Солтүстік Қазақстан экономикалық ауданының жер қоры

Кіріспе
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫ
1.1Солтүстік Қазақстан экономикалық аудандар бойынша жер қорын бөлу.
1.2 Топырақ түрлері (режимі) және оларды ретттеу.Топырақтың сипаттамасы.
1.3 Солтүстік Қазақстанның топырақтары
1.4Солтүстік Қазақстанның жер жағдайы және жер ресурстарын пайдалану.
2 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖЕРЛЕРІН АСТЫҚ ЕГУГЕ БАҒАЛАУ
2.1Солтүстік аудандарымыздағы суарылмайтын егістіктерге пайдаланылатын топырақтарды бағалау.
2.2Солтүстік Қазақстан жерлерін астық дақылдарын егуге пайдалану.
2.3 Қостанай облысының топырақтарының сапасын ( бонитетін) бағалау
2.4Тәуелсіз Қазақстандағы жер бағалаудың жаңа кезеңі
3 ҚАЗАҚСТАН ТОПЫРАҚТАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯСЫ
3.1Павлодар топырақтары және ластануы
3.2 Сортаңданған жерлерді игеру мәселелері
3.3 Егіншіліктің ауыспалы жүйесін қолдану және топырақгы эрозиядан қорғау.
3.4 Бүлінген жерлерді қалпына келтіру
3.5 Топырақты тыңайту мәселелері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Адам қоғамы табиғаттың бір ерекше саналы бөлігі бола тұрып, табиғат қорынсыз тіпті өмір сүре алмайды. Мысалы, адам организмі ауасыз (оттегісіз) тек 2-5 минут, сусыз 4-5 тәулік, ал тамақсыз 30-35 тәулік өмір сүреді екен . Адам өміріне аса қажетті табиғаттың осы үш қорыда (ауа, су және тамақтық заттар) осы өзіміз мекен етіп отырған жерімізде орын алып, түзіліп, өндіріледі. Сондықтан адам баласы, көне заманнан-ақ ''Жерді – асыраушы анамыз'' деп өте құрметпен атаған.
1. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Орта мектептің 9 – сыныбына арналған балама оқулық, Алматы: Рауан баспасы, 1994, 172.– 175б.
2. Қажахмет М. Қазақстан Республикасының экономикалық және әлеуметтік географиясы. Оқу құралы. – Қарағанды. Қар МУ баспасы, 2006. 322. – 323б.
3. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық /В. Усиков, Т. Казановская, А. Усикова, Г. Зөбенова. 2.-басылымы, өңделген. - Алматы: Атамұра.2009.
4. Жамалбеков Е. , Білдебаева Р. Топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Оқу құралы.Алматы. Қазақ университеті, 2004. 149. – 153б.
5. Вавилов Н.И. Научные основы селекции. — М. 1935, Сельхозгиз. — 244с.
6. Вавилов Н.И. Селекция как наука // Избр.труды.-Л. 1960. -Т.2 -С. 9.-70.
7. Яхтенфельд П.А. Культура яровой пшеницы в Сибири. М. Издательство сельскохозяйственной литературы, журналов и плакатов, 1961. —359с.
8. Жуковский П.Н. Пщеница в СССР.Л, 1960.-Т.2.-С. 9-70.
9. Сулейменов И.С. Культура ІІшеницы в Казахстане. Алматы. Казгосиздателъство, 1957.-294с.
10. Федорович Б.А. Природное районирование Северного Казахстана. М.-Л. Академия наук СССР, 1960. -457с.
        
        Кіріспе
Адам қоғамы табиғаттың бір ерекше саналы бөлігі бола тұрып, ... ... ... өмір сүре ... ... адам организмі ауасыз (оттегісіз) тек 2-5 минут, сусыз 4-5 тәулік, ал тамақсыз 30-35 тәулік өмір сүреді екен . Адам өміріне аса ... ... осы үш ... (ауа, су және ... ... осы ... ... етіп отырған жерімізде орын алып, түзіліп, өндіріледі. Сондықтан адам ... көне ... ... - ... анамыз'' деп өте құрметпен атаған. Сонымен қатар жер қабаты тек адам қауымы емес, бүкіл тіршіліктің ... әрі ... әрі ... ... ... аймақтарында бұрынғы кезден бос жатқан миллиондаған тың және тыңайған жерлерді, астық өндірісін дамытуға байланысты ... ... Бұл ... тың ... ... бойынша 400 гектар төртбұрыш болуы талай агроэкологиялық заңдылықтарын бұзды. Тың игерудегі алғашқы ... осы ... ... ... Бұл сияқты аса маңызды мемлекеттік іс ең алдымен жер, топырақ жағдайларын жан-жақты зерттеуден басталу керек еді. ... - 1960ж тың және ... ... ... барысында бастапқы кезде 25 млн. га жерге астық егілді. ... ... ... пұт астық алған жылдардың өзінде, гектарынан 12 - 14 центнерден аспады, ал құрғақшылық жылдары 5-6 ... ... ... ... ... ... ... негізінен әр гектарынан емес, егістіктің жалпы мол көлемі есебінен алынады. Құрғақ аймақтағы жыртылған жерлер тиімді өнім бермесе де жылдар бойы ... ... ... ... ... әміршілдік-әкімшілік кезінде егістік жерлерді қысқарту жөнінде сөз қозғау ... емес ... бұл ... ... тек ... алғаннан кейін қайта оралды. 1994 жылдың 25 ақпанында Ақмолада тың игерудің 40 жылдық мерейтойына жиналған ауылшаруашылық қызметкерлерінің алдында сөйлеген ... ... ... тың ... ... жіберілген қатенің бірі - тиімді өнім бермейтін ... ... ... ... айтты. Тың өңірінде гектарынан 10 центнерден төмен өнім беретін астық, экономикалық жағынан өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... нұсқау берген болатын. Бұл берілген нұсқаудан кейін егістік жерлер қысқарды. Бұрыңғы ... 25 млн. га ... ... ... ... ... ... 20 млн. га азайды.
Міне сондықтан біздер төменде Солтүстік Қазақстанның - ... ... мен жер ... ... ... оны ... тиімді пайдалану мен қорғау мәселелері туралы сөз болады.
1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫ
1.1Солтүстік Қазақстан экономикалық ... ... жер ... ... Қазақстан республиканың аса ірі егіншілік ауданы, Қазақстан Республикасындағы дәнді дақылдар егіс ... 60 ... ... осы ... ... ... ... жарамды жер көлемі жағынан Солтүстік Қазақстанды Солтүстік Кавказ және ... ... ... ... ... ... ... Қостанай, Павлодар, Ақмола, Солтүстік Қазақстан облыстары кіреді. Жер көлемі - 600900 ... ... ... ... 24%-ы Солтүстік Қазақстан ауданында тұрады. Еңбек ресурсы жоғары ... ... ... ... ... 73%, жұмыссыздардың үлесі орта есеппен 7,8%. Солтүстік ауданның урбандалу деңгейі 58%. Қала ... ... ... ... ... ... (35%) және Ақмола облысы (48%) жатады.
Мемлекетіміздің басқа ... ... ... орналасуы біркелкі, орташа тығыздығы 1 км2-ге 5,4 адамнан келеді. Ірі өзен ... ... ... ... ... қиыр ... аудандарда халық сирек қоныстанған. Аудан жеріндегі ұсақ ауылдар көбірек кездесіп, арақашықтығы бір-бірінен ондаған километрге алысырақ ... ... ... ... күрделі, негізінен қазақтар, орыстар, украиндар, белорустар, татарлар, немістер, мордвалықтар, поляктар, еврейлер, т.б. халықтар тұрады [3].Солтүстік Қазақстан солтүстігінде Тобыл, ... ... ... - ... ... - ... және Нұра өзендерінің алабында орналасқан. Жер беті негізінен жазық, климаты қатаң континентті, қысы суық та, жазы ... Қысы ... ашық ... көп болады, оның есесіне жазда аңызақ ( яғни құрғақ та ыстық жел) ... ... ... ... ... қара ... ... көбі Солтүстік Қазақстанда. Жылына 300 мм жауын-шашын түседі. Жалпы алғанда, топырақ климат жағдайлары суармай - ақ дәнді дақылдар ... ... мол өнім ... ... ... ... ... шаруашылығының дамуына тың және тыңайған жерлерді игерудің зор әсері болды. Тек 1954 - 1960 ... ... ... ... саны, негізінен сырттан қоңыс аударып келгендердің есебінен халық саны 1 млн адамға артты. 1953 жылмен салыстырғанда Солтүстік Қазақстанның егіс 4 есе ... Бұл ... ... ... ... ... ең ... деңгейде екенін көрсетеді. Жері ең көп жыртылған - ... дала ... ... Солтүстік Қазақстан ауданы. 1954 - 1955 жылдары, яғни тек екі жылдың ішінде Солтүстік Қазақстанда 13 млн ... жаңа жер ... ... ... мамандану бағыты - астық шаруашылығы. Жалпы егіс көлемінің 80 пайызын дәнді дақылдар, негізінен жаздық бидай егіледі. Жаздық ... ... ... тары, сұлы, қарақұмық, қарабидай өсіріледі. Техникалық дақылдар, негізінен күнбағыс, т.б майлы дақылдар егіс көлемінің 1 ... ... ... алады. Егістіктің 20 пайызына жуығына малазықтық дақылдар ... ... ... ... ... ... ... малазықтық шөп егістігімен алмасып отыруы керек. Бұл мал шаруашылығының жемшөп базасын ... ... ... егін ... ... ... өнім алатын зонаға жатпайды. Астық өнімдерін өсіруге және жинауда қолайлы және ... ... ... ... ... егіс танаптарында жаздық бидайдың қатты сорттары егілген және топырағының құнарлығы аз құрғақ дала ... ... ... ... жиі - жиі құрғақшылық жылда бір рет, кейде екі рет қайталанып отырады. Мысалы, 1955ж ... 10 ... 1 ... ... ... ... Тың игерген кезеңде құрғақшылық жылдары 1 га - дан 3,5 ц ... ... ... ... ... оның ішінде бидайдың күшті және қатты сорттарын егу және ... ... келе ... ... басты себебі, халықаралық еңбек бөлінісінде бидайдан экспорттың ролінің күшеюімен түсіндіріледі. 2003 ж. ... және ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы егін алқабының 79,5 пайызы тиесілі болды.
Дәнді - дақылдар егетін және тауарлық астық өндіретін басты аймақтар Қостанай, ... ... ... Ақмола облыстары республикадағы үлесі - 71,1 пайызды құрайды. Қазақстанда басты егілетін дәнді - ... - ... ... яғни оның ... сорттары егіледі, оның дәнді дақылдар егістігіндегі көлемі - 70 ... ... ... ... дүние жүзілік стандарттқа сәйкес, яғни құрамында кілегейлі (клейковина) 28 - 35 ... ... ... нан өнімдерін өндіруге бірден - бір шикізат болып есептеледі. Қазақстан егін шаруашылығы тарихында ең көп өнім 1979 ж ... ... 1 га - 13,6 ц ... ... 32 млн. т), одан ... түсімділігі мол болған жыл - 1992 ж ( 1 га - 14,8 ц, тазартылған салмағы 29,8 млн. т), 2003 ж 14,8 ... ( 1 га - 10,8 ц) ... ... өнім ... ... ... облысының жалпы көлемі 9804,3 мың га, соның ішінде облыс аумағының жалпы көлемі 9799,3 мың га және Павлодар облысында аралық жер ... ... ... 5 мың га ... Ауылшаруашылық алқаптар 8383,7 мың га, соның ішінде егістік 4586,7 мың га, тыңайған жер 234,3 мың га, ... 41,6 мың га, ... 3521,7 мың га, ... қоры 681,2 мың га, ... ... жер 6675,5 мың га ... облыс аумағының 68 пайызын құрайды(1 кесте) .
Кесте 1
2010 жылдың 1 қарашасына арналған Солтүстік ... ... ... ... жер қорын бөлу, мың га [3].
№ р/с
Аудандар атауы
Жердің барлығы
Соның ішінде ауылшаруашылық алқаптар
Соның ішінде егістік
мың га
%
мың га
%
мың га
%
1
2
3
4
5
6
7
8
1.
Айыртау
960,3
9,8
733,5
8,7
402,3
8,8
2.
Ақжар
804,3
8,2
735,5
8,8
370,3
8,1
3.
Аққайың
470,7
4,8
393,4
4,7
234,4
5,1
4.
Есіл
514,1
5,2
449,8
5,4
304,7
6,6
5.
Жамбыл
746,5
7,6
616,6
7,4
297,7
6,5
6.
М.Жұмабаев
780,8
8,0
637,3
7,6
457,3
10,0
7.
Қызылжар
615,4
6,3
444,6
5,3
215,9
4,7
8.
Мамлют
410,0
4,2
324,8
3,9
180,7
3,9
9.
Ғ.Мүсірепов атындағы
1108,7
11,3
1043,1
12,4
729,5
15,9
10.
Тайынша
1143,4
11,7
1066,1
12,7
627,4
13,7
11.
Тимирязев
451,2
4,6
414,0
4,9
267,6
5,8
12.
Уәлиханов
1292,7
13,2
1110,5
13,2
246,6
5,4
13.
Шал, ақын
484,1
4,9
414,7
4,9
251,1
5,5
14.
Петропавл ... ... ... ... ... ауылшаруашылық алқаптар 6470,2 мың га немесе облыс аумағының 66 ... ... (2 ... ... ... ... 1 ... жағдайы бойынша ауылшаруашылық алқабын жер санаттарына бөлу, мың га [3].

Санаттаратауы
Жалпы көлемі
Ауылшаруашылық алқаптардың барлығы
Соның ішінде
егістік
Көпжылдық ... ... жер ... ... ... ... ... суарылған
1.
Ауылшаруашылық мақсаттағы жер
6675,5
6470,2
4462,6
6,6
2,6
101,2
16,3
1887,2
2.
Елді мекендер жері
919,1
751,5
16,5
-
0,6
2,7
1,4
727,4
3.
Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және басқа ... емес ... ... ... табиғат аумақтарының жері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жер
0,2
-
-
-
-
-
-
-
5.
Орман қорының жері
681,2
68,1
3,7
0,1
0,4
2,8
12,9
48,2
6.
Су қорының жері
142,4
1,5
-
-
-
-
-
1,5
7.
Босалқы жер
1314,7
1082,6
100,2
0,7
1,5
127,0
11,0
841,9
Жердің барлығы
9804,3
8393,7
4586,7
7,4
5,1
234,3
41,6
3521,7
Соның ішінде Павлодар ... ... жер ... ... ... жылдары, 1993 жылдан бастап жер пайдаланудың жаңа жүйесін жасау ... ... ... -- ... ... жерге меншіктің әртүрлі нысаналарына және, ақылы жер пайдалануға ауысу. Объективті себептердің күшімен ол жерді қайта бөлуге, жаңа ... ... мен жер ... жаңа ... ... ... Мұның барлығы жерге жеке меншік үлесінің біртіндеп өсуіне себеп болды.
Ауылшаруашылығы кәсіпорындарын жекешелендіру бойынша іс-шаралардың негізінде 2008 жылдың 1-ші ... 3445 ... ... ... 771 мемлекеттік емес ауылшаруашылығы кәсіпорындары, соның ішінде 611 серіктестік пен акционерлік қоғамдары, 4 өндірістік ... 23 ... ... ... ... ... Топырақ түрлері (режимі) және оларды ретттеу.Топырақтың сипаттамасы.
Топырақ - барлық материалдық игіліктердің көзі. Ол ... ... жем, киім үшін ... ... ... ... ... ең маңызды байлық екенін айта отырып, К.Маркс, еңбек - байлықтың әкесі болса , топырақ - ... ... ... ... ... су, ауа ... су ... құрамы мен құрылым ерекшелігіне байланысты. Топырақтын негізгі бөлігін бастапқы Топырақ ... ... ... ... ... ... құрамы анықтаса (85 -- 99%), біршама бөлігін топырақ түзілу процесінде, негізінен осында өскен өсімдіктер қалдықтары (шіріген ... ... ... т.б.) ... ... ... ... органикалық. (қара-шірінді) заттар кұрайды (1 -- 15%). Жануарлар дүниесі (негізінен омырткасыздар) тіршілігінің ... ... ... ... ... Адамның шаруашылық әрекеті (орманды кесу, шөп егу, жер жырту, мелиорация, органик., минералды тыңайткыштар қолдану) топырақ түзуші кейбір факторларға (мыс, ... әсер ... ... ... ... бағытында тез өзгертеді[1].
Топырақтың қатты, сұйық, газ қүрамды және тірі организмдерде бөліктерден түрады. Олардың ара-қатынасы әр ... ғана ... ... бір ... әр ... әр түрлі болады. Топырақтың жоғары қабатынан төмен қабатына қарай органикалық заттар мен тірі ... азая ... ал ... ... ... төмен қабатынан жоғарғы қабатына қарай арта түседі.
Топырақтың қатты ... ... ... дала ... ... т.б.) және екінші ретті минералдар (гидрослюда, монтмориллонит, каолинит, т.б.) басым келеді. Топырақ борпылдақтығының қалыптасуы осы қатты бөлігінің ... мен оның ... ... байланысты. Топырақтың негізгі массасын, негізінен түйірлері 1 мм-ден кіші ... ... ... ... түріндетопырақ массасы көлемінің бір бөлігін -- қатты бөлігі, ал қалған бөліктерін топырақ ... ... ... тұратын бөлігі құрайды. Топырақтың қатты бөлігінің минералды және химиялық құрамына қарай көбіне оның ... ... ... ... ... ... ... оның құрамындағы азот өсімдіктердісіңіре алатындай түрге айналады.
Топырақтың сапасы морфологиялық, ... ... және ... ... байланысты болады. Осы қасиеттерге сәйкес топырақтың сапасын ... ... ... ... ... ... ... жатады: қарашірік қабатының қуаты (қалыңдығы); қарашіріктің, тұнбаның және саз балшықтың ... ... ... ... ... ... ... элементтердің (фосфордың және калийдің) қоры (запасы); топырақтың механикалық құрамы, қышқылдығы және тағы басқалары.
Адамның жерді өңдеуінің нәтижесінде, топырақ ... ... да ... не ... да ... мүмкін. Бірақ, қандай жағдайда да тегі әр түрлі минералды және органикалық бөлшектерден тұрады. ... ... ... ... ... ауа, су және ... организмдер толы саңылаулар болады. Осы бөлшектердің үлкен-кішілігіне қарай ірі және ұсақ түйірлі топырақ деп бөлінеді. Ұсақ түйірлі топырақтар саңылаулығы ірі ... ... ... ... ... Егер ұсақ түйірлі топырақ саңылаулығы 85 пайызға жетсе, ірі түйірлі ... ... 30 ... ... ... мәні зор. ... жекелеген саңылау көлемі мен топырақ бөлшектерінің көлемі үлкен болған сайын ауа және су жақсы өтеді. ... ... ірі ... ... ... су өткізгіштігі ұсақ түйірлі сазды топыраққа қарағанда көп есе артық. Ірі ... ... ... бір ... өлшемінде ұсақ түйірлі топыраққа қарағанда ауа көптеген есе көп өтеді.Топырақ саңылауы 60-65 пайыз болса онда ... және ... ... өздігінен тазару процестері үшін қолайлы жағдай туады. ... ... ... ... ... ... ... ауадағы су буын, яғни ылғалдылығьш тартатын әрі топырақ саңылауларында кептіретін қабілеті бар үлкен жазықтықты құрайды. ... ... ұсақ ... ... оның ылғал тартқыштығы соншалықты жоғары болады. Сондай-ақ, топырақта шірінді және коллоидты ... көп ... да және ... ... ылғалдылығы жоғары болса да өседі. Органикалық заттармен ластанған сазды топырақтың да ылғал тартқыштықтары жоғары келеді.Топырақтың коллоидты заттары суды ... ең көп ... ... ... ... мен ... жайылымдық учаскелерінің ірі түйірлі топырақтарының ылғал тартқыштығы өте аз.
Топырақтың булану қабілеті қаншалықты нашар болса, оның құрамындағы ылғал да ... көп ... ... ол ... ... болады. Мысалы, ұсақ түйірлі өсімдік аз шығатын, күн сәулесі нашарлау түсетін сұр(боз) топырақта ірі түйірлі топыраққа ... ... ... ... ... еріген тұздар болса, ауа ылғалды келсе, жауын-шашын және қар суы топырақты шайып жатса топырақ бетінде ылғалдың булану ... ... ауа ... деп -- ... өз ... ауа ... қабілетін айтады. Ауа топырақтың су болмаған саңылауында, ал сіңірілген күйінде топырақ бөлшектерінің құрамында болады. Сонымен, жер асты ... ауа ... ... ... ... ... ... топырақ ауасы атмосфералық ауадан біраз айырмашылығы бар: мысалы ... ... ... ... мөлшері азаяды, органикалық заттарды тотықтыруға көп жұмсалады, ал көмір қышқылы ... ... ... ... бай ... ... ... 10 пайызға дейін, тіпті одан да азаяды да, ... ... ... 15 пайызға дейін және одан да артық ... ... ... газ ... ... (СН4, Н28, N11,), ... , май ... т.б. болуы мүмкін.
Топырақтың ауа өткізгіштігі барометрлік қысымның өсуіне байланысты артып, топырақтың үстіңгі ... ... және ... ... сайын кемиді. Саңылауларды толтыратын су олардан ауаны сығып шығарады да, ауаның топыраққа енуіне кедергі жасайды. Топырақ ауасының құрамыңда шаң да, ... де ... Олар ауа ... ... кезде ұсталып қалады да, топырақ бөлшектері ыдыратып жібереді.
Топырақтың ауа өткізгіштігінің және оның оттегімен баюының топырақта өтетін тотығу және оны адам мен ... ... ... лас ... босату тәрізді биохимиялық процестерге байланысты гигиеналық маңызы зор. Тағы топырақ түйірлі ірі және ... ... ... ылғал және ұсақ түйірлі топырақ өте нашар желдетіледі. Сондықтан да онда ... ... ... ... ... жылулық қасиеттері -топырақ негізінде күннен қызуы. Бұл процесс топырақтың жылу сыйымдылығына, жылу өткізгіштігіне және ... ... көп ... ... ауа ... топырақ температурасының едәуір айырмашылығы бар. Тәулік және жыл ... онша көп ... және ... тереңдеген сайын бірте-бірте азая береді. Тереңдеген сайын ... ... және ... ең ... ... ауа температурасынан едәуір төмен. Қыстыкүні топырақ температурасы ауа температурасынан ... ал ... ... ... ... жылу ... нашар болады. Әсіресе, борпылдақ, ұсақ түйірлі, ылғалды шірінді заттары көп, ақ ... шөп ... ... ... аз ... Ірі түйірлі, құрғақ, қоңыр түсті және шөп жақсы өсетін топырақтар, сондай-ақ тасты, тығыз топырақ нағыз жылу ... ... ... таулы жер топырақтары жылуды тым-тәуір өткізеді. Борпылдақ топыраққа қарағанда тығыз топырақта жылу тереңге енеді. Топырақ саңылауларын ... су сол ... ... ... ... ... 21-26 есе көп өткізеді екен. Жылуды ылғал топырақтың оңай да терең өткізетіні сондықтан.
Топырақ температурасының өте үлкен маңызы бар. Ол ... ... ... ал жергілікті климат-микроклиматқа әсер етеді. Топырақ температурасы ерекшеліктерінің өсімдік тіршілігі үшін ... зор. ... ... ... топырақтың жылы қабатында жатады да, суықтан сақталады. Ол, яғни топырақ температурасы сол топырақтың өзінде жүрілетін физико-химиялық және ... ... де әсер ... ... ... ... мен әлсіздерінің денсаулығы үшін күннің суығы, яғни үсік айтарлықтай қауіп төндіреді. Ол ... суық ... ... ... ... ... ойпат жерлерде жиі байқалады. Суық, қатып қалған жемшөптің қаупі де ешнәрседен кем емес. Ол да жануарлардың ішін кептіреді, іш тастатады, тағы ... ... ... ... ... ... ... беті, әсіресе жер асты суының деңгейі өте жоғары ... ... ... ... ... ... зиян тигізеді. Сондай-ақ топырақ температурасына қарап суы қатып қалмас үшін канализация мен су құбырларын салу терендігі анықталады.
Топырақ минералды және ... ... ... ... ... көзі жер ... ... қабығын (литосфера) құрайтын таулы породалар. Минералдық бөлік топырақтың 80-90 пайызын құрайды, ал органикалық заттар топырақта 10 пайыздан кем болады. ... ... ... ... пен жануарлар тектес заттардың ыдырауынан және осы процесс кезінде жүретін реакциялар арқасында пайда болатын заттардың өнімдерінен тұрады. Топырақтың құрамында барлық ... ... ... ... ... ... ... үлесі жағынан ең көбін кремний тотығы, содан ... ... ... ... ... натрий тотықтары иеленеді. Карбонатты топырақтарда бәрінен де кальций мен магний тотықтары, ал сор топырақтарда -- ... ... және ... натрий тотықтары көп болады. Топырақта өте аз кездесетін микроэлементтер: кобальт, мыс, марганец, бор, йод, фтор, бром, никель, стронций, селен, молибден, ... ... ... т.б. ... ... көзі тек ... ... болатын породамен шектелмей, сонымен бірге микроорганизмдер әсерімен ... ... және ... ... органикалық қалдықтар болып табылады.
Топырақтың механикалық құрамы оның сулы-физикалық, физикалық-механикалық, ауалық және жылулық қасиетіне, қышқылдану қалпына келу жағдайына, сіңірулік қасиетіне, ... ... ... әсер етеді.
Механикалық құрамына байланысты топырақта оны өңдеудің, егістік жұмыстардың жүргізілуіне, тыңайтқыш шашу ... және ... ... себу ... ... Егер құмды және құмдақ топырақтар жылдам өңделгенмен, ... ... пен ... аз болады және олар жел эррозиясына төзімсіз келеді.
Топырақ бөлшектерінің көлденеңі 1 ... ... ... онда ... ... ... деп ... ал 1 мм-ден кем болса, ол бөлшектерді топырақтың ұлпасы (мелкозем) деп атайды. Топырақтың қаңқасына жататын механикалық бөлшектер тастар (көлденеңі 10 ... ірі), ірі ... (5 -- 10 мм), ... ... (3 -- 5 мм) және ұсақ ... (1 -- 3 мм). ... ұлпасына кіретін бөлшектер ірі құм (0,5 мм), орташа құм (0,25 -- 0,5 мм), ... құм (0,05 -- 0,25), ірі шаң ... мм), ... ... мм) және ... (0,0001 ... аз бөлшектер)[3].
Механикалық тұрғыдан топырақ тасты, қиыршықты тастақты, құмдақ (80 пайызға астамы құм, 10 пайыз дейін сазы бар), құмдауыт ... 70 ... ... сазы 30 ... аз), ұсақ ... (10-80 пайыз саз, қалғаны құм), саздақ, сазды, борлы, әкті (20 пайыздан астам әк), қара ... (20 ... ... ... және қара шірік (торф) болып бөлінеді.Механикалық бөлшектердің көлеміне қарай топырақтың бес ... ... ... ... (3-1 ... ... ірі шанды (0,05-0,1 мм), шанды (0,01-0,001 мм), қайырлы (

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер салығы – тұрақты не уақытша пайдалануға берілген жер телімі6 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Алматы облысы Қарасай ауданының қоршаған ортасының экологиялық жағдайы32 бет
Жамбыл облысы Шу ауданының жер ресурстарын басқару55 бет
Мақтарал ауданының сұлу табиғаты және экологиялық мәселелерін болдырмау жолдары13 бет
Меңдіқара ауданының экономикалық дамуы65 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері70 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама32 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь