XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті

14-15 ғғ. Орта Азия мен Қазақстан монғол шапқыншылығы зардабынан арыла бастады. Әлеуметтік-экономикалық жағдайлар түзеле бастады. Көптеген ұлыстар мен елдер тәуелсіз бола бастады. Осындай тәуелсіздікке ие болған мемлекеттердің бірі - Ақ Орда. Оның шекарасы Жайық өзенінен Ертіске, Батыс Сібір ойпатынан Сырдың орта шеніне дейін созылып жатты. Ақ Орданың халқы - қыпшақтар, Алтайдан осында қоныс аударған наймандар, қоңыраттар, керейттер, үйсіндер, қарлұқтар т.б. Ақ Орда хандары - орда Ежен, Сартақ, Қоныша, Баян, Сасық-Бұқа, Ерзен, Мүбарак, Шымтай, Орыс хан, Қойыршақ, Барақ т.б.
Ақ Орданың күшейген кезі 14 ғ. 2 жартысы. 1361 ж. Ақ Орданың билеушісі болған Орыс хан өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жж. Еділ бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, хажы-Тарханды (Астраханьды) қоршауға алды. Кама бұлғарларының жерін бағындырды. Бірақ Орыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті Мамайға беруге мәжбүр болды. 1377 ж. Орыс хан қайтыс болып, Ақ Орда иелігі оның баласы Темір Мәлікке көшті. Бірақ осы кезде Маңғыстау үстіртінің билеушісі - Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы Тоқтамыс Орта Азия әміршісі Ақсақ Темірге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін 1379 жылы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, 1380 жылы Сарайды, хажы-Тарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 ж. Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтапан жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395 жж. Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан болып қирайды. Темірдің басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі талас-тартыстан 14 ғ. соңы мен 15 ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп қалады.
1423-1424 жж. Орыс ханның немересі Барақ өзінің бақталастарын жеңіп шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ Орданың
        
        XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті
14-15 ғғ. Орта Азия мен Қазақстан монғол шапқыншылығы зардабынан арыла
бастады. Әлеуметтік-экономикалық жағдайлар түзеле бастады. Көптеген ... ... ... бола ... ... ... ие ... бірі - Ақ Орда. Оның шекарасы Жайық өзенінен Ертіске, ... ... ... орта ... дейін созылып жатты. Ақ Орданың халқы -
қыпшақтар, Алтайдан осында ... ... ... ... керейттер,
үйсіндер, қарлұқтар т.б. Ақ Орда хандары - орда Ежен, Сартақ, Қоныша, Баян,
Сасық-Бұқа, ... ... ... Орыс хан, ... ... ... Орданың күшейген кезі 14 ғ. 2 жартысы. 1361 ж. Ақ ... ... Орыс хан өз ... ... ... енді ... Орда ... иемденуге
күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жж. Еділ ... ... ... ол ... ... ... ... қоршауға алды. ... ... ... Бірақ Орыс ханның үстемдігі ... ... жылы ол Еділ ... ... Алтын Ордадағы билікті Мамайға
беруге мәжбүр болды. 1377 ж. Орыс хан қайтыс болып, Ақ Орда ... ... ... ... ... ... осы кезде Маңғыстау үстіртінің билеушісі
- Жошы әулеті Түй хожа ... ... ... Орта Азия ... ... сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін 1379 жылы Ақ Орда
ханы етіп жариялайды. Ақ Орда ... ... ие ... ол, 1380 ... ... ... және ... Ордасын басып алды. Тоқтамыстың
бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы ... 1380 ... ... орыс ... жеңілуі себебінен мүмкін ... ... ... жоқ. Атап ... ... Ақсақ Темірдің
қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395 жж. Ақсақ ... ... ... аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан
болып қирайды. Темірдің ... ... ... және ішкі
талас-тартыстан 14 ғ. соңы мен 15 ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп ... жж. Орыс ... ... ... өзінің бақталастарын жеңіп
шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ ... ... ... т.б. ... орта ... ... Темір әулетінің қолында еді.
1425-1426 жж. Барақ Ақсақ Темірдің немересі ... ... ... ... және Сыр бойындағы басқа да қалаларды босатты. Жорықта
жүріп Барақ қаза ... ... ... ... ... билігі Шайбан
әулетіне көшті. Барақ өлген соң олар Ақ Орданың елеулі бөлігін ... ... 1227 жылы Жошы ... оның ... ... ... пайда болған Ақ
Орда екі ғасыр өмір сүрді. Ақ Орданың отырықшы аудандарында жерді ... ... мен жеке ... ... қалыптасты. Мал шаруашылығы да
дамыды. Жер иеленушіліктің інжу, ... ... ... ... ... сый ... болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер
пайдасына күпшір, зекет, тағар ... ... ... тұрды. Ақ Орданың
ресми тілі қыпшақ тілі болды.
15 ғ. алғашқы ширегінде Қазақстанның солтүстік-батыс және ... ... ... мен ... хандығының пайда болуына әкелді.
Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс ... ... ... ... құрылып, олардың арасында билік үшін күрес толассыз
жүрді. Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі ... ... ... Шайх-
оғлының баласы Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Орталық және ... ... ... ... ... ... ол 1428 жылы ... (Батыс Сібір) хан болып жарияланды. Оның хандығының құрамына ... ... ... ... ... т.б. тайпалар кірді.
Шығыс Дешті Қыпшақтың феодалдық бытыраңқы жерлерін ... ... ... яғни ... ... ... ... орны бар. Оның иелігі Ноғай Ордасының шығыс бетін, батыста
Жайыққа, шығыста ... ... ... Арал ... мен ... ағысына, солтүстікте Тобыл мен ... орта ... ... ... ... 40 жылдай уақыт ішінде елдің саяси жағдайында
тұрақтылық пен тыныштық ... Оның ... ... алу үшін ... ... ... күрес жүргізуге тура келді. Жошы әулетінің оның ішінде Ибақ
хан, Береке сұлтан, Орыс ханның ұрпақтары ... ... ... ... ... ... 1446 ж. оған ... болып жүрген күшті шонжарлардың бірі
Мұстафа ханның ... ... Сол жылы ... хан ... мен
Қаратау бауырындағы Созақ, Сығанақ, Аққорған, Үзгент қалаларын ... ... өз ... ... ... 50-жж. ... ... ұрпақтарының ішкі тартысына араласып, Самарқанд пен
Бұхараға жорық жасайды.
1456-1457 жж. ойраттармен болған ... ... ... елдің бірлігін қамтамасыз ете алмады. Оған наразы Керей мен
Жәнібек сұлтандар бастапан халықтың бір ... ... ... аударып,
Шу мен Қозыбасы (Талас) өзендерінің бойына орнықты. 1468 ж. Әбілхайыр ... ... ... ... ... ... мемлекеті " ыдырап
кетті.
Алтын Орда ыдырап, Ақ Орда ... ... ... болған
мемлекеттің бірі Ноғай Ордасы болды. Ноғай Ордасы 13 ғ. 2 ... ... Бұл ... әмір Едіге тұсында 14 ғасырда жалғасып, оның
баласы ... ... ... ... ... Еділ мен ... арасындағы жерді мекендеді. Орталыпы
Жайықтың төменгі сапасындағы Сарайшық қаласы. ... ... ... Едіге 1396-1411 жж. Алтын Ордада бүкіл билікті өз қолынан шығармай,
оны өзі ... ... ... басқарды. Ол 1399 жылы ... мен ... ... ... ... жасақтарына күйрете соққы
беріп, 1408 ж. орыс ... ... ... дейінгі жерлерді
бағындырды. Ноғай ордасы маңғыттардан тұрды. Оның құрамында ... ... ... ... т.б. ... Оның ... арасында билік үшін
күрес болып жатты. Нәтижесінде Ноғай орасы құлап, орнына Қазан, ... ... ... ғ. орт. тағы бір ... ... мемлекеті құрылды. Ол Шағатай
әулеті иеліктерінің шығыс бөлігінде қалыптасты. Бұл ... ... ... ... ... ... Моғолстан атауы моңғол деген сөздің
түркіше, парсыша атауы болып табылады.
14-15 ғғ. Моғолстан құрамына ... ... ... ... ... кейбір облыстары кірді. Оған кіретін тайпалар: дұғлаттар,
қаңлылар, керейттер, ... ... ... ... ... ... ... ұлысының жерін толық билеуді көздеген Тоғылық Темір
Мәуереннахрды Шыңғыс әулеті Денішмендінің атынан ... ... ... ... сол ... бұл ... Моғолстанға қосып алуды ойлады.
Сөйтіп, ол 1358 ж. Қазаған әмірді ... Бір ... ... ... ... да қаза болды. Осыдан кейін Мәуереннахр тәуелсіз ... Оны ... үшін ... ... ... Ал Осы ... ... өзінің шағын әскерімен Кеш қаласының әміріне қызмет етіп жүрді.
Тоғылық әскерлері Кешті ... ... ... ... ... ... ... Мәуереннахрға екінші рет шабуылға аттанып, оны бағындырған Тоғылық темір
баласы ілияс қожаны оған билеуші етіп қалдырды. Бұл жолы ол ... ... ... етіп ... 1362 ж. ... ... қаза тауып,
Моғолстанда билік Ілияс қожаға көшкенде Мәуереннахрға билеуші болып
Қазағанның ... ... ... ... ... ... Моғолстанға
қарсы шығып, Мәуереннахрды өздерінің қол астына біріктіруге кірісті. Ақсақ
Темір мен хұсайн Моғолстан әскерлерін ... Енді ... мен ... ... билік үшін күрес басталды. ... ... ... ... қаласында хұсайнды өлтіріп, Мәуереннахрға ие болды. Ол ислам
дініне сүйенді. Билік ... ... 35 жыл ... ... Моғолстанды,
хорезмді, Персияны, Кавказды, Сирияны жаулап алды. Әмір Темір Алтын Орданың
құлауына себепші болды. Ақ Орданың быт-шытын ... ... ... 15 ғ. ... ... Әмір ... ... мемлекет ол өлгесін тарап
кетті. Оның себебі- Темір ұрпақтарының билікке таласы еді.
14-15 ғғ. ... ... ... мал ... де ... ... Үзгент, Аққорған, Сүткент, Сауран,
Сарайшық қалалары дамыды. Архитектуралық ескерткіштер бой көтерді. Қожахмет
Яссауи мазары., Алаша хан, Жошы хан, ... ана ... ... ... ... ... тілі ... тілге айналды. Дешті Қыпшақ тілінде жазылып
бізге жеткен мұра 1245 ж. ... ... ... ... сипаты
жағынан алғанда бұл глоссарий қыпшақ (құман) тілі ескерткіштерінің бірі -
"Кодекс куманикустың" (13 ғ. соңы 14 ғ. ... ... ... ... ... ... (14 ғ.), Асан қайғы мен Қазтуған (15-16 ғғ.) ... ... "Ер ... ... батыр", " Алпамыс батыр",
"Едіге батыр" жырлары пайда болды. "Қозы Көрпеш Баян сұлу" ... ... осы ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIV-XV ғасырдағы Қазақстан8 бет
XVII-XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығы8 бет
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
Қазақ мемлекеттігінің құрылуы41 бет
Уот Тайлер басқарған шаруалар көтерілісінің басталуы11 бет
"Алтын орда."6 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь