулағандардың жартысына жуығы ... ... ... майға, тыңайтқышқа т.б. пайдалануға кетеді. Балықты дүние жүзілік масштабта өндіру қарқыны халықтың өсу ... озып ... ... ... ... бірі ... ... тіршілік ететін сүт қоректілерден киттердің, ит ... ... ... ... ... бар каландардың (Камчатка теңіз кәмшаттарының) және теңіз мысықтарының кәсіптік маңызы бар. Кит майы маргарин, сабын, ... олиф ... ... Етін тамаққа қолданады, одан консервалар жасайды, азықтық ұн етіп ... ... ... асты ... ... кит ... ... дәрмек даярлайды. Кашалот - өте нәзік иісті сақтайтын қабілеті бар және парфюмерияда қолданылатын амбра затын дүние ... ... бір ... 30- ... ... кит соғу кәсіпшілігінің негізі қазір мүлде дерлік жойылып кеткен ірі көк киттер болды. Киттерді аулау шектелген.
Қалған сүтқоректілерді салыстырмалы аз ... ... ... ғасырда - ХХ ғасырдың басында калан мен ... ... ... жыртқыштықпен жүргізудің нәтижесінде олар құрып кетіге жақындады. Аулау ... ... және ... ... аралында Совет Одағының қорықтарын ұйымдастыру бұларды сақтауға мүмкіндік берді.
Балықтарға ... ... ... жануарлар әлдеқайда көп. Бұларды өндіру барлық теңіз жануарларын өндірудің 0,1 бөлігінен аз. ... ... - ... ... ... ұлуын, бас аяқтылардан негізінен кальмарларды, азырақ - ... ... ... ... ... ... рыногында шаян тәрізділер: креветкалар, крабтар, омарлар, лангусталар жоғары ... ... ... әрі ... ... ... әрі ... шикізат. Бұлардың санын қолдан өсіру есебінен бірнеше рет арттыруға болады.
Адамдар әзірге су балдырларын салыстырмалы аз пайдаланады. ... ... мен ... ... - ... және өте ... ... өнімдері. Су балдырларынан йод алады. Бұлар өнеркісіп шикізаты ретінде де құнды. ... ... ... ... және кондитер өндірісінде кеңінен қолданылады агар- агарды көп алады. Ламинариядан маталарды бояуға және сабын ... ... - ... ... өндіріледі. Су балдырының желімін бетон мен асфальтқа беріктік үшін және су өткізбеу үшін қосады. Су балдырларын ашытқы, ... ... ... ... шығару үшін пайдалануға болады. Уақыты келгенде, құрамында сапасы жағынан жануар белогынан кем түспейтін белоктары және ... бар, ... су ... ... ... тиіс. Хлорелла өте тез өседі, сонымен бірге өзінің көлемінен 200 есе асып ... ... ... организмдердің ең үлкен тобын - планктонды адамдар мүлде дерлік пайдаланбайды. Ал, бұл болса адам үшін ... ... ... мал үшін ... ... болады. Планктон - шикізат витаминдер, емдік май, ... ... алу үшін ... ең ... ... - судың өзі. Адамзаттың тұщы суға ... ... де ... жерде қанағаттандырылмай өте тез өсіп отырғаны мәлім. Қазірдің өзінде- ақ жүздеген тұщыландырғыш қондырғылары бар, әрі ... саны ... өсе ... ... ... суларында көптеген ерітілген элементтердің өнеркәсіптік масштабында 4 ғана - натрий, хлор, магний мен бром ... ... ... ... ... ... мен кальцийдің кейбір қоспалары алынады. Негізгі методы- жай ... Суық ... ... ... ... да ... ... суынан өткенде алтын алу методтеріне көп күш пен қаржы жұмсалғанмен оның ... ... ... ... ... ... түрлі учаскелерінде темір мен маргенец тотық минералының - ... ... ұсақ ... ... шоғырлары табылған, бұлардың өнеркәсіптік маңызы болуы даусыз, бірақ әзірге әлі пайдаланылмай келеді.
Қорытынды
Дүние жүзілік мұхиттың табиғат ресурстары әлі де ... ... және әлде ... көп ... ... ... отыр. Мұхитты бұдан әрі игеру үздіксіз жетілдіріліп ... ... ... оны күшті зерттеуді керек етеді. Қазіргі кемелер тұтас жүзіп жүретін ғылыми - ... ... ... мүмкіндік береді. Қазір жоғары және төмен, жан- ... ... ... ... корабльдер бар. Арнаулы аппараттар (батискафтар) үлкен тереңдіктерде тікелей бақылау жүргізуге мүмкіндік береді. Океанографтардың қарамағында ... ... ... беретін - гидролакация, радио, телевидение бар. ... ... ... ... ... мен ... корабльдері өте жақсы көмектеседі. Мұхиттың табиғат ресурстарын зерттеп пайдалануда түрлі мемлекеттердің күш- жігерін біріктіруге тиіс екендігі даусыз. Мұхитқа ыждаһаттықпен қарау, оны ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1.Горбацкий Г.В. Физико- географическое районирование Арктики, Ч.3 Арктический бассейн - М: , ... Д.В. ... ... ... М: , 1978.-632с.
3.Львович М.И.Мировые водные ресурсы.- М: ,1974-291с.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуропа6 бет
Еуропа туралы29 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Қазақстан Республикасы географиялық орны, табиғат жағдайлары5 бет
Қазақстан табитағы6 бет
Қазақтар және қазақ тілі туралы6 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
Патшалық ресейдің бағынышты түркі халықтарының орыстандыру саясаты22 бет
Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу28 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь