Таулы аймақтардағы туристік маршруттар мен турлар ұйымдастыру жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Туристік ресурстар және биік Жетісу Алатауы менТянь.Шань таулы өңірлердің туристік.рекреациялық аудандары

1.1 Туристік ресурстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.2 Жетісу Алатауы туристік.рекреациялық ауданы ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1.3 Тянь.Шань таулы аймағы туристік.рекреациялық ауданы ... ... ... ... 18

2. Таулы аймақтардағы туристік маршруттарды ұйымдастыру жолдары

2.1 Тау туризмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.2 Тау туризмі маршруттарына жорық ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

3. Тау туризмнің белсенді түрінің негізгі әдіс.тәсілдері туралы түсінік

3.1 Тау жорығы туралы ұғым және оның классификациясы ... ... ... ... ... ... 30

3.2 Туристік жорық техникасы және тактикасы ұғымдары және жорықты ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

3.3 Тау жорығындағы кедергілер және оның күрделілік санаттары, құрал.жабдықтары, оларды пайдалану әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42




Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54



Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56
Қазіргі таңда туризм-әлемдік экономиканың жетекші саласы болуымен қатар, адамдардың салауатты өмір сүруінің пәрменді құралы ретінде танылып отыр.
Мемілекетіміздің «2050 жылдарға арналған стратегиалық бағдарламасында» туризмнің қоғам мен адам игілігі үшін атқаратын іс-әрекеттері айқындалып, оны жандандыру мен дамыту мәселелері жан-жақты қарастырылған.
Туризм-адамдардың мақсат-тілектері мен мұқтаждықтарына сәйкес бос уақытын тиімді пайдалану үшін жан-жақты қызмет көрсету формасы.Туристік қызмет- туристік шаралар мен іс-әрекеттердің жиынтығы.[1]
1. «Туризм мамандарын даярлаудағы география пәндерінің маңызы» н.-п.к. Проблемы подготовки специалистов в системе туризма. АГУ им. Абая 1997 ж. Алшымбеков С.К.
2. Мазбаев О.Б., Асубаев Б.К., Атейбеков Б.Н. «Туризм және өлкетану негіздері». Оқу құралы. 2006 ж.
3. Сборник нормативных правовых актов / Методическое пособие по вопросам туризма / Составители Алчимбаева Ж., Ежикова В. – Талдыкурган.
4. Благовещенский В.П., Гуляева Т.С. Оценка пригодности территорий Жетысуского Алатау для рекреационного природопользования // Актуальные проблемы экологии и природопользования в Казахстане и сопредельных территориях: матер. Междунар. науч.-практ. конф.–Алматы, 2006. –Т.1. - С. 76-78.
5. Мазбаев О.Б., Токпанов Е.А. Жетісу Алатауында туризмді дамытудың таби-ғи және әлеуметтік –экономикалық алғышарттары // Шежірелі Жетісу: матер. Респ. науч.-практ. конф., посв. 100 летию Г Орманова. – Талдыкорған, 2007. - С. 44-49.
6. Расчет состовляющих водно-ледникового баланса внутриконтинен-тальной ледниковой системы. – Алматы: Қағанат, 2004.
7. Климат Казахстана /Под ред. Утешева А.С. – Л.: Гидрометеоиздат, 1959.
8. Жер жаннаты. Жетысу: Фотокнига. – Алматы: Тау Қайнар, 2003. : ил. Ж 50.
9. Пузырева А.А. Климатическое районирование Южного Казахстана. – Алма-Ата: Наука, 1975. - С. 174-180.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ... ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Қорғауға жіберілді ... ... ... ... ...........................................................................................................3
1. Туристік ресурстар және биік Жетісу Алатауы менТянь-Шань таулы өңірлердің ... ... ... ... ... ... ... ауданы..................................7
1.3 Тянь-Шань таулы аймағы туристік-рекреациялық ауданы................18
2. Таулы аймақтардағы ... ... ... ... Тау ... ... Тау туризмі маршруттарына жорық ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері....................................................................................................24
3. Тау туризмнің белсенді түрінің негізгі әдіс-тәсілдері туралы ... Тау ... ... ұғым және оның классификациясы........................30
3.2 Туристік жорық техникасы және тактикасы ұғымдары және жорықты ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері.........................................................34
3.3 Тау ... ... және оның ... ... ... оларды пайдалану әдістері.......................................................42
Қорытынды.....................................................................................................54
Қолданылған әдебиеттер...............................................................................56
Кіріспе
Қазіргі таңда туризм-әлемдік экономиканың ... ... ... ... ... ... өмір ... пәрменді құралы ретінде танылып отыр.
Мемілекетіміздің туризмнің қоғам мен адам игілігі үшін атқаратын іс-әрекеттері ... оны ... мен ... ... ... ...
Туризм-адамдардың мақсат-тілектері мен мұқтаждықтарына сәйкес бос уақытын тиімді пайдалану үшін жан-жақты қызмет көрсету формасы.Туристік қызмет- туристік шаралар мен іс-әрекеттердің жиынтығы.[1]
Олай ... ... ... ... ... ... бірі - ... жорықтар.
Туристік жорықтар - адамдар үшін қолайлы туризмнің ... ... ... Олар ... ... кең ... және ... өткізу, материалдық шығындар жағынан тиімді. Жалпы туристік жорықты ұйымдастырып, ... үш ... ... қарастырады. Олар - дайындық, өкізу және қорытынды кезеңдер. Жорыққа дайындық кезеңінде жорықты материалдық жағынан ... ... және ... ... ... ... ... факторлар және орындалатын іс-шаралар бойынша қарастырылады. Туристік жорықтың техникасы және тәсілі ... ... екі ... ... бірақ бір-бірімен өте тығыз байланыста болып, теориялық білімнің негізінде былай түсіндіріледі.
Туризмнің тәсілі - туристік жорық ... ... ... ... ... туристік жорықтың күндік тәулік кестесі, жорықтың негізгі және қосалқы желілерінің нұсқалары (қауіпті және апатты ... ... Осы ... мәселелер туристік маршруттарды жобалауда және оны өту кезінде туристік-тәсілдік шешімнің ұтымды ... ... ... ... ... ...
Туризмнің техникасы - жорық жағдайларында нақты іс-шаралармен атқарылатын іс-қимылдар бірлігі. Оған жорық жағдайындағы ... ... ... рельефтің күрделі жол тізбегін таңдау, топ қозғалысының схемалық сипаты және құрал-саймандарды ... ... өту ... ... ... бөліміндегі қауіпсіздіктің алдын алу техника және тәсілдік дайындықа байланысты. Сондықтан туризмнің техникасы мен ... ... ... ... ... ... ... түрде топ мүшелерінен спорттық және терең пәнді білімді талап етеді.
Қорытынды кезеңінде ... ... ... ... факторлар мен іс-шаралар қорытындыланады.
Дипломдық зерттеу жұмысымның мақсаты: Болашақ туризм мамандарына туристік маршруттарды ұйымдастыру және маршрут бойында ... ... өту ... мен тәсілінің жекеленген түрлері мен оны маманның ... ... ... тәжірибе практикасында жүзеге асыру болып табылады.
Маршрут бойындағы кедергілер мен қауіп-қатерден жақсы өтіп, топтың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде топ жетекшісінің ролі зор. ... ... ... ... даярлау, оның ішінде әдістемелік даярлауға аса мән беріліп отыр. ... ... ... ... көзделген мақсатқа байланысты келесі міндеттер қарастырылды:
* ... ... ... ... ... туралы түсінік
* Туристік іс-әрекеттегі әдіс-тәсіл ұғымдары және тау жорығы ... ... мен ... ... ... Тау ... маршрутындағы кедергілер және оның күрделілік санаттары, құрал-жабдықтары, оларды пайдалану әдістері;
* Туристік тау жорықтар құндылықтары мен ... ... ... ... ... Күрделілік санаттарындағы тау жорықтарын ұйымдастырудың ерекшеліктерін және маршрут бағыттарының сипатын қарастыру;
* Күрделі ... ... ... және оның маңызы;
Дипломдық зерттеу жұмысының құрылымы мен мазмұны: жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... мақсаты, міндеттері және зертеу жұмысының құрылымы мен мазмұны берілген.
Бірінші бөлім ... ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық деп екі топқа бөліп қарайды. Бұл ... ... ... ... анықтайтын (табиғи және әлеуметтік-экономикалық) факторлар ретінде де қарастыруға болады.
Екінші бөлім Таулы ... ... ... ... ... онда ... ... ұғым және оның классификациясы, туристік іс-әрекеттің әдіс-тәсіл ұғымдары, жорық маршрутын ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері, тау жорығындағы кедергілер және оның күрделілік ... ... ... ... әдістері көрсетілген.
Үшінші бөлім аталып, туристік жорықтар құндылықтары мен ... ... тау ... ... ерекшеліктері және бағыттарының сипаты, күрделі санаттардағы спорттық жорықтар және оның ... ... ... ... ... және ... ... ақпарат құралдары материалдарын сүрыптау, картографиялық және тау маршруттары ... ... ...
1. Туристік ресурстар және Жетісу Алатауы, Тянь-Шань таулы өңірлердің туристік-рекреациялық аудандары мен ... ... ... ... ... ... дегеніміз белгілі бір территориядағы (аумақтағы) туризмді қалыптастырып, дамытуға мүмкіндік беретін тарихи-мәдени және әлеуметтік-экономикалық нысандардың жиынтығы. Туристік ... ... ... және ... деп екі ... ... ... Бұл топтарды туристік ресурстар жағдайын анықтайтын (табиғи және әлеуметтік-экономикалық) ... ... де ... ... ... ... ... табиғи орындар, тарихи-мәдени және табиғи (табиғат ескерткіштері) экскурсиялық нысаналар, климаттық көрсеткіштер (температура,радиация), теңіз, көл және ... ... ... мен ... адамдардың демалысы үшін жарамдылығы жатады. Бұл жерде рекреация деген ұғымның мағынасын айта кету ... ... ... ... мен ... ... ету ... олардың рухани және дене күшін қалпына келтіріп, дамыту, денсаулығын нығайтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... компоненттері: климат жағдайы, жер бедері, минералды және термальды бұлақтар және ... ... ... ... ... ... тобына белгілі-бір аумақтардағы туризмді материалдық - техникалық жағынан қамтамасыз етуге бағытталған курорттар, туристік базалар,пансионаттар, демалыс үйлері, санаторийлер, ... ... ... ... ... ... туристік инфрақұрылым- арнайы дүкендер, байланыс бөлімшелері, емдеу мекемелері, ойын-сауық және ... ... ... ... ... т.б) ... орындары тиісті. Бұл топқа сондай-ақ қаражаттың жеке еңбек ресурстары да қатысты. Халықтардың ұлттық ерекшеліктері (тұрғын үй жағдайы, ұлттық ... мен ... ... ... ... мен фольклор, ұлттық ойындар) мен салт-сана, әдет-ғұрптары мен халықтық, ұлттық мейрамдарын осы екінші топқа енгізуге болады.
Жалпы ... ... баға ... ... ... (аумақтың) табиғи-эстетикалық жағына, олардың тартымдылығы мен қайталанбастығына көңіл бөлу керек, ... олар ... ... ... функционалдық сапасын анықтайды. Бұл жерде қолайлы климаттық жағдайлардың рөлі жоғары және ... ... аз ... ... ... орын ... ... қатысты келесі ұғым- туристік мүмкіндіктер. Туристік мүмкіндіктер дегеніміз белгілі-бір территориялардағы туризмді қалыптастырып ... ... ... ... әр ... ... қазіргі жағдайда пайдаланылмай жатқан орындар мен факторлардың жиынтығы. Туристік ресурстардың таралуына байланысты оларды ... ... ... ... ... ... байланысты географиялық ақпараттарды жүйелендіруге және ол аумақтағы туризмнің даму заңдылықтарын анықтауға байланысты жеке аудандарды анықтап бөлу. Туристік аудандастыру аумақтың ... ... ... жағдайы, факторлары және болашағы жайлы толық түсінік алуға, оларға байланысты жеке аумақтық ерекшеліктерді ... ... ... аумақтардағы орналасу реті мен жиілігі болу жағдайы. Туристік аудандастыру кезінде әр түрлі таксономикалық ... ... ... ... ... Олар ... ... жалпы мемлекеттік (республикалық), дүние жүзілік және жергілікті болуы мүмкін. Ондай аумақтық бірліктерге - ... ... ... ... ... ... ...
Туристік рекреациялық зона- көбіне ұзына бойы орналасқан, көрікті, ... ... тау іші және тау ... ... көл, ... теңіз және мұхит жағалауларындағы, темір және автомобиль жолдарының бойындағы, рекреациялық мүмкіндіктерге ие (жағажай, емделу және демалыс орындары т.б) қосымша туристік ... ... және ... ... бар ... ... ... емделу-сауықтыру қажеттіліктерін қамтамасыз ететін аумақтар. Туристік-рекреациялық зоналарға ... ... Іле ... бойын, Шортанды - Бурабай аумағын, Ресейдің (Анападан Адлерге ... ... ... ... дейін) Қара теңіз жағалауы, Қырым жағалауларын т.б. айтуға болады.
Туристік аудан немесе туристік орталық-өзінде және төңірегіндегі орналасқан туристік ресурстар негізінде ... ... ... ... ... ... ... қала. Туристік ресурстар мен нысандар туристік аудандардың немесе орталықтардың төңірегіне шоғырланып орналасады.Олар: туристік базалар, қонақ үйлер, пансионаттар, туристік және экскурсиялық ... ... және ... ... орындары т.б. Туристік орталықтарға Мәскеу, Санкт-Петербург, Сочи, Ялта, Бұхара, Сергиев Посад, Алматы, Псков, Самарқанд, С уздаль,Бакуриани, Юрмала қалалары, Эльбурс маңы ... ... ... ... ... ... да орналасады. Оған мысал Ресейдің Қара теңіз бойындағы (Краснодар өлкесі) Сочи ... және ... ... ... Ялта туристік ауданы.
Туристік ресурстар бойынша ерекше орынды туристік нысандар алады. Туристік нысан- аумақтық ... ... орны бар, ... ... және ... мәнге, қасиетке ие,осыған байланысты туристердің көңілін аудартып, олардың өзінде болуына жағдай жасайтын жерлер. Туристік нысандарды 3 топқа бөліп ... ... ... ... нысандар. Олар: табиғаттың көрікті жерлері, рекреациялық орындар, физикалық-географиялық объектілер; шағын көлдер-(Көлсай көлдері, Қайыңды, Үлкен Алматы көлі т.б.); өзендер- (Ертіс, ... ... ... ... Чулышман, Катунь т.б.); табиғат ескерткіштері. Табиғат ескерткіштеріне ... ... ... ... ... (Шетен орманы, Таутүрген шыршалары т.б.) әр түрлі бейнелерді елестететін табиғи тасты мүсіндер (Оқжетпес, Шайтан тас т.б.), өзен каньондары ... ... ... т.б.), ... ... үңгірлер, вулкан кратерлері.
* Тарихи туристік объектілер. Олар: қалалардың көне кварталдары, археологиялық ... , көне ... ... ... монастырлар, үңгір монастырлері (Киево-Печерска лаврасы), храмдар, синогогтар, пагодалар, мемориалдық-тарихи ... ... ... ... мен ... ... қамалдар, сарайлар т.б.
* Әлеуметтік-экономикалық туристік нысандар. Оларға адам ... ... ... ... барлығы жатады. Мысалы: Ірі ірі комплекстер, ботаникалық бақтар, мұражайлар, ... жэне т.б ... [2] ... Жетісу Алатауы туристік-рекреациялық ауданы
Жетісу Алатауының жалпы ауданы 32 мың км2, ... 450, ені 100 км. Тау ... ... және ... бағытта созылған. Солтүстік Орталық және Оңтүстік Орталық жоталар тізбегінен ... ... ... ... Қоғалы, Қапал, Сарыбөктер, Сапақ - Айпара сияқты үш деңгейлі ірі ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі Қытай Халық Республикасының аумағына ұласады. Көксу мен Боратола өзендерінің су айрығы болып табылатын Қоңыроба таулы алқабында Солтүстік және ... ... ... ... бір-бірімен түйілісіп біртұтас тау жүйесін түзеді. 44°- 46°30' с.е., 76°24' - 82°30' ш.б. аралығында орналасқан Жетісу Алатауының аумағы Лион мен ... ... сай ... ... ... ... шекарасы 450 шақырымға созылып жатқан Алакөл - Ебінұр ... ... ... ... ... ... - ... тауларынан ені 10-15 км Жетісу (Қаптағай) қақпасы бөліп тұр. Батысында абсолют биіктігі 1200-1500 метрден орталық бөлігінде біртіндеп ... ... ... ... ... ... каледон мен герциннің гранитоидтарынан тұратын ірі антиклинорийлі құрылымдар болып табылады. Алып баспалдақ тәрізді ... ... ... ... ... биіктігіне қарай төмендегі топқа бөледі:
- 700-1600 метрге жететін аласа таулы;
- 1600-3000 метрге дейінгі ... ... ... ... ... м.биіктік аралығын қамтитын биік таулы.
Бірінші төменгі деңгейдегі аласа ... ... ... ... ... Кеттібай - Борлы, Арғанаты, Малайсары, Лабасы, Қатутау сияқты ... ... ... ... ... көлбеулігі 15-20º, салыстырмалы биіктік айырмасы 400-500 метр аралығында ауытқитын ... ... ... ... ... мен ... ... төрттік мұзбасуларының экзарациялық әрекетінен түзіліп, сыртқы күштердің әсерінен ... ... ... және ... туризмді дамытуға мүмкіндік беретін (Желдіқара тауы), (Қызылтас тауы), (Алмалы тауы), ... ... ... ... бар. ... Алатауының шашырай орналасқан аласа таулы алқаптарын негізгі жоталардан Күреңбел, Қоғалы сияқты тауаралық ойыстар бөліп тұрғандықтан орташа биік ... ... ... белдеу түзбейді [4]. Қазіргі кезде аласа таулы белдеу емдік-шипажайлық және саяжайлық рекреация дамыған жақсы игерілген аумақтар ... ... ... дельтапланеризм, ат туризмі, тау велосипеді сияқты туризмнің жаңа салалары дамуы мүмкін.
Текелі, Талдықорған, Үштөбе сияқты ірі өндіріс орталықтары ... ... ... ... алабында бұқаралық сипаттағы жазғы демалыс орындарын салу көзделуде. Аласа таулы белдеудің шегіндегі минералды ыстық бұлақтардың көзінде салынған бальнеологиялық Қапал - ... ... - ... ... - Арасан сияқты нысандарда емдік-шипажайлық рекреация дамыған.
Жетісу Алатауының аласа таулы бөлігінде туристік инфрақұрылымды қалыптастырып, туризмді ... ... ... ... ... ... биіктік белдеуіне ежелгі төрттік мұзбасуларының абляция аймағында түзілген ысырылу конустары айқын байқалатын денудациялық-тектоникалық жер ... ... ... ... ... Жаманқотыртас таулары жатады.[5] Ежелгі мұздықтардың қозғалу аймағында тар шатқалды терең өзен аңғарлары, абляция аймағында Мыңшұңқыр сияқты циркті ... мен ... ... ... ... ... көлдер мен Жаманқотыртас, Баянжүрек сияқты гранитті алқаптардағы жұмырланған қойтастар мен ысырынды жыныстар анық байқалатын стратиграфиялық маңызды геологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... таулы белдеудің солтүстік беткейінде 1600-1800-ден 2200-2400 метр биіктік аралығында ... ... мен биік ... ... ... ... беткейінде ұсақ жапырақты ормандар мен бұталар, орманды шалғындар мен аршалы-шалғынды далалар, батыс беткейлерінің төменгі бөлігінде ... ... ... орта ... қылқан жапырақты ормандар тараған.
Сел мен қар көшкіннің қаупі болуына ... ... ... ... ... ... бөлігінде рекреациялық нысандарды салуға қолайлы жағдайлар бар. Қазіргі кезеңде ғылыми-танымдық, аң аулау, серуендік-сауықтыру, экологиялық туризмді дамытып, шетелден туристерді тарту ... 2000 ... ... ... ... Қапал орман шаруашылығының кордондарында туристік соқпақтар мен қызмет көрсету нысандарын салу қолға алынған.
Үшінші биік таулы белдеуде тектоникалық-денудациялық және ... ... ... жер ... ... метр ... ... әртүрлі асулар басым. Оларға қазіргі мұзбасулар жүріп жатқан Тастау, Басқантау, Қоңыроба, Тоқсанбай ... ең биік ... ... ... Қазақстанның тау жүйелерінде орталық жағдайға ие болуына, гео-тектоникалық құрылысының ... орай ... ... ... мұздықтар сақталған ірі аудан болып табылады. А.П.Черкасовтың деректеріне сәйкес Жетісу ... ... ... ... ... 813,9 км² болатын 1369 мұздық бар [6]. Олардың басым көпшілігі Ырғайты, ... ... ... Көксу өзендері алабында шоғырланған.
Жетісу Алатауының ең биік бөлігі болып табылатын Басқан өзенінің бастауында ... (4622 м), ... (4442 м) ... ... Олар ... аймақтық біліктілігі бар альпинистер үшін маңызы зор. Таудың бұл ауданындағы ең аласа асу Талды болып табылады (3504 м). Жер ... ... ... тегіс жұмыр болып келетіндіктен біліктік жоталардың шыңдары мен жалдарын қазіргі мұздықтардың фирн алаңдары жауып жатыр. Төбесі ... ... ... ... ... ... үшкір шыңдар сирек кездеседі. Өкінішке орай, көлік қатынасының қиындығы, рекреациялық инфрақұрылымның жоқтығының салдарынан аталған биік таулы ... ... ... ... ... мүмкіндік болмай отыр. Туристік-рекреациялық тұрғыдан Жетісу Алатауының биік таулы бөлігінің біршама игерілген аудандарына Тронов, Алтынсарин, ... ... Сели ... Шығыс асулары жатады. Мұнда күрделілігі әртүрлі дәрежедегі ... ... ... ... ... ... ... жанартаулық күлдің болуы, тек аймақтық сауықтыру ғана емес, ғылыми-танымдық туризмді дамытуға мүмкіндік береді.
Аймақтық ... ... ... ... Қора ... бастау алатын Алтынсарин мұздығына жақын маңда альпинизм мен тау шаңғысының ... ... жыл бойы ... ... ... ... туристік бағыт пайда болар еді. Жетісу Алатауының саяжайлық рекреацияны дамытуға қолайлы тау ... ... құз ... биік тауларға дейінгі бөліктерінде жер бедерінің алуан түрлі пішінімен ... ... ... ... таза сулы ... ... мен ыстық минералды бұлақтардың болуы адамдардың басым көпшілігінің жаппай демалып, денсаулықтарын қалпына ... ... ... рекреациялық іс-әрекеттерді жүзеге асыруға қолайлы аудандардың бірі болып табылады [7].
Табиғат жағдайының ерекшелігіне туристік-рекреациялық әлеуеті мен игерілу деңгейіне ... ... ... ... және ... ... ... кешендеріне бөлінеді.
Жетісу Алатауының Оңтүстік табиғи рекреациялық кешені. Оңтүстік табиғи-рекреациялық кешен аймағы Солтүстігінде Балқаш ойысымен, оңтүстігінде Тоқсанбай, Тышқантау таулары арқылы Қытаймен, ... Іле ... ... ... ... ... Желдіқара таулары Қазан, Көксу өзендері арқылы Солтүстік табиғи рекреациялық кешенмен шектеседі. ... ... ... ... ... ... оңтүстік сілемі болып табылатын Итшоқы (3806 м), ... (3498 м), ... (4052 м), ... (4370 м), Шақпақтас (3970 м), Шолақтау, Алтынемел, Қояндытау, Қатутау, Шақпақ, Қоянтау, Итжон, ... ... ... Малайсары таулары мен Бурақожыр, Өсек, Қорғас, Кескентерек, Быжы, Түлкілі өзендерінің орта ағысындағы биік ... ... ... биік ... ... және ... таулы шөлді-шөлейтті және таулы далалы ландшафтардың шегінде теңіз деңгейінен 600-3500 метр биіктік аралығында орналасқан. Беткейлерінің көлбеулігі 25-30º, ... ... ... ... метрден асады [5]. Биік таулы белдеудің бұталы-далалы, альпілік және субальпілік шалғынды өсімдікті аумақтары тасқа өрмелеу, альпинизм мен тау ... ... ... ... ... ... ... дамытуға қолайсыз. Биік таулы белдеулерде тұрақты қар қыркүйектің соңы мен ... ... ... 160-200 ... ... ... Қалыңдығы 77-89 см-ге дейін жетеді. Мұздықтардың тілдеріндегі қар шілденің ортасында еріп кеткенімен биік шыңдарда жаз бойы сақталады. Жылдың суық ... 10 ... ... жауын-шашын түсетін күндердің ұзақтығы 10-15 тәулікке жетеді. Шілде-тамыз айларындағы ... ... ... ... тау ... ... қолайлы. Тамыздың соңында биік таулы белдеулердегі метеорологиялық жағдайдың қолайлығы 1- ... ... ... ... ... ... ... мен көліктік қолжетімділігі жоғары кеңінен қолданылатын аласа таулы бөлігінің беткейлерінің орташа көлбеулігі 15-20º, салыстырмалы биіктік айырмасы 300-400 метр ... ... [6]. ... ... ... 4-6ºС, ... орташа мөлшері 400-500 мм-ден асады. Ең суық ай - ... ... ... -6º-7ºС.
Отүстік табиғи рекреациялық кешен аумағы аласа және орташа биік таулы алқаптар мен Жаркент, Қоңырөлең ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы суық, әрі қысқа қыс пен ыстық, құрғақ жаз тән. Климаты ... ... ... мен солтүстік-батысынан Матай, Алтынемел Қояндытау, Тоқсанбай, Тышқантау тауларының қоршап жатуына байланысты Солтүстік табиғи рекреациялық кешенге қарағанда бір айға қысқа. ... ... ... ... ... температураның 0° көрсеткіші наурыздың соңында байқалады. Сәуір айының бірінші он ... ... ... ... 5° С-қа дейін артады. Шілденің орташа температурасы 20°-22° С. Жаз 3-4 айға созылатындықтан ... ... ... мен тамызда аласа таулы белдеуде бұлтсыз ашық ауа райының қалыптасуы климаттық емделудің көптеген түрлерін, соның ішінде күн ... ... Тау ... ... ... қолайлығы 60-64% құрайды [7].
Ашық күндердің көп ... ... ... далалы және шалғынды-далалы өсімдікті аласа таулы алқаптар мен өзен аңғарларының тоғайларының биоклиматтық жағдайы айлақтық-танымдық туризмді, ... ... ... ... ... пен ... ... жарамды. Мұздықтармен Бурақожыр, Өсек, Бұрқан өзендердің орта ағысы су ... ... ... Қалыңдығы 30-40 см-ден асатын қар желтоқсанның соңында қалыптасып, наурыздың басына дейін сақталуы тауларда шаңғы тебу, шанамен сырғанау сияқты ... ... ... ... ... ... жағдайларына қарай Оңтүстік табиғи рекреациялық кешеннің биік таулы белдеулерінің ... ... бес ... ...
- ... ... нашар тілімделген теңге жапырақты әртүрлі шөптесін өсімдікті альпілік шалғындар;
- күшті тілімделген таулы-шалғынды топырақты әр түрлі шөптесін ... ... ... тік ... жар ... ... сирек өскен әр түрлі шөптесін өсімдіктер;
- үшінші деңгейдегі биік тау аралық жазықтардың теңгежапырақты - ... ... ... ... ... ... ... өскен альпілік шалғынды, мүкті-қыналы қорымды жартастар.
Табиғи рекреациялық кешеннің аласа таулы алқаптарының қоршаған ортаның эстетикалық тартымдылығы жоғары, әрі ... ... ... ... әсер ... ... соңы ... саяхаттар ұйымдастыруға өте қолайлы. Жауын-шашынның аз, жылудың мол болуына байланысты климатының ... ... 600-1600 ... ... ... ... 1600-2000 метр биіктік аралығында таулы далалы және бұталы-шалғынды ландшафтар таралған. Тоғайлар жерасты суы жақын жатқан ... мен ... ... бойында таралған. Аридті денудациялық үрдістердің әсерінен түзілген , , , , , сияқты табиғат ескерткіштерімен қатар, , , , ... ... ... мол ... ауданның рекреациялық жергілікті жерін арттырып, Қазақстандағы экологиялық туризмінің ірі орталығына айналдыруға мүмкіндік береді [5].
Оңтүстік табиғи ... ... ... таулы алқаптардағы ауылдық елді мекендер торының жиілігі орташа, ландшафтары адамның шаруашылық әрекетінің әсерінен күшті және орташа дәрежеде өзгерген. Онда ... егіс ... ... мен ... бар. ... ғылыми-танымдық және мінәжаттық туризмді дамытуға мүмкіндік беретін туристік бағыттар мен рекреациялық қызмет ... ... ... ... ... ... сел мен қар ... қаупінің әсер ету дәрежесі шамалы.
Туристік-рекреациялық іс-әрекеттерді ұйымдастыру мүмкіндігі мен ... ... ... ... ... рекреациялық кешен Матай-Шаған, Алтынемел-Қойбын, Тоқсанбай, Тышқантау жіктелген.
Солтүстік табиғи рекреациялық кешені. Жетісу Алатауының Солтүстік табиғи рекреациялық кешені батысында Қоңыроба ... ... ... өзені, Шағантауының солтүстік беткейі, Быжы өзенінің аңғары мен солтүстік-шығысында Жетісу қақпасымен шектесетін Қарабұта, Ақшакүңгей, ... ... мен ... ... ... дейінгі аумақты қамтиды. Оңтүстік табиғи рекреациялық кешеннен айырмашылығы экстремалды сипаттағы тау ... мен ... ... ... беретін күрделілігі әр түрлі дәрежелі шыңдан, мұздықтар мен асулар шоғырланған. Олардың ... ... ... ... ... ... Қора және Көксу өзендерінің бастауында шоғырланған. ... (1300 м), ... - ... (1466 м), ... (2133 м), Шыбынды (1327 м), Сарымсақты (1960 м), Күнгей, Тастау, Қарынбай жоны сияқты тау жоталары мен ... ... ең биік ... ... ... Басқан, Лепсі, Тентек өзендерінің бастауындағы Бесбақан (4622 м), Абай (4390 м) және ... (4442 м), ... (3722 м) ... ... үш деңгейлі Шолақ, Ақши, Сарыбөктер, Ойжайлау, Сапақ - ... ... ... ... - ... ойыстары бөліп жатыр. Жоғарыда аталған шыңдардың аралығында сәуір - ... ... ... ... қолайлы альпинизмді дамытуға мүмкіндік беретін Талды, Тарлаулы, ... ... ... ... 1-4 ... ... ... Олардың ішіндегі ең аласасы Талды асуы (3504 м) [8].
Халық жиі ... ... ... ... өңірінде көп салалы туристік бағыттар құруға қолайлы аумақтардың қатарына ... және орта ... ... ... ... болады. Беткейлерінің орташа көлбеулігі 11-20º аралығында ауытқитын аласа таулы алқаптар климатының аридтігіне орай жер бедерінің эолдық-дефляциялық пішіндерінің ... ... ... ... тартымдылығын арттырады. Қаңтардың орташа температурасы Талдықорған ойыстарында -8-10º С. Ашық күндер басым болатындықтан бұлттылық 2-3 баллдан аспайды. ... ... ... антициклондық режимі желдің жылдамдығына да әсер етеді. Қаңтар ... ... ... соғатын желдер басым болады. Олардың орташа жылдамдығы 1,9-3 ... ... ... қар ... қарашаның бірінші және екінші жартысында қалыптасып, 90-130 күн ... ... қар ... ... ... ... ... сай 15-20 см-ден тау баурайларында 35-45 см-ге дейін жетеді. Көктемде батыстан, солтүстік-батыстан ... ауа ... ... ... тұрақсыз ауа райы қалыптасады. Сондықтан жауын-шашынның басым ... ... мен ... айларында түседі. Мамыр айының тәуліктік орташа температурасы 10-12º С-тан асады.[9] Қоршаған ортаның эстетикалық ... ... ... жағдайы денсаулыққа жағымды көктемнің соңы туристік саяхаттар ұйымдастыруға өте қолайлы.
Жауын-шашынның аз, жылудың мол болуына байланысты ... ... ... ... ... және ... тұқымдас әртүрлі шөптесін өсімдікті таулы далалы ландшафтар басым. Рекреациялық жергілікті жердің аласа ... ... мен ... ... ... ... ... аңғарындағы тоғайлар көп күндік және бір күндік экологиялық, серуендік-сауықтыру, су және шипажайлық-сауықтыру туризмі мен ... ... ... ... ... ... және ғылыми-танымдық туристік бағыттар құруға ең қолайлы аумақ тарихи-археологиялық және табиғат ескерткіштерінің мол қоры шоғырланған ... (985 м), ... (1054 м), ... (2079 м), ... (1559 м), ... (928 м) таулары болып табылады. Олардың жер бедерінің ерекшеліктері туристерге ежелгі төрттік мұзбасуларының және сел әрекетінен түзілген жер ... ... ... ... ... [5]. Туристік нысандардың басым бөлігі халықаралық маңызы бар Алматы - Семей тас жолына жақын орналасқан. ... ... мол сулы ... Көксу өзендерінің орта ағысы су туризмінің бірнеше түрлерін дамытуға қолайлы. Аласа таулы алқаптарда қалыңдығы 30-40 см ... қар ... ... ... ... екінші жартысына дейін сақталады. Талдықорған - Текелі ... ... ... ... демалысын ұйымдастыру мақсатында 2005 жылы іске қосылған шаңғы базасы, шанамен сырғанау, сноуборд ... ... ... ... ... ... береді.
Тауаралық Қапал - Арасан ойыстарындағы суының тәуліктік ағымы 1,7- 2,5 м3-ден асатын, температурасы 27º С, ... 1-1,1 г/л ... ... - ... ойысындағы сульфатты-хлоридті-натрийлі жер асты ыстық минералды сулардың кен орнында 1931 жылы салынған шипажайы ... ... және ... қан ... ... асқазан мен бауыр ауруларын емдеуге маманданған. Қаратал өзені аңғарындағы ірі кәсіпорындардың 1970-1980 жылдары іске қосылған сауықтыру орындары ... ... ... ... сай қайта жарақтандырылып қуаты арттырылған. , шипажайлары мен Талдықорған, Текелі қалаларындағы бальнеологиялық маңызды ... ... ... - ... ... жергілікті жерінің емдік-шипажайлық рекреация бағытын айқындайды [5].
Аласа таулы алқаптарда ... ... торы жиі ... ауыл ... жақсы дамыған. Ландшафтары адамның шаруашылық әрекетінің әсерінен күшті және орташа дәрежеде ... Онда ... егіс ... ... мен жайылымдар сонымен қатар, әлеуметтік-экономикалық маңызды нысандар бар. Аталған табиғи рекреациялық ... ... ... ... бірнеше бағыт ұсынуға болады. Көп салалы туристік-рекреациялық іс-әрекеттерді дамытуға төмендегі факторлар қолайлы әсер етеді:
- ғылыми-танымдық және ... ... ... ... ... ... ... қазба жұмыстары жүргізіліп жатқан Ешкіөлмес, Лабасы, Мұздыбұлақ таулы алқаптары мен Күреңбел ойысында ... және ... ... ... ... ... бар жолдарға жақын орналасуы;
- ауаның тазалығымен қатар, жылдың жылы мезгiлiнде температура ауытқуының баяу ... ... ... ... ...
- Қапал ойысында емдік-шипажайлық рекреацияны дамытуға мүмкіндік беретін минералды су көздері қорының мол болуы;
- Қаратау, Жаманкөл жоталарының солтүстік беткейлері жер ... ... ... ... ... топтары үшін альпинизм, аймақтық-сауықтыру, тау туризмін дамытуға мүмкіндік беруі;
- тау беткейлері микроклиматының адамның мінез-құлқына, сезімі мен денсаулығына тигізетін ... ... орай ... - ... ... ... шомылып су және күн қауызын қабылдау сияқты бұқаралық сипаттағы қарқынды демалысты ұйымдастыруға ...
- ... ... бар ірі жол ... ... орай шетелдік және отандық туристерді тартуға мүмкіндік беруі.
Тарихи-археологиялық және табиғат ескерткіштерінің қоры ... ... ... Баянжүрек, Мұзбұлақ таулар алқаптарында экологиялық, ғылыми-танымдық, емдік-сауықтыру туризм мен сауықтыру-серуені сияқты ... ... ... ... ... қолайлы кезең болып табылады. Аталған аумақтағы таудың қызғылт-қоңыр және қара ... ... ... әр ... ... ... шалғынды-дала, бұталы-шалғынды өсімдіктер өсетін 1000-1400 метрге дейінгі белесті-жалды аласа таулы ... ... ... аймақтық-сауықтыру туризмі мен демалысты жыл бойы ұйымдастыруға ең қолайлы аумақ болып табылады.
Талдықорған өңірінде демалыс пен ... ... ... ... мен ... ... қалпына келтіріп, рухани-эстетикалық қажеттілігін өтеуде Жетісу Алатауының солтүстігі бөлігіндегі орташа және биік таулы Көкжота, Ақшұнақ, Желдіқарағай, Сарытау, ... ... ... ... ... ... ... Сандықтас таулары беткейінің абсолют биіктігі, көлденең қимасының пішіні, жер бетінің жалпы кескіні, көлбеулігі ... жер ... ... ... ... ... ... үшін альпинизм, аймақтық-сауықтыру, оқу-танымдық тау шаңғысы туризмдерін дамыту қолайлы ... ... Аса ... ... тау мұздықтары мен мореналы көлдер, биік тау өзендеріндегі сарқырамалар (суқұламалар) ауданның туристік-рекреациялық ... ... Биік ... ... ... ірі ... ... жер бедерінің төмендегі көрсеткіштері әсер етеді:
- жер бедерінің басқа ... ... ... пішіндерінің кең таралуы мен аумақтық табиғат кешендерімен үйлесуі;
- биік таулы микроклиматтың адамның мінез-құлқына, сезімі мен ... ... ... ... тау ... ... ... сипатының тартымдылығы;
- жауын-шашынның мол түсуіне орай тау беткейлерінде қардың қалың түсуіне байланысты су қорымен жеткілікті қамтамасыз етілуі;
- ... ... дала ... ... белдеуге дейінгі барлық табиғат кешендерінің алмасуы;
- тау аңғарларының теңіз деңгейінен біртіндеп ... ... ... Ақсу, Сарқант, Басқан, Лепсі, Тентек өзендерінің орта және ... ... ... ... баруға мүмкіндік болатын көліктік қол жеткізу мүмкіндігінің ... тау ... ... ... беретін инфрақұрылымдарды дамытуға қолайлылығы;
- халықтың тығыз және облыс орталығына жақын орналасуына орай ... ... ... ... ... және тау туризмдерін дамытуға қолайлы әсері.
Жетісу Алатауының солтүстігі бөліктерінің 1000-1100 метр ... ... ... ... мен ... ... маңында көлбеулігі 11-20º салыстырмалы биіктік айырмасы 150-300 метр ... ... ... ... ... ... түзілген соңғы мореналық төбелер мен сел әрекеті тасымалдаған ысырынды қой тастардан ... жер ... ... пішіндері кең таралған. Өндіріс қалдықтарын төгуінен түзілген террикондар мен ... ... мен ... ... ... орта ... оқу ... мен мектеп оқушылары үшін жаппай бұқаралық сипаттағы демалыс пен аймақтық, оқу-танымдық, экологиялық және тау туризмдерін дамытуға мүмкіндік беретін маңызды ... ... ... Теңіз деңгейінен биіктіктің біртіндеп артуына байланысты ландшафтық және гидроклиматтық тұрғыдан туристік саяхат ... ... ... ... ... үш белдеуге бөліп қарастыруға болады.
Аласа таулы белдеу шатқалдың 1000-1600 метр ... ... ... ... Тау ... ... 15-25º ... ауытқиды.
Аңғардың табаны солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай біртіндеп биіктейді [10]. Тау жоталарының бағытына сәйкес жылу мен ... ... ... пен ... және солтүстіктен енетін ауа массалары әсер етеді. Қыста инверсия құбылысы ... ... ... ... 3-5º ... ... ... Суық арктикалық ауа массалары енгенде -15º-20º С-қа дейін төмендейді. Жауын-шашынның жылдық орташа ... ... 500, ... ... 600 ... ... мөлшерде ауытқиды. Тұрақты қар жамылғысы қазанның соңы мен қарашаның ортасында қалыптасып, наурыздың соңы мен сәуірдің бірінші онкүндігіне ... 160-170 күн ... ... ... ... ... 48-60 сантиметрден аса, құрғақшылық жылдары 30-40 сантиметрден аспайды. [9]
Шаңғы, шанамен еркін сырғанау сияқты қысқы рекреацияны қарқынды дамытуға қолайлы. ... ... ... қардың қалыңдығы желтоқсанның үшінші онкүндігінде қалыптасады. Қар кескіндеу ... ... ... 30 см ... қалыңдығы наурыздың бірінші онкүндігінен бастап бұзыла бастайды [5]. Теріс және оң радиациялық баланстардың алмасуына ... ... ... ... ... - ... ... түседі. Жер бетінің қатты қызуына орай шілденің ортасы мен қыркүйектің бірінші он күндігінде бұлтсыз ашық жауын-шашынсыз ауа райы ... ... жылы жаз ... табиғи рекреациялық кешен аумағының аласа таулы бөлігінде сауықтыру серуенін, жаппай ... ... ... ... ... туризмді дамытуға қолайлы кезең болып табылады.
1400-1600 метр биіктік аралығындағы өзен аңғарларының табаны мен тау жоталарының теріскей беткейлеріндегі таудың ... және қара ... алма ... тоғайлар мен бұталы-шалғынды әртүрлі шөптесін өсімдікті белдеу таралған[11]. Өзен аңғарындағы алма ағашты-көктеректі-мойылды тоғайлар мен бұталы-шалғындардың хош иісті озонға бай мөлдір таза ... ... ... ... ... әсер ... психо-физикалық жағдайын қалпына келтіруге мүмкіндік беретін ең қолайлы ... ... ... Сондықтан таза ауада серуендеу, күн және ауа қауызын қабылдау, сауықтыру шомылуы, тау шаңғысы, тау велосипеді, ... ... ... ... мен ... ... сипаттағы түрлерін жыл бойы дамытуға болады. Жауын-шашынның азайып, температураның артуына байланысты туризмнің ... ... ... ... ең ... ... ... - тамыз айлары болып табылады. Өйткені бұл ... ... ... ... 20º С ... көтерілетіндіктен, бірнеше күндік турларды ұйымдастыруға мүмкіндік туады. 1600-2800 метр биіктік ... ... ... биіктіктегі таулы бөлігінің көлбеулігі 25-30ºС, салыстырмалы биіктік айырмасы 800-1000 метрге ... ... ... торымен тілімделген. Аласа таулы белдеуден айырмашылығы жауын-шашынның мол түсуіне байланысты ... ... ... ... ... тау ... ... әрекетінен түзілген жер бедерінің алуан түрлі эрозиялық пішіндері мен экзогендік әрекеттер мен неотектоникалық қозғалыстардың ... ... ... ... ... ... ... көзге түсетін алып жартасты дайкалар (сығылмалар) тау ... ... ... ... ... метр биіктік аралығындағы орташа биіктіктегі таулы бөлігінде қаңтардың орташа температурасы -10ºС ... ... ... ... ... ... ... мөлшері 600-1000 мм шамасында. Жауын-шашынды бұлтты күндердің көп болуына байлынысты шілде, ... ... ... мен ... ұйымдастыруға метеорологиялық қолайлылығы орта биіктіктегі таулы белдеуде 34%-ды құрайды. Орташа биіктіктегі таулы белдеуде ашық ... ... ... байланысты жартасқа өрмелеу, альпинизм, сноуборд, тау велосипеді, қысқа ... ... ... күн және ауа қауызын қабылдау, жеміс-жидек теру сияқты туризм мен демалыстың жеке түрлерін дамытуға ең ... ... - ... екінші жартысы мен тамыз айы ең қолайлы болып табылады. Бұл кезеңде 2000-2600 метр биіктік аралығының өзінде күндізгі температура 20-25º С ... ... 5-6º ... ... ... ... биіктіктегі таулы белдеуде орманшылар мен омарташылардың үйлерінің болуы қар көшкіні мен сел ... ... тау ... ... ... қолайлы орын болып табылады. Қазіргі кезеңде Қора шатқалында тау туризмін дамытуға Талдықорған қаласындағы оқушылар шығармашылығы үйіндегі ... ... зор үлес ... ... рекреациялық кешеннің 2800-3500 метр биіктіктегі биік таулы бөлігі Мыңшұңқыр, Сандықтас, Қора, Қаратау, Жаманкөл, Желдіқарағай, ... ... ... ... ... Тау беткейлерінің көлбеулігі 25º-30ºС, салыстырмалы биіктік айырмасы 700-1000 метрден асады. Теңіз деңгейінен биікте орналасуына байланысты эрозиялық-денудациялық және тік ... ... жер ... ... Жауын-шашынның мол түсуінің әсерінен қазіргі мұзбасулардың ірі орталығы болуына байланысты екінші және үшінші дәрежелі альпинизмді, ғылыми-танымдық туризді дамытуға мүмкіндік береді. Оған ... ... жер ... ... мен жол қатынасының қолайлылығы жағымды әсер етеді [12].
Мұздықтардың бетінде ауа температурасының төмендігіне байланысты орта биіктіктегі таулы ... ... ... ... ... ... ... ылғалдылығы, ашық күндердің саны, инсоляцияның мәнінің жоғарылығы сияқты рекреациялық ресурстардың жеткілікті болуы экстремалды сипаттағы альпинизм, тау ... ... ... ... ... ... ... дәрежедегі альпинизм мен тау туризмін, тау шаңғысы - ... ... ... дамытуға ең қолайлы ауданның бірі - Қора, Қоржынтау, ... ... ... ... ... ... ... табылатын Аралтөбе, Безсонов, Тронов, Аюсай, Сапожников, Лагерный, Алтынсарин мұздықтары. Жоғарыда аталған тау жоталарының түйіскен ... ... ... ... ... мен ... жер бедері мен жауын-шашынның мол түсуі (1600 мм) тау мұздықтарының таралуына қолайлы жағдай туғызады [13]. Жылы ашық ... ... көп ... ... тау мұздықтарында альпинизм мен ғылыми-танымдық туризмді дамытуға ең ... ... ... екінші жартысы мен тамыздың соңына дейінгі аралық ... ... ... бұл ... ... метр ... нивальді-гляциальдік белдеудің өзінде күндізгі температура 22º-24ºС-ге жетсе, түнде 4º-6ºС-тан төмен түспейді. Беткейлерінің көлбеулігі 12º-15º-тан аспайтындықтан аңғарлық, аспалы және ... ... ... ... Орта ... ... белдеуден айырмашы-лығы Қора, Шыжы, Көксу, Ақсу, Сарқан, Лепсі, Тентек, Ырғайты өзендерінің бастауында қазіргі мұзбасулардың әсерінен түзілген жер ... ... ... ... ... ... мен ... көлдер, желдің, температураның әсерінен түзілген жер бедерінің дефляциялық-коррозиялық пішіндерінің кең тарауы биік ... ... ... ... ...
Жетісу Алатауындағы қазіргі мұзбасулар жүріп жатқан ең ірі ... бірі ... ... тектоникалық-морфоқұрылым болып табылатын Қора, Көксу, Шыжы өзендері бастау алатын таулы алқаптың гипсометриялық және гляциологиялық ресурстарын ... ... ... ... ... шешу үшін Текелі қаласынан 57 шақырым қашықтықтағы Қасқабұлақ өзенінің Қораға құяр сағасында болашақта Еуропалық ... сай ... ... ... ... ... ... беретін Іле Алатауындағы Шымбұлақ сияқты альпинистік лагерь немесе тау шаңғысының базасын салу керек. Тау ... ... ... үшін Текелі мен Қасқабұлақ арасын байланыстыратын автомобиль ... ... ... туристер күндіз демалатын, түнде қонатын орындар даярлап, арнайы соқпақтармен бағыттар құру мәселелерін шешу қажет. Жоғарыда аталған туристік нысан тау ... ... ... сияқты рекреацияның қысқы түрлерін дамытуға жол аша отырып, отандық және ... ... ... ... ... ... ... жаңа бастаған туристер үшін күрделілігі 1,2,3 дәрежелі ұзақтығы 6-8 күнге созылатын Қасқабұлақ - ... ... - ... ... - ... ... - Сапожников мұздығы - Алтынсарин мұздығы - Бұрқанбұлақ бағытында туристік саяхат ұйымдастыруға болады.
Көліктік қолжетімділігі төмен бұл аумақтар шаруашылықтық ... ... ... ... ... әрекетінен өзгермеген. Жергілікті жердің биік таулы белдеулерінде туристер тоқтайтын ... ... ... ... ... ... ... алабында сноуборд, скитур сияқты туризмнің дәстүрлі емес түрлерін дамытуға зор мүмкіндік бар. Жекелеген туристік-альпинистік бағыттар болғанымен ... ... мен ... ... ... жоқ. ... Тянь-Шань таулы аймағы туристік-рекреациялық ауданы
Ауданы 112500 км². Батыс Тянь-Шань, Іле ... ... және ... ... ... рекреациялық кешендеріне бөлінген. Батыс Тянь-Шань табиғи рекреациялық кешенінің ауданы 44000 км². Батыс Тянь-Шань табиғи рекреациялық кешені Қазығұрт - ... ... - Ассы ... - ... ... ... ... бөлінген.
Іле Алатауы табиғи рекреациялық кешендері. Ауданы 37000 км². Шу - Іле таулары, ... - ... Алма ... - ... ... жерлерге бөлінген.
Күнгей және Теріскей Алатауы табиғи рекреациялық кешені. Көлсай - Кеген, Сарыжаз - Хантәңірі, Ұзынқара туристік-рекреациялық жерлерге бөлінген. Тянь-Шаньның дамуын екі ... - ... және жас ... ... болады. Ежелгі кезең палеозойға жатады. Екінші кезеңге қазіргі биік таулы рельефтің қалыптасуы жатады, ол неоген мен төрттік ... ... ... ... қозғалыстың нәтижесінде пайда болған. Орфографиялық құрылыс жағынан төмендегідей бөлуге болады: 1) Солтүстік Тянь-Шань; 2) ... ... 3) ... ... 4) ... Тянь-Шань.
Солтүстік Тянь-Шань Ыстықкөл қазаншұңқырынан солтүстікке қарай орналасқан. Шу-Іле ... Іле ... және ... Алатау енеді. Іле Алатауы шығыста Шелек өзенінен батыста Шу өзеніне қарай созылады. Жотаның шығыс бөлігі ... ... ... тау ... ... ... Алатау жотасының аумағында мұз басудың ең ірі торабы Жетіөгіз бен Қаракол өзендерінің жоғары жағында, ал екіншісі Қоңырөлең өзенінің жоғары жағында ... ... ... ... ... - ендік бағытында жатқан қырқасы енсіз, әрі жартасты жота Талас ... ... ... ... шыңында 4488 м-ге жетеді. Жота - Талас пен Мыршық өзендері алаптарының су ... ... ... ... ... ... ... ағатын Талас өзенінің аңғары жақта.
Жотаның оңтүстік беткейінің батыс бөлігінен оңтүстік-батыс бағытында бірнеше тау сілемдері: Өгем (4299 м), Қаратау (2176 м), ... (3888 м), ... (2828 м), ... (1968 м), ... Алатауы (4482 м).
Солтүстік Тянь-Шанның климаты шұғыл континенттік. Бұл Қазақстан мен Батыс Сібір үстінде қалыптасатып ауа айналысы процестерінің сондай-ақ, биік ... ... ... соңғысының әсерімен биіктік климат зоналары тау етегіндегі шөлдің климатынан - биік таулардың суық климатына бөлінеді. ... Азия мен ... ... басым ауа массасы - солтүстігінде арктикалық, ал оңтүстігінде тропиктік ауа массасымен шектесіп ... ... ... ауа ... ... ендік ауасының басым болатын облысына солтүстіктен суық, оңтүстіктен жылы ауа ... ... және ... ... ... тез ... отыратындығынан болады [14]. Тропиктік ирандық ауа мен қоңыржай ендіктердің ауасы арасындағы елеулі айырмашылық осы ... ... ... әрекет тудырады. Қысқы жауын-шашынның түсуі, әсіресе жоталардың батыс және оңтүстік-батыс ... көп ... ... ... ... өзі биік ... қардың жиналуына әкеп соғады [9].
Жазда қоңыржай ендіктердің ауасы тропиктік ауаға ... ... ... ... екі ... ауа массаларының арасындағы температуралық айырмашылық бәсеңдейді. Бұл құрғақ ашық ауа ... ... Биік ... ... ... ... ... циклондық әрекетпен байланысты, онда жер бедерінің (рельефтің) әсерінен ... ... ... ... ... бөлігін батыс және солтүстік-батыс желдері алып келеді. Соның арқасында батыс беткейінде жауын-шашын көбірек болады. Шығысқа қарай жауын-шашынның мөлшері азая ... Орта ... 700-800 мм ... ... жер ... көп ... ... таралуы тым әркелкі. 4000 метрден астам биіктіктері бар таулар жауын-шашынды ... ... ... ... ... биік ... бөлігінде орта есеппен 900-1000 мм жауын-шашын түседі. Қар сызығынан жоғары жауын-шашын қатты күйде түседі. Тауларда жауын-шашынның ең көбі жазға тура ... ... ... ... ... да ... көп ... бұл қыс кезіндегі атмосфера циркуляциясының ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... ... ... ... 20°-25° С-қа, таудың орта бөлігінде 15° С-қа жетеді, ал одан жоғары беткейлерде температура 5° С-тан төмен ... Ең ... ... тең. ... ... ... ... -20° С-тан төмен, ал ең төменгі температура -30-50° С-қа ... ... [15]. ... ... ... да ... ... шілденің орташа температурасы 19-20°С-қа тең, абсолюттік максимумы 30о-40°С-қа жетеді. Таулардың төменгі бөлігінде қаңтарда температура -3° С-тан -8°С-қа дейін ауытқып ... биік ... ... ол ... ... ... ... -40° С-қа дейін барады, шалғындық жартылай шымтезекті топырақтарда аласа шөпті шалғындық өсімдіктер өседі. Климат жағдайларын рекреациялық мақсатта бағалаудың ... ... бірі - ... ... ... қатар кең көлемді рекреациялық іс-әрекеттерді дамытуға мүмкіндік беретін атрактивті аудандарды анықтау болып табылады.
Белгілі бір аумақта демалыс нысандарын жобалап ... ... құру ... сол аумақтың климатының қасиеттері мен белгілі бір уақыттағы ауа ... ... ... ... табылатын метеорологиялық фактордың үйлесімділігіне адам ағзасының физиология-лық жағдайының тәуелділігін ескеру ... ... ... ... ... ... ... оқып үйренуде желдің маңызы зор. Тянь-Шань таулы ... ... ... ... ... ... басым болып келеді. Теріс радияциялық баланстың оң радияциялық баланспен ауысуына байланысты, көктемде циклон әрекеті күшеюіне ... әр ... ауа ... бір-бірімен араласуынан ауадағы конденсацияның деңгейі мен ылғалдық қоры біршама артады. Көктемде атмосфералық фронттардың ... ... ... ... жауын-шашынды ауа райы қалыптасады [14]. Бұл маусымда жауын-шашын көбінесе қастан жазға қарай біртіндеп солтүстікке қарай ығысатын полярлық фронттың әрекетіне байланысты ... ... орай ... ... ... ... мен солтүстік-батыс беткейінде жауын-шашынның басым бөлігі сәуір-мамыр айларында көбінесе жауын түрінде жауады. Артикалық суық ауаның енуіне байланысты ... ... тау ... қар жаууы ықтимал. Бұл жағдайды кең көлемді рекреациялық шараларды жоспарлауды ескеру қажет.
Қар ... ... ... және оның ... ... әсері. Қолайсыз жағдайдың түрімен саны өндіріс күрделенгенде (рекреациялық іс-әрекет) және адам бұрын таныс емес табиғи жағдайға енгенде артады. Қауіпті құбылыстар ... ... орны ... ... ... ... төтенше жағдайлар тудырады. Ол туристік-рекреациялық нысандарды салуға, ... және ... ... ... ... ... Тянь-Шандағы апатты үрдістер мен құбылыстар үш топқа бөлінеді. ... ... мен ... ... ... жүріп өтуімен,жылдамдығымен, , орасан зор бұзушы күш болуымен ерекшеленеді.
Таулардағы барлық ... ... ... ... ... нәтижесінде жүретін апатты құбылыстар биіктік белдеулік заңдылығына бағынатындықтан ландшафтың әрбір типіне олардың жекелген түрлері мен сипатының ... тән. ... ... ... бағалау барысында осы аумаққа тән біршама қуатты қар ... сел ... ... ... ... ... ... таулы аумақтарының туризм мен демалысты дамыту мүмкіндіктерін бағалауда ... ... ... ететін табиғи факторларды (жер бедері, климат, су байлықтарды) зерттеумен қатар, рекреациялық іс-әрекеттерді өркендетуді шектейтін табиғи ... оқып ... ... зор. ... ... ... зор қауіп төндіретін құбылыстардың бірі қар көшкіні болып табылады. Қазіргі кезеңде қар көшкінінің режимін зерттеу Қазақстанның барлық таулы ... ... Қар ... жүру ... бағаланған И.В.Северский Солтүстік Тянь-Шаньдағы қар көшкініне толық сипаттама беріп, олардың таралған аудандарын айқындады [16]. Таудың бұл бөлігінде бүкіл қыс бойы ... ... ... ... ... сипаттағы қысқы демалыс пен шипажайлық-курорттық емдеуге өте қолайлы.
2. Таулы аймақтардағы туристік маршруттарды ұйымдастыру жолдары.
2.1 Тау туризмі
Қазіргі таңда біздің ... ... ... ... тау ... ... маршруттар белгіленіп, жыл сайын терең зерттеліп, жаңа туристік маршруттар тізбектері ... Тау ... ... ... тізбегіне қарай күрделілігі төмен және күрделі категориялы болып, оған ... ... ... ... бере ... Оларға: адамның денсаулығы, шынығуы, танымдық факторлар жатады. ... тау ... ... ... ... ... аяғынан қыркүйек айын толық қамтиды.
Тау жорықтарын қазіргі ТМД мемлекеттерінің территориясы бойынша жақсы жолға қойған аудандар: Грузия, Қырғызстан, Тәжікістан, ... ... ... ... ... ... және тағы ... Сонымен қатар, спорттық күрделі категориялық туристік жорықтардың кез-келген түрін өткізуге арналған тау ... ... ... ... ... және ... ... және Алтай таулары кіреді. Осы аталған тау ... ... ... жүз ... жуық ... мен ... әртүрлі деңгейдегі жорықтар ұйымдастырады.
1970-1980 жылдар аралығында туристер мен альпинистердің көмегімен ... ТМД ... ... төрт жүз ... жуық тау ... ашылып, карта беттеріне белгіленді. Тау жорықтарының техникалық және тәсілдік қолданысымен ... ... ... өту ... алты категорияға бөлінеді: 1а, 1б, 2а, 2б, 3а, 3б. Неғұрлым сандық көрсеткіш ... ... тау ... ... де ... ... төмендегі 1,2,3,4, суреттерде көрсетілген
1сурет ... ... ... Іле ...
* ... категориясы : 1А .
* Биіктігі: 3830 м..
2 сурет ... асуы
* ... Іле ...
* ... категориясы : 1Б .
* Биіктігі: 4010 м..
*
*
3сурет ... ... ... Іле ... .
* ... ... : 1Б.
* Биіктігі: 3750 м.
4сурет Погребецкий асуы
Ауданы: ... ... ... ... : 2А . Биіктігі: 4050 м.
Тау жорықтарын ... ... ... ... ... ... керек. Өйткені, жорық желісін жүріп өтудің ұтымды жақтары осыған тікелей байланысты. Сондықтан, акклиматизацияны жүргізудің негізгі себебі - таудың ... ... ... адам ... ... ... әсерін сезінеді, күндізгі және түнгі температураның күрт өзгерісіне ұшырайды, ауаның абсолюттік ылғалдығы артады. Міне осы айтылған факторлардың барлығы адам ... кері ... ... Атап ... қан ... ... бас ауыруы, оттегі жетіспеу және тағы басқалар. Негізінен тау жорығы барысында тау ауасымен жоғары қарай жүру ... ... адам ... толық жетіспеуінен адам тау ауруы - гипоксияға ұшырайды. Тау жорығына қажетті акклиматизацияның алғашқы активті этапын 2800 ... ... ... ... екі ... ... әр 500-800 ... көтерілген сайын бір рет түнеу жұмыстарын ұйымдастыру шарт. Туристік топты бірден 5000 метр биіктікке жіберуге ... Егер топ ... ... кем ... 4000 метр ... ... ... жалпы 5000 метр биіктікке шығу үшін топ мүшелері 3500-4000 метр биіктікте бес-алты күндей түнеп, адам ағзасын сол ... ... ... ... Ал 5500 метр ... қатарынан бес-алты күн болуға болмайды. Өйткені, ол ... өте зиян ... ... ... ... Тау туризмі маршруттарына жорық ұйымдастыру мен жүргізу әдістемелері.
Жалпы жорықты ұйымдастырып, ... үш ... ... ... Олар - ... өткізу және қорытынды кезеңдер.
Жорық мерзімін таңдаудағы негізгі мақсат адамдардың денсаулығы мен өмірінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Жорықтың ... өтуі оған ... ... ... ... болуына байланысты. Дайындық кезеңіндегі жүргізілетін екінші жұмыс - жорық маршрутын ... Егер ... ... ... ... ... өзгерістер жайлы соңғы әр түрлі информациялық көздерден деректер жиналады, олар ... ... ... календарлық графикке түзетулер енгізіледі. Календарлық график - графиктік не кестелік түрде берілетін желі бойынша жүріп ... жеке ... ... жеке ... ... ... түрде болу. Календарлық график алдын-ала жасалынатын болса жеке күндер ... желі ... ... өту ... ... ... мен ... орындары анықталынады, отын және су мәселелері, табиғи апаттар мен қиындықтардан сақтану жағдайлары қарастырылады. Яғни календарлық график құру мен ... ... ... ... жұмыстар. [22]
Календарлық график жорық кезінде немесе ол аяқталған соң да жасала береді, жорық ... ... ... ... график құру кезіндегі маңызды мәселе бақылаулық және календарлық уақыттардың көрсетілуі. Календарлық уақыт - ... ала ... жеке ... ... желіні өту уақыты. Бақылаулық уақыт - желіні жүріп өтуге қажетті уақыттан басқа, адамдардың демалысын ұйымдастыруға жағдай жасау ... ... ... және ... ауа-райына байланысты, сондай-ақ календарлық уақыт өткен кезде туристік ... ... ... ... белгілеу үшін қажетті уақыт. Жорық желісін құру кезінде желі сызығының қандай жерлермен өтетіндігі анықталып, ол жеке ... ... ... ... ... ... мен желі анықталып, құрылып болған соң соңғы дайындық ... ... тобы - ... ... ... және ... ... жасауға, әзірлеуге бағытталады. Ең алдымен орындалатын жұмыс - туристік топты жасақтау. Топ құрамына жорықтық ... жеке ... бар, ... ... жорық жағдайына мүмкіндік беретін адамдар алынады. Топ ... ... ... соң топ ... дене және ... ... ... Дене дайындығы кезінде топ мүшелері жорық желісі ерекшеліктерін ескере отырып, арнайы және толық шыдамдылықты қалыптастыратын дайындықтан өтеді. Ол үшін әр ... дене ... бар. ... ... желіде кездесетін кедергілерден өту үшін арнайы жаттығулар және бір күндік, бір-екі күндік жаттығу жорықтары түрінде, арнайы құрал-жабдықтарды қолдана отырып жүзеге ... ... ... ... тиіс ... ... - топ мүшелерінің жорыққа жарамдылығын анықтау үшін ... ... ... ... өту ... олар ... денсаулығы туралы анықтама қағазды тұрғылықты жерлері бойынша ... ... ... ... Ол құжатты жорықты ұйымдастырушы ұйым, спорттық жорықтарда Маршруттық-кваливикациялық комиссия (МКК) ... ... ... тексеру екі рет жүруі тиіс: 10-15 күн бұрын және жорыққа шығар ... ... ... ... ... дайындалады. Ұйымдастырушы ұйымды топ мүшелерінің тізімі жасалып, бекітіледі, топ жетекшісі тағайындалады, ол үшін арнайы бұйрық шығарылады. Жорықтың ... ... ... ... ... не ... ... деп аталынады. Маршруттық кітапша алыс қашықтықтарға жасалынатын категориялық спорттық жорықтар үшін де, көп күндік категориялық емес жорықтар үшін де ... Бұл ... ... өтетін аудан, жорық желісі мен оның жеке бөліктері, жорықтың өткізілу уақыты, қатысатын адамдар (аты-жөндері, мекен-жайлары, туған жылы мен күні, денсаулығының ... ... ... ... ... мәліметтер жазылып, желі бөліктерінен өту жеке күндер бойынша көрсетіледі (календарлық график), желі схемасы сызылады. Аталынған құжаттар бірнеше жерде ... ... ... ... ... ... деген дайындықты тексеріп, оған рұқсат беретін маршруттық-квалификациялық комиссияда (спорттық ... ... және ... ... қызметінде тіркеледі. Жорық құжаттарында оның бақылаулық уақыты біткен соң туристік топ ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша (жорық өтетін аудан, жорық желісі, календарлық график және ... ... ... ... көрсетілген құжаттар тіркелетін орындарда туристік топты іздестіру ұйымдастырылады. Жорық құжаттарының бір данасы туристік топ жетекшісінде ... ... ... ол бұл құжатты желі бойында мүмкін болатын тиісті табиғат қорғау, шекаралық т.б. орындар ... ... ... ... [17] Дайындық кезеңінде атқарылатын жұмыстардың келесі тобы жорықты материалдық жағынан және ... ... ... ... бағытталады. Азық-түлік тізімі жасалып, оның жеке азық-түліктер бойынша және ... ... ... ... шығарылады. Азық-түлік мөлшері жорыққа баратын адамдар санымен және жорық күндері санымен анықталады. Азық-түліктің тізімін жасау ... ... бір ... ... ... ... ... (бір күнге қажетті), ол жалпы адам санына көбейтіледі. Алайда, алынған сан нағыз ... азық ... ... де ... ... азық-түлік түрлері әр түрлі болғандықтан, олар бір күнде бір рет қана пайдаланады деп есептеледі де, 3-ке ... 1/3-і ... ... ... ... ... Мысалы, 100 г Х 6 адам = 6000 грамм Х 6 күн = 36000 грамм/3=9333 грамм. Азық-түлік түрі ... ... да, онда ... көрсетілген мәселелерге байланысты графалардан басқа азық-түліктердің сол кездегі бағалары бойынша бір азық-түліктің бір килограмының және ... ... ... ... ... ... ... сандарды бір-біріне қосып, тиісті графалардың аяқ-жағына алынған сандарды жазып қою керек. Алынған азықты тасымалдау үшін оның белгілі-бір мөлшерін ... ... ... яғни ... ... отырып, азық-түлік мөлшері желінің кейінірек жүріп өтілетін бөлігіне апарып, белгілі-бір жерде сақтай тұру ұйымдастырылады. Немесе алынған азық-түлік мөлшерін топ мүшелеріне ... үшін ... ... ... ... азық ... 100 ... ал топ мүшелері саны 10 болса, әрқайсысы арқақабына 10 килограммнан азық болуы керек. Арқақапқа салынатын ... ... ... үшін, оларды ортаңғы және беткі жақтарға орналастырады. Майыстыратын ыдыстағы ... ... ... салынбауы тиіс. Жалпы қолма-қол керек болып қалатын заттар арқақап ... ... ... дұрыс. Арқақапты асынған кезде оның таспалары бос болмай, арқаға жабысып тұруы керек.[2] Туристердің дене ... көп ... ... ... толық қалпына келтіру үшін жақсы тамақтануды талап етеді. Сондықтан да туристер тамағы калориялы және тез қорытылатын болуы керек, себебі ... ... ... ... ... салып маршрут бойынша жылжиды. Елді мекенсіз жерден өтетін күрделі саяхаттарда ... ... ... алып ... тура келеді. Сондықтан мұнда салмағы азғантай калориясы жоғары тамақтарды таңдап алу маңызды. Мысалы: нан немесе бөлкені сухармен алмастыруға тура келеді. ... ... ... арасында көп танылған тамақтар салмағын едәуір жеңілдетілетін сублимированды ет (майға қуырылған, тығыз ыдысқа оралған) жұмыртқа ұнтағы, кеспелік ... ... ... ... сүт және т.б. ... материалдық жағынан қамтамасыз етуге бағытталатын екінші жұмыс - жорыққа қажетті құрал-жабдықтарды дайындау. [24] ... ... үшін ... ... 3 ... ... қарастыруға болады.
* Маршруттағы кедергілерден өту кезінде қолданылатын арнайы құрал-жабдықтар (арқан, альпеншток, мұз ойғыш, карабин және тағы ... ... ... ... ... ... балта, компас, карта, тамақ пісіретін ыдыстар мен ошақ құралдары және тағы басқалар);
* Жеке адамдарға арналған құралдар (киім-кешек, жуынатын заттар, арқақап, ... қап және тағы ... ... әсер ... ... - ... саны, жорық желісінде кездесетін кедергілер түрлері және жорық өтетін ауданның табиғи-климаттық ... ... ... жорықтар бойынша туризмнің барлық түрлерінде қолданылса, кейбірі жеке туризм түрінің ... ... сай сол түрі ... ғана ... жорықтарда қолданылады. (Мысалы, шаңғы туризміндегі примус, пеш, немесе су туризміндегі судан, суықтан қорғайтын комбинезон, ... ... және т.б.). ... ... ... - олардың көлемінің шағындығы, сенімділігі, жорық-жағдайларының қолайлығы, жеңілдігі[18]. Жорыққа дайындық кезінде жорық ... ... Ол үшін ... шығындар (азық-түлікке, көлікке, құрал-жабдықтарды жалға алуға, қосымша құралдарды сатып алуға және тағы басқаларға кететін шығындар) жеке-жеке есптеліп, оларды бір-біріне қосу ... ... ... ... ... ... шығынын есептеу (смета) жорықты өткізуді алдын-ала жоспарлау үшін де керек. Бұл тұрғыда шығындар желінің көліктік бөлігін қосып алғандағы барлық жеке ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңі - өткізу кезеңі. Жорық кезінде топ мүшелері колонналық тәртіппен, яғни бірінен кейін бірі жүруі керек. Алдымен топ ... ... Ол ... ... ... белгілі-бір жүру жылдамдығын сақтайды, ең қолайлы және қауіпсіз жолды таңдап алады, қажет болған жағдайда қалған туристер өту үшін, басқалардың көмегіне ... ... жол ... ... ... жолын салады, сақтандыру арқандарын іледі, мұздақ болатын жерлерді шауып әзірлейді және тағы басқалар), өзінен кейінгі келе жатқандарды жолдағы кедергілер мен ... ... ... жүру мен ... ... ұзақтығына бақылау жасайды, демалыс үшін орындар таңдап, іздестіреді. Жай уақытта топ бастаушы туристік топтағы ... ... ... ... жылдамдықты ұстайды. Алайда, кедергіден өткен соң (мысалы бұлақтардағы, өзендердегі көлденең бөренелерден және тағы басқалардан) топ мүшелері араларының ... ... ... ... жиналғанша жылдамдықты бәсеңдетеді, қозғалыс кезінде, егер біреу-міреу қалып қойған жағдайда топты дер кезінде тоқтату үшін топ соңындағы адаммен ұдайы ... ... [26] Топ ... адам да ... дене күші ... ... туристер қатарынан болуы тиіс. Бағдарлау мүмкін бомай қалған жағдайда топ бастаушының жолдастарымен жергілікті тұрғындармен кеңескені дұрыс. Ол бұндай кездерде ... ... биік ... не ағаш ... ... белгілі бағдарларды табуға тырысады, болмаса жан-жаққа 2-3 адамнан, ... бір ... ... ... ... Бұл кезде қалған адамдар алыстан жақсы байқалатын бағдар жанына барлаушылардың ... ... ... ... үшін ... ... Топ ... күн сайын желіге шығу, белгілі бір бағдардан немесе кедергіден өту, қысқа демалыстарға тоқтау және одан ары жылжу уақыттарын белгілеп отырады. Топ ... ... ... ... ... ... жеке түрлерінің ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі болады. Жорық кезінде сонымен қатар туристердің жүру жылдамдығы мен бір күндік жүріп өту ... ... пен ... ... ... ... және туристік топ мүшелеріне түсірілетін күш (арқақап салмағы, бір күндік қашықтық) әр ... ... ... әсер ететін факторлар мыналар: адамдардың жас ерекшелігі, желінің ... ... мен ... ... жер ... ауа-райы жағдайлары, жорықтың мақсаты[19]. Жорықтар кезінде түскі үлкен ... және ... ... үшін ... ұйымдастырылады. Бивуак - жорықтар кезіндегі туристердің тамақтануы мен демалысын қамтамасыз етуге қажетті орындар. Туристік топ ... ... ... ... 10-14 ... болады. Олар шатыржай құрып, оны жабдықтайды, тамақ әзірлейді, киімдер мен ... ... ... ... ... ... ... Бивуакты тегістеу, құрғақ алаңдар мен алаңқайларда, тастар құламайтын, сел, су тасқындары, қар көшкіні болмайтын, найзағай тікелей ... ... ... ... орны ... ... ... және жабдықтауға жеңіл болуы керек. Таулы жерлерде бивуакты талдар мен жар тастардың шығыңқы жерлеріне, төбелі беткейлердің ... ... ... мен олардың шығатын жайылма жерлеріне (конусы выноса кулуаров), жылжымалы немесе мұз беткейлерде жатқан қорымдар үстіне, мұздардың белсенді қозғалысы белдеуіндегі ... ... ... ... ... ауа-райының кенеттен бұзылуына есептелініп құрылуы керек. Күн күркіреуі пайда бола бастаған кезде барлық ... ... ... ... 15-30 метр ... апарылып қойылады. Бивуакты жоғарғы биіктіктерде, төменгі температурада, ауа-райының бұзылу кезінде, қатты жел соққан кезде және бір жерде 2 рет, одан да көп ... ... ... ... ... түнеп шығуды қамтамасыз ету үшін және құрал-жабдықтардың сақталуы үшін қар үйшігін ою қажет. Қар үйшігі 4-6 адамға арналады. ... ... ... ... ... етіп 2-3 ... не үңгірлер жасайды да оларды бір-бірімен қуыстар арқылы жалғайды.[19]
Бивуак үшін орынды ертерек, жарық кезде таңдап алу ... ... ... ... ... ... ... тоқтағанда таңдап алған орынның қауіпсіздігін тексеру үшін төңіректі 200-300 метрлік радиуста ... шығу ... Ұйқы ... шатырлардың дұрыс бекітілгенін, заттардың желден, жауыннан сақталу үшін жабылғанын тексеріп, бивуактан кетер алдында заттардың ... ... ... ... ... ... сөндірілгеніне бақылау жасау керек. Жорық кезіндегі жылдамдық жаяу туризм бойынша орташа есеппен бір тәулікте (оның 8 сағаттық жарық ... 30 ... тау ... ... 20 километр. Сағатына шаққанда бұл жаяу туризм ... ... 4 ... тау ... ... 2,5 ... дәл келеді. Алайда бұл көрсетіш қысқа және түскі демалыстардың болатыны себепті ұдайы сақталынбайды. Туризмнің басқа түрлері бойынша тәуліктік жылдамдық олардың жеке ... ... ... ... Жаяу және тау туризмі бойынша жүру мен ... ... ... 40 ... 10-12 ... ... тік ... кедергілі жерлерде 15-20 минутқа 10-15 минут. [25] Үлкен түскі демалыстар жорық мақсатында адамдардың жас ерекшеліктеріне, жер ... ... ... ... ... орындалу барысына байланысты 30 минуттан 3 сағатқа ... ... 3 ... ... ... міндетті түрде ыстық тамақ дайындалып, адамдар дем алады. 30 минуттық қысқа түскі демалыстар ... ... ... басқа ыстық тамақ жасауға мүмкін болмай қалған кездерде, мысалы, отын жоқ жерлерде болады [2].
Жорықтар кездеріндегі түсетін күш ... яғни ... ... жас ... және ... байланысты әр қалай болады. Шағын жорықтарға оқушылар 11 жастан бастап қатыстырылатындықтан оларға түсетін жүк салмағы ер балалар үшін 10 кг, қыз ... үшін 8 ... Одан әрі ... жас ... ... ... мөлшерлері мынадай: 12 жас 11-9 килограмм, 13 жас 12-10 килограмм, 14 жас 13-11 килограмм, 15 жас 14-12 килограмм, 16 жас 15-13 ... 17 жас 16-14 ... 18 жас 17-15 ... 18 жастан ер адамдар үшін 50 жасқа дейін, ал әйел адамдар үшін 40 жасқа ... ... ... ер ... ... 25 ... дейін, әйел адамдар бойынша 20 килограммға дейін болуы тиіс. Ер ... 50 ... әйел ... 40 ... соң жүк ... ер ... бойынша 20 килограммға дейін, әйел адамдар үшін 15 килограммға дейін. Жалпы арқақап ... ... ... дене ... ... ... ... [2].
Тау жорықтарында түнеу асулар алдында ұйымдастырылады да, асудан өту таңертеңгі қатқақта басталады, бұл ... ... ... ... ... тігудің өзіндік тәсілі бар. Алдымен шатыр түбіндегі (төсенішіндегі) бұрыштар бекітіліп, сонан соң барып алдыңғы және артқы маңдайшалар тартылады, соңынан орта ... ... ... шығарылып, тартылып бекітеді. Шатырды жинаудың да амалы бар, ол үшін ... ... ... ... көлемде қабаттап, асып бүктеп байлайды. Тіккен кезде бұрыштар қазықтармен немесе тастармен бекітіледі не ... ... ... Тау ... ... ... ... әдіс-тәсілдері туралы түсінік
3.1.Тау жорығы туралы ұғым және оның классификациясы
Туристік тау ... - ... үшін ... ... ... ... ... Олар халық арасында кең таралған және ұйымдастыру, өткізу, материалдық шығындар жағынан тиімді. ... ... ... ... ... ... ... байланысты жеке түрлері бойынша) және кез-келген жерлерде өткізе беруге болады.
Туристік жорық ... ... ... белгілі бір маршрут бойынша, әр-түрлі мақсатпен (танымдық, сауығу, спорттық жаттығу және тағы басқалар) белгілі-бір мерзімді ... ... ... ... ... ... жорықтар:
Ұйымдастыруына байланысты жоспарлы және өз бетімен ұйымдастырылған болып бөлінеді.
1. Жоспарлы туристік жорықтар - арнайы ... ... ... ... ... мен ... ... мен қызметі нәтижесінде мемлекет ішілік және халықаралық деңгейлерде жүргізілетін туристік әрекет жүйесі.
2. Өз бетімен ұйымдастырылған туристік жорықтар - ... мен ... ... ... бір ... ұйымдастырылған туристік әрекет жүйесі. Яғни, бұл қоғамдық топтардың, жеке адамдардың өз бетінше, бірігіп өткізетін ... ... ... байланысты :
1. Сызықтық маршрут - бұл бір нүктеден екінші нүктеге бір жолменен барып қайту;
2. ... ... - бір ... ... сол ... шеңбер тәрізді айналып келу;
3. Радиалды маршрут (шашыранды) - бұл жорық барысында белгілі бір нүктеге келіп қоныстанып ... ... келу ... ... ... Комплексті маршрут - бұл желі түрі барлық маршрут түрін қамтиды.
Мақсаттарына байланысты жорықтар әр түрлі болып ... олар ... ... мен талап-тілектеріне қарай танымдық, спорттық, оқу-тәрбиелік, ғылыми зерттеу, емдік-сауықтыру және өлкетану, этнографиялық түрлерге бөлінеді.
Ұзақтығына қарай бір күндік ... ... ... ... ... деп ... екі күндік және көп күндік болып жіктеледі.
Бір күндік жорық - туристердің тек бір күнді ... ... ... ... ... ... Екі ... жорық - бір рет түнеумен қатар сенбі және ... ... ... екі ... ... ... түрі.
Көп күндік жорық - екі-үш күннен басталып бірнеше күнге созылған жорық түрі.
Көп күндік жорықтар категориялық ... және ... емес ... ... ... жорықтардың туризмнің жеке түрлері бойынша 1-ші кестеде көрсетілген. Бұл кестеде жеке категорияларға қажетті ұзақтық (күнмен есептелетіндегі) пен жеке ұзындық (км-мен ... ... ... түрлері. ... ... ... ... түрі ... ... ... ұзақтығы (кемінде)
6
8
10
13
18
20
Жаяу туризм км-дегі ұзындығы (кемінде)
130
160
190
200
250
300
Шаңғы туризмі
130
160
200
250
300
300
Тау туризмі
100
120
140
150
160
160
Су туризмі
150
160
170
180
190
190
Велосипед туризмі
250
400
600
800
1100
Мототуризм
1000
1500
2000
2500
3000
Автотуризм
1500
2000
2500
2500
3000
Спелеотуризм (үңгірлердің саны)
5
4-5
1-2
Туристік жорықтардың қандай жерлерде өткізілетініне және ... ... ... қозғалыс тәсіліне байланысты туризм мынандай түрлерден тұрады:
Төменде жаяу ... ... ... ... кеңестер берілген.
Қозғалыс бағыты. Компас және карта көмегімен сапар желісінде қозғалу қиынға соқпайды, бірақ олардың көмегінсіз бағыт таба білу ... ... ... ... ... ... көзге түсер аралық бағдар - теле- дидар мұнарасын, биік ағашты табу керек. Басқа затты содан соң ... ... ... қиын ... жағдайлар да болады. Күндіз күнгей ауа райында немесе түнімен толық ай астында өзіне меншікті көлеңкеге ... ... ... және бұл ... сағатына 15 градусқа жылжитынын ескерген жөн. Желді ауа ... жел ... ... күні - ... ... ... қарап бағдар табуға болады. Осы және басқа да ... бұл ... ... , ... ... ... ... екенін есте сақтау керек. Қыста біріңнің артынан бірің қозғала отырғанда өзіңіз басқан ізіңізді бақылаңыз және ол қисайған болса түзетулер енгізіңіз. [21] ... ... ... ... сол ... біресе оң жағынан айналып өту керек. Топтың артында жүретін адам зейін салып топ қозғалысын бақылайды және қажет ... ... ... ... ... ... ... дыбыстар - зауыт дыбысын немесе жүрген пойыз шуын, иттің үргенін немесе мылтықты атқанда шыққан ... ... ... ... ... және тағы басқаларды қолдануға болады. Егер мүлдем адассаңыз , өзіңіз өткен жолда өту уақыты мен жүру бағытыңыз көрсетілген хатты ағаш ... ... ... ... ... ... кетуіңіз керек. Бұл сіздің тобыңызды жылдамырақ іздеп табуға ... ... ... шыға салысымен, оның сағасына беттеп қозғалыңыздар. Егер жол үстіне түссеңіз және бұл уақытта көлік болмаса, ең кіші ... ... ... ... Егер ірі қаланың жанында болсаңыз ұшып бара жатқан ұшақтарға ... ... Ұшақ ... түсіп немесе жоғары көтеріліп бара жатса, онда әуежай жақын арада орналасқан.
Қозғалыс. Жорықтың табысты болуы топ қозғалысының жақсы ... ... ... Топ ... ұйымдастыруды маңыздыға санамау сирек емес іс болып есептеледі. Бұл жорық ұйымдастырушыларының және топ басшыларының ... ... ... ... ... (буынын шығарып алу, сынықтар, күн соққыларынан ауыру және тағы басқалар) 50 ... ... ... ... ... ... ... есептелген.[20]
Топ қозғалысын ұйымдастыруда жүрістің ырғақтылығын қамтамасыз ету қажет. Жорықта туристтер, ережеге сай, қозғалыстың әрбір 50 минутынан ... (жер ... ... ... 10 ... ... тиіс. Қозғалыс жыл- дамдығы орташа есеппен сағатына 3-5 километр болуы тиіс, бірақ өңірге және ауа райына қарай ол үлкеюі ... ... ... ... ... ... орташа қозғалыс жылдамдықпен жүруі тиіс екенін есте сақтау керек. Қозғалысты баяу екпінде бастау қажет, бірақ 5-10 минут аралығында дәл осы ... ... ... ... ... сақтап жүру керек. 5-10 минут демалыстан соң қозғалысты бірте-бірте бәсеңдетеді, бұл аялдамалар кенеттен жүрекке ... дем алу ... күш ... үшін ... ... адым екпінін кеміте отырып жүруде демалуға болады деген ойы дұрыс емес. Мұндай екпінмен топ бір күнде 4-5 сағаттан ... жүре ... ал ... ... ... артық жүксіз және шаршаусыз 8-9 сағат жүре алады. ... ... - ... күші мен ... ... сақ- ... негізгі құралы. Қозғалыс үстінде мүмкіндігінше аз сөйлесу керек. Бұл дем ырғағын бұзады және ентігуге алып келеді. Ауысу кезінде қатарды ... ... ... ... болмайды: мұндай топты бақылау қиынға соғады.
Топ созылмас үшін ең баяуларын ... ... ... ал тәжірибелі турист оны тұйықтайды. Оның міндетіне: артта қалушыларға көмектесу, қажет болса топ аялдамасы ... топ ... ... кіреді.
Тау кедергілерін жеңу. Бұл спорттық және танымдық туризмнің ерекше түрі. Арнайы дайындықсыз және ... ... шығу ... ... ... ... ... бағыттарында таулар кездесуі мүмкін. Сондықтан альпинизм элементтерін білу әрбір туристің міндеті. Жазатайым оқиғалардың көпшілігі абайсыздан болады. ... емес ... ... ... ... арқан, репшнур, карабин және қармақтар арқылы жүру керек. Арқанның ... ... ... ... ... ... болып, келесілерінің жоғарғы жағында орналасуы үшін төсті және қолтықты айналдыра орайды. Адамдар арасы 8-10 метр болуы тиіс. Қалбиып ... ... ... ... ... ... болмайды. Ені бір метрге дейінгі жарларды аттап өтуге болады, ал бір ... асса - ... ... ...
Үстірттерге ирең әдісімен, яғни 10-20 ... бір ... ... ... ... қарай жылжу арқылы шығу керек. Тарақтармен, мұздармен, төмен аққан жылғалармен жүруге болмайды .
Жауынды күні тауда жүру өте ... ... ... ... ... азаяды және жарлар тайғақ болады. Найзағайлы жаңбырлар кезінде таулардың шыңдарымен қозғалуға немесе биік ағаштар жанында ... ... ... ... ... мүмкін. Тас көшкіндері өте қауіпті: тастар науалармен, тау жылғаларымен домалайды. Ол әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... қозғалысынан, туристердің абайсыздығынан. Тауда үлкен қауіп-қатерді қар көшкіндері де туғызады. Сондықтан қар қалбиып тұрған және 25 ... ... ... ... ... жөн. ... ... қалбиып тұрған тастар астында, зерттелмеген үңгірлерде, тік жарлар жанында түнемеңіздер. Тауда түнгі кезекші қажет, келе ... ... ... ол ... бәрін оятып және оларға дұрыс бағдар береді. Кенеттен болған тас көшкінінде ең ірі ағаштардың діңдерінің жанына немесе тас ... ... емес ... ... жөн. ... ... Батпақта қауіп-қатерлер мен кенеттіктер көп. Үлкен емес батпақты айналып өткен дұрыс, ал егер одан өту керек ... онда ... ... сақтау қажет. Мұндай оқиғаларда міндетті түрде сырық (таяқ) керек. Туристер сақтандыру арқанымен байланып бірінің артынан бірі қозғалу керек. ... ... және ... ... ... ... батпақтың тереңдігін өлшейді, ал қозғалыс кезінде ортада тік ... ол ... ... ... мүмкіндік береді. Құлағандарды жатып, оған еңбектеп жылжып, бұтақтарды қою арқылы алып шығу ... ... өту өте қиын және ... Сондықтан оларды өтуде асықпаңыз, сақ болыңыз. Төмпешіктен төмпешікке секіру өте қауіпті, одан да олардың ... ... ... ... ... ... ... жүру үшін жеңіл аяқ киім және жеңіл киім болу керек. ... ... ... мән ... ... аз жерлерде жасыл шөп өседі, қауіпті жерлерде қураған, жіңішке ағаштар болады.
Су кедергілерін жеңу. Өзендер, тоғандар, каналдар - ... ... ... кең ... ... ... ... үшін белгілі бір білім мен дағды керек. Су ... ... оны ... ... ... ... қарастырып, барлық мүмкіндіктері мен жолдарын мұқият ойлаңыз. Егер ағыстың ... ... ... ... ... жоқ ... көзіңіз жетсе, онда жағаны ықыласты қарап шығыңыздар, мүмкін қарама-қарсы жолға шығатын ... жол бар ... [25] ... ... ... ең ... түрі - суды ... өту. Бұл үшін ағыс жылдамдығы мен су тереңдігіне көзіңіз жету қажет. Тереңдік анықтамасын барлауға жақсы жүзе ... бойы ұзын ... ... ... Ол жұмсақ киім мен аяқ киімді, және тереңдікті анықтауға арналған ұзын сырықты болуы тиісті. ... ... қалу ... ұзын ... ... Ағыспен алдағы судың тереңдігін анықтай отырып жоғары қарай қиғаш жүру керек. Кедергі болатын су арнасына қарай перпендикуляр қозғалу керек. Қарама-қарсы ... ... ... ағаш ... немесе басқа көлемді затқа сақтандыру арқанын байлау қажет. Егер арқанды байлау қиынға түссе, екі жаға арасында екі адам оны ... ... ал ... ... ұшын ... өзенді кешіп өтеді. Қатты ағыс кезінде, ағыс алып кетпес үшін, қолға ауырлау келген тасты ұстап өту қажет.
Ағысы күшті және ... ... ... ... 3-4 ... ... топпен өткен дұрыс. Сырықты өзеннің түбіне тіреу үшін қолданады. Жүкті тартылған арқанмен жібереді.
Тасты ... ... ... зақым келтірмес үшін аяқ киіммен өткен дұрыс. Арқанмен тек қана ... өту ... ал ... ... тартып, басқаларын сақтандырып тұрады. Суды кешіп өту үшін жайпақ жағаларды таңдау қажет, өйткені тік ... ... ... ... ... ... ... таңертең өткен дұрыс, өйткені күннің бұл мезетінде су аз көлемде болады. Түске таман немесе түстен ... қар және ... ... су ... ұлғаяды. Терең немесе ені кең емес өзендерден өтуде екі жаға арасына ағаш бөренесін тастап өтуге болады. [26]
Ірі суқоймаларынан үрлемелі матрас ... ... ... Ол жоқ ... ... қураған ағаштардан сал жасалады. Салды келесі бетке жібергенде, оны арқанмен ағашқа байлап немесе жағада ... ... ... ... қойыңыздар.
Егер өзен немесе көлді мұз жамылып жатса, қажетті аралықты сақтап қозғалысты бастаңыздар. Алда келе жатқан ... ... ... қойыңыздар, ол мұздың жағдайын баяндап тұруы тиіс.
3.2 Туристік жорық техникасы және тактикасы ... және ... ... мен ... ... техникасы - көп қырлы ұғым. Нақты туристік жорық желісінде туристердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған жабдықтарды ... ... мен ... ... жеңу ... жиынтығы - туризмнің техникасы деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... тура келеді, ал ол үшін:
а) жорық желілерінің табиғи кедергілерінің сипатын білу;
б) жорықтың ... ... ... ... жеңу ... мен ... қалыптастыру;
в) жолда қауіпсіздікті қамтамасыз етуде лайықты жабдықтарды таңдап алып, оларды қолдана білу қажет;
Сонымен қатар рекреациялық (сауықтыру, көңіл көтеру, ... ... ... ... ... мен ... ... желілеріндегі қарапайым табиғи кедергілерді жеңу, далалық лагерь ұйымының және туристер тобының қоректенуін ұйымдастыру; жергілікті жерді қатесіз бағдарлау. [27] ... ... ... ... ... ... категорияларын жеңу (оның ішінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету), қоршаған ортаның әртүрлі ... ... ... ... Тап осы мақсаттардың шешілуі туристік шараларға қатысушылардан туристік техниканың арнайы ... ... ... ... ... сапалардың арасында әртүрлі туристік техника дәрежесін білу туристердің профессионалдық ... ... ... ... ... және ... танысуды оның классификациясынан (таптастырылуынан) бастау керек. Классификация, әдетте, зерттеліп жатқан заттың бөлімі туралы ... бұл ... - ... ... ... білімді, жүйелеуге көмектеседі. [22]
Туризмнің техникасын классификациялау. Біздің пікірімізше ең мәнді туризм техникасының үш негізін анықтайық. ... ... ... ... ... ... ... жорықтар мен жарыс дистанцияларында қолданылатын құралдар мен әдістер шешілуші мақсаттарға көңіл бөлуімен ерекше. Мысалы, жорық желілерін бағдарлауда қолданылатын ... ... мен ... тау ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету құралдары мен әдістерінен ерекше. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... арқылы қозғалу әдістерін және т.б. қолданады. Жергілікті жерді бағдарлау үшін топографиялық карта, компас, глобалды позициялау жүйесі GPS қызмет етеді. ... ... ... тау ... ... әдісі ретінде өзін-өзі сақтандыру қолданылады. Сақтандыру құралдары ретінде негізгі арқан, дара ... ... ... және ... ... [28] ... ... техникасын келесі түрлерге топтастыруға болады:
* табиғи кедергілер арқылы қозғалу техникасы (табиғи кедергілерді жеңу техникасы);
* сақтандыру техникасы;
* бивуак жұмыстары техникасы;
* жерді ... ... ... техникасы.
Туризм техникасы жорықтар түрлеріне байланысты ерекше. Мысал ретінде су және шаңғы жорықтарын алайық. Су жорықтары мен ... ... ... ... ... ... мен қозғалыс құралдары да әртүрлі). Жергілікті жерді бағдарлау құралдары мен ... ... ... су және ... ... ... техникасы да өзіндік ерекшеліктерге ие. Су жорықтарында бағдарлау шеңбері жағалаулар ... ... ... шектеледі. Қозғалыстың жалпы сызығы (өзен) айқын және бірінші жоспарға өзенде тұрған әрбір кезең, табиғи кедергілердің орналасуы (табалдырықтар, қайраңдар және ... ... ... ... жеңу жолы ... Осыған байланысты су жорығында бағдарлау техникасының ... - өзен ... ... және ... ... бағдарлар көмегімен қозғалыс болып табылады. Кәдімгі топографиялық картадан басқа туристер бағдар құралы ретінде ... ... - ... ... ... - ... (өзен жағаларының күрделі ағыс бөлігінің сипаттамасы, өзенде бағдарлау, өзен арнасындағы кедергілер мен оларды жеңу тәсілдері) толық суреттелген арнайы өзенде еспелі ... ... ... ... ... ... керісінше, жорық желісінің сызығы көп жағдайларда белгісіз. Туристер жорық желісімен нақты қозғалыс бағдарын ... ету үшін ... ... мен ... барлық жинағын қолданады. Арнайы жорық түрлері үшін қалған техника әдістері ерекше. Сонымен, ... ... ... ... біз ... ... ... топтарға бөле аламыз:
* жаяу жорықтар техникасы;
* шаңғы жорықтары техникасы;
* су жорықтары техникасы;
* веложорықтар техникасы және тағы ... ... ... ... техникасын субъектілер (туристер) саны негізінде екі ... ... ... ... дара техника
* топтық техника.
Туризмнің тәсілі (тактикасы). ... ... ... ... ... ... сияқты бағалайды. Туризмде де тәсілді жорықтар мен жарыстар өткізу өнері деп айтсақ болады. Бірақ біз туризм тәсіліне хабарлы анықтама береміз. ... ... өту ... ... құралдар мен іс-шаралар жиынтығын белсенді туристік жорықтарда қолдану ұғымына байланысты. Басқа авторлар тәсілді көздеген мақсатқа күштің, ... ... ең аз ... және ... ... ... жетуді қамтамасыз ететін әрекеттер мен шаралардың жиынтығы ретінде қарастырады. [29] Тәсіл жорықтың жоспар-кестесін өңдеуден, оны орындаудың нақтылы ... ... ... яғни қозғалыс сызығы мен сәйкес әдістерден, жорық желісінің бөлек аудандарынан қажетті қауіпсіздік дәрежесімен өтуден ... Ең аз ... ... және ... ... ... ... жетіп, жарыс шарттарын қалай орындауға болады? Бұл шешімі бөлек-бөлек тәсілдік мақсаттардың қатарын шешетін ... ... ... сұрағы. Арнайы әдебиеттерде тәсіл ұғымын туризмнің техникасы ұғымымен ... ... ... шешу ... әңгімені жиі қозғайды. Шынымен, туристік тәсілдер туристердің нақты мақсаттарды шешуге арналған ... ... мен ... жиынтығын таңдауы барысында іске асады. Осыған сәйкес, игерілген техникалық құралдар мен әдістер көп болса, тәсілдік шешімдер үшін де мүмкіндік көп. Және ... егер ... осы ... ... ... ... біріне ие болса, тәсіл туралы айтудың керегі жоқ. ... ... ... сәйкес біз туризм тәсілін де классификациялай (таптастыра) аламыз:
* сақтандыру тәсілі;
* табиғи кедергілерді жеңу тәсілі;
* бивуак жұмыстарын ұйымдастыру ... және тағы ... ... ... нақты шарттарды шешуге және оны таптастыруға арналған техниканың үйлесімі ретінде өте тар ... ... ... ... ... ... Шынында, ұғымын жорықтар мен жарыстарды ұйымдастыру мен өткізудің барлық аспектілеріне қолданудың ... жоқ. ... ... ... ... мақсатына жетуі үшін маңызды емес пе? Мысалы, ауданда орналасқандардың ішінен басты рекреациялық және ... ... ... ... ... өңдеу, жорықтың танымдық мақсатын жақсы орындап, таңдалған рекреациялық объектілерде демалу - осының барлығы шипалы жорықты іске асыруға арналған ... ... [30] Біз ... ... ... шешімдер қабылдау кезеңіне негіздей отырып, бөле аламыз.
Туристік жорықтың тәсілі бөлінеді:
а) жорыққа дейінгі (жорыққа дайындық);
б) ... ... ... ... ... дейінгі тәсілге жатады:
1) жорық желісін таңдау;
2) жорықтың кестелік-жоспарын құру;
3) ... пен ... ... ... ... және техникалық дайындығы, туристік тәжірибесі деңгейіне байланысты таңдалған жорық желісін ... жеңе ... ... тобы мен топ ... ... алу.
Жорықтық тәсілге жатады:
* жорықтың жалпы жоспары мен бөлек аудандарды өту графигін толассыз түзету;
* нақты рельефте, ... ... жол ... ... ... ... ... өтуде топ қозғалысы тәртібін таңдау мен жүзеге асыру.
Жоғарыда айтылған классификациядан басқа, туризм тәсілі жеке және топтық тәсілдерді қарастырады. Жеке ... жеке ... мен ... ... жеке ... ... күндізгі асулардан өту жұмыстарын бөлу, кедергілерден өтуге әдіс таңдау, ұйқыға кететін уақытты бөлу және тағы ... ... ... ... тұрады. Топтық тәсіл дайындық және жорық кезеңіндегі бүкілтоптық кедергілерді әсерлі шешуге бағытталады. [31]
Жорықта барлық тәсілідік ... жыл және күн ... ... ... физикалық ауырлыққа, құрал-жабдықтарға байланысты шешіледі. Сонымен қатар, бір жағдайда уақыт факторы (мысалы, топтың тегіс жол бойында қозғалысы) шешуші ... ... ... - рельеф қиындығы, ауа-райы, топтың күші мен жабдықтары шешуші болады. Жорық желісінен туристік топтардың ... ... ... ... ... ... ... ішінде ажалды нәтижелі, туристік топ басшыларының барлық әсер етуші факторларды есепке ала отырып үйлесімді тактикалық жоспар құра ... ... ... ... ... ... дұрыс тәсілдік шешімдер қабылдай алмауы қаржылық және ... ... ... ... алып ... және ... туристік құрылымдар қызметінің коммерциялық нәтижесін қысқартады. Осыған орай, туристік құрылымдарды ұйымдастырушылардың техникалық-тәсілдік дайындық қажеттілігі ... ... ... ... ... өз бетімен жорық желілерін үйлесімді өңдеп, ұйымдастырып, барлық жорыққа қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету арқылы белсенді туристік ... ... алуы ... ... ... ... ... туристік жорықтарды ұйымдастыратын туристік фирма менеджері мен жол ... ... ... ажырата білу керек. Егер менеджерлер жорыққа дейінгі тәсілдерге ие болса, жол нұсқаушы-гидтер өзінің іскерлік кәсібінде жорықтық тәсілдерге арқа ... ... ... ... шешімі динамикалық факторлардың жиынымен жиі шиеленіседі. Ең алдымен, оларға ауа-райының күрт өзгеруі, табиғи апаттар, апатқа ұшыраған басқа ... ... ... ... ... ... ... жарақат алуы немесе сырқаттануы,топтың жағымсыз күйі және т.б. жатады. Бірақ, туристік құрылымның менеджері туристерге жол нұсқаушы, гидтер және топ ... ... ... ... ... ... жөн. ... ол белсенді туристік жорықтың жорыққа дейінгі және жорық үстіндегі тәсілдерін жетік ... ... ... жорыққа дайындық кезеңінде туристердің шешетін тәсілдік тапсырмалары. Дайындық кезеңінде тәсіл жорықтың үйлесімді жоспарын жасауда белгіленеді. Рекреациялық жорыққа дайындыққа сай ... ... ... ... және ... ... ... таңдау; жорық желісі ұзындығы мен ұзақтығын анықтау.
* Жорық маршрутын үйлесімді тәсілдік жүйесін таңдау (шеңберлі, сызықты, комплексті).
* Бивуак ұйымдастыру орындарын анықтау.
* ... ... ... ... саны мен ... ... экскурсиялар мен көңіл көтеру жарыстарын қоса анықтап, жорық графигін өңдеу.
* Материалды техникалық қамтамасыз ету мен топты ... ... ... таңдау.
* Жорықтың қозғалыс тәртібі мен жүк тиеу тәртібін таңдау.
* Жорықта тамақтану тәртібі мен тамақтану рационын ... ... ... ... қатысушылардың жасы, физикалық мүмкіндіктері, дайындық деңгейі, туристік ... ... ... ... ... ... ... туристердің шешетін тапсырмалары. Жорық кезінде шешілетін тапсырмалардың ... ... ... ... ... шешуге арналған техникалық сұрақтарды жатқызамыз.
- табиғи кедергілерді жеңу техникасын таңдау;
* жергілікті жерді бағдарлауға арналған техникалық әдістер мен ... ... ... ... ... ... ... таңдау.
Сонымен қатар, жорықты өткізу кезеңіндегі тәсілдік шешімдерге жорық жоспарын ... ... ... шешімдердің барлығын жатқызамыз. Олардың қатарына жоспарланған уақытша қозғалыс кезеңіндегі өзгерістер, жорық графигін түзету, жорықтың ауыр кезеңдері және басқалар ... Бұл ... ... ... қате ... ... ... немесе көзделмеген жағдайлар себептерінен (ауа-райының нашарлауы, қатысушының ауырып қалуы және т.б.) қажет болады. Жорық кезеңіндегі тәсілге апаттық жағдайларда ... ... ... ... де ... ... мен ... дұрыстығын айқындайтын белгілер. Дайындық және жорық кезіндегі дұрыс емес техникалық-тәсілдік шешімдер ең жақсы жағдайда жорықтың әсерлілігін төмендетеді, ... ... ... ... қатысушылардың негативті сезімін тудырады (мысалы, олардың шаршауына алып келеді). Жаман жағдайда, дұрыс емес шешімдер зақымдар мен қатысушылардың ... алып ... ... ... ... мен тәсілді таңдауға екі анықтаушы белгілерді көрсетейік. Біріншіден, туристік іс-шараның (мысалы, толық құнды демалыс пен рекреациялық жорыққа қатысушылардың денсаулығын жақсарту) ... ... мен ... ... әсерлілігі. Екіншіден, жорық пен жарыстарға қатысушылардың қауіпсіздігі.[20]
Негізігі тәсілдік ұғымдарға кіретіндер: мақсат, күш, жабдықтар, уақыт, жорық ... ... және ... жағдайлардағы нұсқасы, туристік жорықтың қауіпсіздігі.
Туристік шараның ең басты мәселесі - ... ... ... табылады. Мақсаттар спорттық, рекреациялық (сауықтыру және демалыс), оқытушылық, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... іздеу-құтқару түрінде болуы мүмкін. [35]
Спорттық жорық жорыққа қатысушылардың туристік тәжірибесін жетілдіру, спорттық разрядтарды орындау, жарыстарға қатысу мақсатында өткізіледі.
Рекреациялық жорықты ... ... ... бар ... ... шипалы қайнарларда, өзен, көлдердің жағасында ұйымдастырады.
Оқыту жорықтары арнайы рельефте белгілі бір графикпен практикалық сабақтар өткізуге бағытталады.
Зерттеу жорықтары және жаңа құрал-жабдықтарды ... ... және ... тәсілдік жүйелер мен жағдайларға арналған құрал жабдықтарды байқау мақсатында ұйымдастырылады.
... ... ... ... ... жеңудегі мүмкіндіктері мен қорларын білдіреді. [36] Таңдалған желіге дайындық дәрежесін білу үшін топ ... мен топ ... ... техникалық және психологиялық дайындығын тексереді. Туристік топтың күшін бағалау келесі ... ... ...
* ... ... мен ... ие болу дәрежесі;
* техникалық, физикалық және моральдік қорлар, жұмыс істеу қабілеті, жеке тәжірибе және шеберлік;
* мамандандыру, топ ... ... ... мен бірлігі;
* топ басшысы мен потенциалды лидерлер;
туристік шараны материалды-техникалық қамсыздандыру мен ұйымдастыру ұғымын білдіреді: қаражат, ... ... ... ... байланыс, медециналық қамсыздану.
Маңызды тәсілідік ұғымдардың бірі - , ол қозғалыстың календарлық және ... ... ... уақытының ұзақтығы, жорық желісінің бөлек аудандарын өту сияқты ұғымдарымен байланысты. [40] Сонымен ... ... бір ... бірі - ... яғни ... ... ... жылдамдығы (тау жорықтарында - байланыстар; су жорықтарында - бір жүзу ... ... ... үйлесімді тәсілі байланысты. Климатологиялық жағдайлар, кездейсоқ жарақат және ... және ... ... ... ... болжау қиын. Осыған байланысты жорықта міндетті түрде ... ... ... ... ұраны: . Бұл ұран кездейсоқ болған жағдайда бірінші орынға топ қауіпсіздігін қойып, дұрыс шешімдер қабылдауды көздейді. Бұл үшін ... ... ... және ... ... ... құрылады.[21]
Белсенді туристік жорықты жоспарлағанда, оны ұйымдастырушылар жорық желісінде өзгерістер болған жағдайда ауданнан қысқа жолмен шығу ... ... ... жөн. ... қосалқы және апаттық жағдайлардағы нұсқалар жасалып, фирма басшылығы мен құтқару ... ... ... ... ... ... ... нұсқаның апаттық жағдайлардағы нұсқадан айырмашылығы, бірінші жағдайда топ негізгі желінің соңғы нүктесіне ... ... ал ... ... ... тез арада ең жақын қоныстанған ортаға жеткізуді көздейді.
ұғымын түсіну үшін қарама-қарсы ұғымды түсінуден ... ... ... - ол ... ... қауіп төндіретін табиғат құбылыстары мен жағдайлар жиынтығы. Турист қате жіберген жағдайда қауіп-қатерден сақтану мүмкін емес. Туристің қателері - ... ... ... ... ... ... ... - тәсілдік шараларды бұзу мен ... ... ... Тау ... ... және оның ... ... құрал-жабдықтары, оларды пайдалану әдістері
Белсенді туристік жорықтардағы дара кедергілерді жеңу ... ... ... ... ... ... санаттары деп аталады.
Техникалық кедергілер әр жорық түрлеріне ... ... ... ... су, велосипед жорықтары және тағы басқалар. Жаяу жорықтардағы кедергілер батпақ ұйықтар (болото), орман және тоғайлар ... ... ... ... асулардан өту болып табылады. Тау жорықтарында ұғымына бір жотаны кесіп өтіп келесісіне өту немесе бір алқаптан ... өту ... Асу, ... ... қарапайым және қауіпсіз жолдың қисынды талабын қанағаттандыруы тиіс. [38] Сондықтан асу нүктесі ең төмен бөліктегі ... ... ... мүмкін.
Асулардың қиындық негізіне төрт анықтаушы белгі тиісті:
* ең қиын жол ... ... ... ... ... жылжудың және түнеу орындарының ерекшеліктерінің техникасы мен тәсілі;
* жорық желісінің сандық сипаттары (қозғалыс уақыты, сақтандыру ... ... ... ... жабдықтар;
Асудың кедергілер санаттары барлық төрт сипаттардың жиынтығымен анықталады. Бұдан жоғары санаттарға лайық бөлек белгілер болған ... ... ... ... ... факторлар ретінде белгілеу керек, бірақ асуды бұдан жоғары санатқа жатқызудың қажеті жоқ. Мұндай асуларға жіберілетін топтарға, асуға сай, ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерлер кірмейді (көшкіндер, тастардың құлауы және тағы сол сияқты), өйткені жол таңдауды және ... ... ... ... олар өздігінен оның қиындығын сипаттамайды. Ережеге сай, 1а санатынан қиын асулардан өтуші топ ... бұл ... ... ... ... өту ... ... керек, ал топ жетекшісіне - осы санатты өту тәжірибесі және бір санатқа төмен жорықтың жетекшісі болуы талап ... ... ... ... ... басқару үшін екі топ жетекшісі қажет. Сонымен қатар, арнайы дайындық талаптары да ойластырылған.[23]
Тау жорықтарының кедергілерін анықтауда жорық желісі өтетін биіктіктің ... ... ... ... болу ... ... ... ие. Бұлар асуға қажетті тәжірибесі бар қатысушылардың кіру рұқсатына қосымша шек ... ... ... ... ауыруларының тез дамуымен байланысты қатерлі жағдайлар белгілі. Бұл ауырулардың пайда болуы - биіктікте ұзақ уақыт болудың, шаршаудың, жаураудың ... ... ... әлсіреу салдары. Мұндай жағдайлар биіктік аклиматизациясы үшін мүмкін болады. Алдыдағы талаптарға ... ... 5000 ... ... ... бар ... ... мен топ басшылары 1000 метр биіктіктен жоғары асудан өту тәжірибесіне ие ... ... [39] ... ... биіктік - басқа да оның ... ... ... ... ... ететін тәжірибенің міндетті дербес элементі болып табылады. Алдын ала биітік аклиматизациясы тек ... жыл ... ... ... ғана ... ... ұзақ үзілістерде ол есептелмейді.
Туристік жорықтар кедергілерге байланысты алты категорияға бөлінеді. Қиындық санаты үш таптастырушы белгілерге ... ... ... ... ...
3) желінің техникалық қиындығымен.
Маршруттың ұзақтығы топпен желіні, демалыс күндері мен ... ... ... есептемегенде, өту үшін керек ең аз уақыт ... ... , оған ... оның ... сай ... ... күндері нормативті ұзақтыққа кірмейді, сонымен қатар олардың саны жорықтың барлық ұзақтығының 20 %-інен аз ... ... ... ... ... ... егер күндердің ұзақтығы минималды нормативтің 25-30%-інен еш негізсіз (мысалы, ұзындық пен ... ... көп ... ... комиссия жеткіліксіз интенсивті ауырлықтың салдарынан жорық қиындығын бір категорияға төмендете алады. Жорықтың қиындығы нормативтен жоғары болса, оның ... ... ... жөн. ... ... ... бір ... санатына сай ең аз ұзындық болып табылады. ... ... ... ... ... ... топографиялық картамен немесе масштабы 1:1000000 курвиметр картосхемасымен есептеледі. Шыққан нәтиже 1,2 ... ... ... ... ... туристік объектілерге радиалды жолдар арқылы өту мүмкіндігін есептегенде, тек сипатталған торап нүктелерінен өтетін жолдар ғана есептеледі. Жорық желісінің негізгі ... ... ... ... ... сай ... кем емес ... немесе шеңберлі (бір шеңбер) болуы керек және, егер бұл тау ... ... оның ... ... ... сәйкес қиын екі асу болуы тиіс. Жорықтың радиалды жолы желілік кітапшада (маршруттық ... ... ... ... ... жолы бар желі ... болып табылады. Шеңберлі радиалды желіде көрсетілген ара-қашықтық пен ... ... ... ... ... оралу) толығымен есептеледі; сызықтық радиалды желіні өту (сол жолмен қайту) - ... ... ... ... сипаттағы кедергі үшін желіні ұзарту жорық желісінің сынақтық қиындығын көбейтуге негіз бола алмайды.[42]
ІІІ-ІV санатты ... ... ... ... ... Жорық желісінің үзілуі қоныстанған орында көзделмеген немесе төтенше жағдайлардың себебінсіз екі тәуліктен ... ... ... ... желіішілік механикалық транспортты қолдану болып табылады. МКК кешірім ретінде осы туристік ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді үзілуіне рұқсат беруі мүмкін. Үзіліссіздіктің принциптерін бұзған жағдайда бұл желінің бір бөлігі есептелмеуі ... ... ... ... ... қиындығы әрбір жорық түріне тиісті арнайы деңгейді қарастырады, сонымен қатар төмен санатты жорықтарға қарағанда қиынырақ болып келеді.
Кедергілерді сапалы ... ... ... ... кепілдігімен өту үшін қандай техникалық шеберлік және мамандық деңгейі ... ... және апат ... ... ... ... анықталады. Жоғары қиындық санаттарына сәйкес кедергілердің техникалық деңгейі, ережеге сай, оларды жеңу үшін топтық күш жұмсауды (асуды ұйымдастыру, сақтандыруды ... ету және тағы ... ... етеді. Желілерді бағалауда бірінші орында туристерге келесі жорықтарда қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін техникалық тәжірибе беретін кедергілер ... ... ... ... бағалау оларды жеңуге қажетті жұмыстар мен лагерлік жұмыстардан басқа қажетті қызмет жұмыс түрлерін ... ... ... ... ... ... ... желілер кедергілерден өтуге барынша физикалық және моральді күш ... 10-12 күн ... ... ... ... жорықтарда - 7-8 күн, үшінші категориялы жорықтарда - 4-5 күн және тағы сол ... ... ... ... ... ... ... қиындығы, кедергілердің сипаты, түрлілігі осы аудандағы тап осы категориядағы классификацияланған жорықтан кем ... ... ... ... ... осы кедергілерді қауіпсіздік кепілдігімен өту үшін МКК жорыққа қатысушылардың (және жорық жетекшісінің) классификациялық деңгейі мен техникалық ... ... ... ... ... ... ... қиындығын анықтайтын асулар жиынтығын қолданады. 1989 жылдан ... тау ... ... ... ... мен шыңдарға шығу жұмыстары қосылды. Мұндай элементтер саны екіден аспауы, ал қиындық желі қиындығын анықтайтын асулар қиындығынан аспауы керек. ... мен ... ... ... ... ... ... асулар саны МКК-ның қарауымен қысқартылуы мүмкін.[19]
Бірінші қиындық категориялы ... ... ... ... аз ... категориялы емес жорықтар болып саналады (мыаслы, демалыс күнгі жорықтар). Категориялық және ... емес ... ... ... ... ... кез-келген қиындық категорияларына сай аудандар кездесуі мүмкін. Мұндай ... ... ... тәжірибесі бұл аудандардан өту қиындығына сай болуы ... ... өту ... ... ... ... ... рұқсаты туралы сұрақтарды шешуде септігін тигізеді, бірақ туристің спорттық квалификациясын анықтағанда және оған спорттық дәреже ... ... ... ... ... ... ... мен қысқа эвакуациялық жолдарсыз қиын өтілетін жерлердің үзіліссіздігі сияқты ерекше ... еске ... жөн. ... ... ... ... жол ... әрдайым өтуге ыңғайлы болады. Ал егер қоныстанған орындар жолда жиі кездессе, желі, топтың бағытын анықтау оңайға түскендіктен, жеңілдейді. Жеңілдетуші ... ... ... және таулы аудандар, саяжайлық ормандар және басқа да жерлер шығады, бұл жерлерде топ дәл қай жерде тұрғанын ... және ... ... асуларды жылдамдата алады.
Егер жаяу жорықтың көп бөлігі қоныстанбаған ауданнан өтсе, жағдай қиындай түседі. ... ... ... ... ... және тұрақты сенімділікпен соқпақсыз, тоғайлар, ұйықтар арқылы, көмек алу мүмкіншілігінсіз күннен күнге ... ... ... тура келеді. Мұндай жағдайларда қозғалысты жылдамдату қажет болса да, қиынға түседі. Топ ... желі ... және оны ... мұқият болуы керек. Бұл желіні өтуде қиындатушы фактор болып табылады және жорыққа қатысушыларды іріктеуде, әсіресе жорық коммерциялық ... ... ... ... ... тиіс. [46]
Жорықтарда кездесетін қауіп-қатер түрлерін бірнеше түрге бөліп қарастыруға болады:
Жер бедеріне байланысты пайда болатын қауіптер. Оларға: тау биіктігіне байланысты пайда ... ... ... ... ... және қар ... ... жатады. Қар көшкіні - тау беткейлерінен құлап немесе сырғып түсетін қар көлемі. Қар көшкіні жылдық, ... ... ... ... болуы мүмкін. Қар көшкінінің жүруі мынадай жағдайларға ... ... ... ... ... соң ... ... қабаты мен қар қабаты арасындағы ылғалдық пайда ... қар ... ... ... ... ... қабаттарында бос, бір-бірімен байланыссыз түйдектердің пайда болып олардың үстімен жоғарғы қар қабатының ... ... ... ... қар ... ... ... бойымен, сайлар мен өзектерді бойлап және төбелерден секіре ... Қар ... 30-800 кг/м3 ... жүру ... 20метр/секундына - 60метр/секундына шамасында болады. Арнайы ... ... ... қар ... туралы қауіпті жағдайда тұрғындарды, туристік ұйымдарды хабардар етіп отырады. Мүмкіндігінше жорық кездерінде қар көшкіні болуы мүмкін ... алыс ... ... ... жүру ... Егер ... 30-50 сантиметр қалыңдықта қар жауса, биік таулы немес ормансыз белдеуге ... 2-3 күн қоя тұру ... Қар 50 ... ... ... ... шығу 4-5 күннен кейін белгіленеді. Бұның өзінде де қар көшкінінің болу мүмкіндігі сақталады. Әсіресе, V - ... ... ... ... ... мен олардың астыңғы беткейлері және қалың қар қабатымен жабылған ашық, тік беткейлер қауіпті. Қауіпті белдеуден өтудің ең дұрысы жер ... ... ... ... - кең ... жолдармен, ағаш, бұталар өскен жерлер мен жар тасты бөліктермен жүру керек.[19]
Қауіпті белдеуді бір-бірлеп 100 ... ... ... беткейлерде) ара қашықтықты сақтап өтеді. Қозғалу кезінде ең дұрысы беткеймен бір ізбен тек қана ... ... ... ғана ... жүру ... Өйткені көлденең жүру қар қабатын қардың төсеніш ... ... ... ... қар ... ... ... Қауіпті белдеуде тұрған кезде шулауға, қатты сөйлеуге болмайды. Нұсқаулар ақырын дауыспен немесе ыммен беріледі. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін топтан бір ... ... ... ... Олар ... бола қалған жағдайда ол туралы түрлі жолдармен (айғайлап немесе тағы басқаша) белгі береді. Кейде қар беткейімен ешбір дыбыссыз ... ... ... ... ... ... жорыққа қатысушылар беліне немесе қолының шынтақтан жоғары жағына қар ... ... ... Бұл жіп 15-25 ... ... тез байқалатын ашық түсті болуы керек. Туристің қар көшкініне түскен жағдайында жеңіл жіп қар үстіне шығып қалады да, ол ... ... ... ... ... алады. Дәрі-дәрмек қорапшасы, қар көшкіні күрегі және таяғы бақылаушыларды немесе соңында жүретіндерде болады. [47] Қар көшкіні күрегі қар басып ... ... ... алу ... ... үйшіктер мен желден қорғалатын қабырғалар тұрғызу үшін және тағы басқа мақсаттарда пайдаланылады. Қар көшкіні таяғы қар ... ... ... ... ... жарықшақтарды түртіп табу үшін қолданылады.Қар көшкіні болған жағдайда қауіпті белдеулі ... ... кету ... Ең дұрысы айналма жолмен түсу қажет. Егер ол жерлерден кету ... ... тез ... мұз ... арқақап, шаңғыдан босану керек. Ол үшін қауіпті беткейлер шығар алдында арқақаптың бел таспасын шешіп, қолды мұз ойғыштың қол ілмегінен шығарып, ... ұзын ... ... босатады. Қар түспес үшін ауызды және мұрынды мойын орағышпен не ... ... ... қол аяқтармен жылдам жүзу қимылдарын жасап, қар көлемінің ... ... ... және ... қарай қар көшкінінің шетіне қарай жылжуға тырысу қажет. Қар астында қалған жағдайда ... ішке ... ... бүгілген қолдармен бетті жабады, осымен бір мезгілде еркін тыныс алу үшін ауыз бен мұрын алдындағы қарды сығады. Қар ... ... ... қар астынан босанудың барлық қамын бірден жасау керек, өйткені қозғалмаған ... қар тез ... ... ... астында қалған адамды шығармай тастауы мүмкін. [48] Егер өз бетінше босанып шығу мүмкін болмаса, салқын қандылықпен, күшпен ... ... ... және ... бой ... ... күту қажет. Құтқарушылардың қадамдары мен дауыстарын естіген жағдайда айғайлау керек. Бірнеше тәуліктен соң ... қар ... тірі алып ... ... ... Қар ... ... адамның қозғалуын бақылаушылар байқап тұрып, оның маңындағы қардың тоқтаған жерін белгілеп, ... ... тағы ... ... пайдаланып шығарып алады, алғашқы медециналық көмек көрсетеді, адам ... ... ... не ... ... елді мекеннен адамдар шақырылады. Қар көшкіні кезінде, сондай-ақ, 50-100 метрлік ауқымды рациялар пайдаланылады[18].
Жорықтар ... жер ... ... ... ... ... ... (жоғары немесе төменгі температура, боран, жауын-шашын және тағы басқалар), туристердің мінез-қылықтарына байланысты ... ... ... қою, ... жақа кетіп қалу, жетекшіге бағынбау және тағы басқалар), ... ... ... ... қара құрт және тағы басқалар) және жетекшіге байланысты (дайындықтың дұрыс өткізілмеуі, қажетті ... ... ... ... ... ... және тағы басқалар) қауіп түрлері кездеседі. Жетекші жорық кезінде қалыптасқан жағдайларға байланысты кедергілерден өтуге, түнейтін жерді таңдап алысуға не ... ала ... ... ... және ... жер ... байланысты құралдар мен тәсілдерді таңдап алуға байланысты дұрыс ... ... ... ... ол желінің бөліктерін анықтау, кедергілер сипатын білу үшін ... ... тұру ... ... ... бивуак кезінде кешке қарай, таңертең және тұман кезіндегі бағдарлау ... ... ... ... жорығының құрал-жабдықтары және оларды пайдалану әдістері
Жорықтардың шарты мен мінезі құрал-жабдыққа ерекше талап қояды. Ол жеңіл, ... ... ... ... ие ... ... кезінде қарапайымдылығымен ерекшеленуі керек.
Құрал-жабдықтарды дайындау жорыққа дейін ... ... ... ... және ... ... ... орындар бойынша қажетті жұмысты жүргізу үшін ерте қолға алынады. [50]
Әрбір жорық өзіне тән құрал-жабдықты талап етеді және соған ... ... тек ... ... ғана ... ... ... жекелік және топтық деп бөлінеді:
Жекелік құрал-жабдықтар: жол дорба немесе арқақап, ... ... ... ... жай ... - 2 жұп, жылы киімдер, жуынуға қажетті заттар, ыдыс (шыны, табақ, қасық), ... ... ... жеке пакет, ұйықтайтын қапшық, күннен қорғайтын көзілдірік, поленді кілемше, бас киім, альпеншток, су ішетін трубка, сіріңке - 4 ... ... 4-5 ... Көп ... жорыққа шығар кезінде нұсқасын Аблаков не Яров жасаған альпинистік немесе экспедициялық арқақапты алған жөн. Оны ... ... ... және ... төрең не сопақша түрмен тігілгеніне, иыққа асар жалпақ белдігінің мықтылығына, қалталарының кеңдігіне және үлкен ... риза ... ... ... Тері ... ... тұсындағы белдіктері мен әртүрлі қарғы бауларына, карабинчиктеріне қызықпаңыздар, олар тек сыңғырлап, бұталарға ілінеді. [51]
Арқақапқа заттар белгілі тәртіппен ... Ол үшін ... ... шалқасынан қойылады. Үш жағына да болардай оралған ұйықтайтын қапшық арқақап табанына екі жағына орналастырылады. Одан кейін ауырлау ... ... ... ұн ... және тағы басқалар) салынады. Үстіңгі жағынан жеңіл құрал-жабдықтар орын алады. Бұл орайда арқақаптың екі жағын да теңестіре білу керек. ... ... бос қуыс ... ... Одан гөрі ... үстіңгі жағы бос тұрғаны дұрыс. Арқақаптың бүйірдегі қалталарына жиі қолдануға тура келетін ұсақ ... ... жөн. [52] ... оң ... ... қажетті заттарды, сол қалтасына тамақтануға керек азық-түлікті орналастыру керек. Барлық заттарды ... ... соң ... арқа ... ... оң, ... тепе-теңдігі, жалпы салмағы тексеріледі. Оның орташа салмағы: қыздар үшін 12 ... ... үшін 16 ... ... ... үшін 20-25 ... ... болу керек.[19]
Аяқ қиім. Саяхатшы үшін аяқ киімді таңдау ... ... ие. Жаяу ... ... табаны қалың бәтеңкелер аса қолайлы. Саяхатшылар арасында жай кедтер де кеңінен қолданылады. Олар басқан адамның ... ... ... жылтыр, тайғанақ жерлерде желімдеп қойғандай табаның таймайды.
Жалпы күрделі емес жорықтарда өкшесі аласа және ... ... ... кедір-бұдырсыз мықты, бірақ киілмеген аяқкиімді киуге болады. Жорыққа шығар алдында аяқ киімді жұмсақ және сыз ... ету үшін ... ... ... жөн. ... жағдайда да сайхатшының басы артық аяқкиімі және екі жұптан кем емес шұлықтары болуы қажет. Ол ... ... ... екі-үш мәрте ұзарту үшін торланған шұлықтар аяқты қажауы мүмкін, сол себепті жібек шұлық сыртынан жай шұлық кию, немесе, тіпті ... жай ... ... ескі ... ... ... ... жөн.
Киім. Саяхатшы киіміне қойылған негізгі талап - жеңіл, берік, қарапайым және кір ... ... ... ... жиегі кең қалпақ, бір жұп іш киім, берік матадан тігілген шалбар, ұзын спорттық тоқыма жылы ... ... ... ... қайырмалы бас киімді кеудеше, плащ-бүркеншік саяхатшының жаз мезгіліндегі жорығы үшін талап етілетін негізгі киімдер. [54]
Плащ-бүркеншік мөлшері ... ... ... ... ... ... ... керек.
Төсек бұйымдары. Жорықта бір күннен артық болмайтын турист базада не қонақ үйде жатпайтын жағдайда, өзімен бірге мынандай төсек бұйымдарын алуы ... ... ... ... тез ... ... ... мақтадан төсеніш немесе жасанды матаны тарай түтіп салынған ұйықтайтын қапшық және үрлемелі матрац.
Топтық құрал-жабдықтар: шатырлар, балта (бес адамға бір ... ... ... ... ... ... қажет жабдықтар (темір ошақтар, мосылар және тағы басқалар), консерві пышағы, ... ... ... ... ... ... ... жорық құжаттары, арқандар (негізгілері және көмекшілері), дәрі-дәрмектер, карабиндер, жұмар және тағы басқалар.
Жорық кезінде 3-4 ... ... бір ... ... тиіс. Жорыққа шығар алдында шатырдың бүтіндігі, жарамдылығы мұқият тексерілуі қажет. ... ... ... ... ... ... жайып, кептіру керек. [55]
Сақатандыру құралдарының техникалық жағдайы және ... ... ... сақтандыру құралдары - туристік жорық ... ... ... қамтамасыздандыратын техникалық құрал жиынтығы және бірлігі. Оның үш түрі бар:
* ... ... - ... ... ... ... кедергілерден өтуге алдын-ала желі бойына қағылған темір қазықшалар немесе тас шоқырларына ілінген және тік тартылған ... ... іске ...
* ... ... сақтандыру жоғары сақтандыру жоғарғы нүктеден, төменгі сақтандыру және екі нүктеден аспа арқаны арқылы жүзеге ...
* ... ... ... ... ... сақтандыру жұмыстары мұз ойғыш, альпинштог, кошка сақтандырғыш белбеуі арқылы іске асырылады. ... ... ... ... ... ... ... кезінде топ мүшелері кездейсоқ құлаған жағдайда механикалық тежеп тоқтату әдістерін карабин ... ... ... ... ... ... ... және тік тартылған жағдайда қозғалысты қауіпсіздендіру шартының қарапайым түрі - ... ... ... Ал ... ... топ ... ... белбеуінде сыдырмалы карабин негізгі қауіпсіздік рөлін атқарады, ал тік ... және ... ... ... ... ... жұмысын іске асырғанда негізгі көмекші сақтандырғыш құрал - жұмар не ... ... топ ... жиі ... Ал тау ... өту кезінде ең қарапайым сақтандыру түріне маятник арқылы ... өту ... ... ... ... ... және оның түрлері. Карабин және оның түрлері сақтандыру құралының маңызды рөлін атқарады. Оған ... үш ... ... ... ... ... тәріздес муфталы карабин, титанды бұралмалы муфталы карабині, карабины, титанды шақпалы карабині, қарапайым ирбис карабины жатады. ... ... ... ... ... ... ретінде: сақтандырғыш белбеуге, қазықшаларға, аспалы арқанға, тежегіш ... және ... ... ... ... ... ... құрал ретінде пайдаланылады. [57]
Карабин салмағы және жүк ... ... ... ... ... ... ... салмағы 160 грамм болып, көлденең бағытта 2000 килограммнан артық салмақ көтереді, ал алюминий қоспа материалдарынан жасалған карабин 40 ... ... ... ... ... 1800 ... дейін көтереді, титанды карабины салмағы 75 грамм, жүк ... ... 2500 ... ... ... үш ... ... тәріздес түрлері жиі қолданылады. Олардың салмақ көтеру мүмкіндігі үш есе ... ... ... ... арқан және оның түрлері. Туристік арқан кез-келген жорықтың күрделі бөлігіндегі негізгі техникалық сақтандыру құралы. Арқанды дайындау жолдары өте көп. ... ... ... ... ... ... ... ішінде қазіргі кезде туризмге жарамды түрі синтетикалық талшық, капрон, нейлон және тағы басқалары. Туристердің қозғалысын ... ... ... ... ... көлденең кесіндісі 9-12 миллиметрге тең. Ал көмекші ... ... 5-6 ... тең және әр ... ... ... қарай 50-90 грамм болып, ұзындығы 40-80 метрге дейін болады. [59]
Туристік әрекеттер кезінде аспалы арқанды тартуға қатты және созылу ... ... ... ... ... әр-түрлі затқа байлаудың негізгі түрі - ... ... түрі және ... ... ... екі түрі - ... және ... қандай мақсатта қолдансақ та, түйінсіз қолдану мүмкін емес. Барлық түйіндер төмендегі талаптарға жауап беруі тиіс: ... ... және ... ... жай ... байланған түйінді шешу, созып тартпау және мүмкіндігінше арқанның мықтылығын бәсеңдетпеу қажет. Диаметрі бірдей ... ... ... ... ... байланыстырады . әртүрлі арқандарда бір-біріне жалғау үшін (встречный) (6сурет) байлауды пайдаланады. Әртүрлі жуандықтағы арқандар және (7 ... ... ... [60]
Арқанды қозғалмайтын затқа (ағашқа, құзға) және саяхатшының кеудесін шала байлау ... ... ... (8 ... ... Сулы кедергіден өту барысында көлбей жатқан қиын өткелдер бойынша қауіпсіздікті ұйымдастыру үшін (9 сурет) ... ... ... Тік асу бойынша қауіпсіздікті ұйымдастыру үшін түйін (коровий узел) ... . ... ... ... ... ... арқан бойымен қолмен оңай жылжытылатын, ал көмекші арқанмен кілт ... ... ... ... (10 ... (схватвающи) байлау түрі арқанмен жоғары-төмен қозғалыста өзін-өзі сақтандыру болып табылады.
(8 сурет) тәріздес түйіні арқанды ағашқа, ... өрге тез әрі ... ... ... ... түйін (жүкті байлап көтеруде, биік өрлерде пайдаланылады. Ол тез ... және оңай ... ... кезінде арқан ұштарының қосымша қауіпсіздік түйіндерін жасауды ұмытпаған жөн, арқанға үлкен жүктер ... ... ... ... ... шешіліп кетпеуіне кедергі жасайды. Түйіндердің затты қатты ... ... ғана ... сондай-ақ қажет жағдайда тез шешілуін де ойлау керек. Түйіндер арқанның ұшындағы түйіннің қосымша ... ... ... көмегімен немесе түйінге күнібұрын бекітілген таяқша арқылы байланады.[24]
5сурет ...
8 ... 9 ... ... 1-ші ... ... тау ... маршруты
Ұйымдастырған маршрут нұсқасы: Алматы қаласы - ... ... ... ... ... ... ... (н\к) - Чонг-Кемин өзені - ... ... ... ... ... ... ауылы-Ыстықкөл көлі.
Алты адамнан тұратын топпен маршрутты өтіп шығу үшін келесі ... ... ... ... ... ... - 6 дана; негізгі арқан 40 метр - 1 дана; көмекші арқан 10 метр - 1 ... ... - 12 ...
Маршруттың бірінші бөлімі (Ыстық-Көл көліне дейін) туристік қоғамда өткен ғасырдың 60-шы жылдарынан 70-ші жылдардың басына дейін өте әйгілі ... ... жиі ... ... соң, көшкіндер мен селдік ағымдар соқпақтың үлкен бөлігін құртты. Жол шынымен қиындай ... ... ... ... ... Алматы қорығына кіру рұқсатын алып, қорық территориясында болу үшін әр адамннан күніне 175 теңгеден ... ... ... ... ... ... отырып Ұлттық Саябақтың бақылаулық-жіберу нүктесіне дейін жетіп алу керек. КПП алдында қайтадан әр адамнан 107 теңге және көлік үшін ... ол ... 500 ... төлеу керек. Сағат 9.00-де шығатын болсақ сағат 11.00-де Алма-Арасанға жетуге болады. Үлкен Алматы шыңына жетеберісте Алешкин көпіріне жетпей бұлақ жанындағы ... ... ... түнеуге қолайлы жер.
Екінші күні батысқа қарай соқпақ жолмен жаяу жүру керек. ... ... ... өтіп ... ... соқпақ жолмен жүреміз. Алматы (прахадной) категориялы емес биіктігі 3599метр асуына жетпей бивуак ұйымдастырып түнейміз.
Үшінші күні таң ... ... ... ... ... фото ... түсемізде Чонг-Кемин өзенін жағалап, Солтүстік Орта-Қой-Су өзені жанында бивуак ұйымдастырып түнейміз.
Төртінші күннің ... ... ... ... (1А) ... ... ... 3889м асуына жетпей қайта бивуак ұйымдастырамыз.
Бесінші күні таң ертемен Көкайрық асуына шығып, ол жерден турды ... есеп беру үшін фото ... ... өтіп ... тастармен төмен түсемізде соқпақ жолмен Чон-Сары-Ой ауылына келеміз. Кесте2
Кесте2
Жолдардың күні
Желі орны
Қозғалыс
құралы
Ұзақтығы (км)
1-ші
Алматы қаласы - Үлкен ... ... ... Үлкен Алматы шыңын-Алешкин көпірі
көлік
15
2-ші
Алматы өзені Прахадной (н\к)
жаяу
18
3-ші
Солтүстік Орта-Қой-Су
жаяу
20
4-ші
Көкайрық (1А) асуы
жаяу
22
5-ші
Чон-Сары-Ой ауылы-Ыстықкөл көлі.
Жаяу
30
барлығы
жаяу
115
Кесте 3
Категориялы 6 күндік тау ... 6 ... ... ... ... ... қажетті,
гр
1күнге барлық адамға,
гр
Барлық күнге барлық адамға,гр
Барлығы
Бағасы,
тенге
1
Қара нан
300
1800
10800:800
14шт бат
1200
2
Жұмыр кеспе(вермешель)
40
240
1440
1кг440гр
400
3
Қамыр кеспе(макарон)
40
240
1440
1кг440гр
400
4
Күріш
30
180
1080
1кг080гр
250
5
Қарақұмық дән
30
180
1080
1кг080гр
350
6
Сұлы жармасы
30
180
1080
1кг080гр
350
7
Арпа жармасы
30
180
1080
1кг080гр
350
8
Бұршақ
30
180
1080
1кг080гр
300
9
Сұлы жармасының ... ... ... ... ... ... ... б
2250
15
Ет
100
600
3600
3кг600гр
5000
16
Ботқа
30
180
1080
1кг080гр
250
17
Қант
60
360
2100
2кг100гр
300
18
Тұз
20
120
720
720гр
100
19
Шәй
3.5
21
126
126гр
400
20
Кәмпит
50
300
1800
1кг800гр
600
21
Печенье
50
300
1800
1кг800гр
600
22
Сусын
4
240
1440
1440
250
23
Жұмыртқа
50
300
1800
30шт
350
24
Балық консервілері
50
300
1800:200
9 бан
1800
25
Кептірілген қызанақ
7
42
252
250
150
26
Жуа
30
180
1080
1кг080гр
80
27
Сарымсақ
5
30
180
180
100
28
Бұрыш
1.5
9
54
54
50
29
Сәбіз
30
180
1080
1кг080гр
70
30
Қырыққабат
30
180
1080
1кг080гр
70
31
Картошка
50
300
1800
1кг800гр
180
32
Маенез
8
48
288
288
150
33
Сұйық май
40
240
1440
1л440мл
400
Барлығы : ... ... ... тау ... ... ... құрал-жабдықтар сметасы
Аттары
1адамға
Барлық адамға
Бағасы, тенге
Арқа қап
1
6*5000
30000
Шаттыр (палатка)
-
2*8000
16000
Мұзойғыш
-
2*2000
4000
Сақтандыру белбеуі
1
6*2500
15000
Негізгі арқан
-
40метр
4000
Көмекші ... ... ... тау ... кететін жол сметасы
Аттары
1адамға, тенге
Бағасы, тенге
Алматы - Алма-Арасан
100
600
Қорық териториясында болу үшін күніне
200
1200
КПП алдында
150
900
Ыстықкөл-Алматы
2000
12000
Барлығы ... ... 1-ші ... тау ... ... тенге
Барлығы, тенге
Азық-түлік
3400
3400
Құрал-жабдықтар
12100
12100
Алматы - Ыстықкөл-Ыстықкөл-Алматы ж
2450
2450
Барлығы
17950
17950
Қорытынды
Қорыта айтқанда, жоғарыда ... ... ... отырғандай туризмнің қоғамдық өмірде алатын орны жоғары. Туризмді жан-жақты қарауға болады. Ол спорт ретінде де көрінеді. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құралы. Сонымен қатар, туризм - ... ... ... ... және тағы басқа қатынас құралы.
Біздің Қазақстан өлкесі туристік жорықтар ұйымдастыруға өте қолайлы. Кең байтақ жерімізді, өзен-көлдерімізді, асқар шың-құздарымызды қолдана келе ... ... неше ... ... ... Олар: жаяу, тау, су, шаңғы жорықтары, вело, спелеожорықтар және тағы басқалар. Осы туристік жорықтар арқылы ... ... ... біз ... ... адам аяғы ... шың-құздарды танып біле аламыз.
Туристік жорықтарды дамытудың басты мақсаты - осындай көркем елімізді әлемге таныту. Жас ... елін ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу. Бір сөзбен айтқанда, біз Қазақстанда туылғанымызды, қазақ екенімізді мақтан тұтуымыз керек.
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстанды алдыңғы қатарлы 50 ел ... көру ... ... ... туризмнің қосар үлесі өте көп. Елімізде туристік жорықтарды көптеп ұйымдастыру арқылы көптеген адамдарды жұмысқа тартуға ... ал ... ... ... не бір ... ... тау, су, шаңғы жорықтары, вело, спелеожорықтар және тағы басқалар) баулу арқылы қызықты ... ... Ал ... ... ... ... ел қазынасына көлемді қаражат түсуі мүмкін.
Бүгінгі күні туристік қозғалыстар кең өріс ... ... ... аса ... бір ... айналды. Кейбір мемлекеттерде, туризм - экономикалық тұрғыда басты роль ... да, ол ... ... бір саласы болып саналады.
Туризмнің дамып кең өрістеуінің негізгі факторлары ... ... ... даму ... мүмкіншіліктері. Әрине, кейбір мемлекеттерде туризм жоғары деңгейде дамыған ... ... ... енді ғана даму ... ... ... де ... туризм жаңадан дамуда. Ал туризмді дамытудың ... зор. ... ... барлық аймағының экономикасына белсенді әсер етеді, туризм саласында шаруашылық етуші субъектілердің құрылуы және қалыптастырылуы жол көлігі, ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Сол себептен, туризм өнеркәсібі көптеген басқа экономикалық секторларға қарағанда мультипликатордың өте күшті әсеріне ие.
Туризм - бос ... ... ... ... және ... ... тікелей байланысты, жеке және ұжымдық жетілдірудің құралы ретінде жоспарлануды және жаттығуды қажет ететін қызмет. Осы жағдайда ол өз бетімен ... ... ... және ... ... ... халықтар және мәдениеттердің арасындағы ерекшеліктерді танулардың ауыстыруға болмайтын факторы болады.
Барлық өркениетті әлем негізгі туристік ағымды ... ... ... ... ... ... ... бөлімін толықтырудың аса қажетті қайнар көзінің бірі болып табылады. Сондықтан да, Қазақстанға шетел туристтер ағымын ұлғайту қажет. Осы мақсатта, кірме ... ... ... ... ... ... бағдарлауы талап қойылады. Бұл - біріншіден, көлік жағдайына, орналастыру құралдарына және кадрлық ... ... ... ... елде ... сүйемелдеудің ең қажетті бекем әлеуметтік-экономикалық дамуының факторы ретінде есептеу қажет.
Туристік жорықтар кезінде адамдар ... ... ... таза ... демалып, табиғатты қорғауға да өз үлесін тигізеді. Осы ретте Жасыл ел бағдарламасына да туристер өз ... ... ... ... мен табиғатты егіз ұғымдай қосақтап айтуға болады. Өйткені, әсем табиғат, оның ... ... ... сұраныстарын туғызатын ертеден қалыптасқан негізгі факторлардың бірі. Айналаны көгалдандыру, жас ... егу, ... ... ... ... таулы аймақтарды өрт қауіпсіздігінен қорғау арқылы біз табиғатымызды аялап қана қоймай, сонымен қатар туризмнің дамуына да үлесімізді қосамыз.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ең ... ... түріне айналып келеді. Туристік саяхат жасау - дене шынықтырумен бірге адамның дүние танымын да өсіреді. Ол тек қана ... ... ... адамдарды мәдени және рухани жағынан көтереді. Сол сияқты адамның денсаулығын да ... ... ... ... ... ерекше сұлу жерлермен таныстырады. Туған өлкеде жорық жасау адамдардың табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырады.
Туризм осындай мол рухани қазына силаумен қатар ... ... ... ... ... мектеп. Ұлы саяхатшы Н.М. Прежевальский > деп үнемі айтып ... ... өз ... жаңалықтар ашып, қоғамға белгілі бір дәрежеде пайда келтірсе, ... ... ... шынықтырады, организмдерінің мезгілсіз қартаюына жол бермейді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
* ... ... ... ... в ... ... АГУ им. Абая 1997 ж. ... С.К.
* Мазбаев О.Б., Асубаев Б.К., Атейбеков Б.Н. . Оқу құралы. 2006 ж.
* Сборник ... ... ... / ... пособие по вопросам туризма / Составители Алчимбаева Ж., Ежикова В. - Талдыкурган.
* Благовещенский В.П., ... Т.С. ... ... ... ... Алатау для рекреационного природопользования // Актуальные проблемы экологии и природопользования в Казахстане и сопредельных территориях: матер. Междунар. науч.-практ. конф. - ... 2006. - Т.1. - С. 76-78.
* ... О.Б., ... Е.А. Жетісу Алатауында туризмді дамытудың таби-ғи және әлеуметтік - ... ... // ... ... ... Респ. науч.-практ. конф., посв. 100 летию Г Орманова. - Талдыкорған, 2007. - С. 44-49.
* ... ... ... ... ... ... системы. - Алматы: Қағанат, 2004.
* Климат ... /Под ред. ... А.С. - Л.: ... 1959.
* Жер ... Жетысу: Фотокнига. - Алматы: Тау ... 2003. : ил. Ж ... ... А.А. ... районирование Южного Казахстана. - Алма-Ата: ... 1975. - С. 174-180.
* ... Г.М. ... и методологические проблемы географии. - Астана: КазУЭФиМТ, 2008. - 300 ... ... ... 1:1 000 000 ... әкімшілік-аумақтық картасы. - Алматы: Картография РМҚК, 2001.
* Молдагулов Н. Ландшафтану негіздері және ... ... ... - Алматы: Рауан, 1994. - С. 128.
* ... ... ... ... М 1:500 000. - М.: ... 1985.
* Физическая география Республики Казахстан / Под. общей ред. К. М. ... - ... ... ... 1998. - С. ... ... И.В. ... - грозная стихия гор. - Алма-Ата: Наука, 1980.
* http://www.skitalets.ru/books/northtanshan/ Вуколов В.Н. По Северному Тянь-Шаню
* ... Ю.П. . ... 1966 ... Вуколов В.Н. . Алматы, 2005 жыл.
* Вуколов В.Н. . Алматы, 2006 жыл.
* Куприн А.М. . Воениздат, 1962 ... ... А.А. ... 1983 ... Бринк И.Ю. Москва, 1990 жыл.
* Штюрмер Ю.А., Зенина Л.И., Меркурьева Т.Д. (методические рекомендации). Москва, 1974 ... ... Н.Н. . ... 1974 жыл.
* Туристские маршруты г.Алматы, оз.Иссык-Куль. РГКП 2000г.
* Алшымбеков С.К. Түркіменбаева Қ.Т. ... ... 2009 ж. 94-102 ... ... Т.К. . ... 2005 ... Штюрмер Ю.А.
* Терещук В.А. . Алматы, 1987 жыл.
* Черновол В. . Москва, 2001 жыл.
* Макогонов А.Н., Плахута Г.А., Қалдыбаев М. . ... 1996 ... ... С.К. ... ... ... специалистов в системе туризма. АГУ им.Абая 1997.ж. 74-79 б.
* Черныш И.В. . ... 2006 ... ... Ю.П. . ... 1966 жыл.
* Ер Әбішов (әдістемелік құрал). Алматы, 2003 ... ... В.Н. . ... 2005 жыл.
* Вуколов В.Н. . Алматы, 2006 жыл.
* Орынтаев С. . Алматы, 2006 жыл.
* Куприн А.М. . ... 1962 ... ... А.А. ... 1983 ... ... И.Ю. Москва, 1990 жыл.
* Штюрмер Ю.А., Зенина Л.И., Меркурьева Т.Д. (методические рекомендации). ... 1974 ... ... А.А. . ... 1954 ... ... Н.В. . Москва, 1991 жыл.
* Волков Н.Н. . Москва, 1974 жыл.
* Ердавлетов С.Р. . ... 1992 ... ... Э.Н. . ... 1990 ... Котов Г.Г. . Москва, 1986 жыл.
* Аркин Я., Вариксо А., Захаров П., Тяте Я. . ... 1980 жыл.
* ... К.В. . ... 1973 ... ... П.И. . - Москва, 1988 жыл.
* ... В.И. . ... 1987 ... ... В.А. . ... ... №1-2 (18). ... 2003 жыл.
* Кетпенов Ж.М., Омаров Қ.М., Оразбаев Е.Д. . Оңтүстік Қазақстан ғылымы мен ... ... ... ... №1 (41), 2005 ... ... З. . ... №7 (10). Шымкент, 2004 жыл.
* Кораблев В.А. . университетінің хабаршысы, №2 (38). Алматы, 2008 жыл.
* Кораблев В.А. . ... ... №3 (39). ... 2008 ... ... В.А., ... И.С. . ... Алматы, 2004 жыл.
* Власов А.А., Нагорный А.Г. . Москва, 1977 жыл.
60. Кусков А.С., Голубева В.Л., Одинцова Т.Н. ... ... ... 2005. - С. 10-15.

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Агробизнесті ұйымдастыру және оны жетілдіру жолдары24 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Қазіргі электр байланысы11 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Тау туризмі77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь