Үрмебұршақтың сорт үлгілерін белоктық мөлшері, аминқышқылдық құрамына қарай сипаттау және жоғары белсенді антиқоректендіруші компоненттері бар үлгілерді анықтау жолдары

Дәнді-бұршақты дақылдар адам және жануар қорегіндегі өсімдік белоктары, майлары, көмірсулардың маңызды көзі болып табылады. Дәнді-бұршақтылардың жеке сорттарының тағамдық құндылығын тағамдық заттардың құрамына қарай емес , ондағы жеңіл сіңірілетін формаларына байланысты талдайды.
Дәнді-бұршақты дақылдардың ішінде үрмебұршақ жетекші орындардың бірін алады және әлемнің 70 мемлекетінде өсіріледі.Әлемнің көптеген ғалымдары жоғары активті табиғи қосылыстардың қосымша көздерін анықтау мақсатында өсімдіктердің биоскринингімен айналысады.Үрмебұршақ осы объектілердің бірі болып табылады. Химиялық құрамына қарай үрмебұршақ дәндері бірегей және халықты құнды белокпен қамтамасыз ететін маңызды азықтардың тобына кіреді. Бұдан басқа, үрмебұршақтың белоктық кешені үрмебұршақты биотехнологиялық қайта өңдеу және олардың негізінде ауыл шаруашылығы мен медицина үшін фитопрепараттарды алу тұрғысынан перспективті ететін лектин, протеиназа ингибиторлары, цианогенді гликозидтер сияқты өсімдіктердің қорғаныш реакциясына қатысатын биологиялық стимуляторлардан тұрады. Лектиндер бұл- гликопротеиндер класына жататын және биополимерлердің көмірсу лигандтарын арнайы және кері байланыстыру қасиеті бар табиғаты ферментативті емес белоктар [1]. Лектиннің бірегей қасиеттері клеткаларды бөлу үшін әр түрлі гликоконъюгаттардың аффинді адсорбенті ретінде, сонымен қатар спецификалық зондтар ретінде кең және табысты қолданылуына шартталады. Лектиндердің гормональды әсерге ие екендігі және әр түрлі физиологиялық әсерлерді шақыратындығы табылған. [2].
Қазіргі уақытта Қазақстан үшін отандық өсімдік ресурстары, соның ішінде қазақстандық перспективті үрмебұршақтың сорт үлгілерінің анализі мен мобилизация жағдайы үлкен теориялық және практикалық қызығушылық болып саналады. Зерттеу деректері белоктық компоненттердің әр түрлі клеткалық үлгілердегі ықпалын зерттеуге, оларды бөлудегі биотехнологиялық тәсілдерді жете зерттеуге және өсімдіктерді қорғау құралдарының, сонымен қатар дәрілер мен диагностикумдардың өндірісінде алдағы қолданылуының жаңа көздерін анықтауға мүмкіндік береді.
Биотехнологиялық тәсілдерді ауыл шаруашылық өндірісіне енгізу жаңа ресурстарды үнемдейтін, экологиялық таза және қауіпсіз технологиялардың дамуына мүмкіндік береді.
Зерттеу объектісі ретінде қазақстандық, ресейлік, шетелдік селекцияның Phaseolus vulgaris L. үрмебұршақ сорт үлгілері саналады.
1 Канделинская О.Л., Грищенко Е.Р., Обуховская Л.Б. Лектины лекарственных растений дикорастущей флоры Беларуси: перспективы использования // Вестник фонда фундаментальных исследований 2009. – № 2. – С.169–182.
2 Гагарина И.Н., Павловская Н.Е. Инновационный подход к применению белковых компонентов в биотехнологии // Вестник ОрелГАУ . – 2008.– № 1.– С.36–38.
3 Павловская Н.Е. Белковый комплекс зернобобовых культур и пути повышения его качества - Орел: ОГАУ, 2003. – 216 с.
4 Кольман Я., Рем Г. Наглядная биохимия. – М.: Мир, 2000. – 470 с.
5 Задорин А.Д. Селекция, семеноводство зернобобовых и крупяных культур: состояние, проблемы, перспективы // Вестник Семеноводства. – 2001.– №4.– С. 24–31.
6 Добруцкая Е.Г., Мусаев Ф.Б., Скорина В.В., Петрова Н.Н., Кардис Т.В. Метод электрофоретического анализа запасных белков для оценки сортовой изменчивости фасоли // Вестник Белорусской Госсельхозакадемии.– 2007.–№ 4. – С.50–54.
7 Gupta A.J. Seed protein profiles and cultivar identification in garden pea (Pissumsativum L.) // Indian J. Gen. – 2008. – V.68. – № 3. – Р.283–287.
8 Задорин А.Д., Шелепина Н.В., Шумилин П.И. Биохимическая оценка сортов зернобобовых и крупяных культур нового поколения // Материалы конференции «Актуальные проблемы инноваций с нетрадиционными растительными ресурсами и создания функциональных продуктов». – Москва. – 2001 г. – С. 50–53.
9 Чебан А., Тома З., Ганя А. Полиморфизм белков семян в характеристике гене-тического разнообразия фасоли из коллекции exsitu // Вестник Киевского национального университета им. Т.Шевченко. – 2009.– № 25(27). – C. 153–155.
10 Корниенко Н.Н., Бобков С.В., Кондыков И.В., Бутримова Н.А. Компонентный состав запасных белков линий гороха с многоцветковым апикальным цветоносом // Вестник ОрелГАУ. – 2012. – № 3(36). – C. 56–58.
11 Павловская Н.Е., Гагарина И.Н. Молекулярные маркеры в решении сохранения биологического разнообразия и паспортизация сортов сельскохозяйственных культур // Вестник ОрелГАУ. – 2007. – № 4. – C. 30–32.
12 Заостровных В.И. Иммунологическое изучение исходного материала зернобо-бовых культур // Почва, жизнь, благосостояние: Сб. матер. Всерос. конф.– Пенза, 2000.– С. 263–266.
13 Задорин А.Д. Проблемы научного обеспечения производства зернобобовых и крупяных культур // Вестник РАСХН. - 2002.– № 15.– С.43–48.
        
        ТEРМИНДEР ТІЗІМІ ЖӘНE ҚЫCҚAРТЫЛҒAН CӨЗДEР
Ақуыз - молекулалары өте күрделі болатын аминқышқылдар қалдықтарынан құралған органикалық зат; тірі ... тән ... ... ... қосылыс. Ақуыз ағзалар тіршілігінде олардың құрылысы, дамуы мен зат ... ... ... әр ... өте ... ... атқарады
Аминқышқылдар - молекуласында амин (~NH2) және карбоксил (-СООН) топтары бар органикалық қосылыстар.
Альбуминдер - молекулалық массалары ... ... ... ... ... суда тұздар, қышқылдар және негіздер ерітінділерінде жақсы ериді.
Глобулиндер - тұздардың ... ... ... ... суда ... ... ... Глобулиндер аммонийсульфатының 50% ертіндісінде тұнбаға түседі.
Лизин - ξ-диаминокапрон қышқылы, ... ... ... ... ... және ... ақуыздар құрамына кіреді
Метионин-алифаттық құрамында күкірті бар α - аминоқышқылы. Суда ... ... ... ... ... Көптеген ақуыздар мен пептидтер құрамында болады (метионин-энкефалин, метионин-окситоцин
Триптофа́н - (β-индолиламинопропион қышқылы) -ароматтық ... Екі ... ... формада -L және D және рацемат (DL) түрінде болады.
Глутамин - ... ... ... ... ... 20 ... бірі болып табылады.Глутаминполярлы, зарядталмаған жәнемоноаминодикарбонглутамин қышқылының амиды болып табылады,глутаминсинтетазаның әсерінен тікелей аминдену нәтижесінде ... ... - ... қышқылы мен солерод негіздерінің әрекеттесуі нәтижесінде түзілетін тұз.
Аланин ... ... ... ... ... құрамына кіреді. β-аланин - биологиялық активті қосылыстар құрамында кездеседі.
Проли́н - (пирролидин-α-карбон қышқылы)-гетероциклдықаминоқышқыл (иминоқышқыл). Екі ... ... ... - L және D, сонымен бірге рацемат түрінде болады.
ТИА - Трипсин ингибиторларының активтілігі
ХИА - Химотрипсин ингибиторларының ... - ... ... ... - ... қоректік ортасы
В5 - Гамборг-Эвеленг қоректік ортасы
2,4-Д - 2,4-дихлорфеноксисірке қышқылы
БАП - 6-бeнзиламинопурин
КІРІСПЕ
Дәнді-бұршақты дақылдар адам және жануар қорегіндегі өсімдік белоктары, майлары, көмірсулардың ... көзі ... ... ... жеке ... ... ... тағамдық заттардың құрамына қарай емес , ондағы жеңіл сіңірілетін формаларына байланысты талдайды.
Дәнді-бұршақты ... ... ... ... ... ... алады және әлемнің 70 мемлекетінде өсіріледі.Әлемнің көптеген ғалымдары ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатында өсімдіктердің биоскринингімен айналысады.Үрмебұршақ осы объектілердің бірі болып табылады. Химиялық құрамына қарай ... ... ... және ... ... белокпен қамтамасыз ететін маңызды азықтардың тобына кіреді. Бұдан басқа, үрмебұршақтың белоктық кешені үрмебұршақты биотехнологиялық қайта өңдеу және олардың ... ауыл ... мен ... үшін ... алу ... ... ... лектин, протеиназа ингибиторлары, цианогенді гликозидтер сияқты өсімдіктердің қорғаныш реакциясына қатысатын биологиялық стимуляторлардан тұрады. Лектиндер бұл- гликопротеиндер класына жататын және ... ... ... ... және кері байланыстыру қасиеті бар табиғаты ферментативті емес белоктар [1]. Лектиннің бірегей қасиеттері ... бөлу үшін әр ... ... ... ... ... сонымен қатар спецификалық зондтар ретінде кең және табысты қолданылуына шартталады. Лектиндердің гормональды әсерге ие екендігі және әр түрлі физиологиялық әсерлерді ... ... [2]. ... ... ... үшін ... өсімдік ресурстары, соның ішінде қазақстандық перспективті үрмебұршақтың сорт үлгілерінің ... мен ... ... ... ... және ... ... болып саналады. Зерттеу деректері белоктық компоненттердің әр түрлі клеткалық үлгілердегі ықпалын зерттеуге, оларды бөлудегі биотехнологиялық ... жете ... және ... ... ... ... ... дәрілер мен диагностикумдардың өндірісінде алдағы қолданылуының жаңа көздерін анықтауға мүмкіндік береді.
Биотехнологиялық тәсілдерді ауыл шаруашылық өндірісіне енгізу жаңа ... ... ... таза және ... ... ... ... береді.
Зерттеу объектісі ретінде қазақстандық, ресейлік, шетелдік селекцияның Phaseolus vulgaris L. ... сорт ... ... ... сорт ... ... ... аминқышқылдық құрамына қарай сипаттау, жоғары белсенді антиқоректендіруші компоненттері бар үлгілерді ...
1. ... сорт ... ... мөлшерін анықтау;
2.Антиқоректік заттардың мөлшерінің биоскринингі және лектиндерді алу үшін ... сорт ... ... ... және ... ... ... дәндерінің аминқышқылдық құрамын анықтау;
4.Үрмебұршақ сорт үлгілерінің әр түрлі мүшелерінен лектин активтілігін ... ... ... ... ... сорт ... белоктық мөлшері мен антиқоректендіруші заттардың: лектиндер, протеиназа ингибиторлары және α-амилаза белсенділігі ... ... ... ... Зерттелген сорт үлгілерінің ішінде және белоктың максимальды мөлшерімен ерекшеленген және ең көп ... ... және ... ... ... ие ... Қазақстандық, ресейлік және шетелдік селекциядағы сорт үлгілеріне алғаш жүргізілген аминқышқылдық талдау алмастырылмайтын амин қышқылдардың ... ... ... ... ... сорт үлгісі лизин және лейцин сияқты алмастырылмайтын амин қышқылдардың көп мөлшерімен сипатталды. ... ... ... ие және ... қабілетті үрмебұршақ сорт үлгілері анықталды.
Практикалық маңыздылығы. Үрмебұршақтың белоктық кешенін зерттеу бойынша нәтижелер лектиннің және ферменттер ингибиторларының жоғары белсенділігі бар ... сорт ... ... ... ... Берілген түрлердің каллустық дақылдарын алуға ұсынылған хаттама лектиндер, трипсин және химотрипсин ингибиторларын клеткалық биомассадан бөліп алу және олардың ... әр ... ... және ... факторларға өсімдіктердің төзімділігін арттыратын биопрепараттарды алудағы биотехнологиялық тәсілдердің дамуына ... ... ... ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1Дәнді-бұршақты дақылдардың белоктық компоненттері және олардың химиялық және полипептидтік құрамы
Соңғы жылдары дәнді-бұршақты дақыл өнімдерінің сапасының жақсаруы ... ... ... ... дән мен ... ... белок мөлшерінің өсуі; мөлшерінің, теңгерімділігінің, амин қышқылдарының қол жетімділігінің көбеюі есебінен белоктың тағамдық құндылығының ... ... және ... ... ... ... жетуі; антиметаболиттер мен токсикалық заттардың концентрациясының төмендеуі.Аталған бағыттардың ішінде белоктың сандық және сапалық ... ... ... аса ... орын ... ... мөлшері мен сапасы факторлардың екі тобына тәуелді: өсірілу жағдайы және генотиптің ерекшеліктері [3]. Белок мөлшерінің деңгейіне әсер ету ... ... ол ... ... ... ... болады: ауа райы, өсіру технологиясы, топырақ түрлері, сорттың генетикалық артықшылықтары.Дәнді-бұршақты дақылдарға қатысты симбиотикалық азотфиксацияның қарқындылығы факторы мен генотиптің ... ... ... ... мөлшеріне аса маңызды әсер ететінін ескеру керек.
Белок мөлшері өте жоғары дәнді-бұршақты дақылдарға жатады: соя, бөрібұршақ, сиыржоңышқа, әйкен, жемдік бұршақтар, ... ... ... белок мөлшері бидай мен арпаға қарағанда1,7- 2,8 есе көп.Мысалы, үрмебұршақ (Phaseolus vulgaris L.) ... сорт ... және ... жағдайына тәуелді орта есеппен 20-30% белок, кейбір сорттарда 40%-ға дейін, 1,8-2,0% май, 60%-дай көмірсу бар. Сонымен қатар, үрмебұршақта тиаминнің 3,1-5,0 ... ... ... ... және ... ... көзі бар [4]. Бұршақты дақылдардың дәндерінде, шөбінде және сабанында астық ... ... ... ... мөлшері 2-3 есе көп.Бұршақтылардың дәндерінде астық дақылдарына қарағанда крахмал аз, қант бірнешеге көп, ал басқа заттардың мөлшерінде айырмашылық жоқ ... ... ... ... ... 80%-ын құрайтын артық белоктар негізінен глобулин, альбумин, глютелиндер түрінде болады. ПАТ электрофорез, автоматты анализаторлар және басқа әдістердің көмегімен жүргізілген зерттеулердің ... ... ... ... ... біртекті еместігі тіркелген [6]. Осыдан мөлшеріндегі, құрамындағы және ... ... ... қозғалғыштығының маңызды туыстық, түрлік және сорттық айырмашылықтары белгіленген. Альбуминдер мен ... ... ... ... жеке белоктардың күрделі қоспасынан тұрады. Глобулиндер бір-бірімен молекулааралық дисульфидтік көпірлер арқылы байланысқан суббөліктерден тұратын белоктық полимерлер. Дәнде белоктан басқа белоктық емес азот ... бос амин ... ... тізбекті пептидтер және пиримидиндік негіздер, нуклеотидтер және т.б. Белоктық емес азоттың мөлшері тұқымның өнуі кезінде бірден артады, әрі ... ... ... ... әр түрлі генотиптерде біркелкі емес [7].
Альбуминдер және ... ... ... бақылау дәннің жетілу кезеңінің барлығында бақыланады. Глобулиндердің өзгеру сипаты әр түрлі генотиптерге белгіленген, альбуминдік фракция жасыл дән стадиясынан ... ... ... ... қалыппен өзгереді. Глобулиндер және альбуминнің бес түрінің аминқышқылдық құрамын ... ... ... ... ... цистеин, метионин және тирозиннің жоғары мөлшері, ал ... ... ... ... қышқылы және лейциннің жоғары мөлшері тән екендігін көрсетті [8].
Асбұршақ, соя, үрмебұршақтағы артық глобулиндердің ... мен ... ... ... ... шолу ... А., ... Н.Н., Павловский Н.Е. еңбектерінде ұсынылған [9-11], олар ... қор ... ... ... және ... ... ... бойынша ажыратылатын көптеген формаларының болуымен сипатталады деп санайды.
Дәнді-бұршақты дақыл дәндерінің ... ... ... ... ... ... бір ... қатынаста біртіндеп жинақталады, әдеттегідей жиынтық белокта глобулиндердің үлесіне 70-тен 95%-ке дейін, ... 5 - 30% ... ... жеке ... ... ... әр ... факторлардың әсерінен айтарлықтай өзгерістерге ұшырауы мүмкін.
Дәнді-бұршақты дақылдардың белоктық кешенінің ... мен ... ... ... ... қазіргі уақытта жинақталған. Асбұршақ пен басқа бұршақтылардың әр түрлі сорттарының дәндерінің белоктарыныңкомпоненттік құрамынан иммунохимиялық ... ... ... ... ... ... ... құрамы және оған кіретін альбуминдер мен глобулиндер айқындалған сорттық және түрлік ерекшеліктермен сипатталады. Селекция үрдістерінде идентификациялау әдістемесін шығаруға мүмкіндік ... ... пен ... ... мен мутанттарының белоктық фракциялары да ерекшелікке ие [12].
Дәнді-бұршақты дақыл дәндердің белоктары аса бағалы ауыстырылмайтын амин ... бірі ... бай ... бірақ метионин және триптофан сияқты бағалы аминқышқылдарының аз болуы оның тағамдық ерекшелігін төмендетеді ... ... ... ... әсер ... гендермен бақыланатын полиморфты белгі болып табылады. Қазіргі уақытта аса үлкен қызығушылық құрамындағы аса бағалы ауыстырылмайтын амин қышқылдарын жоғарылату ... ... ... жақсарту, маңыздылығы азырақ компоненттердің құрамын азайту есебінен аса бағалыларын көбейту болып отыр.
Белок спектрлері модификациялаушы факторлардың әсерінен ... ... ... ... ... және иммунофорез көмегімен бұршақты дақылдардың систематикалық айырмашылықтарын идентификациялауға мүмкіндік туды. ... су ... ... 28-36 ... глобулин спектрі 10-21 компонент, екпе сиыржоңышқада - 13, сояда - 16, кәдімгі жасымықта - 15, ... - 9-дан 16-ға ... ... ... Бұршақты дақылдардың белоктық құрамы мен филогенетикалық жасының арасында қызықты заңдылық бекітілген. Физиологиялық көне формаларда ... ... ... ... жақсы еритін глобулиндер эволюциялық жас формаларға қарағанда көп болатындығы көрсетілген [15].
Дәнді-бұршақты дақылдарды толық ... ... ... мен ... көп және аз жағдайда асбұршақтың легумені мен вицилиніне ұқсас, әйткенде, сиыржоңышқада, ... ... ... бар, ... тұқымдасының барлық өкілдеріне тән.Үрмебұршақтың барлық түрлерінде жеке жағдайда тек ... ... ... және ... ... фазеолин бар.
Бұршақтылардың дәндерінің белоктық фракциясының генетикалық анықталған компоненттік құрамы оларды біріктіру және жеке ... ... ... ... ... анық ... мүмкіндік береді. Дәнді-бұршақты дақылдардағы белоктық, жеке амин қышқылдарының құрамы және белоктық фракция ... ... ... ... ... оның құрамының көбеюі және сапасының жақсаруындағы шынайы мүмкіндіктер туралы айтады [16]. Бұл жолдағы ... ... ... ... ... ... және өнімділіктің арасындағы корреляциялардың болуында. Дән өнімі мен ондағы белок құрамы арасындағы теріс корреляция белок және көмірсу синтезі арасындағы ... ... ... ... ... ... ... дәннің ақуыздылығының деңгейінің төмендеуі азоттық қоректенудің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... және ... бір мезгілде жоғарылату симбиотикалық азотфиксациясы жоғары генетикалық деңгейдегі жаңа сорттарды шығару арқылы мүмкін ... ... ... скрининг жүргізу селекцияда дәннің өнімділігін сақтауды арттыру немесе дәндегі белоктың проценттік құрамын жоғарылату және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Жоғары өнімділіктегі сорттарды биохимиялық бақылаусыз алуға деген кез-келген талпыныс белок құрамының төмендеуі немесе оның ... ... ... ... ... ... ... құрамын жай арттыру әрқашан жақсы нәтижелерге әкеле бермейді. Белоктың көбеюі оның тағамдық ... ... ... белок амин қышқылдары және фракциялардың есебінен жүретіндігі бірнеше рет көрсетілген [18].
Дәнді-бұршақты дақылдардың селекциясындағы басты перспективті тапсырмалардың бірі ... ... және ... күкіртқұрамдас метионин және цистеин сияқты амин қышқылдары бірнеше қайтара арттырылған туыс формаларын іздеу және олардың негізінде ... ... ... ... ... Бұл бұршақты дақылдардың ақуызын жаңа бір сапалы деңгейге жеткізетін еді.
Іріктеудің өлшемі ретінде күкіртқұрамдас немесе триптофан амин қышқылдарын әр ... ... ... ... еді. ... асқанда, құрамында күкірті бар амин қышқылдары есебінен бұршақтылардың белок сапасын генетикалық жақсартудың екі ... бар: ... амин ... ... ... амин ... басуына әкелетін мутацияларды алу; күкіртқұрамдас амин қышқылдарымен теңдестірілген, әсіресе легумин компоненттерінің қатынасына әсер ететін гендерді іздеп табу.
Белок құрамы ... ... ... ... ... ... ... қолданып анықтау аса маңызды мәнге ие. Электрофорез және иммуноэлектрофорез әдістерін қолдану дақылды өсімдіктердің селекциясы, систематикасы және эволюциясындағы маңызды мәселелерді шешуге ... ... ... маркерлерінің принципі геном аймақтарында қор белоктары кескін болатыны сияқты үлкен практикалық маңызға ие. Белоктардың электрофоретикалық өзгешелігі жеке ... ... ... ... қызмет атқара алады, бастапқы мәліметтердің алуан түрлілігінен бағалы шаруашылық ... және ... ... ... ... ... септігін тигізеді[19].
1.2 Лектиндер және дәнді-бұршақты дақыл ферменттері ингибиторларының белоктары және олардың физиологиялық маңызы.
Лектиндер - көмірсуларды химиялық айналымын болдырмай, ... және ... ... қасиеті бар белоктар. У.Бойдпен ұсынылған термині (лат. legere ... ... ... ... ... ... детерминанттарымен өзара әсерлесуінің таңдамалылығын білдіреді. Алғашында бұл терминді қан топтарына тән ... ... үшін ... ұйғарылған. 70-жылдарда оны көмірсуларды байланыстырушы өсімдік және жануартектес белоктарды белгілеу үшін ( терминінің орнына) қолдана бастады.Лектиндер бос ... ... ... ... ... және гликолипидтердің құрамындағы көмірсу қалдықтарымен өзара әрекеттеседі. Лектиндердің көмірсулармен ең қарапайым формада әрекеттесуі клеткалардың, ... ... және ... ... ... ... мен полисахаридтердің преципитациясы түрінде байқалады. Бұл феномендер лектиндер антиденелерге ұқсас көп валентті лиганд екендігімен түсіндіріледі, олардың молекулаларында екі немесе төрт ... ... ... ... ... мен ... тек ... ұқсастығы сәйкес келеді, олардың құрылысы мен қызметі бойынша айтарлықтай айырмашылықтары бар.
Лектиндерді зерттеу Г.Штильмарктың үпілмәліктің бұршағындағы токсикалық ... ... ... және ... ... ... ... жұмыстарынан басталды. Лектин аумағындағы ары қарайғы зерттеулер К.Ландштейнер мектебімен жалғасты. У.Бойдтың систематикалық іздеу кезінде қан топтарына тән агглютининдерді тапқан ... ... жаңа ... ... ... ... ... арналған кейінгі зерттеулер таза препараттар алумен және олардың көмірсу өзгешелігінің сипаттамасымен байланысты. Егер 1965 жылы таза ... үш ... ... фитогемагглютинині, конкавалин А және рицин) алынса, ал ... ... ... таза ... саны ... астам. Б.Н. Степаненко препараттарды алу көзіне байланысты зоолектиндер және фитолектиндер деп ажыратуды ұсынды. ... ... мен ... ... ... екі ... аспектіні ескеру қажет. Біріншіден, бұл лектиндердің реагент және биологиялық тәртіп қатарындағы зерттеу құралы ретінде кең ... ... ... ... ... ... ғылыми ізденістердің негізгі бағыттарын келесідей үлгіде топтастыруға болады:
* Қалыпты және патологиялық өзгерген ... ... ... клеткалардың мембрана беттерінің айырмашылығын зерттеумен қоса, клетка мембраналарының қызметі мен құрылысын зерттеу;
* Митогенді стимуляция және лектиндердің лимфоциттерге антимитогенді ... ... ... ... мембранасымен өзара әрекеттесуінің клеткалық метаболизмге әсерін зерттеу;
* Эритроциттердің топспецификалық антигендеріне АВО негізгі жүйесімен, спецификалық ... ... ... сипаттама және идентификациясы;
* Тазарту және гликопротеидтердің сипаттамасы;
* Микроорганизмдер мен ... ... ... ... ... ... зерттеудің басқа бір маңызды жағы өсімдіктер және жануарлар организміне осы биологиялық белсенді ... ... рөлі ... ... ... ... саналады. Лектиндерді биологиялық зерттеулерде қолданудың өңделуші аспектілеріне қарағанда, олардың бөлініп алынған организмдер үшін маңызына жеткілікті ... ... ... Лектиндердің өсімдіктердегі функциясы туралы тек үзінді деректер ғана бар. Төменгі көпклеткалы организмдер үшін лектиндердің клеткааралық байланыстарды бекітуде және ... ... ... ... ... ... барлығы лектиндердің функционалды маңыздылығы туралы сауалдардың өзектілігін білдіреді.
Өсімдік лектиндері дәндердің материалдарын байланыстыру қызметін атқарады; көмірсулардың транспортын және бактериялар мен саңырауқұлақтардан ... іске ... ... ... ... азотфиксирлеуші бактериялар) ие-өсімдіктің тамыр түтікшелерін тану және бекітуге қатысады. Зоолектиндер клеткалық ... ... және ... ... ... ... жою және ... механизмдеріне қатысады деп болжамдайды. Лектиндердің маңызды көзі - өсімдіктердің, әсіресе бұршақтылардың дәні ... ... ... ... ... ... құрайды). Лектиндерді анықтау үшін интактті немесе модифицирленген эритроциттердің ... ... ... ... ... ... ... сияқты сорбент ретінде полисахаридтерді, гликопротеиндерді және тасымалдаушыға иммобилизденген синтетикалық көмірсуларды қолдана отырып аффинді ... ... ... жүргізеді. Оларды көмірсу тізбектерінің құрылысын зерттеу барысында клеткалық мембрана бетінің көмірсу ... ... және ... ... ... ... ... қатар, қан топтарының диагностикасы және биологиялық сұйықтықтардың гликопротеиндеріндегі топ детерминанттарын анықтау үшін қолданады.
Жануар организмінде клиренс лектиндері маңызды рөл ... Бұл әр ... ... ... ... ... ... үлкен тобы. Бұл лектиндер жүйесі организм үшін қажетсіз құрылымдардың утилизациясына қатысады. Негізінде, лектиндерді бөліп алу тарихы ... ... ... ... ... өсімдіктің басқа бөліктеріне қарағанда дәнде көп жинақталатындығы назар аудартады. Атбұршақтың ... ... ... ... ... 23-35% конкавалин А бар, үрмебұршақ пен жасымықтың дәнінде лектин көп. Кейбір жағдайларда лектин мөлшері тұқымның өнуі үрдісінде ұлғаяды. Дәндегі ... ... ... ... ... қатар, дәннен өсімдік қалыптасатын органогенез үрдісінде маңызды ... ... ... ... лектиндер тұқымқуалаушылық аурулардың диагностикасында, кейбір микроорганизмдердің идентификациясында қолданылатыны белгілі. Осының өзі ... ... ... ... ... биотехнологияда лектиндер басқа да күрделі заттарды: гликопротеидтер, гормондар, сиалопротеидтер және т.б. іріктемелі сорбциялайтын спецификалық реагенттер ретінде қолданылады. Осылайша, лектин ... ... ... ауыр ... емінде қолданылатын құнды заттарды алуға болады.
Бұршақты дақылдардың құрамына тағамдық құндылыққа ие белоктармен қатар табиғаты ақуыз болатын антиалиментарлы қосылыстар кіреді. ... ... ... ... ... ингибиторлары мен лектиндер жатады. Лектиндер барлық тірі ... тән, ... ... қызметін зерттеу жалпы биологиялық маңызға ие және зерттеушілердің басты назарын аудартады. Алу көзіне тәуелді бактолектиндер, миколектиндер, фитолектиндер және зоолектиндер ... ... ... сыртқы стрессорлардан организмді қорғауға және реттелуіне қатыса отырып, ұлпалардың құрылысына кіреді. Әр түрлі организмдерден бөлініп алынған лектиндер ... ... ... ... диагностикасында кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары лектиндерді сондай-ақ дәрілік препараттар ретінде қолдануға талпыныстар жасалып ... ... ... ... ... биологиялық ғылымның әр түрлі саласында, әсіресе, биохимия, цитология, микробиология, өсімдіктер физиологиясы, биотехнология және фармацияда ... ... ... ... аудартады [20]. Лектин активтілігін зерттеуді ашық тұқымдастар, қос жарнақтылар және даражарнақтылардың өкілдеріне жүргізілген [21, 22]. ... ... 800 ... ... бар. Әсіресе, олар бұршақтылардың дәндерінде көп. Лектиндерді өсімдіктерден бөліп алу мен синтездеу шығу тегі ... ... ... ... және ... сондай-ақ көмірсу детерминанттарымен байланысу селективтілігі де өте жоғары. Лектиндердің мөлшері мен локализациясы кең өрісте өзгереді, ал олардың активтілігі қоршаған ортаның ... және ... әсер ... ... [23, 24]. ... ... даму ... тәуелді, гемагглютининдеуші белоктардың функциональды активтілігіне қатысты лектин активтілігінің вариабельді деңгейі белгіленген ... ... ... физико-химиялық және биологиялық қасиеттеріне нақты зерттеулер жүргізілген [26-28], бірақ олардың ... рөлі әлі де ... ... ... ... ... бос ... және олигосахаридтермен, полисахарид гликолипидтер және гликопротеидтер құрамындағы көмірсу қалдықтарымен байланыстыратын көмірсу байланыстырушы домендерге байланысты [29, 30]. Дәлелдердің көбісі лектиндердің ... ... ... белсендіретін биологиялық күшті стимуляторлар екенін растайды, бірақ ... ... ... ... бар ... ... алу ... өте аз. Ямалеева А.А зерттеулерінде көрсетілгендей, өсімдік лектиндерінің қызметі көп түрлі. Лектиндер клеткааралық ... ... РНҚ және ... ... ... ... ... бөлінуге, өсуге, клеткалардың дифференцировкасына әсер етеді.
Лектиндер қолданылу экспериментальды цитохимияда, кейбір аурулардың диагностикасында, құрамында көмірсу бар ... ... ... ... келе ... ... биохимиялық реагенттер ретінде бола алады. Лектиндер азотфиксирлеуші бактериялар мен ие-өсімдік ... ... ... ... іске ... медиатор бола алады [2]. Трансгенді өсімдіктерде лектиндердің ... мен ... ... рөлі ... [31-33].
Бунақденелілер, зиянкестер және фитопатогенді саңырауқұлақтарға қарсы қорғаныш реакцияларға қатысумен ... ... ... стресс факторларына жауап реакциясының қалыптасуына қатысады. Температуралық және тұзды стресстерде [34, 35], құрғақшылықта [36] ... ... ... ... ... ... бар.
Бұршақтылардың лектиндері бірнеше топшаларға бөлінеді. Бірақ лектин полипептидтерінің амин қышқылдық тізбектері мен ... ... ... ... ... бұршақтылардың лектинінің әр түрлі типтері бір-бірінен молекулалық құрылымы мен өзгешеліктері арқылы ажыратылады [37].
Онымен қоса, бұршақтылардың кейбір түрлері (Ulexcuropacus, ... әр ... ... ... мен ... бар екі ... одан да көп ... тұратыны белгілі. Мысалы, кейбір жабайы Phaseolus vulgaris түрлерден лектинтәріздес артық белоктар екі негізгі және бір ... ... ... ... ... ... [38]. Бұршақтылардың лектиндері өсімдіктердің тіршілік цикліндегі әр түрлі процестерге қатысады. Геммаглютининдеуші белоктардың аса маңызды функцияларының бірі ... ... ... қалыптасу процестеріне қатысу болып табылады. Геммаглютининдердің көмегімен өсімдік ризосферасында ризобий агрегациясын және ары қарайғы түйнектердің қалыптасуын жүргізетін, атмосфералық азотты қалпына ... ... ... байланыстыру жүреді [39].Бұршақтылардың экзогенді лектиндері адсорбционды активтілікті және түйнек бактерияларының вируленттілігін арттыруға қабілетті [40].
Үрмебұршақ лектиннің ... ... бар ... ... дәндерінде лектин мөлшері көп және жалпы белоктың 2-10% құрайды.Бұршақты өсімдіктердің ... ... ... ... ... 5-10 % ... соның ішінде қарапайым үрмебұршақ (Phaseolus vulgaris L.) - 2,0 мг/100 г.
Үрмебұршақ лектиндері инсулинтәріздес және радиотерапевтикалық әсер ... ... ... ... стимулдейді, иммуностимулдеуші қасиеттерге ие [41]. Үрмебұршақ лектиндері мен гидролаза ... ... ... ... ... мен фитофагтарға төзімділігін, өнімділікті арттырады. Ресейлік ғалымдармен үрмебұршақ лектинінің негізінде өну энергиясын, тұқымның өнгіштігін күшейтетін, ... ... ... ... егу ... ... ... препараты жасалған [42, 43].
Адам тамақтануында және жануарларды бұршақты дақылдардың ... ... ... ... ... ... немесе басқа да жағымсыз құбылыстар байқалған. Дәнді-бұршақты дақылдардың барлығының белоктық комплексінде дәндегі белоктың тағамдық құндылығын бірден төмендететін ... ... ... ... ... мен геммаглютининдеуші белоктар бар. Асқорыту жолының ферменттерінің ингибиторлары және лектиндер дәнді-бұршақты дақылдардың дәніндегі альбуминдермен қатар глобулиндерінде де бар және ... ... және ... ... ... ... [44]. ... ингибирлеуші және гемагглютининдеуші белсенділігі дәннің физиологиялық жағдайына тәуелді өзгереді. ... ... ... активтілігі мен жинақталу динамикасын зерттеу фитогеммаглютининдердің құрамы мен белсенділігі өскінделу кезінде төмендейтіндігін көрсетті. Үрмебұршақ дәнінің лектинінің электрофоретикалық сипаты ... ... ... және ... ... ... [45].
Өсімдіктердің эволюция процесінде әр түрлі қолайсыз жағдайларға, сонымен қатар, зиянкестер және ... ... ... ... ... қорғаныш механизмдері қалыптасқан. Әсер етуші механизмдердің ішінде маңыздысы табиғаты ... ... ... ... ... қатарына глюканаза, хитиназа, протеаза және α-амилаза ингибиторлары, лектиндер, ... қоса ... да ... ... ие ... мен ... кіреді [46]. Мысалы, қызанақ (Licopersicon esculentum) жапырағының бунақденелілер мен микроорганизмдермен зақымдалуы серинді, цистеинді, аспартильді протеиназа ... ... ... бар ... ... ... астам белоктардың синтезін индуцирледі [47].
Алғашқыда жануарлардың трипсин және химотрипсин ингибиторлары сияқты сипатталған өсімдіктердің протеиназа ингибиторлары бунақденелілердің асқорыту жолындағы ... ... ... ... қабілетті [48]. Өсімдіктектес цистеинді протеиназа ингибиторларыбунақденелілердің өміршеңдігін ... ... ... ... және ... ... ... [49]. Протеиназа ингибиторларының бунақденелілерге жағымсыз әсерін, біріншіден, ... ... ... ... тағамдағы белокты қолдануға кедергі болатындығымен анықтауға болады, яғни әдеттегі антиметаболиттер сияқты әсер көрсетеді [50]. Сол уақытта, әсіресе, осы ... ... ... ... ала ... ... ... бунақденелілердің организміне әсерінің басқа жолдарын алып тастауға ... [51]. ... ... ... өсімдіктерді бунақденелілерден қорғаудағы белсенді рөлінің маңызды дәлелі ретінде өсімдік ұлпаларының біртұтастығының бұзылуына жауап ретінде осы белоктардың синтезінің индукциясы ... ... ... ... Зерттеулер қатары қызанақ пен картоп жапырағының колорадо қоңызымен және оның дернәсілдерімен ... ... ... және химотрипсин ингибиторлары мөлшерінің жылдам көбейгенін көрсеткен. Бұл көбею тек ... ... ғана ... қойған жоқ және өсімдіктің жер үсті бөліктеріне де таралған, яғни жауап жүйелі сипатта жүрген [41]. Өсімдік ұлпасының зақымдалуына жүйелі жауап әр ... ... ... өсімдіктерде ингибиторлар синтезінің индукциясынан көрінеді және таңдамалы сипатта болады [52, 53]. Соя (Glycine max L.) цистатинінің үш ... ... (N2 и R1) сау ... ... және ... немесе метилжасмонатпен өңдеу кезінде экспрессияланған уақытта қалған тек ... (L1) ... ... [54]. ... ... протеиназа ингибиторларының гендері бар трансгенді өсімдіктерді шығаруға арналған жұмыстар көбейді. Алғаш рет протеиназа ингибиторының генін бір ... ... ... ... 1987 жылы ... асты [55]. ... ... гені (CpTI) вигнадан (Vigna unguiculata L.) табак өсімдігіне енгізілді(Nicotiana tabacum L.). Бунақденелілер протеиназалардың орнын басатын, ингибиторлар әсеріне сезімтал жаңа ... ... ... ... ... ... ... нейтрализдеуге қабілетті. Осындай құбылыс картоп түйнегінің серинді протеиназа II ингибиторының гені бар трансгенді табактың жапырағымен қоректенген қырықбуында Spodoptera exigua ... ... ... ... қоректенетін бунақденелілерде бақылау тәжірибесінде протеолитикалық белсенділік шамамен 80% ингибиторлармен тежелген кезінде ингибиторларға сезімтал ферменттердің мөлшері 20%-ке ... [56]. ... ... ... ... протеиназа ингибиторларын іздеу әр түрлі бағыттарды жүргізіліп жатыр. Протеаза зимогендерінің активациясы кезінде босатылатын пропептидтер ферменттердің жоғары әсерлі ингибиторлары ретінде әсер ете ... ... ... ферменттердің ингибиторлары өсімдіктердің тек бунақденелілерден ғана емес, басқа да зиянкестерден қорғалуында маңызды рөл атқарады. ... ... ... құрттар, нематодтар жатады. Көптеген нематодтар өсімдіктерде паразиттік тіршілік етеді және ауылшаруашылық өндірісіне үлкен ... ... [57]. ... ингибиторлардың қорғаныш әсері басқа да зиянкестерге таралуы мүмкін.
Селекциялық бағдарламаларға асқорыту жолының ферменттері ингибиторлары және лектиндердің мөлшері мен бағалануын ... ... ... ... ... Әзірге ешбір дәнді-бұршақты дақылдарда олардың дәндегі мөлшерінің төмендеуіне селекция жүргізілмеді. Селекциялық материалдың массалық талдауын жүргізетін өндірістік әдістің ... ... ... болып табылады. Iwamoto Т. [58] жәнеRossi С. [59] ... ... ... ... ... ... лектиндер, трипсин және химотрипсин ингибиторларының мөлшерінің төмендеуі дәнді-бұршақты дақыл белоктарының тағамдық қасиетінің айтарлықтай жақсаруына әкеледі.
Өсімдіктерде, мысалы, бұршақтылар мен астықтарда лектиннің ... және ... ... ... ... өсіп ... ... жататындығы белгілі. Сондықтан лектиндердің бөліну, созылу және клеткалардың дифференцировкасы үрдісінде маңызды рөл атқаратындығы туралы болжам жасауға болады. Алайда, лектин қызметінің ... ... ... оның ... реттелу механизмі белгісіз. Әдебиеттерде лектиндердің фитогормондармен бірге интактты өсімдіктердің өсу процестерінің реттелуіне қатысатындығы туралы байланыссыз және ... ... бар. ... ... ... клеткалар мен ұлпаларда лектиндердің жинақталуын зерттеу өзекті түрде ұсынылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мен өсімдіктің дамуына қатысу қабілетіне негізделген[60].
Бидайдың каллусты дақылдарында каллустың морфогенді типінің ... ... рөлі ... және ... ... жағдайда лектиннің жинақталуының ерекшеліктері зерттелді. Жұмсақ бидайдық ... ... ... ... ... ... ... морфогенді емес каллусқа қарағанда аздау. Морфогенді емес каллус культивирлеу ортасында экзогенді лектин концентрациясының ... ... ... ... ұлпаларында лектиннің жинақталуы культивирлеу ортасында 2,4-Д болмаған жағдайда шектеледі, сонымен қатар каллусты ұлпада немесе клетка суспензиясында АБҚ ... ... [61]. ... ... Acholeplasma laidlawii var.granulum қант қызылшасының каллусында лектин белсенділігінің ... ... Қант ... клетка культурасындаға қышқыл ерітетін лектиннің белсенділігі ахелоплазмамен инфицирлегеннен кейін артты [62].
Өсімдіктердің лектиндері үшін құрылымы, көмірсу өзгешелігі бойынша кең ... ... және ... ... ... және дәндерінің белоктық кешенінің компоненттерінің клеткада, ұлпада және зерттеу ... ... ... ... ... ... заттары және биотехнологиялық тәсілдерді қолданумен дәрілік препараттарды жасауда өзекті болып табылады, солайша табиғи компоненттердің ... ... ... ... және қорғаудың химиялық заттарын алмастырады. Үрмебұршақ лектиндерін алу ... ... үшін амин ... құрамы бойынша перспективті қазақстандық, ресейлік және шетелдік селекцияда сорт үлгілерін анықтап, өсімдіктің әр түрлі органдарында лектин белсенділігі бар ... ... ... қана ... ... ... олардың негізінде фитопрепараттар алу және бөліп алу әдістемесі бойынша нақты ұсыныс беру керек.
1.3 Биотехнология негізінде белоктық ... ... ... үшін ... ... кең ... өсімдіктің белоктық компоненттерін қолдану үлкен болашаққа бастайды. Қазіргі уақытта заманауи биотехнологияның маңызды бағыттарының бірі биологиялық белсенді заттарды, ... ... ... ... биологияда және өндірістің басқа салаларында кең қолданыс тапқан лектиндерді алу технологиясын өңдеу болып табылады. А.С. Буянов және М.Э. ... ... ... соя ... ... биотехнологиялық әдісінің эффективтілігі көрсетілді. Экстракция процесінде бұршақтан және сояның каллусынан ультрадыбыс көмегімен белоктар мен аминқышқылдарының ... ... ... ... ... белсенділікті реттеуге болатындығы және олардың сапасын жақсарту көрсетілді [63]. ... ... ... ... өсімдіктер мен микроорганизмдер әсерлесуінің объектісі ретінде бұршақты өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер және өсімді клетканың органоидтарында орналасуымен байланысты мәселелер зерттелініп жатыр ... ... ... ... мал ... және ... ортаны қорғау саласында керекті микробиологиялық препараттардың толық спектрі жасалған және кең қолданылуда [65]. Сол уақытта, шығу тегі ... ... ... ... Қазіргі уақытта Ресейде зәйтүн және бұршақты дақылдар сияқты отандық ... ... ... ... ... ... ... шикізаттардан белоктық препараттарды алудың экологиялық таза қалдықсыз технологиясының жүйесі құрастырылып жатыр ... ... ... ... және ... ... ... химиялық заттардың қасиеті және көптеген дәрілік өсімдіктердің биологиялық белсенділігімен анықталады. Микробтарға қарсы өсімдік препараттарын шығару қазіргі таңда табиғи компоненттердің жаңа ... ... бар ... ... емес және әсер ету ... ... ... антимикробтық құралдарды жасауда өзекті болып отыр. Емдік өсімдік құралдарының биологиялық ... ... ... алынған өсімдік композициясының негізінде кешенді препараттарды шығару есебінен көтеруге болады. ... ... ... бар ... ... белоктары, мысалы, потенциалдық антиканцерогенді протеиндер қарастырылып жатыр [67].
Өсуді стимулдейтін және ... ... бар ... ... ... ... ... заманауи бағыты ретіндежасанды қоректік орталарда оқшауланған клеткалар және ұлпаларды культивирлеу әдістерін жетілдіру болып саналады. Көп жағдайда культивирленуші ... ... ... ауыл шаруашылығы, тағам өндірісінде қажетті биологиялық активті заттарды бөлу үшін өсімдіктердің ... ... Одан ... ... ... синтездің екіншілік заттарын алу белгілі табиғи жағдайда өспейтін өсімдіктерді қолдануға мүмкіндің береді және биопрепараттарды алу технологиясы бір жыл ... ... ... Осы ... ... ... объектілерін мақсатты бағытта таңдаумен, олардан белсенділігін тұрақты сақтайтын биологиялық активті препараттарды алу технологиялық ... ... ... ... ... ... ... өсімдік шикізаттарынан алынатын құрамында биологиялық активті заттары максимальды болатын, өсімдіктерді қорғаудың ... ... ... ... ... ... препараттардың технологиясын өңдеу өзекті болып отыр.
Фитопрепараттарды заманауи агротехникамен ... ... ... ... потенциалын ғана емес, өсімдіктердің өзінің биологиялық потенциалын толық қолдануға мүмкіндік береді.
Биопрепараттарды шығару сферасында мамандандырылған ... ... және ... фирмалар лектиндер, таңбаланған лектиндер, ингибиторлар және өсімдіктерді қорғау құралдары, сондай-ақ дәрілер мен диагностикумдердің үлкен тізімін ұсынады.Еуропаның көптеген елдерінде, Жапонияда, АҚШ, ҚХР, ... ... ... ... жаңа заманда биотехнологиялық өнімдерді алуда қолданылуына іргелі зерттеулер жүргізіліп жатыр. Лектиндер лабораториялық жұмыстарда тұқымқуалаушылық аурулардың диагностикасы, кейбір микроорганизмдердің идентификациясы үшін ... ... өзі ... ... ... ... ... басқа лектиндер биотехнологияда гликопротеидтер, гормондар, сиалопротеидтер және т.б. күрделі заттарды таңдамалы сорбциялайтын спецификалық реагенттер ретінде қолданылады. Осындай жолмен, ... ... ... ауыр ... ... қолданылатын құнды заттарды алуға болады. Мүшелер мен ұлпаларға әсер ету үшін шығарылатын лектиннің өзіндік гибридтері мен антиденелерден жасалған жаңа ... ... ... зор.
Сондықтан қазіргі уақытта Қазақстан үшін үлкен ... және ... ... әр ... ... ... ... әсерін зерттеу және ары қарай биотехнологиялық өңдеу үшін белоктық компоненттердің жаңа ... ... ... ... ... ... соның ішінде үрмебұршақтың қазақстандық перспективті сорт үлгілерінің мобилизациясы және анализі мәселесі болып отыр.
Азықтық мәселелерді шешудің ... жолы ... ... ... ... ... арналған биологиялық құралдарды қолдану арқылы ауыл шаруашылығын экологизациялау, сонымен ... ауыл ... ... ... ... үшін ... ... болып саналады. Биопрепараттарды тағайындау негізінен - өндірісте, ауыл шаруашылығында химиялық зиянды заттарды ... ... ... және ... ... ... таза және қауіпсіз технологияларға ауысу.
Бірақ қазіргі кезде біздің республикамызда биологиялық әдістерді іске ... мен ... ... ... Ауыл ... ... ... мен өнімділігінің төмендеуінің басты мәселелері: топырақтың төменгі потенциалы, ... ... ... ... ... мен ... биоталарға пестицидті препараттардың теріс әсер етуі.
Қазіргі уақытта ... 9000 ... ауыл ... ... ... ... ... 2,5 млн га астам - арамшөптермен, 70-ке жуық микробтық аурулардың түрлері ... ... ... ... бойынша келесі жағдайлар орын алған: пестицидтердің - 370 түрі, соның ішінде биопестицидтердің - 7 түрі ... ... ... - 100-ге жуық ... ... - 2 түрі (2%); жыл ... пестицидтерді тасымалдау орташа есеппен - 11-18 мың т, 2008 жылы пестицидтерді қолдану - 23,7 мың т, ... - 21,2 мың т (89,5%), ... - 2,5 мың т (10,5%) ... ... қазіргі кезде Қазақстан Республикасының ішкі нарығындағы талаптарды, мысалы өнеркәсіптік аграрлық кешендер үшін биопрепараттар 8300 мың ... ... ... ... - 700 ... ... ... ортаны қорғау - 500 тоннадан астам құрайтындығын көрсетті. Бірақ қазіргі күнде республикада биопрепараттардың жөнделген өндірісі жоқ, ал талаптар шетелден импорттау ... ... ... ... ... ... белоктық компоненттердің және олардың негізінде идентификациясының биотехнологиялық тәсілдерін жетілдіру, ауыл шаруашылығының әр түрлі салаларында қолдану мен жүзеге асырудың негізі бола ... жаңа ... ... ... үшін ... ... ... ішінде үрмебұршақтың белоктық компоненттерін зерттеу аумағындағы зерттеулердің перспективтілігін көрсетеді.
1.4 Астық және дәнді-бұршақты дақылдардан алынған лектиндер мен гидролаза ингибиторлары негізіндегі фитопрепараттарды ... ... ... ... ... ... әр ... табиғаты химиялық заттармен ластануы қоршаған ортаның жағдайына тікелей тәуелді. ... ... ... ... қолдану адам денсаулығына айтарлықтай зиян тигізеді және экологиялық апат төндіреді. Қызметкерлердің пестицидтерді қолдануды азайту немесе мүлдем тосқауыл қою туралы таластары ... ... ... таза фитопрепараттармен ауыстыру туралы пікірді туындатады. Эволюциялық даму үрдісі кезінде өсімдіктерде ... ... ... ... ... мен ... ... қарсы тұруға мүмкіндік беретін қорғаныш механизмдері қалыптасты. Өсімдіктердің қорғаныш механизмдерінің ... ... ... ... ... заттар. Оларға антимикробты белсенділігі бар фермент ингибиторлары, белоктар және пептидтер ... ... ... - ... каталитикалық белсенділіктің бәсекелес ингибирленуіне әкелетін ферменттермен стехиометриялық кешен құруға қабілеті бойынша бірігетін белоктардың ерекше тобын ... ... ... ... ... көбірек таралғаны менкөп зерттелгендеріне протеолитикалық ферменттердің ингибиторлары және α-амилаза ингибиторлары жатады. Қазіргі кезде протеиназа және ... ... ... ... негізгі қызметтер атқарады деп саналады: қор белоктары ретінде қызмет атқарады; эндогенді ферменттердің белсенділігін бақылайды; қорғаныш реакцияларына қатысады. α-амилазаның белоктық ингибиторлары ... ... ... ... ... ... ... алынған. Алайда, оладың көбісі жануарлар мен бунақденелілердің α-амилазаларына қатысты белсенді. Эндогенді ... ... ... ... ... дәнінен табылған. Олардың ерекшелігі эндогенді α-амилаза ингибиторлары және микроорганизмдердің серинді протеиназасы сияқты әсер көрсететін бифункционалды белок ... ... Бұл ... ... ... төзімділігінің қалыптасуы кезінде көп көңіл бөлінеді. Патогенді микроорганизмдермен зақымдану кезіндегі протеиназа- ингибиторлық жүйенің өзгеруі, сондай-ақ бұл өзгерістердің өсімдіктердің ауруларға төзімділігіне ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бидай дәніндегі трипсин ингибиторларының белсенділігі мен сорттардың саңырауқұлақ ауруларына төзімділігі арасында оң ... ... ... ... трипсин және химотрипсин ингибиторлары фитопатогенді микроорганизмдердің экзогенді протеиназа белсенділігін басуға қабілетті. ... ... ... ... ... ... ... басқа протеиназаларға әсер ете алады. Бұдан протеолититикалық ферменттердің ингибиторлары өсімдіктерді фитопатогенді ... ... ... ... рөл ... деп ... ... Үрмебұршақ трипсин ингибиторларын культивирлеуге арналған ортаға Fusarium туысына жататын саңырауқұлақты енгізгенде ... ... ... ... растайды. Микроорганизмдердің серинді протеиназасының жоғары спецификалық ингибиторлары үрмебұршақ пен жүгеріден де бөлініп алынған. Ингибиторларыдң кейбіреуі аса жоғары ... ... ... ... ... қоздырғышы фитопатогенді Colletotrichum tindemuthianum саңырауқұлағының серинді протеиназасына әсер ететін ингибитор бөлініп алынған.
Табиғаты белоктық заттардың аталған ... ... ... ... ... ... ... Біздегі адаптерленген үлгі бойынша үрмебұршақтың (Нерусса сорты) дәнінен және күздік бидайдан (Мироновская 808 сорты) құрамында ингибитор бар ... ... ... ... ... ... ТИБ - 26.9, 0.22 мг/г; ХИБ- 3.2, 0.04 мг/г ... - амилаза ингибиторы - 72 %, 86%. ... ... ... Орел ... ... ресейлік дәнді- бұршақтылар және ірі дақылдардың ғылыми-зерттеу институтында жүргізілді.Жүргізілген зерттеулердің нәтижесі бойынша үрмебұршақ және бидай дәндерінің белоктық кешенінің компоненттері ... ... ... ... ... ауру қоздырғыштар мен зиянкестерге қарсы иммунитетін көтереді, дән түсімінің ... ... ... ала есептеулер осы тәрізді қорғау құралдарының бағасы әрбір грамға 150-500 рублден аспайтындығын көрсетті. Мысалы, асбұршақтың 1га ... бір ... ... 10-7% ... ... 300 ... қажет. Берілген көлемде 0,03 г әсер етуші зат болады, оның бағасы 1 кг бидай немесе үрмебұршақтың нарықтағы құны және биологиялық ... ... ... ... есебінен 4-15 рублді құрайды. Бұның бағасы ауыл шаруашылығында қолданылатын химиялық пестицидтерден (шығыны 300 рублді құрайтын)әлдеқайда төмен. Биопрепараттарды қолдану мен тиімділігін ... ... және ... ... ұлғайту үшін дәндердің егу алдындағы өңделуін және ... ... ... екі ... ... ... керек. Астық және дәнді-бұршақты дақылдардың гидролаза ингибиторлары әсерінің төмен концентрациясын есепке алғанда кешенді ... ... ... ... ... 40 ... құрайды (егу алдындағы өңдеу үшін 10 және бүркуге 30). ... ... ... ... ауыл ... ... пайда дәнді-бұршақты дақылдар егістігінің әрбір гектарына 260 рублді құрауы мүмкін [69].
1.5 Фармацевтикалық препараттардағы биологиялық белсенді зат ретінде ... ... ... ... саңырауқұлақтар, микроорганизмдер және жануарлар) алынатын дәрілік препараттардың көпшілігінде бастама әсер көрсететін екіншілік синтездің заттары болып саналады: алкалоидтар, әртүрлі фенолды қосылыстар, ... ... ... ... немесе гликозидтері және басқа әртүрлі заттар. Біріншілік синтездің заттары (нуклеин қышқылдары, белоктары және гликоконъюгаттар) фармацевтикалық нарықта дәрілік препараттар ретінде ... ... ... ... өмір ... ... Организмде секунд сайын бұзылысы ауыр ауруларға әкелетін мыңдаған ферментативті реакциялар өтіп кетеді. Сондай-ақ ферменттер негізіндегі ... көп ... ... ... ... жолымен, тері және жаараланған жерлерге әсер етуімен, қанның ұю процестеріне әсерімен шектеледі. ... ... тобы ... ... ... атқаратын лектиндер болып табылады. Олар дәрілік препараттар ретінде де қолданылады. Бірақ олардың да басқа ... ... ... ... ... ... ... бар. Ферменттердің лектиндер сияқты шектеулі қолданылуының бір себебі, олар әсерін көрсететін маманданған клеткалар мен ұлпаларға жеткізілуінің ... ... ... ... ... ... қолданылуының екінші бір себебі, оларды қайталап енгізген кезде қан арнасында анафилактикалық шокқа шейін аллергиялық реакциялар орын алуы ... Олар ... және ... ... ... ... амин ... дейін ажыратылады және тері, шырышты қабық арқылы өте алмайды. Лектиндер, ферменттер сияқты термолабилді қосылыстар болып табылады, негізінен +70 - +80о С ... ... төзе ... ... ... олардың ғылым мен технологияда дәрілік препараттар ретінде практикалық қолданылуының мүмкіндіктерін тарылтады. Дәрілік препараттардың қайнатпасында олар 15 ... ... төзе ... ... ... ерімейтіндіктен тұнбада болмайды. Лектиндерді таза күйінде қолдануға болады, бірақ аллергиялық реакциялар туғызатындықтан оларды қан ағымына ... ... ... ... ... тамшы, шаю, жақпа майлар ғана қалады. Лектиндердің жаңа және кептірілген шикізатта, немесе термиялық өңделмеген шырында қандай да бір ... ... ... бар ма? ... ... жауап беруге болады. Олардың ашылу және зерттелу тарихынан бастау алынған токсикалық лектиндер тобы бар. 1888 жылы үшінші ... П. ... ... ... ... ... зат туралы жазған диссертациясын қорғады. Зерттелген зат эритроциттердің агглютинациясын туындатты және рицин деп аталынды. Бұл күн ... ... мен ... ... ... ғылымының туылған күні болып саналады. Бүгінгі күнде микроорганизмдер, өсімдіктер, саңырауқұлақтар және жануарлардан жүздеген лектиндер тазартылған және ... ... -- Ricinus communis ... ... ... ... Croton tiglium және Abrus precatorius дәнінен алынған ... ... ... мен ... тұтынғанда улануды шақырады. Бұл үшін желінген 5-10 дән жеткілікті. Термиялық өңдеу бұл әсерді болдырмайды. Рициннің ас ... ... ... ... ... ... оның ... да бір бөлігі қанға еніп және токсикалық әсер туғызады. Рицин, абрин, ... және ... ... -- бифункционалдылектиндер. Олар полипептидтік тізбектің екі типінен тұрады, біреуі (В-тізбек) көмірсуларды ... ал ... ... ... ... ие. Рициннің А-тізбегі РНҚ-N-гликозидазалық белсенділікке ие, клеткадағы ... ... ... N-гликозидті байланысты ажыратады. Клетканың өліміне әкелетін белок синтезін тоқтату үшін клеткаға рициннің бір ғана молекуласының енуі жеткілікті. Бұл үрдістің механизмі мен ... ... ... ... ... рибосомо-инактивирлеуші белоктарға жататын токсикалық лектиндерде биологиялық, ферментативті белсенділікті ... ... ... ал ... ... ... В-тізбек тек токсикалық лектин молекуласының клетка ішіне ... ... ... Бұл ... өте ... ... ... типке жататын бір тізбекті рибосомо-инактивирлеуші белоктарклеткаға ене алмайтындықтан токсикалық әсер көрсете алмайды. Бірақ кейбір маманданған жануар клеткалары РИБ-1 эндоцитоз арқылы ... ... және РИБ ... ... РИБ-2 ... әсер ... алу үшін ... трансмембранды тасымалдау мен суббірліктердің диссоциациясы клетканың беткейімен байланысуы қажет. Молекуланың төзімділігі мен құрылымында белгілі құрылыстық айырмашылықтар ... бұл ... ... РИБ-2 ... барысында біркелкі жүрмейді. Сондықтан бұл типтегі лектиндер токсикалығымен ерекшеленеді. Мысалы, рицин вискуминнен (Viscum album жапырағының лектині) 30 есе ... ... ... ... әсер көрсететін басқа да лектиндер бар. Мысалы, гликозидазалы немесе гемолизирлеуші белсенділік ... ... ... улы саңырауқұлақтан (Amanita phalloides) цитотоксикалық және антимикробтық әсер көрсететін гемолизирлеуші лектин [16]. Гемолитикалық лектиндер өсімдіктерден табылмаған, саңырауқұлақтарда өте сирек, ... ... және ... ... экзотоксиндері бола алады. Үпілмәлік, ақ жидекті улы бұта, ... ... ... ... ... әсер ... ... ішінде улы бұтаның лектині жоғары терапевтикалық емдікке және қалыпты клетка үшін аз уыттылыққа ие. Алғаш рет улы ... ... ... ... ... ... Луцик М.Д. 1975 жылы анықтаған. Эксперимент барысында10 мкг/кг дозада тышқандарға улы бұта лектинін енгізгенде ісікке ... әсер ... ... ... әсер ... үшін ... тікелей байланысу қажет емес. Қандағы мөлшер оның көрінуі үшін жеткілікті. Бірақ, ... ... ... улы ... ... ... біркелкі сезімталдық көрсеткен жоқ. Саркома С-37 лимфомағаNK/Ly қарағанда ... ал ... NK/Ly ... карциномасына қарағанда сезімтал болды. Көптеген зерттеулер улы бұта лектинінің ісікке қарсы әсерін дәлелдеді және оның механизмін ашты. ... бұл ... ... ... ... ... клиникада қолданылуы екі себепке байланысты орынсыз деген қорытынды жасалынды:
1. лектиндер бөгде белоктар болып саналады және қайталап ... ... ... ... ... төнеді;
2. жоғарыда айтылып кеткен лектиндер жалпы цитотоксикалық әсердің токсиндері болып табылады, аса үлкен емес ... ... ие және ... ... ... ... уытты лектиндердің ісікке қарсы қасиетіне сынақтар жалғасуда. Токсикалық лектиндердің терапевтикалық әсерін жоғарылату эксперименттерінің бағыттарының бірі иммунотоксиндерді, яғни токсиндер мен ... ... ... өсу ... ... ... жасап шығару. Бұндай конъюгаттар ісік клеткаларына іріктемелі жеткізіледі және ... ... ... ... өлтіреді. Қазіргі уақытта белгілі лектиндердің көпшілігі ферментативті белсенділігінен айырылған және клетка немесе ұлпаға енгізгенде уыттылығы аз ... ... ... ... ... факторы көптеген өсімдік лектиндерінен анықталған митогенді белсенділік ... ... ... өсімдік лектиндерінің шамамен барлығы Т-лимфоциттерді стимулдейді және өте сирек, мысалы, Phytolacca americana тамырының лектиндерінің бір ғана ... ... де ... ... Жиі ... және белгілі митогенфитогемагглютинин болып табылады (ФГА, кәдімгі үрмебұршақ ... ... ФГА ... ... оны ... диагностикада және клеткаларды зерттеуде маңызды реагент етеді. ... ... ФГА ... ... ... ... ауруларда лимфоциттердің функциясын зерттеуде және олармен әртүрлі биологиялық ... ... -- ... ... және т.б. өндіруде қолданылады. Фитогемагглютининнен алынған жақпа май сәулелі зақымдалудан кейінгі ... ... ... әсер ... ФГА ... ... жүргізілген эксперименттерде де, клиникада да әртүрлі этиологиядағы жараларды емдеуде ... ... ... ... ... ФГА ... әсері Т-лимфоциттердің стимуляциясына және лимфокиндердің күшті өндірілуіне тікелей байланысты деп есептейді.
Адам өмірі мен фитотерапияда лектиндердің маңызы қандай? Кейбір ... ... ... ... ... сенсибилизациясында және аллергиялық аурулардың дамуында маңызды рөл атқарады, сондықтан оларды десенсибилизаторлар сияқты зат ретінде зерттеуге болады.
Өсімдіктерден дәстүрлі ... ... ... ... дайындау барысында лектиндер не жылу өңдеу салдарынан бұзылады, не 50-70% спиртте ерімейтіндіктен және өсімдіктерде таралған фенолды қосылыстармен өзара ... ... өте ... Әрине, тазартылған лектиндер негізінде жақпа майлар, ингаляционды формадағы шырағдандарды дайындауға болады, олар жергілікті әсер (жарақаттанған жерді қалпына келтіретін, вирусқа қарсы, ... ... ... ... bisporus ... адамның қалыпты кератиноциттері және вируспен трансформацияланған адам папилломасының дақылының өсуіне әсерін зерттеу жүргізілді. Қалыпты кератиноциттер дақылының өсуі A. bisporus ... 3 ... ... ал тасымалданғандар -- 30 мкг/мл концентарциясында толығымен басылды. Бұл нәтижелер псориазды емдеуде қызығушылықтар туындатады. Псориазбен ауыратын 11 ... ... 0,1% A. bisporus ... бар ... май зерттелінді. Оның қолданылуы анық клиникалық әсер көрсетті. Бірақ бұл лектиннің қолданылуы басқа ... ... гөрі ... ... кездейсоқ жағдай. Көптеген жағдайда экономикалық мақсаттылық, лектиннің қосымша әсері мен басқа химиялық және табиғи препараттардан ... ... ... ... медицинада қолданудың келешегі бар ма? Лектинді қолданудың перспективтілігін басқа заттардан артықшылығы көрсетілген бағыттардан іздеу керек. Лектиндердің негізгі функциясы -- ... мен ... ... рецепторларын тану, сондықтан осы бағытта олардың қолданылуы эффективті деп болжамдауға болады.
Мысалы, қанды вирустық бөлшектер мен патологиялық ... ... және ... ... ... ... иммобилизденген лектиндерді қолдануға болады. Бұл принцип бойынша деген атпен белгілі бауырдың купфералық клеткаларының лектиндері жұмыс ... Medical Inc. (San Diego, Calif., USA) ... адам ... С ... ... ... иммобилизденген лектиндермен толтырылған колонка арқылы плазмаферез жолымен тазарту жұмыстары өте қызық. Егер авторларға сенетін болсақ, аптасына үш реттік сеанс ... ... екі ... ... ... қанындағы вирус деңгейі орташа есеппен 57%-ға төмендеген [38, 39]. Адам қанындағы гепатит С вирусының басқа әдістердің көмегімен құтылу қиын ... ... ... ... ... функциясын көтеретін лимфоциттердің митогенді стимуляциясы жүруі мүмкін. Лектиндердің көмегімен жеңіл жағдайларда қан клеткаларын бөлуге болады. Мысалы, арахис лектині адамның ... ... және ... (жетілеген) тимоциттерін бөлуде күшті құрал болып саналады. Лектиндер белгілі клеткалар мен ... онда ... ... жасау арқылы байланысуға қабіллеті болғандықтан оларды дәріні мақсатты жеткізуде қолдану мүмкіншіліктері қаралып ... - ... және ... ... қолданылу перспективтілігі. Лектиндерді дәрілік препараттар ретінде қолдану. Ресейлік ғалымдармен медицина ғылымдарының докторы, профессор Лахтин В.М. жетекшілігімен лектиндер уытсыз ... ... ... лектин типіндегі тағамдық вакциналар шығарылған. Сондай-ақ иммуномодуляторлар ретінде ... ... ... ... ... алу үшін ... (мальтоза, хитин және т.б.) байланыстырушы олигопептидермен қосылған терапевтикалық белоктардың гендерінің in vitroжәне in vivo экспрессиясы ұсынылған. Фитолектиндердің иммуномодуляциялаушы ... ... ... ... ... ... (Lathyrus sativus L.) лектиндерінің иммуномодуляциялаушы әсері сипатталған. Осы ... ... ... ... ... ... арттыратын және қабыну медиаторларын: интерлейкин - 1β, интерлейкин - 2, интерлейкин - 6, интерферон және ісік ... ... ... индуцирлеу қабілеттілігі бекітілді.
Беларусь республикасында бұршақтылар тұқымдасына жататын кейбір ... ... ... ... ... ... қатар, клеткаішілік паразит-хламидий және вирустардың клеткалық мембраналарының гликоконъюгаттарымен сараланған ... ... ... және преципитациясын шақыра отырып кешен құруға қабілеттілігі туралы деректер алынған. Үлкен практикалық және ғылыми ... ... осы ... ... қазіргі күнде бар препараттардан қолдану барысында қауіпсіздігімен, энергия және ... ... ... ... және ... препараттардың жаңа кластарын шығару болжамдалады.
Лектиндердің гистохимияда қолданылуы. Соңғы уақыттарда лектиндер клетканың жұмыс істеу және дифференциация заңдылықтарын зерттеуде ... ... ... ... ... белсенді заттарды бөліп алу және зерттеуде биоэффекторлар, изосерология, ... және ... ... ... ... ретінде қолданылуы көптеп таралуда. Бұл заманауи биология және медицинада лектиндерді қолданудың негізгі бағыттарының шектелуі емес.
Адам және жануар ... ... ... ... ... гликоконъюгаттардың негізгі типі ажыратылады: гликопротеиндер, гликолипидтер және протеогликандар. Лектиндер гликозамингликандар және гомогликандар (гликогендер) сияқты молекулалық қосылыстарға ... ... ... ... ... ... ... популяциясы, сондай-ақ олардың клеткалық құрылымына кіретіндер және экстрацеллюларлы матрикс элементтері лектиндік гистохимияны зерттеу объектілерін құрайды.
Лектиногистохимия жәнеиммуногистохимия әдістерінің арасында белгілі аналогия бар. ... мен ... ... ... ... шамамен бірегей сезімталдыққа ие, гистохимиялық реакциялардың жүру механизмдері және ұлпаларда лектиндер мен антиденелер байланысатын ... ... ... ... ... ... ... лектиндерді қолданатын гистохимиялық әдістер жеке типтер және клеткалардың субпопуляциясын анықтау сезімталдығы мен ... ... ... ... кем ... және ... ферменттердің белсенділігін анықтау негізінен басым түседі.
Лектиногистохимия әдістері медицина тәжірибесінде кең қолданылады. Арнайы емес жаралы колиттің ... тоқ ... ... ... ... ... қабығының құрамындағы дисбактериоз нәтижесінде шырышты қабығының бұзылуы маңызды рөл атқарады.
Лектинді гистохимияны қолдану ұлпадағы әртүрлі олигосахаридтердің деңгейін ғана ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеулердің бұндай типтері үшін коллоидты алтын бөлшектерімен таңбаланған лектин препараттары болуы керек. Зерттеу клетка фиксациясы жолымен ... ... ... кесу және ... ... препаратымен өңдеу арқылы жүргізіледі. Дайын болған препаратты электронды микроскоппен қарағанда лектиннің клетка ... ... ... ... орны анық көрінеді. Клетканың беткейін зерттейтін айтылған үрдістер әр-түрлі аурулардың лабораториялық, медициналық диагностикасында, сот-медициналық экспертизаларда және экспериментальды цитологияда ... ... ... деректер бойынша көптеген фитолектиндер трансформацияланған клеткалардың мембраналарын зерттеуде қолданылады. Лектиндердің көмегімен әлі күнге дейін механизмі белгісіз катерлі трансформацияланған клеткалардың агглютинабельділігінің ... ... ... ... ... ... рет SV-40 вирусымен трансформацияланған клеткалар клеткалардың бастапқы ... ... ... ... 10-15 есе ... концентрациясында агглютинацияланады.
Бұл құбылыс лектин және клеткалық линиялардың жоғары мөлшерін ... ... ... әртүрлі вирустар мен химиялық канцерогендермен клетканың трансформациясы барысында зерттелінді. Құбылыстар барысында агглютинация дәрежесі мен ісік ... өсу ... ... ... байқалды. Клеткалардың әртүрлі лектиндермен агглютинациясы зерттеу кезінде қан топтарына арнайыланған лектиндер қалыпты және ... ... SV-40 ... ... ... ... ... көрсетілді. Кон А, рицин, үрмебұршақ лектиндері трансформацияланған клеткаларды тез агглютинациялайды, ал қалыпты клеткалар бұл лектиндермен трипсинизациядан кейін агглютинирленеді.
Жоғары ... ... ... үрдісімен байланысты. Клеткалардың онкогенді емес вирустармен жұқтырылуы, сондай-ақ аяқталмаған трансформация клеткалардың лектиндермен ... ... ... ... ... ... түсіндіру үшін үш гипотеза ұсынылады:
* лектиндермен танылатын рецепторлардың de novo синтезінің вирустармен индукциясы;
* клеткалардың трансформациясынан кейін лектин ... ... ... ... ... кейін лектиннің жасырын рецепторларының белсенділік көрсетуі).
Осылайша, метаболитикалық белсенді клеткалардың жоғары агглютинабельділігінің феноменін анықтау ісік ауруларының лектинотест көмегімен ... жаңа ... ... ... маңызды элементі болып табылады.
Кейбір фитогемагглютининдер жоғары өзгешелікке ие, сондықтан адам қанын анықтау үшін ... ... ... ... Lotus tetragonolobusжәнеUlex europaeusдәндерінің лектиндері0 қан тобының эритроциттеріне, алVicia cracca ... ... - А қан ... А1 топшасының эритроциттеріне арнайы. Белсенділік көрсетеді[70].
2МАТЕРИАЛДАР МЕН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
2.1 Зерттеу материалдары
Үрмебұршақтың сорт үлгілерінің белок пен ... ... ... және ... ... жүргізу үшін қазақстандық, ресейлік және шетелдік селекциясындағы дәнді-бұршақты дақылдардың (Leguminosae тұқымдасы) 12 сорт ... ... , , , , , , , , , , , . ... ... үшін ... сорттар қолданылды: , , , , , . Берілген сорт үлгілері Алматы облысының таулы және далалық аймақтарында өсірілді.
сорты ... ... ... 1. Жергілікті және шетелдік үрмебұршақ сорт үлгілері
2.2 Зерттеу әдістері
Белок және амин қышқылдардың мөлшерін анықтау
Протеин мөлшерін Къельдаль әдісі бойынша жүргізеді ... ... [71]. ... шикі ... мөлшері және 0,2%-тік NaOH ерітіндісінде ерігіш протеиндердің жиынтық мөлшері анықталды. ... ... 1241 ... ... ... (PJ) прибор негізінде калибрленген (Single Kernel Characterization System). Әдіс ... ... ... ... қышқылымен қыздыру барысында ұнтақтардың минерализациясына негізделген. Аммиактың бор қышқылымен химиялық реакциясы ортобор қышқылынан метабор ... ... ... ... қышқылының өзі өте әлсіз және сутегі иондарының концентрациясына әсер көрсетпейді. Аммиакпен байланыспаған бос күкірт қышқылының ... ... одан ... ... ... ... күкірт қышқылы мен бос күкірт қышқылын, қышқылдың аммиакпен байланысқан мөлшерін анықтайды. Нәтижені 0,0014коэффициентіне көбейтеді, күкірт қышқылының 1 мл ... ... 0,014 г ... ... белгілі. Соңғы нәтижесінде азоттың мөлшерін ұнтақ түрінде алады (граммда). Анализденуші заттағы шикі протеиннің ... ... үшін азот ... ... 6,25-ке көбейтеді.
Альбумин-глобулиндік фракциясының мөлшерін деКьельдаль әдісі бойынша анықтайды, бұл фракцияны бөліп алғаннан кейін (Осборн) тұзды ерітіндісімен [72] ... ... ... ... ... ... ... мөлшері ГОСТ 10845-98 сай поляриметрикалық әдіспен анықталады. Макро- және микроэлементтердің мөлшері индуктивті плазмалық-атомды эмиссионды спектрометрия (ICPAES) әдісімен анықталады [73].
Белоктың амин ... ... ... ... И.М. ... бойынша ВЭЖХ Agilent 1200 амин қышқылдық анализаторында орындайды [74].
Протеиназа ингибиторларының белсенділігін бағалау
Протеиназа ингибиторларының белсенділігін белгілі ... ... ... [75, 76]. Әдіс ... ... ... ... субстраттың ыдырау өнімдерін 280 нм көлеміндегі оптикалық тығыздықты спектрофотометриялық өлшеуге негізделген. Белсенді емес кешендерге трипсин немесе химотрипсин байланыстыратын ... қосу ... ... ... ... реактивтер қолданылған: 0,001 н НСl-ға трипсин немесе химотрипсин; стандартты трис-НСl; 0,02 М CaCl2-буфер ... ... ... ... бензоил-аргинин-пара-нитроанилид (БАПА, "Serva"), мұзды сірке қышқылының 30%-дық ерітіндісі. Барлық ерітінділерді тоңазытқышта сақтау екі аптадан аспаған. Зерттеліп ... ... түн ... ... 1:4000 ... ... сумен экстрагирлеген; алынған экстрактіні 30 минут 7000 g центрифугалайды. Трипсин және химотрипсин ... ... ... ... ... 25 0С-та жүргізеді, барлық реактивтер мен тұнба сұйықтықты термостатта шамамен бір сағат бойы қыздырады. Тұнба сұйықтықтың (0,01-0,2 мл) әр ... ... 1,5 мл ... буфер және 0,05 мл трипсин немесе химотрипсин ерітіндісін құяды. 5 мин өткенде 1 мл БАПА ... 10 ... ... ... 0,5 мл CH3COOH ... қосып тоқтатады.Бақылауда экстракті орнына сол көлемде буфер қосылады. Оптикалық тығыздықты 280 нм көп ... ... ... ... Reader ... США) ... ингибиторларының белсенділігін (мг/г) формула бойынша есептейді:
ТИА = [СТР х (ΔЕТР - ΔЕОП) х VТР х КЭКСТР х КРАЗВ]
VИНГ х ΔЕТР
Мұндағы, ... ... ... ... ... СТР - трипсин концентрациясы, мг; VТР - трипсин ерітіндісінің көлемі,мл; VИНГ - ИТ ерітіндісінің көлемі, мл; КЭКСТР - экстрагент ... ... ... ... ... - ИТ ерітіндісін сұйылту; ΔЕОП - тәжірибе сынамасының ... ΔЕТР - ... ... ... ... ... активтілігінің бірлігіне олардыңбір. трипсин активтілігін басатын мөлшерін алған.Тәжірибені 3 реттік биологиялық қайталаулар арқылы жүргізеді. Химотрипсин ингибиторларынң ... ... ... ... ... (химотрипсин) ингибиторларының мөлшерін мг-да, белсенділігін жоғалтқан трипсинді (химотрипсин) 1 г ұнда ... ... ... ... ... қоян және ... қанына лектиннің гемагглютинация реакциясын қою арқылы жүргізілді.
Эритроциттерді бөліп алу әдісі
Жануарлардан алынған қан 1000 g ... 10 ... ... ... ... мен ... ... ақ түйіршіктерін (лейкоциттерді) бөліп алып, pH 7,4 болатын буферлі ерітіндімен (СИ- среда инкубации)2 рет шаямыз. Шаю үшін эритроцит ... ... ... ерітінді қосып, центрифугада 1000 g жылдамдықпен 10 минут айналдырылады. Бөлініп алынған клеткалар, яғни эритроциттер 0-4⁰Cтемпературада тұнба ретінде сақталады. ... 0,9 % NaCl ... 1:25 ... яғни 25 есе ... ... ... суспензиясы немесе сұйылтылған қан дайындалып, 37 ⁰C термостатқа 10мин ... ... 0,9 М ... хлорының ерітіндісімен бірнеше рет шаю арқылы бөліп алынады.
Лектин экстрактісін алу үшін тұқымдарды үгітіп 3 ... 0,9 М ... ... ... ... ... 20 минут 4000 айн/мин центрифугалайды. Гемагглютинация реакциясын жүргізу үшін U-тәріздес ұяшықтары бар ... ... ... ... ... ... 0,05 мл ... ерітінді, 0,05 мл 2%-тік шайылған эритроциттердің суспензиясы, 0,05 мл лектин экстрактісі қосылып, 25˚С-қа 2 ... ... ... ... ... 1 л суда 8,0 г натрий хлориді, 0,2 г калий хлориді және 1,0 г екі еселенген ... ... бар. ... рН-ын 0,1 н НСl көмегімен 7,4-ке жеткізеді. Лектин титрі эритроциттердің агглютинациясы жүретін ерітіндідегі оның максималды араластырылуы немесе минималды ... ... ... белсенділігі кері шамамен белгіленеді [мг/мл]-1 және агглютинация байқалатын белоктың минимальды концентрациясымен анықталынады. Лектин белсенділігін ... ... ... визуалды бағалайды. Визуалдық бағалау 5 балдық жүйе бойынша жүргізіледі: 3 балл - жылдам байқалатын агглютинация: эритроциттер жұқа ... ... ... ... ... ... 2 балл - орташа агглютинация: эритроциттер ұяшықтың түбінде диаметрі 2 мм ... ... ... 1 балл - ... ... ... ұяшықтың түбінде 2 мм-ден аз арақашықтыққа жайылады, сақина немесе диск түзеді. 0,5 балл - минимальды ... ... ... ... ... ... ... әлсіз қуыс байқалады. 0 балл - агглютинация жоқ. Эритроциттер ұяшықтың түбіне жиналады. Агглютинацияны бағалау үшін ... ... ... ... ... саны есептеледі. Осылайша, сегіз ұяшықтың максималды белсенділігі 5 х 3,0 = 15 ... ... ... ... мен ... ... ... және бөліп алу, тазалау әдістері
Лектиндерді бөліп алу және тазалаудың бейімделген технологиясы бұршақты ... ... ... үрмебұршақтарға қолданылды. Экстрагирлену кезеңінде экстрагент - 0,9 M хлорлы натрий көлемін көлемін көбейту ... Бес ... ... ... ... ... алынған суспензия өте қою болады және ісіну жүретіндіктен, біркелкі араластыру және толық ... ... 1:10 ... ... ... ... 3 ... дейін көбейту ұсынылады.
Белокты тұндыруды келесі режим бойынша жүргізу тиімді: центрифугалау ... 3-4°C ... ... ... ... 4000g 20 минут. Операцияны 2 рет қайталау керек. Супернатантты нейтрализдегеннен кейін ... 4000g 20 ... ... ... ... ... ... түсу үшін белокты 70% аммоний сульфатымен ажыратады.Тазартылмаған белокты фильтрге жинақтайды және дистилденген судың он реттік (көлемі ... ... ... ... ... ... теңестірілген Sefodex G-50 колонкасында тазартады. Адсорбцияланған лектинді 0,1 M глюкоза ерітіндісімен 0,1 M ацетатты буферде ... ... ... ... ... екі ... ... жүргізіледі. 1 саты - 24 сағат 4°C температурада 0,1Mацетатты буферге қарсы (pH-6.8); 2 саты - 24 ... 4°C ... ... суға қарсы. Лектиндерді бөліп алу сызбанұсқада көрсетілгендей жүзеге асады.
Алынған лектиндердің полипептидтік құрамы мен көмірсу ... ... ... ... редуцирлеуші агенттің (меркаптоэтанол) қатысуымен SDS-электрофорез әдісімен зерттеледі. Лектин бір гомогенді белок емес, гетерогенді белоктық комплекс түрінде ... Олар ... ... ... 11 ... ... Лектин препаратында негізінен молекулалық массасы 45-65 кДа құрайтын ауыр ... ... ... ... ... лектинінің көмірсу құрамы келесі қанттардан тұратындығын
хроматографиялық зерттеулер көрсетті: ... ... ... ... глюкоурон, рамноза, фруктоза, сахароза, рибоза, ксилоза, глюкоза, раффиноза.
Ұнтақталған дәндерді 0,9 M NaCl экстрагирлеу
3 сағат (100 г ұнтақ: 900мл ... (4000g 20 ... ... және центрифугалау 0,9 MNaCl500 мл. Біріккен супернатанттарды pH 4.0 4H HCl ... (4000g, 15 ... ... pH 7.0 дейін нейтрализдеу
Тұнбаны центрифугалау арқылы кетіру (6000g, 20минут)
Белокты 70% аммоний сульфатымен тұздау
Тазартылмаған (шикі) лектинді фильтрге жинақтау және ... ... он ... ... ... ... еріту
Диализ: 48 сағат 10°C температурада буферлі қоспаға қарсы - 0,1M ацетатты буфер,pH-6.8
Лектин ... ... ... ... (8000g, 20 ... ... ... қоспамен теңестірілген Sefodex G-50колонкасына енгізу
Белок элюатты 80% аммоний сульфатымен тұндырады
Адсорбцияланған лектинді 0,1 M глюкоза ерітіндісімен 0,1 M ацетатты ... ... ... ... (4000g, 20 ... арқылы бөледі және суда ерітеді
Диализ: 48 сағат4°C температурада 0,1Mацетатты буферге қарсы,pH-6.8
Пайда болған тұнбаны центрифугалау арқылы кетіреді (8000g, 20 ... 24 ... 4°C ... дистилденген суға қарсы
Пайда болған лектин кристалдарын суда (0,1 MHClpH-4.0 дейін қышқылданған) ерітеді, ерітіндіні ... ... ... және ... ... 2. ... ... алу сызбанұсқасы
Протеиназа ингибиторлары мен α-амилазаның полипептидтік құрамы ... ... ... ... ... ғана басымдық көрсеткен, ал α-амилазаның полипептидтері тізбектерінің ... ... ... ... ... ... ингибиторлары мен α-амилазасы үшін молекулалық массасы 45...25 кДа құрайтын полипептидтік фракциялардың басым ... ... ... 0,1 M HCl (1:10) ... ... үш рет ... 2 ... 4°C температурада дистилденген суға қарсы
Тұнбаны центрифугалау арқылы бөледі (4000g, 15 минут)
Супернатанттағы ингибитор белсенділігі казеинолитикалық әдіспен анықталады.
Сурет3. Протеиназа ингибиторларын бөліп алу ... ... 0,001 M (1:10) ... ... экстракциялау
(16 сағат, 4°C)
Сол режимде қайта центрифугалау
Центрифугатты 4°C-қа дейін суытады және бастапқы ... ... ... ... минут қалдырады)
Қайта центрифугалау
Су моншасында қыздыру (70°C 10 минут)
Центрифугау (12000g 10 минут)
Центрифугатты 4°C-қа дейін суытады және бастапқы көлемге 1/2қатынаста ацетон қосады
(салқынға20 ... ... ... ... ... 3 мл 0,001 ... ... 4. α-амилазаны бөліп алу сызбанұсқасы
In vitro жағдайында ұлпалар мен жасушаларды культивирлеу әдістері
Каллусты дақылдарды алу үшін үрмебұршақтың жергілікті (), ресейлік (, ) және ... (, , ) ... сорт ... ... Эксплант ретінде 7-14 күндік асептикалық өскіндердің эпикотил және гипокотилдері қолданылды. Асептикалық өскіндерді алу үшін дәндерді экспозиция уақыты және ... ... ... ... ... әр ... хаттамаларды қолдану арқылы стерилизиациялайды. Дәндерді гормоны қосылмаған Мурасиге-Скуг қоректік ортасына отырғызады. Залалсыздандырылмаған өскіндердің ... және ... ... сумен шаяды, 70%-тік этанолда 5-7 минут аралығында инкубациялайды, үш рет ... ... ... ... және ... ... үшін қоректік орталарға отырғызылады.
Каллустың біріншілік дақылдарын алу үшін 2-3 см көлеміндегі ... ... ... және ... В5 ... ... ... индукторы ретінде 2 мг/л 2,4-дихлорфеноксисірке қышқылын қолданады ... ... +25оС ... ... культивирленеді.
Каллусогенез үрдісі екі көрсеткіш бойынша бағаланады: 1) каллусогенез жиілігі - каллус түзілген эксплант үлесі; 2) каллус түзілу ... - ... ... ... деңгейі балдық жүйе бойынша бағаланады: 0 - каллустың болмауы; 1 - каллусогенез экспланттың ... ... ... 2 - ... 2/3 ... ... ұлпамен жабылған; 3 - эксплантат ... ғана ... 4 - ... ... ... ... ...
Деректердің статистикалық өңделуі (орташа ұзындықтың өлшенуі, орташа шамалардың қателігі және сәйкес граффиктердің ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1Үрмебұршақ сорт үлгілерінің белок мөлшерін анықтау
Үрмебұршақ жақсы сіңірілетін, өсімдік белогының толыққанды амин ... ... ... ... ... ... Алайда, үрмебұршақтың белоктық кешені шикі күйінде антиқоректендіруші немесе антиалиментарлы деп аталатын заттар немесе ... ... ... ... және амилаза ингибиторлары.
Үрмебұршақ дәніндегі белоктың сапасы мен мөлшеріне генотиптің әсері зор. Алматы облысының ... ... ... және ... ... ... ... ресейлік және шетелдік селекцияның үрмебұршақ сорт үлгілері отырғызылған. Олардағы шикі ... ... ... ... бойынша анықталды және ерігіш протеиннің жиынтық мөлшері 0,2%-тік NaOH ерітіндісінде анықталды. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әр түрлі авторлардың деректері бойынша бұл дақылдың дәнінде орта есеппен 20-30% ... ... 40%-ға ... ауытқушылықпен жинақталады. [77, 78].
Қазақстандық, ресейлік және шетелдік үрмебұршақ үлгілерінің белоктық компоненттеріне салыстырмалы талдау зерттелуші сорт үлгілерінде белок мөлшері ... ... ... ... ... 1 - ... ... белоктың максималды мөлшері бар сорт үлгілері анықталды: (30,8%, шетелдік селекция) және (30,7%, ресейлік селекция). ... және сорт ... ... ... ... (1 - кесте).
Дәнді-бұршақтылардың дәніндегі негізгі көмірсу қоры мөлшері әр түрлі дақылдарда өте кең шекте ... ... ... ... ... ... үрмебұршақта 56%-ға дейін [79]. Зерттелуші сорттарда крахмалды анықтау оның мөлшері барлық үлгілерде ... ... ... ... және ... ... ... ауытқитындығын көрсетті.
Зерттелген сорт үлгілерінде майдың мөлшері 0,2-1,7% аралығында ауытқыды. Май құрамы бойынша жоғары мөлшер үлгісінде болды, ... ... бұл ... 1%-ға ... ... ... ... үлгілер темір және цинк сияқты микроэлементтерге бай болатындығы ... ... ... ... ... ... сәйкес темірдің мөлшері 5,1-6,1 мг/г аралығында ауытқыды, ал цинктің мөлшері 3,6-4,7 мг/г [80].
Өсімдіктердің әр түрлерінде белоктық кешен әр түрлі ... - ... әр ... ... қасиеттерімен ерекшеленетін жақын белоктар тобымен ұсынылған.
1 кесте.
Үрмебұршақ сорт үлгілерінің дәндерінің биохимиялық құрамына сипаттама

Сорттың аталуы
Тығыздығы, ед.SKCS
Протеин, %
Крахмал, ... ... ...
70
28,2
45,0
1,0
6,1
3,7
2

54
30,7
45,0
1,2
6,1
3,6
3

54
25,6
48,9
1,7
5,5
4,2
4

80
26,9
46,4
0,5
5,8
4,0
5

35
28,7
44,9
0,7
6,1
3,9
6

55
26,9
48,0
0,3
5,6
4,2
7

48
30,8
46,4
0,7
5,9
4,5
8

71
29,6
47,8
0,2
5,6
4,2
9

51
23,2
51,1
0,1
5,1
4,7
10

72
23,4
47,2
0,3
5,6
4,3
11

61
26,4
49,1
0,2
5,4
4,3
12

59
28,2
49,0
0,2
5,4
4,4
Белоктардың ... бірі ... тұз, ... ... және ... ... ... ерімеуі. Белоктардың ерігіштік қағидатына өсімдіктердің белоктарының альбумин, глобулин, глютелиндерге шартты классификациясы негізделеді. Белоктық фракциялардың құрамын және қатынасын анықтау өсімдіктердің белоктық ... ... ... көрсеткіші болып саналады. Бұршақтылардың ақуыздары негізінен амин қышқылдық құрамы бойынша толыққанды саналатын ... мен ... ... ... ... ... өзімен бірге цитоплазмалық белоктарды көрсетеді, сондықтан олардың көлемі бір қалыпты емес және ... да бір ... ... бере ... Глобулиндер көбінесе мембранамен байланысқан, олардың саны мен сапасы бірыңғай, осыдан олар маркерлік белгі ретінде ұсыныла алады. Бұршақты дақылдардың ... суда және ... ... ... оңай ерігіштігі олардың жоғары сіңімділігін және сәйкесінше жоғары биологиялық, тағамдық ... ... ... әдісімен үрмебұршақтың барлық зерттелген сорт үлгілерінің дәндерінде ... ... ... ... ... және 5,6,7- ... сәйкес 76,2-82,3% құрайды. Альбумин және глобулиннің максимальды ... бар ... ... және шетелдік селекцияның сорт үлгілері ішінен бөлініп алынған: (82,3%) және (80,5%). (76,2%), және (76,6%) ... үшін ... ... ... 5. ... селекцияның үрмебұршақ сорт үлгілеріне альбумин-глобулиндік фракциясының көлемі бойынша сипаттама
Cурет 6. ... ... сорт ... ... ... ... бойынша сипаттама
Cурет7. Шетелдік селекияның үрмебұршақ сорт үлгілерінеальбумин - глобулиндік фракцияның ... ... ... ... ... сондай-ақ бұршақтылар өсімдіктерді зиянды бунақденелілер мен фитопатогендерден қорғауда маңызды рөл атқаратын лектиндер, протеиназа ингибиторлары және тағы басқалары ... ... ... ... ... Әр 10% белокқа 1 мг/г көп емес трипсин ингибиторының үлесі болуы керек.
3.2 Антиқоректік заттардың мөлшерінің ... және ... алу үшін ... сорт ... ...
Үрмебұршақтың әр түрлі сорт үлгілеріндегі трипсин және ... ... ... ... Трипсин ингибиторларының белсенділігі (ТИА) химотрипсинге қарағанда шамамен 2-2,2 есе жоғары болды. 8- суретке сәйкес ресейлік селекцияның сорттарында ТИА2,5 - 5,5 мг/г ... ХИА 1,9 - 3,3 мг/г ... ... ... ... ... да әр ... трипсин және химотрипсин ингибиторларының белсенділігін көрсетті. Бұл сорттар үшін трипсин ингибиторларының белсенділігі 2,8 мг/г-5,7 мг/г, ... - 1,9 мг/г - 3,2 мг/г (10- ... ... ... сорттар үшін трипсин және химотрипсин ингибиторлары сорттар арасында болмашы ... (9- ... ... сорт ... ... ... трипсин және химотрипсин ингибиторларының белсенділігін иеленген және болды. сорт үлгісі үшін ТИА және ХИА 5,5 мг/г және ... 3,3 мг/г, - 5,7 мг/г және 3,2 мг/г. ... бұл сорт ... белоктың жоғары мөлшерімен ерекшеленетіндігін айта кету керек.
Cурет 8. Ресейлік селекция үрмебұршақ дәндеріндегі трипсин (ТИА) және ... (ХИА) ... ... 9.Қазақстандық селекция үрмебұршақтарының дәндеріндегі трипсин (ТИА) және ... (ХИА) ... ... ... селекция үрмебұршақтарының дәндеріндегі трипсин (ТИА) және химотрипсин (ХИА) ингибиторларының белсенділігі
Протеиназа ингибиторларының белсенділігімен ... ... сорт ... ... ... ... ... Бұл ферменттің белсенділігі әр сорт үлгілерінде 9,8-14,7 мг/г аралығында ауытқитындығын және генотипке тәуелді еместігін көрсетті. ... ... ... сорт ... ... сорт ... бұл көрсеткіш аз болды.
Зерттеудің келесі кезеңінде үрмебұршақ сорт үлгілерінің лектин белсенділігі анықталды. ... ... ... алты сорт үлгісіне жүргізілді: , , , , , .
Эксперименттің бірінші сериясында егеуқұйрық пен қоянның қанына гемагглютинация реакциясын қою ... ... ... ... ... ... ... балдық жүйе арқылы бағалау гемагглютинация реакциясының қарқындылығын тез, ... және ... ... мүмкіндік береді.
Гемагглютинация реакциясының интенсивтілігі реакция жағдайына тәуелді, сондықтан эритроциттердің шығу тегі және оларды өңдеу рәсімін ескеру аса ... ... ... қоян ... ... ... ... егеуқұйрық эритроциттерінің суспензиясын қолданғанда төмен болатындығы байқалды. Бұл деректер дәнді-дақылдар [22], зәйтүн тұқымдастары[81], алқа тұқымдастары, дәнді-бұршақтылар [45] сияқты әр ... ... ... ... басқа зерттеушілердің мәліметтерімен сәйкес келеді. Бұл зерттеулерде гемагглютинация реакциясындағы лектин белсенділігі ... ... әр ... химиялық құрылысымен байланысты эритроциттердің шығу тегіне тәуелді екендігін көрсетеді және ... ... әр ... ... өзгешелігімен түсіндіріледі. Барлық зерттелуші үлгілерде егеуқұйрық эритроциттеріне жүргізілген агглютинация реакциясы қоян эритроциттерімен ... 1,5-2 есе жай ... ал ... 5 ... ... (А қосымшасы).
Қоян эритроциттерін қолдану барысындағы агглютининдеуші реакцияның жоғары болғанына қарамастан ол генотипке тәуелді болды және 10-13 балл аралығында ауытқыды. және ... үшін ... ... 13 ... - 12 ... және 10 балл ... Одан басқа, сорт үлгісінде басқа сорттарға қарағанда гемагглютинация реакциясы 2-3 минутқа ерте ... (2 - ... ... ... ... зерттеу қоян қанында лектин титрін өлшеу арқылы жүргізілді.
Кесте 2.
Үрмебұршақтың әр ... сорт ... ... шығу ... ... агглютининдеуші белсенділіктің қарқындылығы
Сорт үлгісі
Агглютинацияның басталу уақыты, (мин)
Агглютининдеуші реакцияның қарқындылығы, балл
Қоян эритроциттері
Егеуқұйрық ... ... ... ... - ... ... сортүлгілерінің қоян қанындағы агглютинация реакциясы көрсетілген.
Сурет 11. Үрмебұршақ сортүлгілерінің қоян қанындағы ... ... ... оның ерітіндідегі максимальды сұйылтуымен немесе минимальды концентрациясымен ... ... ... ... ... зерттелген үлгілер жоғары лектин титріне ие екендігі байқалды, 38,3 - 55,8 [мг/мл]-1 құрайды. 12 - суретке ... және ... ... ... ... Олардың белсенділігі сәйкесінше 55,8 және 52,4 [мг/мл]-1 құрайды.
Сурет 12. Үрмебұршақ дәндеріндегі лектиннің геммаглютининдеуші белсенділігі
Үрмебұршақтың , , үлгілерінде геммаглютинин ... ... ... және 48 ... ... ... ең төмен белсенділігі сорт үлгісінде болды - 38,3 ... ... ... төрт ... сорт үлгісіндегі гемагглютинация реакциясы ұсынылған.
Осылайша, жүргізілген биоскрининг үрмебұршақтың зерттелуші сорт ... әр ... ... ... ие ... көрсетті және қазірден бастап лектин алу үшін перспективтілігі жоғары үлгілерге сұрыптау жүргізуге болады.
Актәтті
Журавушка
Юбилейная белая
Жемчужина
Реакцияның басы
Актәтті
Журавушка
Юбилейная белая
Жемчужина
30 ... ... ... 13. ... сорт ... ... қанына гемагглютинация реакциясы
3.3Қазақстандық және шетелдік селекциядағы үрмебұршақ сорт үлгілерінің дәндеріндегі амин ... ... ... амин ... құрамын анықтауды үш түрлі сорт үлгісіне жүргізілді: сәйкесінше протеиназа ингибиторларының және лектин белсенділігінің ең жоғары, орташа және ... ... ... , ... ... сорт үлгілерінде амин қышқылдарының мөлшері бойынша белгілі айырмашылықтар болғандығы байқалған. Сандық айырмашылыққа қарамастан, зерттелуші сорт үлгілерінің дәндерінің амин қышқылдық ... ... ... ие. Лизин, лейцин және гистидин көбірек мөлшерде кездеседі, ал аланин және ... - ең ... 14 - ... ... ... сорт ... ауыстырылмайтын амин қышқылдарының мөлшері жоғары 51-52%-ға жетеді.
Сурет 14. Үрмебұршақ сорт үлгілеріндегі ауыстырылмайтын амин қышқылдарының мөлшері
Ауыстырылмайтын амин қышқылдарының ... ... және ... ... ал ... - ... серин, аспарагин және глутамин қышқылы бойынша ең кең өзгергіштік амплитудасы белгіленді(15- суретке сәйкес). сорт үлгісі басқа ... ... ... ... 3-15%, ал ... ... 30% басым болды. сорт үлгісі лизиннен басқа ... ... амин ... ... мөлшерімен ерекшеленді.Валин, изолейцин және лейцин сияқты амин ... ... сорт ... ... ... мөлшерде кездесті.Дәнді-бұршақты дақылдар үшін басым фракциялар амин қышқылдық құрамы бойынша ерекшеленетін ... және ... ... ... ... 15. ... сорт ... ауыстырылатын амин қышқылдарының мөлшері
Альбуминдер лизин,треонин, цистеин, метионинжәнетирозиннің, ал глобулиндер - аргинин, глутамин қышқылы жәнелейциннің жоғары ... ... ... сорт ... ... амин ... ... жеткілікті дәрежеде жоғары болды және генотипке тәуелді болмашы ауытқыды (3 - кесте).
Үрмебұршақ ... ... ... мен ... ... ... артта қалса да, лизиннің маңызды көзі екендігі дәлелденді. Барлық трипсин ингибиторларының құрамына лизин және аргининнің қалдықтары кіреді. Біздің ... ... ... ... ... белсенділігі бар сорт үлгісінде лизин және аргинин мөлшері максимальды болды және 16,1 мг/ 100 г және ... 9,3 мг/100 г ... ... сорт ... амин ... құрамы
Амин қышқылдарының мөлшері, мг/100 г
Үрмебұршақ сорт үлгілері



Аспарагин қышқылы
9,3
10,3
9,5
Глутамин қышқылы
9,6
10,3
9, 9
Серин
5,6
6,2
4,7
Гистидин
10,9
9,8
8,1
Глицин
5,7
5,6
5,4
Треонин
5,3
5,7
5,0
Аргинин
9,3
9,0
8,1
Аланин
0,6
0,6
0,6
Цистеин
5,5
6,1
4,5
Валин
8,2
8,3
8,1
Метионин
1,1
1,6
1,3
Фенилаланин
8,2
8,3
8,0
Изолейцин
7,2
7,5
7,0
Лейцин
12,0
12,1
11,6
Лизин
16, 1
15,6
14,0
3.4 ... сорт ... әр ... ... ... ... ... белсенділігі бар белоктар өсімдіктің әр түрлі мүшелерінің құрамында болады: жапырақ, сабақ, тамыр және генеративті мүшелер. Олардың саны мен ... әр ... ... және ... орта әсерінен қызметіне байланысты болады.
Тәжірибе нәтижесінде, барлық төрт ... ... өте ... ... ... бары ... Өте жоғары белсенділікті сорттардың дәндерінен байқауға болады. ... ... сорт ... ... ... ... ... және сорттарында екінші минутта байқалды. Сонымен қатар реакция айқын және бес реттік сұйылтудан ... ... ... ... кезінде ыдырап кетпейді, сұйықтық ақшыл болып қалады. сорт үлгісінің ... ... ... ... ... ... ... бірақ агглютинация барлық сұйылтуда айқын көрінеді. Өсімдіктердің басқа мүшелеріндегі лектин белсенділігі әр түрлі. сорт ... ... ... 15 ... ... ... және әр түрлі дәрежеде көрінді. Гомогенизация режимі өсімдіктің мүшесіне байланысты ... ... ұн ... ... ... ... сабақты арнайы ыдыста езеді.
Сурет 16. Лектин экстрактын алу. (1) дән, (2) жапырақ, (3) сабақ, (4) тамыр.
Кесте 4.
Үрмебұршақтың әр ... ... ... ... ... ... +-1,6
22,8 +-0,8
20,8 +-0,8
18,2+-0,4

29,4 +-1,8
18,3+-1,4
16,4 +-1,4
10,4+-0,9

22,3 +-4,2
12,2+-0,7
11,5 +-0,5
8,7+-0,2

20,0 +-2,5
11,8+-0,9
11,3 +-0,8
8,5+-0,3
Сабақ және жапырақ ... ... ... бірдей, алайда дәнде көбірек 22,8 мг/100 г. Сорт ... ... ... ... байқалды.
Каллусогенез жиілігі мен интенсивтілігі қоректік ортаның құрамына, эксплант және генотип типіне байланысты. Барлық зерттелуші үлгілердің ішінде ... ... ... ... ... ... белгіленді және 85% - 100% құрады. Жоғары лектиндік белсенділігі мен каллусогенез жиілігіне ие , , сорт үлгілерін ... ... ... ... алу үшін ... болады.
Кесте 5.
Үрмебұршақ каллус дақылдарының құрамындағы лектин белсенділігі
Сорт үлгілері
Каллустың морфогенді типі
Каллустың морфогенді емес типі

37,3 +-1,8
25,2+-1,6

30,6 +-1,1
20,3+-1,9

26,0 +-5,6
18,4+-1,4

34,0 +-1,3
21,7+-1,3
Сурет 17. ... ... ... ... реакциясы.
Үрмебұршақ сорт үлгілерінің каллустық дақылдарынан алынған экстрактілерді талдау олардың лектин ... ... ... ... Каллустық дақылдардағы лектин мөлшерінің деңгейін салыстыру нәтижесінде лектиннің жоғары мөлшері каллустық ұлпаның морфогенді типіне тән екендігі анықталды, бұндай ... ... ... ... ... ... лектин концентрациясы құрғақ массадан шамамен 26,0 - 37,3 мг/100 гауытқиды.Өсімдік ұлпаларын гомогенизациялаудың жеңіл жағдайларында және лектин экстракциясы уақытын ... ... ... ... ... ... бөліп алудың әдістемесі жетілдірілді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дәнді-бұршақты дақылдар өсімдік ақуызы, май, ... және ... ... ... көзі және ... ... ... пен алмаспайтын амин қышқылдармен қамтамасыз етуде маңызды орын алады. Сондай-ақ дәнді-бұршақты дақылдар өсімдіктердің басқа түрлері секілді күшті биологиялық ... ... ... ... ... ... гликозидтер сияқты заттарды синтездеуге қабілетті, бунақденелілер, зиянкестер, фитопатогенді саңырауқұлақтар, ортаның абиотикалық стресс факторларына қарсы қорғаныш ... ... ... ... ... зерттеу лабораторияларында лектиндердің қасиетіне, олардың жаңа буындағы биотехнологиялық ... ... ... ... ... жүргізіліп жатыр. Алайда, өсімдіктерден жоғары тағамдық құндылығы бар лектиндерді бөлу туралы жұмыстар өте аз, ал біздің республикамызда мұндай зерттеулер алғаш рет ... ... ... белсенділігі бар дақыл. Белоктық компоненттердің және олардың негізінде ... ... ... ... ауыл ... әр ... салаларында қолдану мен жүзеге асырудың негізі бола алатын жаңа ... ... ... ... ... ... ... зерттеу қазіргі кезде өзекті мәселе.Белоктың максималды мөлшері бар сорт үлгілері анықталды: (30,8%, шетелдік ... ... ... жер ... ... ... химиялық заттарды кең қолданудан бас тартатын және биологиялық әдісті, әсіресе биологиялық белсенді препараттарды қолдануды көздейтін экологиялық және альтернативті жер ... ... ... ... қорғау стратегиялары өзгертіліп жатыр.
Үрмебұршақ лектиндерін алу технологиясын өңдеу үшін амин ... ... ... ... ... ресейлік және шетелдік селекцияда сорт үлгілерін анықтап, өсімдіктің әр түрлі органдарында лектин белсенділігі бар белоктардың жинақталу динамикасын зерттеп қана қоймай, ... ... ... ... ... алу және ... алу ... бойынша нақты ұсыныс беру керек. Бұл мәселелерді шешу үрмебұршақтың биохимиясы аумағындағы білімді жетілдіруге септігін тигізеді, және ауыл ... ... ... ... ... ... белок метионин мен аланиннің мөлшері бойынша артта қалса да, лизиннің негізгі көзі болып саналады. Алмаспайтын амин қышқылдардың мөлшері ... ... ... нәтижесі бойынша келесі қорытындылар жасалынды:
1. Қазақстандық, ресейлік және шетелдік үрмебұршақ үлгілерінің белоктық ... ... ... ... сорт ... ... ... 23,2%-дан 30,8%-ға дейін өзгергенін көрсетті. (30,7%, ресейлік селекция) сорты белок мөлшері бойынша ең жоғары ... ие ... ... ... сорт ... дәндерінде альбуминді-глобулиндік фракция басым болды және 76,2-82,3% құрады.
2. Протеиназа ингибиторларының белсенділігін зерттеу нәтижесінде трипсин ингибиторларының ... ... ... 2-2,2 есе ... болатындығы белгілі болды. Зерттелінген сорт үлгілерінің ішінде ТИА және ХИА мәні ... және , үшін 5,5 мг/г және ... 3,3 мг/г, - 5,7 мг/г және ... 3,2 мг/г ... Дәндегі белок метионин мен аланиннің мөлшері бойынша артта қалса да, лизиннің негізгі көзі болып саналады. Алмаспайтын амин қышқылдардың мөлшері ... ... ... ... жүргізілген биоскрининг үрмебұршақтың зерттелуші сорт үлгілерінде лектин белсенділігі эритроциттер, генотиптің шығу тегіне тәуелді болатынын және 10-13 балл ... ... ... ... ... ... ... титрі айтарлықтай жоғары болды: 38,3 - 55,8 [мг/мл]-1. және сорттары лектин алуда перспективті болып саналады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... О.Л., ... Е.Р., ... Л.Б. Лектины лекарственных растений дикорастущей флоры Беларуси: перспективы ... // ... ... ... исследований 2009. - № 2. - С.169 - 182.
* Гагарина И.Н., ... Н.Е. ... ... к применению белковых компонентов в биотехнологии // Вестник ОрелГАУ . - 2008. - № 1. - С.36 - ... ... Н.Е. ... ... ... ... и пути повышения его качества - Орел: ОГАУ, 2003. - 216 с.
* Кольман Я., Рем Г. ... ... - М.: Мир, 2000. - 470 ... ... А.Д. Селекция, семеноводство зернобобовых и крупяных культур: состояние, проблемы, перспективы // Вестник Семеноводства. - 2001. - №4. - С. 24 - ... ... Е.Г., ... Ф.Б., Скорина В.В., Петрова Н.Н., Кардис Т.В. Метод электрофоретического анализа запасных ... для ... ... ... ... // ... Белорусской Госсельхозакадемии. - 2007. - № 4. - С.50 - 54.
* Gupta A.J. Seed protein profiles and cultivar ... in garden pea ... L.) // Indian J. Gen. - 2008. - V.68. - № 3. - Р.283 - 287.
* ... А.Д., ... Н.В., ... П.И. Биохимическая оценка сортов зернобобовых и крупяных культур нового поколения // Материалы конференции . - Москва. - 2001 г. - С. 50 - ... ... А., Тома З., Ганя А. ... ... ... в характеристике гене-тического разнообразия фасоли из коллекции exsitu // Вестник Киевского национального университета им. Т.Шевченко. - 2009. - № 25(27). - C. 153 - ... ... Н.Н., ... С.В., ... И.В., Бутримова Н.А. Компонентный состав запасных белков линий гороха с многоцветковым апикальным цветоносом // Вестник ... - 2012. - № 3(36). - C. 56 - ... ... Н.Е., ... И.Н. ... ... в решении сохранения биологического разнообразия и паспортизация сортов сельскохозяйственных культур // Вестник ОрелГАУ. - 2007. - № 4. - C. 30 - ... ... В.И. ... ... ... ... зернобо-бовых культур // Почва, жизнь, благосостояние: Сб. матер. Всерос. конф. - Пенза, 2000. - С. 263 - ... ... А.Д. ... ... ... ... зернобобовых и крупяных культур // Вестник РАСХН. - 2002. - № 15. - С.43 - ... ... Н.Н. ... ... ... ... белка семян гороха морфотипа хамелеон. Организация и регуляция физиолого - биохимических процессов // Межрегион.науч.сб. Воронеж.ВГУ. - 2006. - ... - С.93 - 99
* ... В. ... и ... биология - М.: Изд - во НИИ биомедицинской химии РАМН, 2000. - 372 с.
* Саук И.Б., ... B.C., ... М.К., ... И.Ю., ... Е.А ... и биохимические исследования коллекции желтого и узколистного люпина // Молекулярная и ... ... - 2008. - Том 8. - С. 133 - ... ... В.Т., ... М.В., Васильчиков А.Г Повышение эффективности симбиотических систем нута (СicerarietinumL.) // Вестник ОрелГАУ. - 2011. - № 5. - С. 39 - ... ... Н.Н., ... С.В., Кондыков И.В. Компонентный состав запасных белков как критерий ... ... ... на ... ... и стабильность // Вестник ОрелГАУ. - 2010. - № 5(26). - С. 61 - ... ... А.В. ... ... ... ... и его ... в решении проблем генетических ресурсов растений и селекции // Аграрная Россия. - 2002. - № 3 . - С. 4 - ... ... Ф.М., ... М.В. ... ... о ... ... лектинов растений //Журнал.общей биологии. - 2007. - Т. 68, № 2. - С. 109 - ... Sharon N., Lis H., Lectins from ... to ... recognition molecules: a historical overview // Glycobiology. - 2004. - V. 14. - Р. 53 - ... ... А.А. ... ... и их биологическая роль. - Уфа, 2001. - 203 с.
* ... Д.М., Коць С.Я., ... С.М., ... Д.А. ... ... и лектиновая активность листьев сои при инокуляции ризобиями совместно с гомологичнымлектином // Физиология растений. - 2006. - Т. 53, № 2. - С. 189 - ... ... Т.В., ... Н.Н., ... О.А., ... В.М. ... ... активности проростков озимой пшеницы при инфицировании микоплазмами //Прикладная биохимия и микробиология. - 2004. - Т. 40, № 6. - С. 675 - ... ... З.Р. ... ... бобовых для повышения урожайности культурных растений // Материалы XV Международной научной конференции студентов, аспирантов и молодых ... - ... 2008. - Т. I. - ... 1. С. 12 - ... ... А.Б. ... и проблема распознавания фитопатогенов растением-хозяином // Журналал общей биологии. - 2008. - Т. 69, № 5. - С. 379 - 396.
* Aoki K., Suzui N., Fujimaki S., Dohmae N., et al. ... - ... long - distance movement of phloem proteins // Plant Cell. - 2005. - V. 17. - P. 1801 - ... ... Л.В. ... ... углеводсвязывающих свойств лектинов из семян ViciaJabe // Физиология растений. - 2002. - Т. 49, № 6. - С.859 - ... Espinosa J.F., Asensio J.L., Garsia J.L., Laynez J., Bruix M., Wright C., Siebert H.C., Gabius H.J., Canada F.J., Jimenez - Barbero J. NMR ... of ... Binding studies and refined three - ... solution structure of the complex between the B domain of wheat germ agglutinin and N,N',N'' - triacetyl - chitotriose // Eur. J. Biochem. - 2000. - V. 267. - P. 3965 - ... ... Г.Я., ... В.И., ... А.И. ... организации на мембране тилактоидов цикла Кальвина с участием лектина фотосистемы // ... ... - 2002 - Т. 49, № 1. - С. 148 - ... Carlini C.R., Grossi - de - Sa M.F. Plant toxic proteins within ... ... on their ... as bioinsecticides. A review //Toxicon. - 2002. - V. 40. - P. 1515 - 1539.
* Kanrar S., ... J., Kirti P.B., Chopra V.L. ... Indian mustard ... juncea) with ... to the mustard aphid ... // Plant Cell Rep. - 2002. - V. 20. P. 976 - ... ... M.E., Bell H.A., Fitches E.C., Edwards J.P., Gatehouse A.M. Effect of Galanthusnivalis agglutinin (GNA) expressed in tomato leaves on larvae of the tomato moth ... ... ... and the effect of GNA on the ... of the ... gyrator ... ... // Bull. Entomol. Res. - 2006. - V. 96. P. 43 - ... ... Э.Н., ... Э.И., Трунова Т.И. Активность лектиноподобных белков клеточных стенок и внешних мембран органелл и их связь с эндогеннымилигандами в ... ... ... при ... адаптации // Физиология растений. - 2003. - Т. 50. - С. 511 - ... ... О.А. ... как ... ... адаптивных реакций озимой пшеницы к неблагоприятным условиям среды: автореф....к.б.н: 12.11.2009. - Казань, 2009. - 39 с. ... Singh P.S., Braglal P., Bhullar S.S. Wheat germ ... (WGA) gene ... and ABA ... in the developing embryos of wheat (Triticumaestivum) in response to drought // Plant Growth Regul. - 2000. - V. 30. - P. 145 - ... ... ... И.И., ... ... A.B. Влияние природных и гибридных лектинов на взаимодействие бобовых растений с ... // ... ... и ... - 2009. - Т. 45, № 1. - С. 84 - ... ... Л.В. Сравнительная характеристика углеводсвязывающих свойств лектинов из семян ... ... // ... ... - 2002. - Т. 49. - С. 718 - ... ... Н.Н., ... Н.В., Коць С.Я., Мусатенко Л.И. Влияние лектинов семян сои на формирование и функционирование бобово - ... ... // ... и биохимия культурных растений. - 2009. - Т. 41, № 5. - С. 439 - ... Lodeiro A.R., Lopez - Garcia S.L., Vazquez T.E.E., ... G. ... of ... infectivity, and competitiveness for modulation of Bradyrhizobiumjaponicum by its pretreatment with soybean seed lectin // FEMS ... Lett. - 2000. Т.188. - P. 177 - ... ... В.В., ... Л.И., ... Т.А ... протеолитических ферментов и их ингибиторов в защите растений: обзор // Прикладная биохимия и микробиология. - 2001. - Т.37, №2. - С. 131 - ... ... И.Н. ... комплекс семян фасоли и испытание биологической активности его компонентов: дис...к.б.н.: 30.01.2006 / Орел, 2006. - 147 с. ... ... З.Р. ... ... для ... урожайности рапса (Brassicanapus L.) // Материалы Международной конференции студентов, аспирантов и молодых ученых . - ... 2009. - Том I, ... 1. - С. 6.
* Bilbao T. ... de ... y toxicosnatarales en frijol ccolorado (P.vulgaris L.) y chicharo (P.sativum L.) urant el almacenamiento a tempe - rature ambiente // ... 2000. - V .37. - № 314. - P.147 - ... ... Н.В. ... ... ... при прорастании семян фасоли // Украинский биохимический журнал. - 2006. - Т. 78, № 1. - С. 130 - ... ... Т.А., ... В. В. Роль ... ... ... в ... растений // Успехи биологической химии. - 2002. - T. 42. - С. 193 - ... Ryan C.A. The systemin ... pathway: ... ... of plant defensive genes.// Biochim. Biophys. Acta. - 2000. - V. 1477, № 1 - 2. - P. 112 - ... Ceci ... M.,Rahbe Y., ... R., Beekwilder J., Jongma M.A. Selection by phage display of a variant mustand trypsin ... toxic against aphids // Plant J. 2003. - № 33(3). - С. 557 - ... ... A.M.R., Boulter D. ... of the antimetabolic effects of trypsin inhibitors from cowpea (Vignaunguiculata) and other legumes on ... of the bruchid beetle ... ... // J. Sci. Food Agric. - 1983. - V. 34, № 2. - P. 345 - ... Renate K.A. Protease ... in the midgut of Western corn rootworm (Diabroticavirgiferavirgifera) // Journal of Invertebrate Pathology. - 2009. - № 3. - Р. 169 - ... ... В.В., ... Л.И., ... Т.А. ... ... из ... как полифункциональные белки // Прикладная биохимия и микробиология. - 2001. - Т. 37, № 6. - С. 643 - ... ... Н. И., ... О. Л. ... - ... ... ... в тканях растений //Физиология растений. - 2009. - Т.56, № 5. - С.643 - ... ... В.И., ... М.С., ... Т.П., ... С.А., Шабашова Т.Г., Соколик А.И. Рольингибиторов протеолитических ферментов в формировании устойчивости ... к ... // ... ... ... навук. - 2009. - № 1. - С. 47 - ... Zhao, Y.; Botella, M.A.; ... L.; Niu, X.; Nielsen, S.S.; Bressan, R.A. and ... P.M. Two wound inducible soybean cysteine proteinase inhibitors have greater insect ... ... ... ... than a ... homolog // Plant ... - 1996. - Vol. 111, №. 4. - P. 1299 - ... Hilder, V.A.; Gatehouse, A.M.R.; Sheerman, S.E.; Barker, R.F. and Boulter, D. A novel ... of insect ... ... into tobacco // Nature. - 1987. - V. 300. - Р. 160 - ... Jongsma, M.A.; Bakker, P.L.; ... W.J. and Bosch, D. Phage display of a double - headed ... ... analysis of the binding domains of potato proteinase inhibitor II // Molecular Breeding. - 1995, V. 1. - P. 181 - ... Moura, Daniel S., Ryan, Clarence A. Wound - ... ... ... in pepper. ... ... upon ... systemin, and methyl jasmonate// Plant Physiology. - 2001. - V. 126. - P. 289 - ... Iwamoto T., Isshiki C.et.al Ehime ... // Ehime Univ.- 1997. - V.41, № 2. - P.57 - ... Rossi C. , M.AJ. de Oliveira ... de redutase de ... ... L.) Carioca ... nutritive contendocadmio // Científica. - 1995. - V.23, № 2. - P.249 - 256.
* Esteban R., Dopico B., Munoz F.J., Romo S., Labrador E. A seedling specific ... lectin gene is related to ... in ... // Physiol. Plant. - 2002. - V. 114. - P. 619 - ... ... И. Ф. ... ... и ... ... invitro и соматический эмбриогенез: дис....д.б. н: - Санкт - Петербург, 2001. - 219 с. ... ... Л.П., ... Е.С., ... Г.В., ... Е.В., ... Л.П. Влияние AcholeplasmalaidlawiiVar.Granulum на лектиновую активность каллусов ... ... // ... ... - 2011. - Т. 73, № 1. - С. 15 - ... Буянова А.С., Ламберова М.Э. Исследование влияния ультразвука на отдельные стадии в ... ... ... ... и ... invitroIII. Биосинтез белков сои // Химия растительного сырья. - 2012. - № 3. - С.163 - ... ... Д.М., Коць С.Я. ... ... в ... процессах растений // Физиология и биохимия культурных растений. - 2009. - Т.47, № 4. - С. 279 - ... ... М.В. ... ... ... микробных средств защиты растений в России // Вестник Томского государственного университета.Серия ... - 2012. - № 2 (18). - С. 92 - ... ... Н.В. ... основы технологий белковых препаратов // Нива Повол-жья. - 2010. - № 3(16). - С. 1 - 5.
* ... A., ... D.A., Johnson I.T., Domoney C. ... of legume seed protease inhibitors as potential anti - carcinogenic proteins // 5th European Conf. on Grain Legumes. - 2004. - Dijon - France. - P. 51 - ... ... В.В., ... Д.С. ... ... ... препараты для защиты зерновых культур от грибных ... // ... ... ... ... - 2012. - № 5. - С. 10 - ... ... Е.Г. , Гагарина И.Н., Павловская Н.Е. Экономическая эффективность использования фитопрепаратов на основе ингибиторов гидролаз из ... и ... ... ... VI ... ... научно-практической интернет-конферен-ции "Инновационные фундаментальные и прикладные исследования в области химии сель-скохозяйственному производству>>. - 8 апреля 2013г.- ... ... В.Ф., ... В.М., ... Е.В., ... А.Фитолектины. - Москва: Практическая медицина.2007: 288 ... ... Ю.В., ... А.И, ... В.Н. Методы биохимической оценки коллекционного и селекционного материала. - Алматы. - 1996. - 123 с.
* Cakmak I., Torun A., Millet E., Feldman, Fahima T., Korol A., Nevo E., Braun H.J., Ozkan H. ... An ... Genetic Resource for ... Zinc and Iron ... in Modern ... Wheat // Soil. Sci. Plant Nutr. - 2004. - V.50 (7). - P.1047 - ... ... И.М. Химический состав пищевых продуктов. Кн. 2: Справочные таблицы содержания аминокислот, жирных кислот, витаминов, макро - и ... - ... ... кислот и углеводов. - М.: Агропромиздат. - 1987. - 360 ... ... Ю.А., ... И.М. Определение ингибиторов трипсина в семенах гороха // Прикладная биохимия и микробиология. - 1975. - Т. 11, № 5. - С. 777 - ... ... О.В. ... Е.В., ... Р.Е. ... Т.С. ... ... белка и активность ингибиторов трипсина в листьях Trifolium pannonicum Jacq., выращиваемого в Новосибирске // Растительные ресурсы. - 2002. - Т.38, в. 1. - С.86 - ... ... М.А. ... ... генетических ресурсов зерно-бобовых в современной системе сельскохозяйственного ... // ... - ... ... . - 2012. - №3. - С. 25 - 29.
* ... А.Н. ... содержания белка в семенах зернобобовых культур // Зернобобовые и крупяные культуры. - 2013. - № 1(5). - С. 33 - ... ... ... коллекции ВИР. Фасоль. Характеристика образцов по активности ингибиторов трипсина, содержанию ... в ... и ... ... ... признакам // СПб. ВИР. - 2004. - Вып. 745. - 21 с.
* Филимонова Ю.А. ... ... ... ... ... по ... составу в условиях Западной предгорной зоны Северного Кавказа // Гавриш. - 2006. - № 5. - С. 17 - ... ... А.Н. ... роль лектинов в семенах льна маслиничного. - Материалы VII Международной конференции молодых ученых и специалистов, ВНИИМК. - 2013. - С.119 - ... ... Е.А. ... ... ... ... ... и их роль в активации прорастания // дис. ....к.б.н: Москва, 2009. - 24 с. http://www.dissercat.com.
А ҚОСЫМШАСЫ
Үрмебұршақ сорт ... амин ... ... ... ... ... сорты

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Астық массасының құрамы11 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
Fast Ethernet стандартындағы жоғары жылдамдықты жергілікті есептеуіш желісін жобалау64 бет
Gigabit Ethernet жоғары жылдамдықты технологиясы24 бет
Turbo Pascal - жоғары деңгейлі программалау жүйесі22 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
«Бек-сервис» ЖШС жылжымалы құрамына ТҚК мен жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және басқару37 бет
«Жоғары мектепте тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру бағыттары мен тәрбие жұмыстарын жоспарлау13 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь