Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлардың био алуан түрлілігі

КІРІСПЕ
4
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ 5
1.1 Жалпы мұражай жайлы 5
1.2 Биология мұражайы (тарихы) 7
1.3 Биология мұражайының бөлімдері 9
1.4 Биология мұражайының витриналары мен көрме залындағы Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген кейбір омыртқалылардың биологиясы (құстардан басқа) 11
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ 18
2.1 Сүтқоректілер систематикасының тарихы 18
2.2 Эволюцияға дейінгі классификация 19
2.3 Эволюциялық классификация 22
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛДАУ 26
3.1 Қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың систематикасы 26
3.2 Сүтқоректілердің систематикасы 32
3.3 Биологиялық мұражайдағы сүтқоректілердің жалпы коллекциясы мен Қазақстан бойынша аудандастырылуы 70
ҚОРЫТЫНДЫ 75

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 78
Бүкіл жер бетіндегі биологиялық алуан түрлілікті сақтау биосфераның тұрақты даму концепциясының негізгі мақсаты болып табылады. Қазақстан қалпына келетін қорларға бай, оған өсімдіктер мен жануарлар әлемі кіреді. Табиғатты тиімді пайдалану стратегиясы бар байлықты сақтап қалу және көбейтуді қарастырады.
Жүйелеу,систематика (грек. systematіkos – тәртіпке келтірілген), биологияда – Жер бетінде тіршілік ететін барлық организмдердің және бұрын тіршілік еткенорганизмдердің қазба қалдықтарының туыстық қарым-қатынасын, олардың жеке түрлері мен түрлер тобының байланысын зерттейтін биологияның бір саласы. Жүйелеу организмдерді сипаттайтын жеке белгілерді (морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық, экологиялық, т.б.) өз алдына бөлек-бөлек, сондай-ақ, оларды біріктіріп, организмдердің барлық жиынтығының жіктелімін жасау үшін қолданады.
1. Музейное дело в Казахстане (2-пол. XІX – нач. XX вв.), А., 1979. 21-26.
2. Музееведение//под ред. профессор К.Г. Левыкина и др., Музей, 1988. 56-65.
3. 100 великих музеев мира, сост. М.А. Ионина, Музей, 1999. – 100 с.
4. Мұсабеков Қ.С., Биология мұражайының тарихы // Гүлстан А. 2013 №2 . С. 26 – 27.
5. Капитанов В.И. Индийский дикобраз или белохвостый дикобраз (1831)// Млекопитающие Казахстана. Алма-Ата, 1977 а, т.1, ч. 2. С. 91-109.
6. Кыдырбаев Х.К. Индийский дикобраз// Красная книга Казахской ССР.
Алма-Ата, 1978, ч.1. С. 27-29
7. Касабеков Б.Б. Индийский дикобраз//Красная книга Алматинской области (Животные). Алматы, 2006. С. 494-495.
8. Воронцов Н.Н. Фауна СССР. Млекопитающие. 1982, т. 3, вып. 6, ч.1. 502 с.
9. Шубин И.Г. Распространение и численность жирнохвостого карликового тушканчика//Редкие виды млекопитающих фауны СССР и их охрана. М.: 1973. С. 71-73.
        
        ӘЛ  -  ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ЖӘНЕ БИОТЕХНОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ ... ЖӘНЕ ... ... ... ДИССЕРТАЦИЯ
Әл - Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлардың ... ... ... ... 2013 ... жетекшісі_________Есжанов Б.Е. ... 2013 ... ... ... ... Қ.А. ... 2013 ж. ... ... ... жіберілді:
Кафедра меңгерушісі_________Айдосова С.С. ________ 2013 ж. ... ... ... 80 ... жазылған, онда 7 кесте және 7 сурет және 1 карта берілген. Жалпы әдебиеттер саны - 40.
Кілттік ... ... ... ... ... ... Тұқымдас, Туыс, Түр, Қосмекенділер, Бауырымен жорғалаушылар, Сүтқоректілер, ... ... ... Қор, ... ... ... мұражайынының көрме залы, витриналары мен қорындағы омыртқалылардың бар қорларын (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және ... бір ... ... ...
* ... мұражайындағы қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың биоалуантүрлілігін анықтау;
* Көрме залы мен витриналардағы сүтқоректілерді ... ... ... ... ... Мұражай қорындағы сүтқоректілерді систематикалық топтар бойынша ретке ... ... ... ... бойынша аудандастыру;
Зерттеу объектісі: Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және сүтқоректілер).
Зерттеу әдістері: Көзбен қарап, бақылау және систематикасын құрастыру.
Зерттелген ... ... ... омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және сүтқоректілер) бір ... ... және ... ... аудандастырылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Биологиялық мұражайындағы омыртқалы жануарларға алғаш рет қазір ТМД ... ... - ... қолданылатын И.Я. Павлинов ұсынған (2006) жаңа жүйелеу жұмыстары жүргізілді.
Енгізу туралы ... ... ... ... жалпы саны 5, оның ішінде 2 мақала, 3 тезис.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
4
1
НЕГІЗГІ ... ... ... ... ... ... ... бөлімдері
9
1.4
Биология мұражайының витриналары мен көрме залындағы ... ... ... ... кейбір омыртқалылардың биологиясы (құстардан басқа)
11
2
ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
18
2.1
Сүтқоректілер систематикасының тарихы
18
2.2
Эволюцияға дейінгі классификация
19
2.3
Эволюциялық классификация
22
3
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛДАУ
26
3.1
Қосмекенділер мен ... ... ... ... ... ... жалпы коллекциясы мен Қазақстан бойынша аудандастырылуы
70
ҚОРЫТЫНДЫ
75
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
78
КІРІСПЕ
Бүкіл жер бетіндегі биологиялық алуан түрлілікті сақтау биосфераның тұрақты даму ... ... ... ... табылады. Қазақстан қалпына келетін қорларға бай, оған өсімдіктер мен жануарлар әлемі кіреді. Табиғатты тиімді пайдалану ... бар ... ... қалу және ... ... ... систематика (грек. systematіkos - тәртіпке келтірілген), ... - Жер ... ... ететін барлық организмдердің және бұрын тіршілік еткен организмдердің қазба қалдықтарының туыстық қарым-қатынасын, олардың жеке ... мен ... ... ... ... ... бір ... Жүйелеу организмдерді сипаттайтын жеке белгілерді (морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық, экологиялық, т.б.) өз алдына ... ... ... біріктіріп, организмдердің барлық жиынтығының жіктелімін жасау үшін қолданады. Жүйелеудің негізгі мақсаты - Жер бетінде кездесетін жануарлар (1,6 ... ... мен ... ... (350 ... түрі) және микроорганизмдер түрлерін жан-жақты сипаттап, топтастыру. Биологияда көп жағдайда Жүйелеудің орнына таксономия - ... мен ... ... ... топтарын жіктеу принципі туралы ілім қолданылады.
Біздің зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... ... мұражайындағы омыртқалы жануарлардың систематикасы, биомұражайда құстар класына жататын омыртқалылардың алуантүрлілігі көп болғандықтан және ол арнайы зерттеуді қажет ететіндіктен ... ... ... ... мен Сүтқоректілердің алуантүрлілігіне тоқталдық.
Жұмыстың өзектілігі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің биология мұражайы 1936 жылы биология факультетінің ... ... ... ... ал 1949 жылы ... ... мұражайы болып ашылған. Биологиялық мұражайдың қорында 1890 жылдан бергі жинақтар (коллекциялар) бар. ... ... ... ішінде құстардың 5000-ға жуық, сүтқоректілердің 2000-нан аса, бауырымен жорғалаушылардың 40-тай және қос ... ... аса ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін оқу базасында, Қазақстанның табиғи қорын және мәдени түріндегі материалдарды сақтауда алатын орны ерекше.
Мұражайдың бағалы материалдық ... тек ... ... ... басқа да көрермендерді қызықтырып тартады. Мұражай барлық Алматыдағы жоғары оқу ... ... ... мен қала ... ... ... ... қорындағы экспонаттарды; жалпы биология, ботаника, зоология, жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің жүйесі, морфология, фито-зоогеография, экология, ... ... ... және ... қорғау сабақтарында пайдаланады. Осыған орай мұражайдағы жәдігерлерді бір систематикалық жүйеге келтіру жұмыстарын жүргізу көзделеді.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... - ... ... ... ... витриналары мен қорындағы омыртқалылардың бар қорларын (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және сүтқоректілер) бір жүйеге келтіру. Көздеген мақсатқа жету үшін мынандай міндеттер ... ...
* ... ... ... мен бауырымен жорғалаушылардың биоалуантүрлілігін анықтау;
* Көрме залы мен витриналардағы сүтқоректілерді систематикалық топтар бойынша ретке келтіру;
* Мұражай қорындағы сүтқоректілерді систематикалық топтар ... ... ... ... ... ... бойынша аудандастыру;
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің Биологиялық мұражайындағы омыртқалы жануарларға алғаш рет ... ТМД ... ... - ... ... И.Я. ... ... (2006) жаңа жүйелеу жұмыстары жүргізілді.
Зерттеу жұмысының теориялық және практикалық маңыздылығы. Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және ... бір ... ... жаңа ... ... ... ... класының коллекциясы жасалынып, Қазақстан бойынша аудандастырылды. Алынған ... ... ... ... ... аумағында мекендейтін сүтқоректілер класының қанша отряды, тұқымдасы, туысы және түрі бар екенін анықтауға мүмкіндік берді. Бұл зерттеу жұмысының ... ... оқу ... ... эколог мамандары үшін арнайы курстар оқуға пайдалануға болады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
* Әдебиеттерге шолу
+ Мұражай жайында
Мұражай, музей, (грек тілінде museіon - муза ... - ... ... ... ... өнер ... ... құндылықтарды, т.б. мұраларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын мекеме.
Мұражай ... және ... ... ... ... ... ... оның нәтижелерін насихаттауда, осы негізде тәлім-тәрбие беруде маңызды рөл ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал ететін ғылыми мекеме ретінде өскелең ұрпақтың тәрбиесіне, тарихи сананың қалыптасуына ықпал етеді ... ... ... бұйымдар мен заттар, мәдени жәдігерлерді сақтайтын қазыналық қор ретінде қалыптасты. Музейлердің ... көне ... ... ... ... Ежелгі Рим шешені Марк Туллий Цицерон: "коллекция - шашыранды заттарды бір топқа біріктіру" деп түсіндірді. Коллекциялау ... ... Рим ... Юлий Цезар, т.б. айналысты. Еуропада тарихи музейлер 16 - 18 ... ... ... Музейдің қалыптасуы ұлттық сана-сезімді оятуға, мәдени-саяси идеяларды (ой-сезімді) насихаттауға көмектесті. 1820 ж. Германияда өнер музейлері құрылды. 1811 ж. ... - ... 1825 ж. ... 1828 ж. ... археологиялық бағыттағы және әскери-тарихи музейлер құрылды. 19 ғ. этнографиялық зерттеулердің дамуы нәтижесінде ... ... ... олар ... ... айналды. Олар: Будапешт (1872), Стокгольм (1874), Париж (халықтану музейі, 1877), ... (1883) ... ... ... ... Ашық аспан астындағы алғашқы этнографиялық музейлер Скансенде (Стокгольм, 1891), қасиетті Мартинде (Словакия, 1893), Софияда (1893), Брюссельде (1897), ... (1910), ... ... 1912) ... ірі ғылыми ізденістермен айналысты [2].
Мұражай негізгі бaғыты тұрғысынан бірнеше топтарға бөлінеді: тарихи музейлер (жалпы тарих, археологиялық, антропологиялық, этнографиялық, нумизматикалық, т.б.), ... ... ... ... қолөнер, қолдaнбалы өнер, театр, музыка кино, т.б. музейлер), ``жаратылыстану музейі'' (биологиялық, зоологиялық, геологиялық, минералдық, палеонтологиялық, т.б), техникалық музейлер ... ... кеме ... тау-кен ісі, өнеркәсіп, өндіріс өнімдері, т.б.), ``кешенді музейлер'' (тарих, шаруашылық, жаратылыстану, т.б. бағыттарды біріктіріп, жұмыс ... кең ... ... ... мемориалдық музейлер (мемлекетке, өнерге, әдебиетке ғылымға еңбегі сіңген белгілі адамдардың жеке өнері мен ... ... ... ... ... ... бағыттары - музейлік мұраларды (жәдігерлерді) ... ... алу, ... ... жүйелеу, қайта қалпына келтіру (рестоврация), консервациялау, зерттеу нәтижелерін ақпарат жүйелерінде тарату, музейдің кадрлық жүйесін жетілдіру [3]. Осылардың ішінде биологиялық ... ... - ... биологиялық мұражайлардың алатын орны ерекше.
1.2 Биология мұражайы (тарихы)
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің жанындағы биология мұражайы алғаш рет 1936 жылы ... ... ... кафедрасының жанынан зоология мұражайы болып құрылған. Мұражайдың тарихын зерттей келе даму ... ... ... ... ... ... аралығы, - мұражайдың ұйымдастырылу кезеңі;
ІІ. 1949-1969 жылдар аралығы - өсу кезеңі;
ІІІ. 1970-2009 жылдар аралығы - ... ... ... ... кезең мұражайдың алғашқы қорлары жинақталды, оған сол кезеңде таксидермист А.Горынин және қор ... ... ... ... Осы ... ... ... аумағында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқан профессорлар В.Н. ... А.А. ... ... ... В.А. ... және ... ... жазушысы, зоолог-ғалым М.Д. Зверевтер мұражайдың қорына өз қорларынан көптеген аңдар мен құстардың тұлыптарын тарту етті. Бұл кезеңде мұражайда ... ... А.А. ... б.ғ.д. А.Н. Дьяконов, аға оқытушы В.С. Бажанов, ассистент Г.Ш. Шаменовтер қызмет етті. Мұражайдың қалыптасуына Д.Л. ... ... Н.Г. ... ... Н.П. ... (дарвинизм) сияқты мұражай қызметкерлері үлкен үлес қосты.
Екінші кезең 1949 жылғы 14 наурыздағы университет әкімшілігінің № 48 бұйрығына сәйкес зоология мұражайын ... ... етіп ... құру жарлығы оған кең жол ашты. Мұражай омыртқасыздар зоологиясы; омыртқалылар зоологиясы; ботаника және дарвинизм бөлімдері ... ... ... 1950 жылы ... су түбі ... ... балықтары, Қазақстанда ауланатын аңдар және адамның шығу тегі туралы диорамалар ... 40 ... ... ... және 50 аса аң мен ... тұлыптары сатылып алынып, мұражайдың қоры 5000 жәдігерге дейін толықты. Осы кезеңде мұражайдың қорын толықтыруға биология ... ... ... Н.З. ... Арал, Каспий және Жерорта теңіздерден әкелінген жәдігерлерінің маңызы зор, оны ... ... ... оқу ... ... және ... жүйелеу витриналарында қойылған.
Мұражайдың бұдан кейінгі дамуына профессор Б.А. Домбровский көп еңбек сіңірді. Ол мұражайдың университет көлемінде ғана емес ... ... ... ... ... айналуына және студенттердің ғылыммен айналысуына, сонымен бірге мұражай қорын әрқашан толықтырып отыру керек екенін назардан тыс қалдырған емес. Келешекте салынатын ... ... ... екі ... залы ... ... мен зоология кафедрасының қызметкерлері бірігіп, оның жобасын жасауға кірісті және арнайы тұлыптар жасайтын таксидермиялық зертхана мен қорды ... ... де ... ... ... ... мұражайдың жаңа ғимаратын жобалау және ұйымдастыру, сонымен бірге толық қалыптасу кезеңі.
Қазақ ССР Жоғарғы білім министрлігінің 1977 жылы маусымның 27-сінде ... № 626 ... ... университеттің биологиялық мұражайына Қазақтың Еңбек Қызыл туы орденді С.Киров ... ... ... ІІІ дәрежелі көмекші оқу бөлімі деген құқықтық мәртебе берілуінен қазіргі ... ... кең жол ... ... ... ... ... бұрынғы университет ректоры, академик Ө.А. Жолдасбековтың және сол кездегі проректор, қазір министр Б.Т. ... ... ... ... ... И.О. ... М.Х. ... және мұражай директоры болған Л.С. Байтуллинаның еңбектері аса зор. Осы аты ... ... ... ... ... ... 1984 жылы ... 50-жылдық мерей тойы қарсаңында мұражай ашылды. 1977 жылы алғашқы көрме залы мұражайдың қабырға сөрелерінде "Жануарлар дүниесінің жүйесі" және ... ... ... қойылған жәдігерлермен ашылды. Мұражайдың ішіндегі жәдігерлерді жасауға таксидермист Э.Ф. Родионов және ... З.Т. ... Б.П. ... С. Кокоткиннің, С. Шевяковтың және безендіру мен ... ... ... Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Республикасының Суретшілер Академиясының академигі К.В. Муллашевтың басқаруымен cуретшілер Г.Я. Супонин, Ф.Ш. ... Т. ... В. ... И. ... А. ... және М.П. Кимнің қосқан үлестерін ерекше атап өту керек. Мұражайға жасалынған ... ... ... үшін " ... ... ... құрылды оның төрағасы болып факультет деканы М.Х. Шығаева тағайындалып барлық кафедралардың меңгерушілері және зоология мен ... ... ... мамандары тартылды. Осы жобаны іске асыруда мұражайдың ... Л.С. ... ... Э.Ф. Родионов (меңгеруші және алғашқы директор болған), Б.П. Жуйко (таксидермиялық қайта-құрау зертханасының меңгерушісі), З.Т. Срединина - суретші-таксидермист, М.Э. ... - ... ... доценті, сонымен қатар мұражайдың сектор меңгерушілері: Банченко В.К., ... Л.В., ... Т., ... С.С., ... И.В., Малиновская В.А., Алпысбаева М.З., Шыңғысова Р.К., Анциферова А.А.; таксидермистер: Л. Анохина, Т. Гусева, А. ... С. ... Н. ... ... ... - Ф.Ф. ... ... Р.Ф. Илющенко, С. Шевяков, А. Аскаровтар үлкен үлес қосты [4].
+ Биология мұражайының бөлімдері
Мұражай залы үш үлкен бөлімнен тұрады. Олар: ... ... ... ... 1), "Жердің даму тарихы және тіршіліктің пайда болуы" (сурет 2) және ... ... ... 3). ... 1 - Қазақстан табиғатының биоалуантүрлігі бөлімі
Мұражайда - диорамаларда жердің табиғат зоналары, витриналарда жануарлар мен өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... панно, биотоптар, кестелер және басқа
Сурет 2 - Жердің даму тарихы және тіршіліктің пайда болуы бөлімі
көрнекті оқу ... ... Олар ... ... ... бөлінген:
* Табиғат зоналары
Диорамалар:
1. Іле ... ... ... ... ... сулы дала, суат, құмды шөлейт, сортаң, сор шөлейт, тоғай.
Панно:
1.Шөлейт ... ... ... ... ... ... зоналары
ІІ. Жер бетіндегі тіршіліктің эволюциялық дамуы
Диорамалар:
1.Алғашқы қауым адамдарының тұрағы
2.Шарын шатқалында қазып алынған Іле түйеқұсы
3.Микродиорамалар эволюция бойынша
Панно:
4.Жануарлар мен ... ... ... ... ... ... 5.Ұлы ... тіршілік. 6.Құрылықтың ығысуы.
ІІІ. Табиғатты қорғау
Диорамалар экологиялық дағдарыс:
1.Австралия
2.Тундра
3.Мұхит ... ... ... ... ... қорықтары; 2.Сирек кездесетін және жойылуға жақын өсімдіктер; ... ... ... кітапқа енгізілген өсімдіктер. 2.Қызыл кітапқа енгізілген жануарлар
ІҮ. Жануарлар мен өсімдіктер топтамасының жүйелілігі
Қойылған витриналарда:
1.Өсімдіктер ... ... (2-ші ... 2.Жануарлар дүниесінің жүйесі (1-ші қабатта)
Мұражайдың халыққа мінсіз қызмет етуі мен қорының молдығына байланысты 1991 жылы мұражайға I дәреже деген мәртебе ... 3 - ... ... ... Биология мұражайының витриналары мен көрме залындағы Қазақстанның ... ... ... ... ... ... (құстардан басқа)
Қызыл кітап - халықаралық табиғат қорғау одағының "Қызыл кітабы"- халықаралық дәрежедегі құжат.
Қызыл кітапқа сирек кездесетін, ... ... ... не ... бара ... ... да ... қорғауды қажет ететін жануарлар мен өсімдіктердің түрлері тіркеледі. Жануарларды халықаралық дәрежеде қорғау мәселесі 20 ғасырдың бас ... ... ... 1902 ж. ... ... алғаш рет Құстарды қорғаудың халықаралық конвенциясына қол қойылды. 1948 ж. ЮНЕСКО-ның жанынан Халықаралық табиғат қорғау ... ... ... табиғат қорғау одағының Қызыл кітапбы 1966 ж. тұңғыш рет 2 том болып шықты. Оның 1-томында сүтқоректілердің 211 түрі, 2-томына құстардың 312 түрі ... ... ... Бұл ... күнтізбе парақтары тәрізді арнайы жасалды, түрлер 4 категорияға топтастырылды. 1966 -- 71 ж. Қызыл кітапқа ... ... ... мәліметтер қайта толықтырылып, 2-басылымы, 1972 ж. 3-басылымы жарияланды. 1978 -- 80 ж. 4-басылымы 5 том ... ... ... Оның ... сүтқоректілерге арналып, оған сүтқоректілердің 226 түрі мен 79 түр тармағы, 2-томында құстардың 181 түрі мен 77 түр ... ... ... 41 және ... ... 105 түрі, 4-том балықтарға арналып, балықтардың 194 түрі, ал 5-томы жоғары сатыдағы өсімдіктердің түрлеріне арналып, 25000 түрі ... 1980 ... ... ... ... ... кітап" қайта шыға бастады. 1983 ж. шыққан Қызыл кітапта омыртқасыз жануарлартуралы мол мәлімет ... ... ... төнген түрлерді сақтап қалу үшін оларды зоологиялық парктерде қолдан өсіріп, көбейту шаралары қолға алынған. Соның нәтижесінде соңғы Қызыл кітапқа ... ... 97, ... 39, ... мен ... жорғалаушылардың 37 түрі дүниежүзілік зоологиялық парктерде қолдан көбейтілген. Халықаралық ... ... ... ... кітабын шығаруға Құстарды қорғау жөніндегі халықаралық кеңес, Су құстарын зерттейтін халықаралық ... ... ... жөніндегі бүкіләлемдік федерация, т.б. ұйымдар қатысады. Қызыл кітап табиғат қорғаудың негізгі іргетасы, экологиялық білім мен тәрбие берудің қайнар көзі болып ... ... ... сирек және жойылып бара жатқан түрлердің тізіміне енгізілген жабайы омыртқалылардың 87 түрінің және өсімдіктердік 303 түрінің ... ... ... жай- ... ... ... мәліметтер келтірілген.
Қызыл кітапқа ресми енгізілген өсімдіктердің 16 түрі Батыс Алтай ... ... ... аумағында тіркелген. Алайда Алтай ботаника бағының ғылыми қызметкері ... Ю.А. ... ... ... ... ... және ... бара жатқан түр мәртебесіндегі тағы да 50 түр анықталды.Адамдар ... ... бойы ... мен ... ... ... ... және де өзінің жан- жақты тіршілігінде жануарлар мен өсімдіктердің пайдалы қорын қолданып ғана ... жоқ, ... ... ... ... ... көптеген түрлердің өмір сүру жағдайларына әсер етті. Табиғатқа антропогенді ықпал етудің ... жер ... ... мен жануарлардың кейбір түрлерінің жойылу процесі басталды.Ғылыми-техникалық прогресс адамдардың қолына табиғат әлеміне әсер ететін күшті құралдар берді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көбінесе кейде түсінбей, кейде салақтықтан табиғатты қалпына келтіру үшін ұзақ уақыт қажет болатынын ... оған ... ... ... қарайды. Сыңсыған орманның орнындағы жанған түбірлер, су шайып өткен тау беткейлеріндегі жыртылған жерлер, ағаш ... ... ... өзендер. Осының бәрі сирек кездесетін көптеген бағалы аңдар мен ... ... әкеп ... ... ... ... түр ... бірегей және ешқашан қайталанбайды, сондықтан да оның жойылуы - орны қайта толмайтын ... Және де бұл ... ... ... мен ... ... ... теңдіктің бұзылуына әкеп соғады. Сондықтан да қазіргі кезде табиғатты қорғау мәселесі дүниежүзілік мәселеге айналып отыр. Бұл мәселе ... ... ... мемлекеттік мәселе ретінде қаралады.
Кеміргіштер отряды - Rodentia - ... ... - ... - ... - Hystrix indica - Индийский дикобраз
Статусы IV-санат. Сирек кездесетін, аз зерттелген түр. Қазақстанның фаунасында тұқымдастың жалғыз ... ... ... ... шатқалдары мен қойнауларының теңіз деңгейінен 2000 м биіктіктегі жер ... ойлы - ... ... ... мен тау ... мекендейді [5]. Іле Алатауында жапырақты орманда (1200-1700 м) мекендесе [6], ... ... - ... ... ... ... ... бұталардың арасын қоныстайды (900-1800 м) [7]. Талас Алатауында өзен аңғарындағы тоғай мен аршалардың және тас шатқалдарындағы үңгірлер мен ... ... ... өзен аңғарындағы тоғайлар мен жеміс-жидек арасында кездеседі. Барлық жерде сирек, саны туралы нақтылы дерек жоқ.
Үшсаусақты қосаяқтар ... - ... - ... тушканчиковые
Үшсаусақты ергежейлі қосаяқ - Salpingotus crassicauda - Трехпалый карликовый ... III-ші ... ... таралу аймағы тар түр. Зайсан қазаншұңқырының барлық құмдары. Қара Ертістің сол ... ... ... ... мен ... Қара ... оң ... Өзнұра құмдары және Зайсан көлінің оңтүстік жағалауындағы шағын құмдар [8]. Қолайсыз ... ... ... ... тоң басу және мұз басу ... қосаяқтардың қысқы ұйқы кезінде өлім-жітімге ұшырауы артады [9]. ... ... мен ... да әсері болуы мүмкін. Жеке тіршілік етеді. қысқы ұйқыға жатады. Оған ... ... ... ... оянады.
Жыртқыштар отряды - Carnivora - Хищные
Сусартектестер тұқымдасы - ... - ... ... - Martes foina - ... ... III-ші ... Аса ... түр емес, деседе бірқатар аудандарда оның саны азаюда. Еуразияның таулы, жазықты аудандарында кең таралған. Қазақстанда Талас және Қырғыз Алатауларының ... ... ... ... ... Іле, ... Алатауларында, Кетпенде, Жоңғар Алатауында, Тарбағатай мен Сауырда кездеседі. XX-ғасырдың 60-шы жылдарында біршама көп болған. Маусым-шілде және тамызда ... ... ... ... ... ... 9 айға дейін созылады [10]. Оларды негізгі шектеуші факторлары ауа райы, гельминттермен зақымдануының ... ... ...
Европа қара күзені - Mustela lutreola - Европейская ... I-ші ... ... түр, Қазақстанда жойылып кетуі мүмкін. Туыстың ТМД және Қазақстан фаунасындағы екі түрінің бірі. Мекендейтін ... тұщы ... ... ... мен ... ... ескі ... көптеген аралдары бар және қалың өсімдікті өзен атыраптары. Мұз асты ... мен ... ... болу ... ... ... бірі - қоректің мол болуы. Саны жайлы деректер жоқ. Қазақстанда жойылып кетуі мүмкін [11].
Шұбар күзен - Vormela ... - ... III-ші ... ... мен саны азая ... Қазақстанда Маңғыстау мен Үстіртте, Арысқұм, Қызылқұм, Мойынқұм, ... ... Іле, ... Алатауларының етектерінде, Алакөл маңында кездеседі. Қырғызстан, Тәжікістан, Ресей ... ... ... Дүниежүзілік және Қазақстан фауналарындағы туыстың жалғыз өкілі. Сарышұнақтары, кеміргіштері көп шөлейтті және шөлді учаскелерде мекендейді. Тауда ... ... ... ... 3000 м ... ... [12]. Үстірт, Алматы және Алакөл қорықтарында және бірқатар ұлттық парктер мен қорықшаларда ... ... ... - Felidae - ... - Felis manul - Манул
Статусы III-ші ... ... ... ... ... кездесетін түр. Ресейдің, Қырғызстанның, Түркменстанның Қызыл кітаптарына енгізілген. Тасты шөлейтті қыраттар, биік тау ... ... көп ... ... ... мекендейді. Отырықшы аң, бірақ қар қалың түскен жылдары қоныстарын ауыстыруы да мүмкін. Өздерінің жатақтарын құздар қуысына ... ... ... ... ... ... ... іздеп шығады. Негізінен, ұсақ кеміргіштермен және шақылдақтармен қоректенді. Жаулары - қасқыр, түлкі, иттер, ірі ... ... [13]. ... - Felix caracal - Каракал
Статусы 1-ші санат. Жойлып кету қаупі бар түр. ... ... ... ... ... кітабына енгізілген. Кейде оны деп те атайды. Түнде тіршілік етеді, бірақ суық кезде ... ... де ... Қазақстанда Маңғыстау обылысында Үстіртте, Бозащы, Маңғышлақ, Түп-қараған, Сам, Сеңгірқұм және т.б. жерлерде кездеседі. Ташкент хайуанаттар паркінде 1968-1970 жж екі жұп ... 34 ... ... [14]. ... - Uncia uncia - ... барс
Статусы III-ші санат. Ареалы қысқарып, саны азайып келеді. Халықаралық табиғат қорғау Одағының (МСОП) қызыл тізіміне, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікістан, ... ... ... ... ... ... Жоңғар Алатауы, Тарбағатай, Сауыр, Алтай тауларында қоныстанған [15]. Бір жерде тұрақшы тіршілік ... ... күн көру ... ... ... ... қоныс аударуы мүмкін. Ақсу-абағылы, Алматы, Марқакөл, Батыс Алтай қорықтарында, Сайрам-Өгем, Іле - Алатау, Қатонқарағай ұлттық парктерінде және ... ... ... [16].
* ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
Ғылыми-зерттеу жұмыстары Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің биология мұражайында 2011-2013 жж. ... ... ... ... ... ... ... витриналарындағы және қорындағы омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, сүтқоректілер,) Павлинов И.Я. бойынша жаңа систематикаға топтастырылып [17], Қазақстан бойынша аудандастырылды.
Заманауи ... - ... ... ... ... саласы. XX ғасырдың 30-70 жылдарымен салыстырғанда оның қазіргі деңгейі біршама ... ... ... ... ... ... ... жөн көрдік.
Сүтқоректілердің систематикасындағы жаңа идеялар негізінен жоғары рангтағы таксондарға - тұқымдастар, отрядтарға, отряд үсті топтарға қатысты. Бұл ... ... ... макротаксондардың саны, жүйедегі орны мен бүтін бір қатардың құрамы жайлы түсінікті өзгертеді. Бірінші кезекте ... ... ... ... ерекше екіге - Afrotheria мен Boreoeutheria ... айта ... жөн. ... ... ... ... ... бөлшектенген түрде қабылданады: мысалы, бір отрядқа біріктірілген қалталыларды қазір 5-7 отрядтарға бөледі; бірнеше отрядтарға насекомқоректілерді бөледі. Өзге отрядтар болса классификациядан ... ... ... ... ... қазір олардың әртүрлі тұқымдастары оларға жақынырақ құрлық жыртқыштарымен топтастырылады [18].
Сүтқоректілердің жаңа систематикасындағы қандай да болмасын өзгерістер ... жай ғана ... ... ... ғана емес екенін айта кеткен жөн. Жаңа ғана айтылып өткендей, олардың түп негізінде таксондық ... нені ... ... ... өзгерісі жатыр. Молекулалық - генетикалық мәліметтердің жаңалығымен толықтырылған бұл көзқарастардың салыстырмалы жаңалығы нақтылы бір классификацияның алуан түрлілігіне алып ... Ескі ... жаңа ... ... аздай: ең жаңа филогенетиканың шегінде бастапқы мәліметтердің әртүрлілігі, олардың маңыздылығының түрлі бағалануы - мұның ... ... ... ... келетін түрлі филогенетикалық гипотезалар береді [19].
Сүтқоректілер класының таксондық систематикасы өзінің негізінде заманауи, ... бұл ... ... ... ... ... табылады. Бұл бір жағынан таксондық алуан түрліліктің табиғатын заманауи түсінігіне сәйкес келетін, ... ... ... көңіл бөлуге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, бұл таксондардың жүйесінің ... ... ... ал ол ... мағынаға ие.
Диссертациялық жұмыс екі жеке бөлімдерге бөлінген - Кіріспе және Негізгі, таксондардың атаулары ... ... және ... жазумен берілген. Кіріспе бөлімінде сүтқоректілер систематикасының тарихы жайлы, Негізгі бөлімде биологиялық мұражайдағы сүтқоректілердің түрлік деңгейге дейін жасалған, ... жаңа ... ... ... ... латынша және орысша атаулары Л.Е. Соколовтың
(1973-1979, 1984) мәліметтерінен, Я.И. Павлиновтың (2006), ал барлық таксондардың қазақша атаулары А. ... пен Б. ... (1997) ... ... қатар К. Жұмалиев пен Б. Есжановтың (2005) кітаптарынан алынды [20, 21]. Бұл жұмысты жасауда ... ... ... ... атындағы ҚазҰУ-нің биология мұражайының директоры б.ғ.к К.С. Мұсабековке, таксидермиялық зертхананың меңгерушісі Б.П. Жуйкоға, қор сақтаушысы Қ. ... ... ... Сонымен қоса ғылыми жұмысымды жазуға үлкен ат ... ... ... ... ... профессоры, ғылым мен білім саласына еңбегі сіңген қызметкер Б.Есжановқа және б.ғ.д., профессор К. ... ... ...
2.1 Сүтқоректілер систематикасының тарихы
Сүтқоректілердің систематикасының тарихы жалпы систематика тарихы сияқты өте көне болып саналады. Осы ұзақ ... ... ... ... табиғатына деген қандай да болмасын көзқарастары мен классификациялық іс-әрекеттің мағынасын айқындайтын көптеген ... ... ... орай ... ... ... ... дамуының негізгі деңгейі ретінде сүтқоректілердің алғашқы классификациялары эссенциалистикалық болды. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ... ... ... ... үшін өз ... эволюциялық классификацияға орнын берген типологиялық және натурфилософиялық системалар келді.
2.2 Эволюцияға дейінгі классификация
Жаңа уақыттың классификациясына әсер еткен систематиканың ең алғашқы ... ... ... ... Бұл ... ... болуы туралы жазылған. Бұл жерде киттер су балықтарына жатқызылған. Киттерді балықтәрізділерге жатқызу ... ... ... ... тіпті Линней сүтқоректілер класының құрамының жаңа трактовкасын өзінің деген еңбегінің тек 10-шы басылымында ғана ... ... ... ... ... XIX ... басына дейінгі классификацияларда сақталған [22].
Жануарлардың алғашқы дәлелге келтірілген, онымен қоса жаңа заманның алғашқы ... ... ... ... ... ... (б.з.д. IV жүзжылдық) жасады. Өзінің еңбегінде ол омыртқалы жануарлардың негізгі 5 тобын бөліп қарастырды: 1. Төртаяқты тірітуатындар. 2. Төртаяқты ... ... 3. ... 4. Киттер (тюленьдерді қоса). 5. Балықтар. Бұл ... ... қоса ... бірыңғай таксон ретінде көрсетілген: Аристотель оларды, ранг бойынша омыртқалылардың басқа кластарына сәйкес құрлық және ... ... деп ...
Аристотель классификацияны құрастырудың жалпы әдісін ойлап табу арқасында систематикаға өте үлкен үлес қосты. Ол өзінің ұстаздары - Сократ пен ... ... ... ... ал оның орнын басушылар тірі организмдер әлемінің алуан түрлілігінің сипаты , жоғары рангтегі таксондардан () бастап, төменгі рангтағы таксондармен () ... ... - ... ... ... ... ... идеалы болып дұрыс табылған болатын сияқты ... ... ... - ... бөлу ... ... құрылуының жалпы принциптерін басым жасады. Бірақ туыстық - ... ... таза ... болғандықтан, оның көмегімен бөлінетін таксондар көбіне нақтылы бірліктер ретінде қаралмады. Тек түрлер ғана нақтылы болып саналды.
Маңызды белгілерді іздеуден басқа, ... ... ... мен ... ... ... маңызын білдіретін атауларды іздеуге талап қойды. Классификациялық іс-әрекеттің бұл аспектісін - таксономиялық номенклатура - XVIII ғасырдың ... ... Карл ... ... Оның ... мен жұмыстарында жаңа систематика жүргізу қабылданған. Оның ішінде К. Линнеймен ... ... ... ... ... орынды иеленеді, ол бойынша түрлер екі сөзді атаумен, ал түр үсті ... бір ... ... тиіс [22]. ... ... ... алға басу 100 жыл өткеннен кейін болды және де ол ағылшын ғалымы Дж. ... ... ... Оның ... ... ... ... мен түрлерге бөлінген, онымен қоса олардың топтастырылуы тек белгілермен ғана емес, онымен қатар атаулармен де белгіленген.
Табиғи тарихтың аумағында Рэй өз ... ... әрі ... ғалымы болып саналды: ботаник ретінде бастап (. 1662 ж.), кейін ол (1676 ж.) және атты ... ... ... ... ... ... ... оның (1693 ж.) еңбегінде жарық көрді.
Келесі (уақыт бойынша) эволюцияға дейінгі сүтқоректілердің систематикасының дамуындағы негізгі фигура болып К. Линней ... Оның ... ... ... ... 12 беттен ғана тұратын бірінші басылымы 1735 ж. ... Оның 10-шы ... ... ... ... басылымы 1758 ж. жарық көрді. Осы басылымда алғашқы рет ... ... - Mammalia ... ... ... Бірінші басылымында Линней жануарлардың 6 отрядын: Anthromorpha, Ferae, Agriae, Glires, Jumenta, Pecora ... ... ... әлі жоқ) ... ... ... ... приматтардан бастап, киттәрізділермен бітіреді: мұндай эволюцияға дейінгі ... ... ... ... ... ... өзгеріссіз Primates, Ferae, Glires және Mutica қалады.
Систематикаға сол дәуірінде пайда болған типология әсер етті, зоологияда ... ... де Сент Илер және ... ... ... ... Типологияға кілттік сөздер ретінде архетип пен құру жоспары болды. Типологиялық көзқарастарға ... ... ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктердің құрылысының барлық нақты нұсқалары бар идеялардан көрінеді. ... ... осы ... жоспары бойынша жасалынуы керек, ол архетипикалық белгілердің көмегімен жүзеге асады [23].
XIX ғасырдың басында зоологиялық ... ... ... ... ... ... ... мұражайында еңбек еткен Э. Жоффруа Сент-Илер және палеонтолог Ж. Кювье саналды. Олар сүтқоректілер класының ... ... ... ... ... ... 1775 ж. Энциклопедияда () және Ж. Кювьенің монографиясында (1798), (1800), (1817) 1-ші ... ... ... ... ... көзқарасынан Линнейлік жұмыстарға қайта оралу болды. Онымен қоса, Бюффонның ізбасарлары Жоффруа мен Кювье ... ... ... олардың барлық атаулары (бұрынғы туыстардан басқа) француз тілінде болды, ал туыс үстілері - көп ... ... ... ... ... ... құрастыруда Жоффруа мен Кювье негізінен Рэй секілді екі ... ... - ... мен ... ... ... ... бірінші тәжірбиелерінде сүтқоректілердің бөлінуі әлі линнейлік сияқты үш бөлімді (Unguiculata, Ungulata, Pinnata) [24].
Паралелльді қатарлар принципі негізінде жасалған ... ... ... ... И.Жоффруа де Сент-Илердікі болып саналады. Өзінің (1859 ж.) еңбегінде ол сүтқоректілердің негізгі үш тобын бөлді - ... ... ... ... және ... ... деп ... аяқтарының жоқ болуына байланысты киттер мен сирендер аталды). Олардың әрбіреуінде Жоффруа отрядтарды таңдалған ... ... ... бірі ... етіп құрастырды: мысалы, ол Marsupialia Sarcophaga және Marsupialia Rodentia - ны ... ... мен Glires ... ... [25].
+ Эволюциялық классификация
Эволюциялық ойлаудың қалыптасуы классификациялық іс-әрекетке ... әсер ... Ол XIX ... ... ... ... процестің немесе филогенияның нәтижесінің көрінісі ретінде табиғи жүйенің мәнін жаңаша ... ... ... ... таксондарға бірігуінің негізгі критериі болып олардың туыстығы (филогенетикалық жақындылығы) саналды. Осыған орай, белгілердің маңыздылығы олардың көмегімен таксондар арасындағы ... ... ... ... ... байланысты бағалана бастады.
Әртүрлі эволюциялық теориялар классификацияның түрлі құрамын ойластырады. Тарихи дамудың екі құрамының - ... және ... ... ... ... ... ие. Біріншісі бір бірін алмастыратын қатардағы белгілердің бір ... ... ... ... екіншісі - әртүрлі белгілерді иемдену нәтижесіндегі түрлі формалардың ... ... ... ... ... ... дамуындағы деңгейлерін бөлуге көмектеседі. Оған аса көп көңіл бөлу ... ... ... береді. Систематиканың эволюциялық мектептерінің тарихында олар идеясын өзіне қанықтырған тарихи ... ... ... ... ... ... классификация Ж.Б. Ламаркпен, еңбегінде ұсынды. Сүтқоректілерді топтарға бөлуде Ламарктың эволюциялық идеясы кей жерлерде жаңылулар береді. біріншіден, ... ... ... мысалы , Ламарк сол кезде белгілі болған жұмыртқа салушыларды құстар класы жүйесінің үстіне қоюға мәжбүр болды (неге рептилиялар емес, ... ... ... жоқ). ... ... құстар мен нағыз сүтқоректілер арасында сияқты, соңғыларының жүйесі киттәрізділерден басталады, ол сүтқоректілердің шығу тегі ... ... ... ... [27]. ... ... кейінгі классификациялар дарвиндік кезеңге жатады және көбіне ... ... ... ... ... ... ... мен Э.Геккелдің аттарымен байланысты олардың біріншісі бұрынғыдай басымдығы жағынан көбіне ... ...
Т. ... 1880 жылы ... ... ... ол атты ... сүтқоректілердің жүйесін кластың эволюциялық дамуының деңгейлерін төменнен жоғарыға дейін етіп көрсетті. Ол үшін ... ... ... ... ата ... ... Metatheria және Eutheria эволюциялық деңгейлерін енгізді.
Э. Геккель алғышқы рет ... ... ... айланысты. Бірақ ол жануарлардың тарихи дамуын төменгі түрлерден жоғары түрлерге дейінгі прогрессивті шыңына жету ретінде көргендіктен, Геккельдің классификациясында ... ... және ... аспектілері тең түрде назарға алынды. Бұл барлық классификалық филогенетиканың туыстық белгісі болып табылады. Геккель ... ... ... ... филогенетикалық сызба құрастырды [28].
Сүтқоректілердің эволюциялық систематикасының дамуында тағы бір ірі белгі 1945 ж. Симпсон еңбегі болды. Онда систематиканың кілттік принциптері ... ... Mammalia ... ... туыстық деңгейге дейін толық түсінігі берілген.
ХХ ғасырдың бірінші жартысында филогенетикалық систематиканың дамуында уақытша жаңылысу ... ... ... ... ... мен оған ... ... қаралды [29].
Жаңа систематиканың бұл бағыты өзінің негізгі ... ... ... ... XIX ... басы мен XX - ... басына тән бұрынғы түрдің бөлінуіне және түрдің типологиялық концепциясына байланыстыратын жаңа ... ... ... ... ... ол ... бірігуіне әкелді. Бірақ соңғысы 50-60 жж. шарықтау ... ... соң, ... ... ... егіз ... ... жақсы ажыратылатын аллопатрикалық түрлердің бір түрге міндетті түрде қосылуына қарсы шығу ХХ жүзжылдықтың соңында сүтқоректілердің түрлік систематикасындағы бөлшектік тенденцияның ... ... ... ... 1-ші ... 4200 түр ... 2-ші басылымында 4600, ал 3-ші басылымында әлем фаунасындағы 5000 сүтқоректілердің түрлері берілді [30].
Бұл жұмысымыздағы берілген сүтқоректілердің макросистемасы ... ... ... ... оның ... ... ... көрсетілген МакКенның мақалаларында айтылған палеонтологтардың жұмыстары мен молекулалық-генетикалық реконструкциялардан алынған. Отряд үсті иерархиясы бөлшектенбеген, таксономиялық категориялар Симпсонға келеді. Бұл ... 1 ... ... Онда ... ... 30 ... бөлген: бір қуыстылар 2 отрядқа, қалталылар - 7 отрядқа, плаценталылар - 21 отрядқа ... ... ... мен Autralidelphia-ға базальды радиация, плаценталыларға Xenarthra мен Epitheria қабылданды. Эпиретиялар классикалық кладистикалық трактовкаға байланысты 5 когортаға бөлінген. Насекомқоректілер 2 ... ... ... мен ... ... біріктірілген [31].
Кесте 1 - Диссертациялық жұмысқа пайдаланылған сүтқоректілердің жүйесі
Mammalia классы
Класс үсті PROTOTHERIA
Отряд Platypoda
Отряд Tachyglossa
Класс үсті THERIA
Инфракласс ... ... ... ... ... ... ... Dasyuromorphia
Отряд Notoryctemorphia
Отряд үсті Syndactyli
Отряд Peramelemorphila
Отряд Diprotodontia
Инфракласс EUTHERIA (=Placentalia)
Легион EDENTARA
Отряд Cingulata
Отряд Pilosa
Легион EPITHERIA
Когорта Lipotyphla
Отряд Afrosoricida
Отряд Eulipotyphla
Когорта Archonta
Отряд ... ... ... ... Anagalida
Отряд Macroscelidea
Отряд үсті Glires
Отряд Lagomorpha
Отряд Rodentia
Когорта Ferae
Отряд Pholidota
Отряд Carnivora
Когорта Ungulata
Отряд Bibymalagasia
Отряд Tubulidentata
Когорта асты Cetungulata
Отряд Perissodactyla
Гиперотряд Eparctocyona (=Cetartiodactyla)
Отряд ... ... ... ... үсті ... Proboscidea
Отряд Sirenia
Жоғары айтылған пікірлерді еске ала отырып, біз өзіміздің жұмысымызды қазіргі кезде дүниежүзі ... ... ... ... сүтқоректілер систематикасын пайдаландық [17].
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛДАУ
Диссертациялық жұмысты жазуға витриналар, көрме залы мен ... ... ... ... ... және ... түрлері қарастырылды және систематикасы бір жүйеге келтірілді (2,3,4,5,6 кестелер) [17, 32, 33]. Онымен қоса ... ... де ... ... мұражайындағы қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың систематикасы
Мұражайда Қазақстанда мекендейтін Қосмекенділер класының 2 отрядына, 4 тұқымдасына және 5 туысына ... 6 ... ... ... ... Құйрықтылар отряды (Caudata) бұрыштістілер тұқымдасы (Hynobiidae) бұрыштістер туысынан (Hynobius) жетісу бақатісі (Hynobus sibiricus), Құйрықсыздар отряды (Anura) дөңгелектілділер туысы (Discoglossidae) ... ... ... ... ... ... бақа (Bombina ... тарбақалар тұқымдасы (Pelobatidae), тарбақалар туысынан (Pelobates) кәдімгі тарбақа (Pelobates fuscus), нағыз құрбақалар тұқымдасы (Bufonidae) құрбақалар туысынан (Bufo) сұр ... (Bufo bufo) мен ... ... (Bufo ... ... бақалар тұқымдасы (Ranidae) бақалар туысынан (Rana) сүйіртұмсық бақа (Rana arvalis) [34].
Ал, Әлемдік қосмекенділер класының 1 ... 2 ... 2 ... ... 2 ... де ... сақталған. Олар: нағыз саламандралар тұқымдасы (Salamandridae) саламандралар туысынан (Salamаndra) шұбар немесе отты ... ... ... ... ... ... ... туысынан (Ambystoma) жолбарысреңді аксольт (Ambystoma tigrinum) жәдігерлері сақталған (кесте 2).
Кесте 2 - Биологиялық мұражайдағы ... ... ... ... саны ... ... мен атауы
1
Қосмекенділер класы - Amphibia - ... ... - Caudata - ... ... - Hynobiidae - Углозубые
Бұрыштістер туысы - Hynobius - ... ... - Hynobus ... - ... ... ... - Anura - ... туысы - Discoglossidae - Круглоязычные
Шұбарбақалар туысы - Bombina - Жерлянки
Қызыл бауыр ... бақа - Bombina bombina - ... ... ... - ... - ... ... - Pelobates - Чесночницы
Кәдімгі тарбақа - Pelobates fuscus - ... ... ... ... тұқымдасы - Bufonidae - Жабы
Құрбақалар туысы - Bufo - ... ... - Bufo bufo - ... или обыкновенная жаба
5
Жасыл құрбақа - Bufo viridis - Зеленая жаба
6
Нағыз ... ... - Ranidae - ... ... - Rana - ... бақа - Rana arvalis - ... ... түрлер
1
Нағыз саламандралар тұқымдасы - Salamandridae - Саламандровые
Саламандралар туысы - Salamаndra - Саламандры
Шұбар, ... отты ... - ... salamandra - Пятнистая, или огненная саламандра
2
Амбистомалар тұқымдасы - Ambystomidae - Амбистомовые
Амбистомалар туысы - ... - ... ... - ... tigrinum - Тигровая амбистома
Мұражайда Қазақстанда мекендейтін Бауырымен жорғалаушылар класының 2 ... 10 ... және 18 ... ... 24 ... ... ... Олар: Тасбақалар отряды (Testudines) тұщысу тасбақалары тұқымдасы (Emydae) батпақ тасбақалары туысынан (Emys) батпақ тасбақасы (Emys ... су ... ... (Mauremys) каспий тасбақасы (Mauremys caspica), құрлық тасбақалары туысынан (Testudo) дала тасбақасы (Testudo horsfiedi), Қабыршақтылар отряды (Squamata) жармасқылар (геккондар) ... ... ... жармасқылар туысынан (Crossobamon) тарақсаусақты жармасқы (Crossobamon eversmanni), жалаңсаусақты жармасқылар туысынан (Cyrtopodion) сұр жалаңсаусақты жармасқы ... ... ... ... (Teratoscincus) жалтырауық жармасқы (Teratoscincus scincus), ешкемерлер (агамалар) ... ... ... ... ... ... дала ешкемері (Trapelus sandguinolenta), батбаттар туысынан (Phrynocephalus) бұлтың құйрық батбат (Phrynocephalus guttatus), тақыр ... ... ... ... ... ... ... пен шұбар батбат (Phrynocephalus versicolor), кеселдер тұқымдасы ... ... ... ... сұр ... (Varanus ... ... тұқымдасы (Anguidae) ұршықсаптар туысынан (Anguis) ұршықсап кесіртке (Anguis fragilis), сауытты ... ... ... ... ... ... apodus), ... тұқымдасы (Scincidae) жалаңкөздер туысынан (Ablepharus) алай жалаңкөзі (Ablepharus ... ... ... тұқымдасы (Lacertidae) кесірттер туысынан (Eremias) түрлі түсті кесірт (Eremias arguta), торлы қабық кесірт (Eremias grammica) пен орта ... (Eremias ... ... ... туысынан (Lacerta) сұр немесе секіргіш кесіртке (Lacerta agilis), Жыландар отряд тармағы (Serpentes) айдаhартектестер тұқымдасы (Boidae) ... ... (Eryx) ... ... (Eryx tataricus) мен құм айдаhаршасы (Eryx milliaris), кәдімгі сарыбас жыландар ... (Natrix natrix) шөл ... ... ... оқ жылан (Psammophis lineolatus), сұр жыландар тұқымдасы (Viperidae) қалқан тұмсықтылар туысынан (Agkistrodon) ... ... ... немесе бозша жыланы (Agkistrodon halys), сұр жыландар туысынан (Vipera) дала сұржыланы (Vipera ursini) [34].
Ал, ... ... ... ... 2 ... 9 ... 15 туысына жататын 15 түрдің де жәдігерлері сақталған. (кесте 3). Олар: ... ... ... ... ... (Caiman) ... ... (Caiman crocodiles), Тасбақалар отряды (Testudines) құрлық тасбақалары тұқымдасы (Testudinidae) мадагаскар тасбақалары туысынан (Asterochelys) мадагаскар ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия тасбақасы (Agrionemys horsfeldi), теңіз ... ... ... жасыл тасбақалар туысынан (Chelonia) жасыл немесе сорпалық тасбақа ... mydas), ... ... ... ... су агамасы (Physignathus cocincinus), азиялық тау ешкемерлері туысынан (Laudakia) Кавказ ешкемері (Laudakia caucasica), Игуаналар тұқымдасы ... ... ... ... (Jguana) ... ... (Jguana iguana), ... туысынан (Basiliscus) дулығалы василикс (Basiliscus plumifrous), айдаhартектестер тұқымдасы (Boidae) тарқұрсақтылар туысынан (Corallus) итбас айдаһар (Corallus caninus), қарапайым ... ... (Boa) ... айдаhар (Boa constrictor), қара сарыбас жыландар тұқымдасы (Elapidae) нағыз кеңалқымдар туысынан (Naja) Орта Азия ... (Naja naja oxina), атпа ... ... (Echis) атпа құм жыланы (Echis carinatus), сұр жыландар туысынан (Vipera) армян сұр жыланы (Vipera xanthina raddei), сығыркөздер тұқымдасы (Scincidae) ұзынсирақты ... ... ... қалқаншалы сығыркөз (Eumeces scutatus), құбылғылар тұқымдасы (Chamaeleonidae), ... ... ... ... ... ... ... chamaeleon).
Кесте 3 - Биологиялық мұражайдағы бауырымен жорғалаушылар (Reptilia) класының систематикасы
Реттік саны
Бауырымен жорғалаушылардың систематикасы мен атауы
1
Бауырымен жорғалаушылар ... - Reptilia - ... ... - Testudines - Черепахи
Тұщысу тасбақалары тұқымдасы - Emydae - Пресноводные черепахи
Батпақ ... ... - Emys - ... ... ... - Emys orbicularis - Болотная черепаха
2
Су ... ... - Mauremys - ... ... ... - Mauremys caspica - ... ...
3
Құрлық тасбақалары туысы - Testudo - Сухопутные черепахи
Дала ... - Testudo ... - ... ... ... отряды - Squamata - Чешуйчатые
Кесірткелер отрядтармағы - Sauria - Ящерицы
Жармасқылар ... ... - ... - ... ... туысы - Crossobamon - Гребнепалые гекконы
Тарақсаусақты жармасқы - Crossobamon eversmanni - ... ... ... туысы - Cyrtopodion - Голопалые гекконы
Сұр жалаңсаусақты жармасқы - ... russowi - ... ... ... ... ... - ... - Сцинковый геккон
Жалтырауық жармасқы - Teratoscincus scincus - ... ... ... (агамалар) тұқымдасы - Agamidae - Агамовые
Жазық ешкемерлері туысы - Trapelus - ... ... ... - Trapelus ... - Степная агама
8
Батбаттар туысы - Phrynocephalus - Круглоголовки
Бұлтың ... ... - ... guttatus - ... ... ... батбаты - Phrynocephalus helioscopus - ... ... ... ... - ... ... - ... круглоголовка
11
Шұбар батбат - Phrynocephalus ... - ... ... ... ... - Varanidae - Варановые
Кеселдер туысы - Varanus - ... ... - Varanus griseus - ... ...
13
Ұршықсаптар тұқымдасы - Anguidae - Веретенициевые
Ұршықсаптар туысы - Anguis - ... ... - Anguis fragilis - ... ... ... ... ... - Pseudopus - Панцирные веретеницы
Сарыбауыр кесіртке - Pseudopus apodus - ... или ... ... ... - ... - ... ... - Ablepharus - Гологлазы
Алай жалаңкөзі - ... alaicus - ... ... ... ... ... - ... - Настоящие ящерицы
Кесірттер туысы - Eremias - ... ... ... - Eremias arguta - ... ... ... қабық кесірт - Eremias grammica - Сетчатая ящурка
18
Орта кесірт - Eremias ... - ... ... ... ... ... - Lacerta - ... ящерицы
Сұр немесе секіргіш кесіртке - Lacerta agilis - Прыткая ящерица ... ... ... - ... - Змеи
Айдаhартектестер тұқымдасы - Boidae - Ложноногие, или ... ... ... - Eryx - ... айдаһары - Eryx tataricus - Восточный удавчик
21
Құм айдаhаршасы - Eryx milliaris - ... ... ... ... ... - Natrix natrix - ... ... жыландары туысы - Psammophis - Песчаные змеи
Оқ жылан - Psammophis lineolatus - ... ... ... ... - ... - ... тұмсықтылар туысы - Agkistrodon - Щитомордники
Палласов қалқан ... ... ... жылан - Agkistrodon halys - Палласов щитомордник
24
Сұр жыландар ... - Vipera - ... ... - Vipera ursini - ... степная
Экзотикалық түрлер
1
Аллигаторлар тұқымдасы - Alligator - ... ... - Caiman - ... ... ... - Caiman crocodiles - Кайман крокодиловый
2
Тасбақалар отряды - Testudines - Черепахи
Құрлық тасбақалары тұқымдасы - ... - ... ... ... ... - Asterochelys - Мадагаскарские черепахи
Мадагаскар тасбақасы - Asterochelys yniphora - ... ... ... ... - ... - ... ... Азия тасбақасы - Agrionemys horsfeldi - Среднеазиатская черепаха
4
Теңіз тасбақалары тұқымдасы - ... - ... ... ... ... - Chelonia - Зеленые черепахи
Жасыл немесе сорпалық тасбақа - Chelonia mydas - ... ... ... ... ... - Agamidae - ... ... агамасы - Physignathus cocincinus - Водяная агама
6
Азиялық тау ешкемерлері ... - Laudakia - ... ... ... ешкемері - Laudakia caucasica - Кавказская агама
7
Игуаналар тұқымдасы - Iguanidae - ... ... ... - Jguana - Игуаны
Жасыл игуана - Jguana iguana - ... ... ... ... - ... - Василиски
Дулығалы василикс - Basiliscus plumifrous - Шлемопалый василикс
9
Жыландар отряд тармағы - ... - ... ... - Boidae - ... или ... туысы - Corallus - Узкобрюхие
Итбас айдаһар - Corallus caninus - ... удав ... ... туысы - Boa - Обыкновенные удавы
Кәдімгі айдаhар - Boa constrictor - ... удав ... ... жыландар тұқымдасы - Elapidae - Аспидовые змеи
Нағыз кеңалқымдар туысы - Naja - ... ... Азия ... - Naja naja oxina - ... ... ... жыландар туысы - Echis - ... құм ... - Echis ... - ... эфа ... жыландар туысы - Vipera - Гадюки
Армян сұр жыланы - Vipera xanthina raddei - ... ... ... тұқымдасы - Scincidae - Сцинковые
Ұзынсирақты сығыркөздер туысы - Eumeces - ... ... ... - Eumeces scutatus - ... ... ... ... - Chamaeleonidae - Хамелеона
Нағыз ... ... - ... - ... ... ... - ... chamaeleon - Обыкновенный хамелеон
3.2 ... ... ... ... витриналарында Қазақстанда мекендейтін сүтқоректілер класының 7 отрядына, 19 тұқымдасына жататын 39 түрдің ... мен ... ... Олар: Насекомқоректілер отряды кірпітектестер тұқымдасынан (Erinaceidae) құлақты кірпі (Hemiechinus auritus), көртышқандар тұқымдасынан (Talpidae) кәдімгі ... (Talpa europea) және ... ... ... ... жертесер (Sorex araneus), ал Қолқанаттылар отряды жалтыртұмсықты жарқанаттар (Vespertilionidae) ... ... ... ... ... ... ... жарқанат (Myotis blythi), қызғылт жарқанат (Nyctalus noctula), Кеміргіштер (Rodentia) отряды тиіндер (Sciuridae) тұқымдасынан тиін (Sciurus vulgaris), зорман (Spermophilus fulvus), ... ... ... ... қызылұрт сарышұнақ (Citellus erythrogenys) және тараққұйрық сарышұнақ (Spermophilopsis leptodactylus) бар. Осы ... ... ... ... жайра (Hystrix indica), қарақастар (Gliridae) тұқымдасынан орман қарақасы (Dryomys nitedula), бессаусақты қосаяқтар (Allactagidae) тұқымдасынан кіші қосаяқ (Allactaga elater), ... ... ... ... ... ... opimus) мен кіші ... (Meriones meridianus), аламантектестер (Cricetidae) тұқымдасынан ондатр (Ondatra zibethicus), кәдімгі соқыртышқан ... ... су ... (Arvicola terrestris), аламан (Cricetus cricetus), бұраубас не момақан (Myospalax myospalax), саз құндызының (Myocastor coypus) жәдігерлері бар. ... ... ... ... тұқымдасынан құм қояны (Lepus tolai), Жыртқыштардың отрядынан иттер (Canidae) тұқымдасына жататын 2 түр ... ит ... ... пен ... (Vulpes vulpes), ал сусарлар (Mustelidae) тұқымдасынан ақкіс (Mustela erminea), тас сусары (Martes foina), ... ... (Mustela ... ақ ... (Mustela ... ... күзен (Mustela altaica) мысықтектестер (Felidae) тұқымдасынан шұбар мысық (Felis libica) сақталған. Жұптұяқтылар отряды қуысмүйізділер (Bovidae) ... ... (Gazella ... ... (Saiga tatarica) және таутеке (Capra sibirica), бұғылар (Cervidae) тұқымдасынан елік (Capreolus pygargus) пен кермарал (Cervus nippon), ... ... ... ... (Moschus ... ... (Suidae) тұқымдасынан жабайы доңыздың (Sus scrofa) жәдігерлері, ал Тақтұяқтылар отряды ... ... ... құланның бас сүйегі (Equus hemionus) қойылған (4 кесте) [35].
Ал, Әлемдік сүтқоректілер класының 9 отрядына, 12 тұқымдасына, 16 туысына ... 18 ... де ... ... мен ... сақталған. Олар: Қолқанаттылар отряды, крыландар тұқымдасы, ұшар иттер туысынан (Rousettus) итбас жарқанат (Rousettus spinalatus). Кеміргіштер отряды, аламантектестер ... ... ... леммингтері туысынан (Myopus), орман леммингі (Myopus schisticolor). Қос күректісті қалталылар ... ... ... ... ... ... (Wallabia), батпақ валлабиі (Wallabia bicolor). Мүктістілер отряды, құмырсқажегіштер тұқымдасы ... алып ... ... (Myrmecophaga), үлкен құмырсқажегіш (Myrmecophaga tridactyla). Сауыттылар отряды, сауытты аңдар тұқымдасы (Dasypodidae), ... ... ... ... ... ... ... аң (Dasypus novemcinctus). Еттұмсықтылар отряды, пілдер тұқымдасы (Elephantidae), үнді ... ... ... үнді пілі (Elephas ... ... ... мартышкалар тұқымдасы (Cercopithecidae), лангурлар туысынан (Pygathrix), лангур (Pygathrix nemaeus), жасыл мартышкалар туысынан (Chlorocebus) жасыл ... ... ... ... ... ... ... (Cercocebus sp), гусар мартышкасы (Erythrocebus patas) мен мандрил (Papio sphinx), ... ... ... ... ... ... ... arachnoides), шимпанзелер туысынан (Pan) шимпанзе (Pan troglodytes) бар. Ал, жыртқыштар отряды (Carnivora), ... ... ... ... ... ... ... бас сүйегі (Odobenus rosmarus). Киттәрізділер отряды, кашалоттектестер тұқымдасы (Physeteridae), кашалоттар туысынан (Physeter) кашалоттың тісі ... ... ... ... (Delphinidae), ақбүйір дельфиндер туысынан (Delphinus) дельфиннің бас сүйегі (Delphinus ... ... ... ... ... ... туысынан (Balaenoptera) көк кит (Balaenoptera musculus). Жұптұяқылар отряды, түйелер тұқымдасы (Camelidae), ламалар туысынан (Lama) гуанако ламасының (Lama ... ... ... [36]. ... ... териофаунасының 7 отрядының (87,5%), 19 (54,3%) тұқымдасының, 33 (25,4%) туысқа жататын 39 (22%) түрі берілген (сурет 5).
Кесте 4 - ... ... ... ... ... саны
Сүтқоректілердің систематикасы мен атауы
1
Сүтқоректілер класы - Mammalia - ... ... ... ... ... ... - Eutheria, seu Placentalia
Насекомқоректілер отряды - Eulipotyphla - ... - ... ... тұқымдасы - Erinaceidae - Ежиные
Тұқымдастармағы - ... ... ... туысы - Hemiechinus - Ушастые ежи
Құлақты кірпі - ... auritus - ... еж ... - ... ... - Talpidae - Кротовые
Тұқымдастармағы - Talpinae
Кәдімгі көртышқандар туысы - Talpa - ... ... ... - Talpa europea - ... крот ... тұқымдасы - Soricidae - Землеройковые
Жертесерлер туысы - Sorex - ... ... - Sorex araneus - ... ... ... отряды - Chiroptera - Рукокрылые
Отрядтармағы - ... ... - ... ... ... ... - ... - Кожановые
Тұқымдастармағы - Vespertilioninae
Ергежейлі жарқанаттар ... - ... - ... ... - ... pipistrellus - Нетопырь-карлик
5
Түн жарқанаттары ... - Myotis - ... ... ... - Myotis blythi - Остроухая ... ... ... - Nyctalus - Вечерницы
Қызғылт жарқанат - Nyctalus noctula - Рыжая вечерница ... ... - Rodentia - ... - Sciuromorpha
Тұқымдасүсті - Sciuroidea
Тиіндер тұқымдасы - Sciuridae - ... - ... ... ... - Sciurus - ... - ... - Sciurus vulgaris - ... - Xerinae Osborn ... ... - ... - Суслики
Зорман - Spermophilus s fulvus - Суслик-песчаник
9
Қызылұрт сарышұнақ - Spermophilus s erythrogenys - ... ... ... - ... leptodactylus
11
Борша тышқандар туысы - Tamias - Бурундуки
Борша тышқан - Tamias sibirica - ... - ... - ... ... ... - ... - Дикобразовые
Тұқымдастармағы - Hystricinae
Жайралар туысы - Hystrix - Дикобразы
*Жайра - Hystrix indica - ... ... ... - ... ... - Gliridae - ... - Leithiinae
Орман қарақастары туысы - Dryomys - Сони ... ... - Dryomys nitedula - ... соня ... - ... - ... ... тұқымдасы - Allactactagidae - Пятипалые тушканчики
Тұқымдастармағы - Allactaginae
Жер ... ... - ... - ... зайцы
Кіші қосаяқ - Allactaga elater - ... ... ... - ... - ... - Gerbillinae
Үлкен құмтышқандар туысы - Rhombomys - Большие песчанки
Үлкен құмтышқан - Rhombomys opimus - ... ... ... ... ... - Meriones - ... песчанки
Кіші құмтышқан - Meriones meridianus - Полуденная песчанка
17
Тұқымдасүсті - Muroidea
Аламантектестер тұқымдасы - ... - ... - ... ... - Ondatra - ... - Ondatra ... - Ондатр
18
Тұқымдастармағы - Arvicolinae
Соқыртышқандар туысы - Ellobius
Кәдімгі соқыртышқан - Ellobius talpinus - Обыкновенная слепушонка
19
Су ... ... - Arvicola - ... водяные
Су тышқаны - Arvicola terrestris - Водяная полевка, или водяная крыса
20
Тұқымдастармағы - Сricetinae
Аламандар ... - Cricetus - ... ... алақоржын - Cricetus cricetus - Обыкновенный хомяк
21
Бұраубастектестер тұқымдас тармағы - Myospalacinae - ... ... - ... - ... ... - ... ... - Алтайский цокор
22
Отрядүсті - Octodontoidea
Тұқымдасүсті - Myocastorinae
Нутриялар туысы - ... - ... ... - ... coypus - Нутрия
23
Қоянтәрізділер отряды - Lagomorpha - Зайцеобразные
Қояндар тұқымдасы - ... - ... ... - Leporinae
Қояндар туысы - Lepus - Зайцы
Құм қоян - Lepus tolai - ... ... ... - ... - Хищные
Отрядтармағы - Caniformia
Инфраотряд - Cynoidea
Иттер тұқымдасы - Canidae - ... ... ... - ... - ... ... ит - Nyctereutes procyonoides - Енотовидная собака
25
Түлкілер туысы - Vulpes - Лисицы
Түлкі - Vulpes vulpes - ... ... - ... ... - ... - ... - ... мен күзендер туысы - Mustela - Ласки и хорьки
Ақкіс - Mustela ermiea - ... ... ... - Mustela nivalis - ...
28
Сарғыш күзен - Mustela altaica - ... ... ... - Mustela ... - ... ...
30
Сусарлар туысы - Martes - Куни́цы
Тас сусары - Martes foina - Каменная куница
31
Мысықтектестер тұқымдасы - Felidae - ... - ... ... - Felis - ... мысық - Felis libyca - Пятнистая, или степная ... ... ... - ... - Парнокопытные
Отрядтармағы - ... - ... ... - Bovidae - ... - ... ... туысы - Gazella - ... - Gazella ... - ...
33
Ақбөкендер туысы - Saiga - Сайги
Ақбөкен - Saiga tatarica - ... ... - ... ... - Capra - ... - Capra sibirica - ... горный козел
35
Инфраотряд - Pecora
Тұқымдасүсті - Cervoidea
Бұғылар тұқымдасы - Cervidae - Оленьи
Еліктер туысы - ... - ... - ... ... - ... ... - Cervus - ... олень - Cervus nippon
37
Құдырлар тұқымдасы - Moschidae
Құдырлар туысы - Moschus - Кабарги
Құдыр - Moschus ... - ... - ... - ... тұқымдасы - Suidae - Свиные
Доңыздар туысы - Sus - Свиньи
Жабайы ... - Sus scrofa - ... ... - ... - Непарнокопытные
Отрядтармағы - Hippomorpha
Жылқытектестер тұқымдасы - Equidae - Лошадиные
Жылқылар туысы - Equus - ... - Equus hemionus - ... ... түрлер
1
Қолқанаттылар отряды - Chiroptera - Рукокрылые
Отрядтармағы - Megachiroptera
Крыландар тұқымдасы - ... - ... - ... ... ... ... - ... - Летучие собаки
Итбас жарқанат - Rousettus spinalatus - Летучая собака
2
Кеміргіштер отряды - Rodentia - ... - ... ... - ... ... - Cricetidae - Хомяковые
Тұқымдастармағы - Arvicolinae
Орман леммингтері туысы - Myopus - ... ... ... - Myopus ... - ... лемминг
3
Қос күректісті қалталылар отряды - Diprotodontia - Двурезцовые сумчатые
Отрядтармағы - Macropodiformes
Кенгурулер тұқымдасы - ... - ... ... - ... ... - Wallabia - Валлаби
Батпақ валлабиі, Валлаби ... - Wallabia bicolor - ... ... ... ... - Pilosa - ... - ... тұқымдасы - Myrmecophagidae - ... - ... ... ... ... - ... - ... муравьеды
Үлкен құмырсқажегіш - Myrmecophaga tridactyla - Гигантский, или трехпалый муравьед
5
Плаценталылар инфракласы - Eutheria - ... ... - ... - ... аңдар тұқымдасы - Dasypodidae - Броненосцевые
Тұқымдастармағы - Dasypodinae
Тоғызбелдемшелі сауытты аңдар туысы - Dasypus - ... ... ... аң - Dasypus ... - ... девятипоясной
6
Отрядүсті - Tethytheria
Еттұмсықтылар отряды - ... - ... ... - Elephantidae - Слоновые
Үнді пілдері туысы - Elephas- Cлоны Индийские
Индийский слон - Elephas maximus - Үнді пілі ... ... ... - Primates - ... - ... - ... тұқымдасы - Cercopithecidae - ... - ... ... ... - Pygathrix - Лангуры
Лангур - ... nemaeus - ... ... туысы - Chlorocebus - Мартышки зеленые
Жасыл ... - ... aethiops - ... ... ... - Cereopithecus - Мартышки
Мангабей - Cercocebus sp. - Мангабей
10
Гусар Мартышкасы - ... patas - ... ... - Papio sphinx - Мандрил
12
Инфраотряд - Platyrrhini
Тұқымдастармағы - ... ... ... - ... - ... ...
Өрмекшітәрізді маймыл - Brachyteles arachnoides - Паукообразная обезьяна
13
Тұқымдасүсті - ... - ... ... - ... - Pan ... - ... отряды - Carnivora - Хищные
Отрядтармағы - ... - ... - ... ... - ... ... - Odobenidae - Моржиные
Морждар туысы - Odobenus - Моржи
Морж - Odobenus rosmarus - ... ... - Cetacea - ... - ... ... - ... - ... туысы - Physeter - ... - Physeter catodon - ... ... - ... - ...
Дельфинтектестер тұқымдасы - Delphinidae - Дельфиновые
Дельфины-белобочки туысы - ... ... - ... delphis - Дельфин
17
Отрядтармағы - Mysticeti
Жолақтылар ... - ... - ... ... ... - ... - Киты ... кит - Balaenoptera musculus - Cиний кит
18
Жұптұяқылар отряды - Artiodactyla - Парнокопытные
Отрядтармағы - ... ... - ... - ... ... - Lama - ... (гуанако) - Lama guanicoe - Лама гуанако ... ... ... ... территориясында мекендейтін сүтқоректілер класының 5 отрядына, 18 тұқымдасына жататын 45 түрі ... ... ... (Insectivora) отряды кірпілер тұқымдасынан (Erinaceidae) құлақты кірпі (Hemiechinus auritus) және қара кірпі (Paraechinus hypomelas), ал ... ... ... ... ... (Vespertilionidae) тұқымдасынан ергежейлі жарқанат (Pipistrellus pipistrellus), Кеміргіштер (Rodentia) отряды тиіндер (Sciuridae) тұқымдасынан тиін (Sciurus vulgaris), ұзынқұйрық сарышұнақ ... ... ... ... ... ... зорман (Spermophilus fulvus), сұр cуыр (Marmota baibacina) және борша тышқан (Eutamias sibiricus) бар. Осы ... ... ... ... бір түр - ұшар ... volans), ... ... тұқымдасынан жайра (Hystrix indica), қарақастар (Gliridae) тұқымдасынан қарақас (Dryomys nitedula), бессаусақты қосаяқтар (Allactagidae) тұқымдасынан кіші қосаяқ (Allactaga elater), үшсаусақты ... ... ... ... ергежейлі қосаяқ (Salpingotus crassicauda), аламантәрізділер (Cricetidae) тұқымдасынан ондатра (Ondatra ... ... ... ... ... кіші ... ... meridianus) және үлкен құмтышқанның (Rhombomys opimus) жәдігерлері бар. ... ... ... ... ... тұқымдасына жататын құм қояны (Lepus tolai) және шақылдақтар (Ochotonidae) тұқымдасынан дала шақылдағы (Ochotona pusilla) кездеседі. Сол ... ... ... ... ... ... ... жататын 5 түр: жанаттәрізді ит (Nyctereutes procyonoides), шүйебөрі (Canis aureus), қасқыр (Canis lupus), қарсақ (Vulpes corsac) пен ... (Vulpes vulpes), ... ... ... ... аю (Ursus arctos), ... ... тұқымдасынан ақкіс (Mustela erminea), тас сусары (Martes foina), сасық күзен (Mustela eversmanni), ... (Meles meles), ... ... (Vormela ... ... (Lutra lutra) және ... қара ... (Mustela lutreola) сақталған. Қорқау қасқырлар тұқымдасынан (Hyaenidae) ... ... ... (Hyaena hyaena), ал ... (Felidae) тұқымдасынан 6 түр: тұран жолбарысы (Panthera tigris virgata), қарақал (Felix caracal), шұбар мысық (Felis libica), сабаншы (Felis manul), ... (Lynx lynx), ... (Uncia uncia) ... ... (Artiodactyla) отряды қуысмүйізділер (Bovidae) тұқымдасынан қарақұйрық (Gazella subgutturosа), бөкен (Saiga ... және ... (Capra ... ... ... ... елік ... pygargus) және бұлан (Alces alces), ал жабайы шошқалар (Suidae) тұқымдасынан жабайы шошқа (Sus scrofa) жәдігерлері бар [37]. ... 12 түрі ... және ... ... ... ... (ХТҚО) Қызыл кітаптарына тіркелген (кесте 5) [38, 39].
Ал, Әлемдік сүтқоректілер ... 3 ... 5 ... 5 ... ... 5 ... де жәдігерлері бар. Олар Жыртқыштар отряды (Carnivora), иттер (Canidae) тұқымдасынан фенёк ... zerda), ... ... ... ... (Felis serval), Приматтар отряды (Primates), лоритәрізділер тұқымдасынан (Loridae) лорри, Кеміргіштер отряды (Rodentia), шиншиллатәрізділер (Chinchillidae) тұқымдасынан шиншилла, Қоянтәрізділер отряды ... ... ... ... ... ін қояны (Oryctolagus Liljeborg) (кесте 5) [37].
Мұражайдың көрме залында Қазақстан териофаунасының 5 отрядының (62,5%), 18 ... (51,4%), 36 ... (27,7%) ... 45 түрі (24,9%) бар, ал ... териофаунадан 4 отряд, 5 тұқымдас және 3 туысқа жататын 5 түр берілген (сурет 5).
*- ... ... ... ... ... 5 - Көрме залындағы сүтқоректілер класының (Mammalia) систематикасы
Реттік саны
Сүтқоректілердің систематикасы мен атауы
1
Сүтқоректілер класы - Mammalia - ... ... ... ... плаценталылар инфракласы - Eutheria, seu Placentalia
Насекомқоректілер отряды - Eulipotyphla - Насекомоядные
Отрядтармағы - Erinaceomorpha
Кірпілер тұқымдасы - ... - ... - ... ... ... ... - ... - Ушастые ежи
Құлақты кірпі - Hemiechinus auritus - Ушастый еж
2
Кәдімгі кірпілер туысы - Erinaceus - ... ... ... - ... ... - ... ... отряды- Chiroptera - Рукокрылые
Отрядтармағы - Yangochiroptera
Тұқымдасүсті - Vespertilionoidea
Жалтыртұмсықты жарқанаттар тұқымдасы- Vespertilionidae - ... - ... ... ... туысы - Pipistrellus - Нетопыри
Ергежейлі жарқанат - Pipistrellus pipistrellus - Нетопырь-карлик
4
Кеміргіштер отряды - Rodentia - ... - ... ... - ... ... тұқымдасы- Sciuridae - Беличьи
Тұқымдастармағы - Sciurinae
Тиіндер туысы - Sciurus - Белки
Тиін - Sciurus vulgaris - ... ... - Xerinae Osborn ... туысы - Spermophilus - Суслики
Ұзынқұйрық саршұнақ - Citellus undulatus - Длиннохвостый ... ... - Citellus relictus - ... суслик
7
Зорман - Citellus fulvus - Суслик-песчаник
8
Суырлар туысы - Marmota - ... cуыр - Marmota ... - ... ... ... ... туысы - Tamias - Бурундуки
Борша тышқан - Tamias ... - ... - ... ... ... - Pteromys - ... североазиатские
Ұшар - Pteromys volans - Летяга
11
Отрядтармағы - ... - ... ... тұқымдасы - Hystricidae - Дикобразовые
Тұқымдастармағы - Hystricinae
Жайралар туысы - Hystrix - ... - Hystrix indica - ... ... ... - Glirimorpha
Қарақастар тұқымдасы - Gliridae - Соневые
Тұқымдастармағы - Leithiinae
Орман ... ... - Dryomys - Сони ... - Dryomys nitedula - ... соня ... - ... - ... қосаяқтар тұқымдасы - Allactactagidae - Пятипалые тушканчики
Тұқымдастармағы - Allactaginae
Жер қояндары туысы - ... - ... ... ... - ... elater - Малый тушканчик
14
Үшсаусақты қосаяқтар тұқымдасы - ... - ... ... - ... ергежейлі қосаяқтар туысы - Salpingotus - Тушканчики карликовые ... ... ... - ... ... - ... карликовый тушканчик
15
Құмтышқандар тұқымдасы - Gerbillidae - Песчанковые
Тұқымдастармағы - Gerbillinae
Үлкен құмтышқандар туысы - ... - ... ... ... - ... opimus - ... песчанка
16
Кіші құмтышқандар туысы - Meriones - Малые песчанки
Кіші құмтышқан - Meriones ... - ... ... ... - Meriones libycus - ... песчанка
18
Отрядүсті - Glires
Қоянтәрізділер отряды - Lagomorpha - Зайцеобразные
Қояндар тұқымдасы - Leporidae - ... ... - ... ... туысы - Lepus - Зайцы
Құм қояны - Lepus tolai - Заяц-песчанник ... ... - ... - Пищуховые
Тұқымдастармағы - Ochotoninae
Шақылдақтар туысы - Ochotona - ... ... - Ochotona pussila - ... ... ... ... - ... - Хищные
Отрядтармағы - Caniformia
Инфраотряд - Cynoidea
Иттер тұқымдасы - Canidae - ... ... ... - ... - ... ... ... ит - Nyctereutes procyonoides - Енотовидная собака
21
Қасқырлар туысы - Canis - ... - Canis lupus - Волк ... - Canis aureus - ...
23
Түлкілер туысы - Vulpes - Лисицы
Түлкі - Vulpes vulpes - Лисица
24
Қарсақ - Vulpes corsac - ... - ... ... - Ursidae - Медвежьи
Тұқымдастармағы - Ursinae ... ... - Ursus - ... ... аю - Ursus arctos - ... ...
26
Тұқымдасүсті - Musteloidea
Сусартектестер тұқымдасы - Mustelidae - ... - ... ... - Martes - ... сусары - Martes foina - Каменная куница
27
Аққалақтар мен күзендер туысы - Mustela - ... и ... - Mustella ... - ... ... ... - Mustela - ... - Степной хорек
29
Европа қара күзені - Mustela lutreola - Европейская норка
30
Шұбар ... ... - Vormela - ... ... - Vormela ... - ...
31
Тұқымдастармағы - Melinae
Борсықтар туысы - Meles - Барсу́ки
Борсық - Meles meles - ... - ... ... - Lutra- ... - Lutra lutra - ... ... тұқымдасы - Hyaenidae - Гиеновые
Жолақ қорқау қасқырлар туысы - Hyaena - Полосатые ... ... ... - Hyaena hyaena - Полосатая гиена
34
Мысықтектестер тұқымдасы - Felidae - Кошачьи
Тұқымдастармағы - Felinae
Мысықтар туысы - Felis - ... ... - Felis libyca - ... ... - Felis manul - ... туысы - Lynx - Рыси
*Сілеусін - Lynx lynx - Рысь
37
Қарақалдар туысы - Caracal - ... - Felix caracal - ... - ... ... - Uncia - Ирбисы
*Барыс - Uncia uncia - ... ... или ... ... туысы - Panthera - Панте́ры
Тұран жолбарысы - Panthera tigris - Туранский тигр
40
Жұптұяқылар отряды - ... - ... - ... - Pecora ... ... - Bovidae - ... - Antilopinae
Газелдер туысы - Gazella - Газели
*Қарақұйрық - Gazella ... - ... ... туысы - Saiga - Сайгаки
Бөкен - Saiga tatarica - ... ... ... - Capra - ... - Capra sibirica - ... ... ...
43
Бұғылар тұқымдасы - Cervidae - Оленьи
Тұқымдастармағы - Alceinae
Еліктер туысы - ... - ... ... - ... pygargus - ... ... ... туысы - Alces - Лоси
Бұлан - Alces alces - ... - ... - ... ... - Suidae - ... ... - Sus - Свиньи
Жабайы шошқа - Sus scrofa - ... ... ... - ... - ... - ... - Cynoidea
Иттер тұқымдасы - Canidae - Псовые
Фенектер туысы - Fennecus - ... - Fennecus zerda ... ... - Felidae - ... ... - Felinae
Сервалдар туысы - Felis - ... - Felis serval - ... ... ... - Primates - ... - ... - Loroidea
Лоритәрізділер тұқымдасы - Loridae - Ло́риевые
Лори - ... pygmaeus - Лори ... ... - Rodentia - ... - ... - Chinchilloidea
Шиншиллатәрізділер тұқымдасы - Chinchillidae - Шиншилловые
Тұқымдастармағы - Chinchillinae
Шиншиллалар туысы - Chinchilla
Шиншилла - Chinchila chinchilla - ... ... - ... отряды - Lagomorpha - Зайцеобразные
Қояндар тұқымдасы - Leporidae - ... - ... ... туысы - Oryctolagus - Кролики
Еуропа ін қояны - Дикий ... ... - ... Liljeborg
Мұражайдың қорында Қазақстанда мекендейтін сүтқоректілер класының 7 отрядына, 30 ... 83 ... ... 146 түрдің жәдігерлері, тұлыбы мен бассүйектері қойылған. Олар: Насекомқоректілер отряды (Eulipotyphla) Кірпітектестер (Erinaceidae) тұқымдасы Құлақты кірпілер (Hemiechinus) туысынан ... ... ... ... Кәдімгі кірпілер (Erinaceus) туысынан қара кірпі (Erinaceus aethiopicus), кәдімгі кірпі (Erinaceus ... ... ... ... ... ... ... туысынан кіші ақтісті жертесер (Crocidura suaveolens) мен ... ... ... ... ... (Neomes) ... су жертесері (Neomes fodies), Жертесерлер (Sorex) туысынан кәдімгі жертесер (Sorex araneus) мен орташа жертесер (Sorex caecutienus), Ала ... ... ... ала ... ... ... ... (Talpidae) тұқымдасы Кәдімгі көртышқандар (Talpa) туысынан кәдімгі көртышқан (Talpa europea) мен ... ... (Talpa ... ... (Lagomorpha) отряды Қоянтектестер (Leporidae) тұқымдасы Қояндар (Lepus) туысынан құм қояны (Lepus tolai) мен ор қоян (Lepus turopaeus), Үй ... ... ... ... үй ... ... ... Шақылдақтар (Ochotonidae) тұқымдасы Шақылдақтар (Ochotona) туысынан дала шақылдағы (Ochotona pussila), ... ... ... pallasi), қызыл шақылдақ (Ochotona rutila), даур шақылдағы (Ochotona dauurica) мен алтай шақылдағы ... ... ... alpina), ... ... отряды Тиінтектестер (Sciuridae) тұқымдасы Тиіндер (Sciurus) туысынан тиін (Sciurus ... ... ... ... ұшар ... volans), ... ... (Tamias) туысынан борша тышқан (Tamias sibiricus), Сарышұнақтар (Spermophilus) туысынан зорман (Spermophilus fulvus), балпақ (Spermophilus major), ... ... ... ... сұр ... (Spermophilus сitellus), кіші сарышұнақ (Spermophilus pygmaeus) пен Тяньшань ... ... ... ... ... (Marmota) туысынан сұр cуыр (Marmota baibacina), көк суыр (Marmota menzbieri), қызыл суыр (Marmota caudata) мен дала ... (Marmota bobac), ... ... тұқымдасы Құндыздар (Castor) туысынан құндыз (Castor fiber), Қарақастектестер (Gliridae) тұқымдасы Орман қарақастары (Dryomys) ... ... (Dryomys ... Тышқандар (Sminthidae) тұқымдасы Тышқандар Sicista туысынан бір ... ... (Sicista ... ... (Seleviniidae) тұқымдасы Селевиниялар (Selevinia) туысынан жалман немесе қалқанқұлақ (Selevina betpakdalensis), Бессаусақты қосаяқтар (Allactactagidae) тұқымдасы Бессаусақты қосаяқтар (Allactaga) туысынан кіші ... ... elater), ... ... ... major), ... қосаяғы (Allactaga stvertzovi) мен секіргіш қосаяқ (Allaсtaga sibrica), Майқұйрықты ... ... ... тікқұлақ қосаяқ (Pygeretmus pumilio) пен Житков қосаяғы (Pygeretmus shitkovi), Үшсаусақты қосаяқтар (Dipodidae) тұқымдасы Үшсаусақты ергежейлі қосаяқтар (Salpingotus) ... ... ... ... ... ... heptneri) мен үшсаусақты ергежейлі қосаяқ (Salpingotus crassicauda), Жүнбалақ қосаяқтар (Dipus) туысынан жүндес қосаяқ (Dipus ... ... ... ... ... қосаяқ (Stylodipus telum), Құм тышқандары (Eremodipus) туысынан Лихтенштейн қосаяғы (Eremodipus Lichtenstein), ... ... ... ... Соқыр тышқандар (Spalax) туысынан алып көртышқан (Spalax giganteus) мен көртышқан (Spalax microphthalmus), ... ... ... Үй ... (Mus) туысынан қаптесер (Mus musculus) мен кішкентай қаптесер (Micromus minutus), Азия ... ... ... азия ... қаптесері (Аpodemus speciosus), дала қаптесері (Apodemus agrarius) мен орман қаптесері (Apodemus sylvaticus), Кәдімгі егеуқұйрықтар (Rattus) туысынан сұр ... (Rattus ... ... ... ... ... үнді немесе тақтатісті егеуқұйрық (Nesokia indica), Аламантектестер (Cricetidae) тұқымдасы Ондатрлар ... ... ... (Ondatra ... ... ... туысынан кәдімгі соқыртышқан (Ellobius talpinus), Сұр атжалмандар Cricetulus туысынан сұр атжалман (Cricetulus migratorius), Эверсман атжалмандары ... ... ... ... ... (Phodopus sungorus) мен Эверсман атжалманы (Allocricetulus eversmanni), Аламандар (Cricetus) туысынан аламан, алақоржын (Cricetus cricetus), ... ... (Myodes) ... қызыл тоқалтіс (Myodes rufocanus), европалық орман тоқалтісі (Myodes glareolus), қызыл ... (Myodes rutilus) пен ... ... (Myodes ... ... ... ... туысынан күмістісті тоқалтісі (Alticola roylei), жалпақбасты тоқалтіс ... ... пен ... ... (Alticola macrotis), Кәдімгі тоқалтістер (Lagurus) туысынан дала тоқалтісі (Lagurus lagurus), Сары тоқалтістер ... сары ... ... luteus), Су ... ... туысынан су тышқаны (Arvicola terrestris), Сұр тоқалтістер (Microtus) туысынан табынды тоқалтіс (Microtus socialis), су тоқалтісі (Microtus ... ... ... ... ... шабындық тоқалтісі (Microtus agrestis) мен кәдімгі тоқалтіс (Microtus arvalis), Бұраубастектестер (Myospalacinae) тұқымдасы Бұраубастар (Myospalax) туысынан бұраубас (Myospalax ... ... ... ... ... ... (Rhombomys) туысынан үлкен құмтышқан (Rhombomys opimus), Кіші құмтышқандар (Meriones) туысынан кіші құмтышқан (Meriones ... ... ... ... tamariscinus) мен қызылқұйрық құмтышқаны (Meriones libycus), Жайратектестер (Hystricidae) тұқымдасы ... ... ... ... (Hystrix indica) бар. Ал, ... (Chiroptera) отряды Жалтыртұмсықты жарқанаттар (Vespertilionidae) тұқымдасы Ергежейлі жарқанаттар (Pipistrellus) туысынан ергежейлі ... ... ... Түн ... (Myotis) туысынан үшкір құлақты жарқанат (Myotis blythi) пен мұртты жарқанат (Myotis mystacinus), Ымырт жарқанаттары (Nyctalus) туысынан қызғылт жарқанат (Nyctalus noctula), ... ... ... ... ... жарқанат (Vespertilio murinus), Кәдімгі жарқанаттар (Eptesicus) туысынан кәдімгі жарқанат (Eptesicus serotinus), Сұрқұлақ ... ... ... ... ... ... austriacus), Ақбауыр жарқанаттар Otonycteris туысынан ақбауыр жарқанат (Otonycteris hemprichi), Жиыреріндер (Tadarida) туысынан кеңқұлақты жарқанаттың ... ... ... бар. ... ... (отряды) Иттер (Canidae) тұқымдасы Жанаттәрізді иттер (Nyctereutes) туысынан жанаттәрізді ит (Nyctereutes procyonoides), Қасқырлар (Canis) туысынан қасқыр (Canis lupus), ... (Canis aureus) мен ит (Canis ... ... (Vulpes) ... ... (Vulpes vulpes) мен қарсақ (Vulpes corsac), Аюлар (Ursidae) ... ... (Ursus) ... қоңыр аю (Аrctos) мен ақ аю (Ursus maritimus), Сусартектестер (Mustelidae) тұқымдасы Сусарлар Martes туысынан тас сусары (Martes foina), ... ... (Martes martes) мен ... (Martes ... ... мен күзендер (Mustela) туысынан ақкіс (Mustella erminеа), ақ қалақ (Mustela nivalis), сасық күзен (Mustela-eversmanni), европа қара ... (Mustela ... сары ... (Mustela ... ... ... (Mustela ... су күзені (Mustela vison) мен қара күзен (Mustela putorius), Шұбар күзендер (Vormela) туысынан шұбар күзен (Vormela peregusna), ... (Meles) ... ... (Meles meles), ... (Lutra) ... ... ( Lutra lutra), Итбалықтар (Phocidae) тұқымдасы Нерпалар (Phoca) туысынан каспий ит ... (Phoca ... ... ит ... (Phoca ... ... нерпа (Phoca qroenlandica), Қорқау қасқырлар (Hyaenidae) тұқымдасы Жолақ қорқау қасқырлар (Hyaena) туысынан жолақ қорқау қасқыр (Hyaena hyaena), Мысықтектестер (Felidae) ... ... (Felis) ... ... ... (Felis libyca), ... (Felis manul) мен ... мысығы (Felis chaus), Сілеусіндер (Lynx) туысынан сілеусін (Lynx lynx), ... Caracal ... ... (Felix caracal), Барыстар Uncia туысынан барыс (Uncia uncia), ... ... ... ... ... (Panthera tigris) мен леопард (Panthera pardus), Қабыландар (Actinonyx) ... ... ... ... ал ... (Artiodactyla) отряды Қуысмүйізділер (Bovidae) тұқымдасы Газелдер (Gazella) туысынан қарақұйрық (Gazella subgutturosa), Ақбөкендер (Saiga) ... ... (Saiga ... Таутекелер (Capra) туысынан таутеке (Capra sibirica) мен Кавказдық тур (Capra caucasica), Қойлар (Ovis) туысынан үстірт ... (Ovis ... мен ... (Ovis ammon), Қодастар (Poephagus) туысынан қодас (Poephaqus grunniens), Бұғылар (Cervidae) тұқымдасы ... ... ... Елік (Capreolus pygargus), Бұғылар (Cervus) туысынан тоғай бұғысы (Cervus elaphuz), марал (Cervus sibiricus), бұғы (Cervus dama) мен ... бұғы (Cervus Nippon), ... (Alces) ... ... (Alces alces), Доңызтектестер (Suidae) тұқымдасы Доңыздар (Sus) туысынан жабайы шошқа (Sus scrofa), Құдыртектестер (Moschidaе) ... ... ... ... ... (Moschus moschiferus), Түйетәрізділер (Camelidae) тұқымдасы Түйелер (Camelus) туысынан қос өркешті түйе (Camelus bactrianus), сонымен қоса Тақтұяқтылар (Perissodactyla) отряды Жылқытектестер (Equidae) ... ... (Equus) ... ... (Equus ... ... (Equus caballus ... ат (Equus caballus) пен есек (Equus) бар.
Ал, Әлемдік сүтқоректілер класының 9 отрядына, 14 тұқымдасына, 19 ... ... 23 ... де ... ... мен ... бар. Олар: Жыртқыштар (Carnivora) отряды Иттер (Canidae) тұқымдасы Фенектер (Fennecus) туысынан фенёк (Fennecus zerda), Мысықтектестер (Felidae) тұқымдасы Сервалдар (Felis) туысынан ... (Felis serval), ... ... туысынан жолбарыс (Pahthera leo), Приматтар (Primates) отряды ... ... ... лори ... ... Шимпанзелер (Pan) туысынан шимпанзе (Pan troglodytes), Өрмекшітәрізді маймылдар (Brachyteles) туысынан өрмекшітәрізді маймыл (Brachyteles arachnoides), Мартышкалар (Cercopithecidae) тұқымдасы ... (Papio) ... ... (Papio рapio), ... (Chinchillidae) тұқымдасы Шиншиллалар (Chinchilla) туысынан шиншилла (Chinchila chinchilla), ... ... ... ... (Phoca) ... ... нерпа (Phoca hispida), Сивучтер (Otariidae) тұқымдасы Солтүстік теңіз мысықтары (Сallorhinus) туысынан теңіз мысығы (Сallorhinus ursinus), Кеміргіштер (Rodentia) ... ... ... ... Әсем ... ... ... индонезиялық тиін (Callosciurus prevosti), Тупайалар (Scandentia) отряды Тупайатектестер (Tupaiidae) тұқымдасы Кәдімгі тупайалар (Tupaia) ... ... (Tupaia glis), ... ... отряды Крыландар (Pteropodidae) тұқымдасы Ұшар түлкілер (Rousettus) туысынан крыландар (Pterops), Қос ... ... ... ... ... ... тұқымдасы Валлабилер (Wallabia) туысынан кенгуру (Macropus rufogriseus), Жұптұяқылар (Artiodactyla) отряды Қуысмүйізділер (Bovidae) тұқымдасы Бараны гривистые (Ammotragus) ... ... ... (Ammotragus levvia), Нильгаулар (Bоselaphus) туысынан нильгау (Bоselaphus tragocfmelus), ... ... ... көк гну ... ... мен ... гну (Connochaetes gnou), Тақтұяқтылар (Perissodactyla) отряды Жылқытектестер (Equidae) тұқымдасы Жылқылар (Equus) туысынан Бурчеллов зебрасы (Equus quagga), Секіргіштәрізділер (Macroscelidea) ... ... ... ... Алып ... ... ... слоновоухий прыгунчик бар (кесте 5) [40].
Сонымен мұражайдың қорында Қазақстан териофаунасының 7 отрядының (88%), 30 (86 %) ... 83 (64%) ... ... 146 (81%) түрі ... ... 6).
3.3 ... ... сүтқоректілердің жалпы коллекциясы мен Қазақстан бойынша аудандастырылуы
Сонымен қатар биология мұражайының көрме залы, витриналары мен ... ... ... аймақтары бойынша аудандастырылды (кесте 7). Қазақстан шартты түрде жеті ... ... ... ... - ... Батыс, Солтүстік, Шығыс, Оңтүстік - шығыс, Орталық. ... ... және ... ... омыртқалы жануарлардың түрлері бұл аудандарда біркелкі емес. Ең көбі оңтүстік - шығыс пен Орталық Қазақстан (76), ... ... ... (12), ең азы ... ... пен ... ... тіркелді (6), ал Батыс аймақтардан болашақта коллекцияларды толтыру жұмыстары жүргізілуі қажет.
Кесте 7 - Биологиялық мұражайдағы сүтқоректілердің жалпы коллекциясы мен ... ... ... ... jubatus
-
Allactaga jaculus
1,7
Allactaga severzovi
1,7
Allactaga sibirica
1,6,7
Allactaga elater
7
Alactagulus acantion
1,7,6
Alticola macrotis ... roylei ... ... ... alces ... levvia ... agrarius ... sylvaticus
1,6,7
Arvicola terrestris
6
Balaenoptera musculus
-
Bоselaphus tragocfmelus
-
Brachyteles arachnoids
-
Castor fiber
-
Canis lupus
-
Canis aureus
1
Capra sibirica ... pygargus ... prevosti ... lupus dingo
-
Cervus elapus
-
Cervus elaphus
-
Cervus nippon
-
Chinchilla ... aethiops ... fulvus ... relictus ... ...
6
Clethrionomys glareolus
-
Clethrionomys glareolus
6
Clethrionomys flater
6
Clethrionomys rutilus ... gnou ... ... ... cricetus ... ...
-
Delphinus delphis
-
Diplomesodon pulchellum
-
Dipus sagitta
6
Dyromys nitedula
6
Ellobius talpinus
6
Elephas maximus
-
Elephantulus sp.
Equis hemionus
-
Equus caballus przewalskii
6
Erinaceus ... ... ... patas ... galago ... manul ... lynx ... lidyca
6
Feli chaus
-
Felis caracal
-
Fennecus zerda
-
Gazella subgutturosa
6
Hemiechinus auritus
6
Hippotigris
-
Hystrix indica ... hyaena ... luteus ... guanicoe ... timidus ... tolai
6
Leopardus pardalis
-
Leptailurus serval
6
Lophocebus albigena
-
Lutra lutra
6
Lynx lynx
6
Lycaon pictus ... ... ... sphinx ... ... ... martes ... foina
6
Marmota bobac
6
Marmota menzbieri
6
Marmota baibacina
6
Marmota caudate ... ... ... libycus
-
Meriones meridianus
-
Mesocricetus auratus
-
Microtus gregalis
-
Microtus socialis
1
Microtus arvalis
1,6,7
Microtus agrestis
3
Microtus ... ... meles ... ... ... musculus
6
Mustela erminae
6
Mustela nivalis
6
Mustela sibirica ... altaica ... lutreola ... vison ... ... blythi
6
Myotis mystacinus
6
Myospalax myospalax
1
Myocastor coypus
-
Myopus schisticolor
-
Myrmecophaga tridactyla
-
Nasua narica
-
Neomys fodiens
-
Nesokia indica
-
Nyctalus noctula
6
Nyctereutes ... ... coucang ... rutila
6
Ochotona alpina
-
Ochotona pallas
7
Ochotona pusilla
7
Odobenus rosmarus
-
Ondatra zibethiсus
6
Orectolagus ... ... ammon ... dominus
-
Ovis orientalis
-
Panthera pardus
-
Panthera tigris
-
Panthera leo
-
Panthera
-
Pan troglodytes
-
Panthera tigris
-
Papio hamadryads
-
Phacochoerus aethiopicus
-
Phodopus sungorus ... caspica ... catodon ... ...
6
Plecotus austriacus
6
Pteromys volans
-
Pteropus sp.
-
Python
-
Pygathrix nemaeus ... opimus ... ... ... zhitkovi
7
Saiga tatarica
7
Salpingotus crassicauda
-
Salpingotus heptneri ... vulgaris ... ... ... araneus
6
Sorex caecutiens
-
Spalax giganteus
-
Spermophilopsis leptodactylus
6
Stylodipu telum
7
Sus scrofa
6
Spermophilus relictus
-
Spermophilus pygmaeus
6,7
Spermophilus s fulvus
6
Spermophilus major ... ... ... sibiricus
-
Talpa europea
-
Taurotragus oryx
-
Thalassarctos maritimus
-
Tupaia s. sp.
-
Uncia unciа
6
Ursus arctos
5
Vespertilio marinus
6
Vormela ... ... ... corsac
1
Wallabia bicolor
-
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүкіл жер бетіндегі биологиялық алуан түрлілікті сақтау биосфераның тұрақты даму концепциясының ... ... ... ... Қазақстан қалпына келетін қорларға бай, оған өсімдіктер мен ... ... ... ... тиімді пайдалану стратегиясы бар байлықты сақтап қалу және ... ... ... ... ... ... - ... келтірілген), биологияда - Жер бетінде тіршілік ететін барлық организмдердің және бұрын тіршілік еткен ... ... ... ... ... ... жеке түрлері мен түрлер тобының байланысын зерттейтін биологияның бір ... ... ... ... жеке белгілерді (морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық, экологиялық, т.б.) өз алдына ... ... ... ... организмдердің барлық жиынтығының жіктелімін жасау үшін қолданады. Жүйелеудің негізгі мақсаты - Жер ... ... ... (1,6 ... ... мен ... ... (350 мыңдай түрі) және микроорганизмдер түрлерін жан-жақты сипаттап, топтастыру. Биологияда көп жағдайда Жүйелеудің орнына таксономия - ... мен ... ... жүйелеу топтарын жіктеу принципі туралы ілім қолданылады.
Біздің зерттеу жұмысымыздың тақырыбы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің ... ... ... ... ... биомұражайда құстар класына жататын омыртқалылардың алуантүрлілігі көп болғандықтан және ол арнайы ... ... ... ... ... ... жорғалаушылар мен Сүтқоректілердің алуантүрлілігіне тоқталдық.
Биология мұражайындағы омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және сүтқоректілер) бір жүйеге келтіріліп, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан бойынша аудандастырылды. Алынған ғылыми мәліметтер мұражай қорында Қазақстан аумағында мекендейтін сүтқоректілер класының қанша отряды, тұқымдасы, ... және түрі бар ... ... ... ... Бұл зерттеу жұмысының нәтижесін жоғарғы оқу орындарында биолог, эколог мамандары үшін арнайы курстар оқуға пайдалануға болады.
Сонымен қорытындылай келсек ... ... ... ... ... ... мұражайы 1936 жылы биология факультетінің зоология кафедрасының жанынан ... ал 1949 жылы ... ... ... ... ... Биологиялық мұражайдың қорында 1890 жылдан бергі жинақтар (коллекциялар) бар. Биология ... ... ... ... ... ... сүтқоректілердің 2000-нан аса, бауырымен жорғалаушылардың 40-тай және қос мекенділердің 10-нан аса жәдігерлері сақталған.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің Биология мұражайының ... ... ... ... ... ... мен ... әлемінің жүйесі және алуантүрлігі, морфология, өсімдіктер және жануарлар географиясы, экология, табиғат байлықтарын пайдалану және ... ... ... ойдағыдай меңгеруге көмектеседі.
1.Мұражайда Қазақстанда мекендейтін Қосмекенділер класының 2 отрядына, 4 ... және 5 ... ... 6 ... ... әлемдік қосмекенділер класының 1 отрядына, 2 тұқымдасына, 2 ... ... 2 ... ... сақталса, Бауырымен жорғалаушылар класының 2 отрядына, 10 тұқымдасына және 18 туысына жататын 25 түрдің және Әлемдік Бауырымен жорғалаушылар класының 2 ... 9 ... 15 ... ... 15 ... де ... ... көрме залында Қазақстан териофаунасының 5 отрядының (62,5%), 18 тұқымдасына (51,4%), 36 туысқа (27,7%) жататын 45 түрі (24,9%) бар, ал ... ... 4 ... 5 ... және 3 туысқа жататын 5 түр берілген.
3.Витриналарда ... ... 7 ... (87,5%), 19 (54,3%) ... 33 (25,4%) туысқа жататын 39 (22%) түр бар болса, ал ... ... 10 ... 12 ... және 16 ... ... 18 түр берілген. Жалпы көрме залы мен витрина бойынша берілген сүтқоректілердің 85 түрінің ішінде 11 түрі ... және 1 түрі ... ... ... ... (ХТҚО) Қызыл кітаптарына тіркелген.
4.Мұражайдың қорында болса Қазақстан териофаунасының 6 отрядының (75%), 35 (91,4 %) ... 84 (64,6%) ... ... 151 (83,4%) түрі ... ал ... ... ... 9 отрядына, 14 тұқымдасына, 19 туысына жататын 23 ... ... ... мен ... бар.
5.Сонымен қатар биология мұражайының көрме залы, витриналары мен қорындағы сүтқоректілер Қазақстан аймақтары бойынша аудандастырылды. Мұражайдағы сақталған және ... ... ... ... түрлері бұл аудандарда біркелкі емес. Ең көбі оңтүстік - шығыс пен Орталық Қазақстан (76), орташа Оңтүстік ... (12), ең азы ... ... пен Шығыс Қазақстаннан тіркелді (6), ал Батыс аймақтардан болашақта коллекцияларды толтыру жұмыстары жүргізілуі қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* ... дело в ... ... XІX - нач. XX вв.), А., 1979. 21-26.
* Музееведение//под ред. профессор К.Г. Левыкина и др., Музей, 1988. ... 100 ... ... мира, сост. М.А. Ионина, Музей, 1999. - 100 ... ... Қ.С., ... ... ... // ... А. 2013 №2 . С. 26 - 27.
* Капитанов В.И. Индийский дикобраз или белохвостый дикобраз (1831)// ... ... ... 1977 а, т.1, ч. 2. С. ... ... Х.К. ... ... Красная книга Казахской ССР.
Алма-Ата, 1978, ч.1. С. 27-29
* Касабеков Б.Б. ... ... ... ... области (Животные). Алматы, 2006. С. 494-495.
* Воронцов Н.Н. Фауна СССР. Млекопитающие. 1982, т. 3, вып. 6, ч.1. 502 ... ... И.Г. ... и численность жирнохвостого карликового тушканчика//Редкие виды млекопитающих фауны СССР и их охрана. М.: 1973. С. 71-73.
* Старков И.Д. Биология и ... ... и ... М., 1947. 130с.
* Лобачев Ю.С. Европейская норка. Среднеазиатская выдра. Среднеазиатская каменная куница. Лесная куница//Млекопитающие ... ... 1982, т.3, ч. 2. С. 77-84; 170-176; ... ... ... Зоологического музея, том VIII, под редакций Н.Н. Плавильщикова, изд. Московского Университета, 1961. - 165 ... ... А.А. ... и ... диких кошек в СССР//Промысловые млекопитающие Казахстана. Тр. ... ... АН ... ... 1973, т. 34. С. ... Бекенов А.Б., Плахов К.Н. Каракал//Красная книга Казахстана. Т. 1, ч. 1, Алматы, 1996. С.242-243.
* ... В.Г., ... Н.П., ... П.Б. и др. ... ... ... М., 1967, т. 2, ч. 1. 1004 с.
* Слудский А.А. ... ... и ее ... ... зоол. АН КазССР. Алма-ата, 1956, т. 6. С. 3-27.
* Павлинов И.Я., (2 изд.) - М.: изд. МГУ, 2006. С. ... ... И.Я., ... ... ... ... ... музей МГУ, 2002. 133 с.
* Соколов В.Е. Систематика млекопитающих. Ч. 1,2,3. М.: Высш. школа, 1973, 1977, 1979. 432, 494, 528 ... ... В.Е. ... ... названий животных. Млекопитающие. Латинский-руский-английский-немецкий-французский. - 2-е изд., ... - М.: Рус. яз., 1988. - 352 ... ... М.Қ., Есжанов Б.Е. Жануарлар әлемінің биоалуантүрлілігі (Сүтқоректілер). 4 - бөлім: Бакалаврлар мен магистранттарға арналған оқу ... - ... ... ... 2007. - 272 б.
* Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species cum ... ... ... locis. Editio decima, ... V. 1. ... Laurentii Salvi, 824 p.
* Anderson S., Jones J.K. Orders and families of resent mammals of the World. N.Y.: Wiley and Sons, 1984. 686 p.
* Cuvier G. Lecons Anatomie ... Paris: Baudin, 521 p.
* Geoffroy ... E., Cuvier G. Memoire sur une nouvelle division des ... Encycl., 1 ann., ii: 164 p.
* ... Э. ... ... ... Кн. II. Общая история происхождения видов. СПб: Науч. мысль, 1978. 382 с.
* Ламарк Ж.Б. ... ... т. 1. М. - Л.: ГИЗ ... мед. Лит., 1931. 330 с.
* Gill T. ... of the families of mammals with analytical tables // Smith. Misc. Coll. V. 11. Art. 1. P. 1-98.
* Simpson G.G. The ... of ... and a ... of mammals // Bull. Amer. Mus. Nat. Hist. 1943. V. 85. P. 1-350.
* Cuvier G. Le regne animal, vol. 1. Paris: ... 1844. ... Shoshani J., McKenna M.C. Higher ... relationships among extant mammals based on morphology, with selected comparisons of results from molecular data // Mol. Phylog. Evol. V. 9. № 3. 1836. P. 572-584.
* ... О.Л., ... И.Я. ... ... - М.: Изд во МГУ. 2002. С. ... ... ... фонда фауны Казахской ССР. ч.1. Позвоночные животные. - Алма-Ата: Наука, 1989. - 215 с.
* Жұмалиев М.Қ., ... Б.Е. ... ... ... ... ... 2 - ... Бакалаврлар мен магистранттарға арналған оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2007. - 142 б.
* ... А.И. ... ... ... ... ... ... түрлілігі. Ғылым әлемі студенттер мен жастар арасындағы ... А. 2013. - 23 ... ... А.И. ... ... витриналарындағы Әлемдік териофаунасының алуан түрлілігі. Ғылым әлемі студенттер мен жастар арасындағы ... А. 2013. - 5 ... ... А.И. ... ... көрме залындағы териофаунаның алуан түрлілігі. Ғылым әлемі ... мен ... ... ... А. 2012. - 16 ... ... книга Казахстана. Том-1. Алматы, 1996. - 327 с.
* По страницам Красной книги Казахстана. Позвоночные животные ... 2004. - 59 С.
* ... И.Е. ... ... ... М., 1990. - 728 с.
Түйін
Магистрлік ... 80 ... 7 ... 7 суреттен және 1 картадан тұрады. Пайдаланған әдебиеттер тізіміне 40 еңбек ... Бұл ... ... Тұңғыш рет университеттің Биологиялық мұражайында сақталған әрі көрсетілуге қойылған құрлық омыртқалы жануарлары (Қосмекенділер, Бауырымен жорғалаушылар және Сүтқоректілер) тиісті таксономиялық ... ... ... ... ... биомұражайдың көрме залындағы, витриналарындағы және қорындағы омыртқалы жануарлар (қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, ... ... И.Я. ... жаңа ... ... ... бойынша аудандастырылды.
Резюме
Магистерская диссертация состоит из 80 страниц, 7 таблиц, 7 ... 1 ... ... ... литературы составляет 40 источников. В этой исследовательской работе впервые рассматривается биоразнообразие позвоночных животных (Рептилий, ... и ... ... ... ...
В ходе работы позвоночные (Рептилий, Пресмыкающихся и ... ... ... ... и фонда были классифицированы по современной систематике И.Я. Павлинова и районированы по Казахстану.
Summary
Master's thesis consists of 80 pages, 7 tables, 7 photos, 1 map. The list of ... is 40 sources. In this research for the first time ... ... of ... ... reptiles and mammals) ... Museum of the ... In the course of ... ... reptiles and mammals) animals halls, shop windows and the fund have been codified by modern taxonomy I.J. ... and zoned for ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Өр Алтайға хош келіпсіздер!8 бет
Биологиялық әралуандылық7 бет
Био алуантүрлілікті сақтау мәселелері5 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Азаматтық қорғаныс және жануарлардың жаппай қарулық зақымданудан қорғау60 бет
Алматы облысы М.Бейсебаев атындағы агробизнес және менеджмент колледжінде «Тұрақты ток машиналарының құрылысы және жұмыс істеу принципі» тақырыбына оқыту әдістемесін жасау57 бет
Алуантүрлі жабайы өсімдіктер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь