Алматы және Астана қалаларының жел режимі

Жел деп ауаның жер бетімен салыстырмалы түрде горизонтальді қозғалысын айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болмауынан туады. Қысым вертикальді да, горизонтальді да бағытта өзгермелі келетіндіктен, ауа жерге қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол бұрыш өте кіші болғандықтан жел деп ауа қозғалысының тек горизонтальді құраушысын есептейді.
Жел жылдамдығымен және бағытымен сипатталады. Желдің бағыты ретінде көкжиектің жел соғып тұрған жағы есептелінеді. Мысалы, жел солтүстіктен оңтүстікке қарай соқса, оның бағыты – солтүстік болып саналады. Метеорологияда желдің бағыты румбамен – горизонттың 16 нүктесі немесе азимутпен /градустық бұрыш/ белгіленеді. Градустық бұрыш солтүстіктен бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт 00, шығыс -900, оңтүстік – 1800, батыс – 2700 тең.
Желдің жылдамдығы м/с, кейде км/сағ-пен есептелінеді. Теңізшілер жел жылдамдығын көз мөлшермен /теңіздің толқуы/ анықтағанда Бофорт шкаласын қолданып балмен есептейді. Ол 12 градациядан тұрады және олардың әрқайсысының аты бар. Мысалы: 0 балл -12-15 м/с – штиль; 4 балл – 5-7 м/с – қоңыржай жел; 7 балл -12-15 м/с – күшті жел; 9 балл -18-24 м/с –дауыл /шторм/, 12 балл- 29 м/с жоғары – ураган.
Атмосфераның қалың қабатын алып үлкен кеңістікте соғатын желдерді ауа ағыны деп тайды, яғни ауа ағыны дегеніміз уақыт бойынша белгілі бір тұрақтылығы бар желдер жүйесі.
Жел алқабы уақыттың өтуімен өзгеріп отырады. Егер ауа ағынының көолденең ауданы кішірейсе, желдің жылдамдығы артады, ал ұлғайса- азаяды. Ауа ағыны жер бетімен үйкелетіндіктен және оның ішкі қабаттары әртүрлі қызатындықтан онда әрқашан турбуленттік орын алады, яғни әртүрлі бағытта бейберекет қозғалыста болатын майда ағындар болады.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультеті
Метеорология кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
АЛМАТЫ ЖӘНЕ АСТАНА ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ЖЕЛ РЕЖИМІ.
Орындаушы:
2- курс ... ... ... А.Б. ... ... ... ... ... ... ... ... жіберілді
кафедра меңгерушісі _____________________________ Чередниченко В.А ... ... мен ... қалаларының физика-
географиялық сипаттамалары
Алматы қаласының физика-географиялық сипаттамалары
Алматы қаласы, оның оңтүстік жағында ... ГМО ... ... ... ... ... ... болып келеді, ол жерде сирек дөңестер мен ойпаттар бар. Қала аймағы жазықта орналасқан, теңіз деңгейінен 800 м биіктікте, 3-5 км ... ... және ... қарай станциядан қатты жоталық таулы аймақ басталады, ары қарай ... ... ... ... Жота ... ... - батыс жағынан шығыс, солтүстік - шығысқа қарай ... ол ... ... 7-ден 100 ... - шығысқа қарай жабады. Жотаның ең биік сызығынан станцияға ... 30 ... ... ... шыңдары: оңтүстік-шығыста - Мохнатая Сопка, 15 кмде оңтүстік, оңтүстік-шығыста - ... 18 ... ... - ... ... 24 ... ... оңтүстік-шығыста - Талғар 35-кмде, оңтүстікте - Пик Алматы 20 кмде, оңтүстікте - ... ... 20 ... ... жотаның орташа биіктігі 3000 м болса, оның бөлек шыңдары теңіз деңгейінен 5000 м биіктікке жетеді. Тау шыңдары үстінде ... қар ... ... ... ... мен көлдер бар, олар көпжылдық таулы өзендерді қоректендіреді. Ең маңыздысы Малая Алматинка өзені ол оңтүстікпен солтүстікке қарай каланың шығыс ... ... ... ... ... көп. Қаланың солтүстігінде әртүрлі шөптері көп жазықтықтар олардан кейін құрғақ жазықтықтар, ... ... 30 км ... ... ... орналасқан.
Топырағы - қара, қараңғы күлгін, кейбір жерлерде батпақты болып келеді.
Алматы қаласы Іле Алатау жоталарының оңтүстіктен солтүстікке қарай ... ... ... ... ... Қала ... ... орташа биіктікпен есептегенде 800 м жатыр.
Оңтүстік және оңтүстік шығыс аймақтарында таулы қыраттардың төмендеуі байқалған. Алматы қаласының ... және ... ... ... ... ... Ол Іле ... қарай өседі. Соңғы жылдары қаланың бірқатар өзгергенін байқауға болады . Ол оңтүстігінде орналасқан ... ... ... жылдары қатты ол жерде жаңа құрылыстар салынуда. Іле Алатауы Тянь- Шань ... бір- ... ... ... болып саналады. Ені бойынша қатты өзгерген. Таулы қыраттың бөлек шыңдары теңіз деңгейінен 5500 м жоғар орналасқан, олар мәңгі қар және ... ... ... ... ... ... тасты және үңгірлермен қатты тілімденген. Алаптағы өзендер: оңтүстіктен солтүстікке қарай біркелкі қалыпты ағады. Алаптарда ... ағаш ... ... айта ... ... ... ал жоғары қарай тянь-шаньдық шыршалар өседі. Қалада бірнеше өзендер ... ... ... ... кіші және үлкен Алматы өзендерін айтып кетсек болады. Өзендердің ені шағын және олар қала ішінде реттелген болып саналады. Жылдың жылы ... ... ... құбылысы байқалады(1973-1977). Қала ішінде өзеннің жағалаулары тастармен қоршалған. Бұл қоршаулар су ... ... ... ... ... қорғаныс қылады. Солтүстіктен, батыстан және шығыс жақтарынан аздаған елді мекендермен қоршалған.
Жалпы қаланың алып жатқан ауданы 16063 га ... ... ... ... қала бірнеще өзгерістерден өткен.
Алматы облысының басты өнеркәсіп орталықтары осы Алматы қаласында орналасқан: машина жасау және металл өңдеу, жеміс және ет ... сүт ... ... жүн, ... комбинаттары және тағы да басқа зауыттар шоғырланған. Қазіргі таңда Алматы қаласы СССР кезінен бері көптеген жетістіктерге ... ... ... ... көп ... ... үй ғимараттарымен, жаңа тұрғын үйлер аймақтарымен, шығыс мотивтері бойынша қазіргі заман ... сай ... ... ... ... ... ... аққан арықтармен ерекшеленеді.
Алматы қаласының метеорологиялық жағдайы, Іле Алатауының таулы қыраттарының зонасында орналасқандықтан ... ... ... жүреді. Қаланың орталық бөлігі екі жазықтың қиылысу жерінде жайғасқандықтан, бұл территория үнемі циркуляция зонасында бола ... ... ... ... ... ауа ... су ... жоғарығы қабаттарынан өтеді. Бұл әсерлер жердің бетінде суықталған радиацияның әсерінен пайда болады. Осы ... ... ... ... ... ... пайда болады. Және осы өзгерістер қыс мезгілдерінде сақталады.
Астана қаласының физика-географиялық сипаттамалары
Астана қаласы Қазақстаннның солтүстік бөлігінде, ... ... ... ... орта ... ... ... өзендер көбіне тұзды болып келеді, көбінесе оңтүстік-шығыста. ... 190 км ... ... тұзды Тенгиз көлі бар. Оңтүстікте 15 км-де үлкен өзен Майбалық орналасқан. Ұзындығы -50 км Есіл өзені ... ... ... 1-1,5 км ... ... ... ағып ... 25 км-де оңтүстік-батыста Нұра өзені ағып жатыр. Екі өзенде көктемде тасиды.
Топырағы - қоңыр, қолайлы ... егін егуі үшін ... ... ... ... батыс бөлігінде орналасқан. Осы жақта ұзындығы 1 км болатын үлкен батпақ бар. Маңдағы құрылыстар ... ... 75 м-де ... ... көп ... ... 100-200 м ... тұр. Оңтүстік ашық болып тұрады.
Грунттық сулар 10-15 м тереңдікте орналасқан.
Астана қаласы республиканың орталық бөлігінде орналасқан және батыстан ... ... 600 ... ... оңтүстікке қарай 450 шақырымға дейін созылып жатыр. Оның ... ... ... 155 мың шаршы шақырымды құрайды. Теңіз деңгейінен биіктігі 359 м.
Солтүстікте ол Көкшетау, ... ... ... ... және ... ... ... шектеседі.
Облыстың негізгі су артериясы болып ірі ағындары мол Есіл өзені табылады. Өзеннің режимі бойынша мұндағы өзендер қорек ... ... ... ... ... ... типіне жатады. Мұнда жауын-шашын мен жер асты суларының ролі айтарлықтай ... ... ... ... ... су ... және төмен, әрі тұрақты саға деңгейімен сипатталады.
Астана қаласы барлық ... екі ... ... ... ... - - - қара және ... ... Қара ... бөлігі екі зона астына, кәдімгі және юзинді болып бөлінеді. Сарғылт топырақты бөлігі үш зона астына, қою-сарғылт, сарғылт және ... ... ... ... ... территориясы негізінен дала зонасында орналасқан. Облыстың қиыр солтүстік бөлігін бай-әртүрлі шөпті жусанды далалар алып ... ... деп ... жер ... салыстырмалы түрде горизонтальді қозғалысын айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болмауынан туады. Қысым ... да, ... да ... ... ... ауа жерге қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол бұрыш өте кіші ... жел деп ауа ... тек ... ... есептейді.
Жел жылдамдығымен және бағытымен сипатталады. Желдің бағыты ретінде көкжиектің жел соғып тұрған жағы есептелінеді. ... жел ... ... қарай соқса, оның бағыты - солтүстік болып саналады. Метеорологияда желдің бағыты румбамен - горизонттың 16 ... ... ... /градустық бұрыш/ белгіленеді. Градустық бұрыш солтүстіктен бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт 00, шығыс -900, ... - 1800, ... - 2700 ... жылдамдығы м/с, кейде км/сағ-пен есептелінеді. Теңізшілер жел жылдамдығын көз мөлшермен /теңіздің ... ... ... ... ... ... есептейді. Ол 12 градациядан тұрады және олардың әрқайсысының аты бар. Мысалы: 0 балл -12-15 м/с - ... 4 балл - 5-7 м/с - ... жел; 7 балл -12-15 м/с - ... жел; 9 балл -18-24 м/с - ... /шторм/, 12 балл- 29 м/с жоғары - ... ... ... алып ... ... соғатын желдерді ауа ағыны деп тайды, яғни ауа ағыны дегеніміз уақыт бойынша белгілі бір тұрақтылығы бар желдер жүйесі.
Жел алқабы ... ... ... ... Егер ауа ... ... ... кішірейсе, желдің жылдамдығы артады, ал ұлғайса- азаяды. Ауа ағыны жер бетімен үйкелетіндіктен және оның ішкі ... ... ... онда ... ... орын ... яғни әртүрлі бағытта бейберекет қозғалыста болатын майда ағындар болады.
Желдің пайда болу себептері. Желдің ауа ... ... оның ... ... ауа ... ... ... Ауа массалары мәңгі қозғалыста. Жерге ауысып, ұдайы қозғалыста болады. Жел әрқашанда ауа қысымы көп жерлерден атмосфералық қысым аз жерлерге қарай ...
1 ... ... - ... жер ... ... ... горизонталь қозғалысы.
Жел бағытымен және жылдамдығымен сипатталады.
Желдің жылдамдығы деп - ауаның жер бетімен салыстырмалы түрде горизонталь,бірлік ... ... ... ... деп - көкжиектің ауаның соғып жатқан жаын айтамыз.
Жердің жерге жақын ауа қабатындағы ... жел ... ... 5 - 10м с кейде 12 - 15 мс дейін жетеді.
Желдің ... біз жел ... ... ... ... ... оның ... бұрышымен анықтаймыз.
Соңғы жағдайда бұрышы солтүстіктен шығысқа қарай есептелінеді.Сағат тіліне бағыттас.
Желдің бағыты атмосфераның жоғарғы қабатында градуспен,ал жербеті метеорологиялық ... ... ... бағыты флюгермен өлшенеді.
Ауа райының әртүрлі типтерінің қалыптасуы мен көріністері және табиғаттың көптеген құбылыстары әртүрлі ауа массаларының ... ... ... және құбылмалығымен тікелей байланысты. Осыған байланысты бағытталу мен олардың тасымалдану ... өте ... ... ... ие.
Халық шаруашылығында жел маңызды роль атқарады. Оның энергиясы көптеген жағдайларда жергілікті табиғи ресурстарды айтарлықтай толықтыра ... ... отын және ... ... ... жоқ ... қолданыста болмаған аудандарда. Соңғысы Қазақстанның шөлді, далалық және таулы бөліктерінде орын алған.
И.Т.Тажиев көрсеткендей, Қазақстанның ... жел ... күші 1 ... квт астам көрсеткішке ие, ал жалпы орта жылдық электроэнергия өндірісі - 3 ... ... ... ... ... ... биіктігіне 12- метрге жатқызылған. 30-40 метр биіктік үшін \заманауи дел қозғалтқыш мұнара биіктігі\ жел жылдамдығы көбірек болады, ал ... ... ... жел энергиялық ресурстары да көбірек болмақ.
Сонымен қатар, жел белгілі жағдайларда халық халық шаруашылығына ... ... ... ... қатты соққан жел байланыс байланыс желісін және көліктің ... ... ... негізінен авиацияның, кей кездері құрылыстарды бұзады. Дауыл, ... ... ... жел ... т.с.с
Жел қызметінің нәтижесі, әдетте, қардың тасымалы және оның алқаптарда ... емес ... ... табылады, бұл топырақтың қатты үсуіне алып келуі мүмкін, оның еріген сулармен қосылуына алып келеді. Ауыл ... үшін ең ... ... ... ... ұшырауы және ыстық жел болып табылады.
Қазақстандағы жел ... ... ... ... ие. Ол ... жергілікті барико-айналмалы жағдайлармен анықталады. Мұнымен қоса, аумақтық тілімденген рельефті \таулар, Бетпақдала, т.б. \ аудандарда және ірі су айдындарының жағажай зоналарында ... ... ... ... ... анықталуда - таулы-далалы, бриздер, фендер.
Қазақстан территориясы ... ... ... ... ... кейбір мүмкіндік шеңберінде желдің біршама тұрақты тәртібі бар ... ... Бұл, ... ... ... ... ... бақыланады - қыс пен жазда, олар ... ... ... және ... ... ...
Қазақстанның желді жағдайлары туралы мәліметтер негізінен жазықтық бөліктері ... ... Бұл ... биік таулы және таулы аудандар ішінара қарастырылады, көбінесе олардың өзіне іргелес жазықтықтардың желдік тәртібіне деген әсері тұрғысынан қарастырылады.
2 ЖЕЛ ... суық ... жел ... сібірлік антициклонның әсерінен, негізінен оның батыстық тау ... ... ... ... тау ... ... ... орташа көпжылдық жақсы бақыланудағы, қыстық айдағы, барикалық ... ... ... ауа ... ... ... және ... қарай азаяды, ал жерге жақын изобарлар негізінен солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай тарайды. Қыстың осындай бариялық жағдайларында ... ... ... ... аудандардан ауа массаларының шалғайдағы облыстарға қарай жайылуы болады. Осыған орай, Қазақстан бойынша, батыс бөлігі мен кейбір Алтай аудандарын қоспағанда , екі ... зона ... ... ... басым бөлігі бағыты бойынша қарама-қарсы болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... көруге болады.
Қазақстанның орманды дала және далалы бөліктерінде, Алтайдан Мұғалжарға дейін, қыс мезгілінде оңтүстік-батыс ... ... ... ... ... ... ... қарсы желдер өте аз кездеседі. Республиканың оңтүстік бөлігіндегі шөлді және біршама тау бөктері зоналары үшін ... ... ... бөліктік желдердің оларға қарама-қарсы батыстық румбтардың әлсін қайталануымен қатар келуі болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, Қазақстанның бұл бөліктерінде жергілікті дер рельфінің, ірі ... ... ... мен ... қарай жергілікті жел бақыланады, олар әртүрлі сипатқа ие. Маусымдық жел тәртібімен сәйкес келген жағдайда олар желдің қайталанғыштық ... ... ... ...
Батыс Қазақстанда қыс мезгілінде желдің осы не ... да ... ... көрінетін басымдығы жоқ. Мұнда орташа көпжылдық бірнеше қайталанғыштығы жоғары тек қана шығыстық румбалар ... бұл ... ... ... тау сілемінің айтарлықтай әлсіреуімен байланысты. Одан басқа, бұл аудандарда азорлық антициклонның шығыстық тау ... ... ... ... ... оңтүстік аудандары солтүстіктен келетін суық ауа массаларының жиі енуіне ұшырайды, тіпті олар кейде өте суық қыстың болуына негіз ... ... ... қыс ... жерде жылудың оңтүстіктен үздіксіз шығарылуымен сипатталады. Белгілі деңгейде, мұнымен ... ... ... ... қар ... ... ... сирек, ал кейде айтарлықтай жылынуы байланысты болады. Адвективті пайда болған қыстық жылымықтар республиканың солтүстігінде де анықталады.
Қазақстанның қыстық жағдайлары ... ... ... ең ... ... тау сілемінің аумағында жиі қайталанатындығымен сипатталады. Осыған орай барлық жерде өте жиі түрде тымықтар анықталады Бұл ... ауа ... ... ... ие. ... тыныш аязды ауа райы жағдайдарында ауаның радиациялық ... ... ... жаңа ... ... ... аспанның үстінде. Мұндай құбылыстардың белгілі жиілігі қыстың термиялық аясының ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жел тәртібі Еуразияның көптеген бөлігіндегідей кенеттен өзгеріп отырады. Қыс ... ... бұл ... ... солтүстік континент кеңістігінен орталық аудандарға қарай ауа массаларының ... ... ... ... табады. Жылы ммезгілдегі ауа температурасының жоғарылығы дәне көнтиненттің шамадан тыс жылынуы жалпы Еуразия территориясындағы ... ... ... ... ... алып ... жағдайында жаздағы орташа қысым шамалы барикалық градиентті әлсіз көріністегі депрессияны білдіреді. Оның территориясында ... өріс ... да ... Ол ... ... күрт әлсіреуімен және азорлық максимумның маусымдық жетілуімен байланысты, оның шығыстық тау сілемі СССР-дің Еуропалық территориясының оңтүстігінде климатологиялық бақылануда және ... ... ... ... ... ... Бұл ... республиканың оңтүстігі маусымдық, ортаазиялық термиялық депрессияның әсерінде ... ... ... ... көкжиектің солтүстік-батыс ширегінің желдері басым болады, ал оған қарсы бағыттар, керісінше аз ... Бұл ... ... ... қыс ... тән ... және солтүстік-шығыс желдерінің басымдылығы сақталады.
Айта кетер жайт, Қазақстандағы басымдылықты желдер жаз айдарында ... ... бұл ... ... ... ... ескертіледі. Бұл жыл мезгілінде тымықтың қайталану жоғарылығы байқалады. Олардың қайталануы тек қана тауда және тау ... ... ... бұл ... ... орографиялық шиеленісімен байланысты. Жаз мезгіліне сай шілде айындағы жел бағытының орташа көпжылдық қайталануы ... ... ... ... ... яғни солтүстік құрамадан Қазақстанға бірқалыпты және арктикалық кеңістіктерден ауа массаларының шығуының жиілігін көрсетеді. Бұл ауа массаларының енуі Қазақстанның ... және ... ... ... құрылымдардан өтетін тылдық ағымдар процесінде орындалады, өз қозғалыс жолында ... ... ... бұл ... ... қыза ... және ылғалдана түседі, ал Қазақстанның үстіндегі тұрақты жоғары қысымды аумақтардағы жағдайда жазғы ауа райы ... ... ... ... ... ... ... Белгілі бір барикалық жағдайларда олардың тұрақты әрі қарқынды өзгерісі атмосфералық және топырақтық құрғақшылықтың ... ... ... әкелуі мүмкін, кейде ол астықтың апаттық өспеуіне алып келеді.
Таулы аймақтарда және ірі су айдындарының жағалау аймақтарында, жаз мезгілінде ... ... ... олар ... ... жағдайлары бойынша антициклоналды ауа райының кезеңінде неғұрлым айқын көрінеді. Осылай, Каспий мен Арал теңізінің жағасында, Балқаштың Зайсан мен Алакөлдің эәне т.б. ... ... ... \бриз\ байқалады \күндіз жел су айдынынан құрлыққа, ал түнде керісінше құрлықтан су айдынына қарай\. Осыған ұқсас, ... ... жел ... ... ауысулары таулы аймақтарда, таулы-аңғарлы циркуляциясының көрінісі мезетінде де кездеседі. Таулы желдер күн батқаннан кейін байқалып, оның шығуына ... ... ... ... ... ... қарай бағытталған алқаптық желдер басым болады.
Таулы-аңғар желдерінің көрініс сипаты бірқатар жайттарға байланысты: ... ... ... мен ... ... ... тау шатқалының бағытына, т.б. Осыған орай, олардың бағыты өздеріне жалғасқан жазықтықтағы желдің жалпы тәртібімен сәйкес келуі де, ... ... де ... ... оны күшейтуі не болмаса әлсіретуі мүмкін. Мысалыға, ... ... ... ... ... ... Кіші ... өзенінің шатқалы себепші болады, оның төменгі бөлігі солтүстік-батысқа бағытталған. Осыған орай мұндағы тау желдері оңтүстік-шығыстық бағытқа, ал далалық солтүстік-шығыстық ... ие. ... ... ... ... және таулы аумақтардағы фендермен қатар жергілікті желдер жиі байқалады, олар тауларға таяу ... ... ... ... Олардың қатарына, масалыға, желдерін жатқызуға болады, бұл жоңғарлық қақпа маңында байқалады. Олар жылдың суық ... ... ... ие. Эби Балқаш өзені төңірегінен циклондардың өту кезеңінде ... ... бұл ... Гоби ... ... бөлігінде тұрақты және қкатты антициклон байқалады. Осындай ... ... ауа ... ... ... ... жаққа ауа массаларының көшуі басталады. Осы көшу процесінде Жоңғар қақпасының тар таулы өткеліндегі жел жылдамдығы кенет ұлғаяды және кейде ... ... ... ... ... ... ... түрлілігі, әсіресе ірі су айдындарының жағалауы мен таулы аймақтардағы желдер белгілі бір деңгейде жалпы жел тәртібінің өзгеруіне ықпал ... ... бұл ... ... ... желдік сызбасында көрініс табады. Жаз мезгіліне тән ауа массаларының ... ... ... ... ... ауа қысымы көрсетілген сызбада бейнеленген. Көріп отырғандай, олар жаздың барикалық жағлайларымен ... ... тек қана ... ... мен ірі су ... ... жергілікті желдердің әсері байқалады.
Көктем мен күзгі желді жағдайлар қысқы және ... ... ... ... өткіншілері болып табылады, бұл суық және жылы жартыжылдық барикалық өзгерістерінің ауысыуымен байланысты. Бұл әсіресе, ренспубликамыздың солтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... жел бағыттарының оңтүстік батыстан солтүстік-батысқа қарай бұрылу үрдісімен сипатталады. Ал, маусымда бұл өзгеріс толығымен аяқталады.
Қазан айында желдің жазғы жүйесі ... ... ... ауысады, бұлсібірдік антициклонның маусымдық басталуымен және ортаазиялық териялық ... күрт ... ... ... ... желдің жазғы жүйесі түгелімен қысқы жүйеге ауысады, бұлсібірлік антициклонның маусымдық басталуымен және ортаазиялық термиялық депрессияның күрт әлсіреуімен ескертіледі. Қазақстанның солтүстігінде ... ... ... ... көшу ең ... ... максимумның батыстық тау сілемінің қалыптасуы ерте болатын шығыс бөлігінде анықталады. Республиканың батыс аумақтарында бұл ... ... ... ... әлі де сақталады, дегенмен мұнымен қатар бір ... ... тән ... ... ... біршама ұлғаюы анықталады. Оны біз 1 кестеден байқап көре аламыз.
Тәулік бойына желдің бағыты бойынша ... ... ... және бриздер байқалған аудандарда неғұрлым айқын көрінеді. Қазақстанның бірқатар аумақтары үшін күндізгі және түнгі мерзіміндегі бақылаулар келтірілген.
Жылдың жылы ... ... мен ... ... ... ... ... байланысты, бұл олардың құрылуының термиялық табиғатына сәйкес ... Осы ... ... олар ... бір ... ... ие ... анықталады. Осылай, бриздер негізінен мамырдан қыркүйекке дейін, ал кей кездері сәуір мен ... ... ... ... ... тек қана ... ... жылдамдығымен де сипатталады. Осыған байланысты арнайы зерттеулер ... жел ... ... ... жылдамдықтармен ерекшеленеді.
Орташа есеппен жыл бойына Қазақстанның көптеген бөлігінде, оңтүстік-батыстық және батыстық желдер неғұрлым үлкен жылдамдықмен сипатталады. Бұл желдер атмосфералық ... өтуі мен ... ... ... ... ... ... орташа жылдамдықтары жыл мезгілдері бойынша өзгеруі қалыпты жағдай. Айналмалық қызметі күшейген көктем кезінде, олар ... және ... ... барикалық өріс жыл бойындағы ең аз градиенттармен сипатталады. Кейіннен ... ... ... көп бөлігі үшін желдің жылдамдығының мұндай тәртібі өте заңдылықты, тек қана кейбір ... ... ... ... ... ... ЖЫЛДАМДЫҒЫ
Солтүстіктен оңтүстікке қарай жел жылдамдығының жүйелі түрде азаюы жазықтықты Қазақстанның климатына заңдылықты. ... ... бір ... байқалады, бұл көпжылдық орташа дыл бойынша жел жылдамдығының аумақтық таралуы ... ... ... ... ... ... жылдамдығының жалпы аясында күші бойынша Каспий теңізінің шығыс жағалауы желдері ерекшеленеді.
Қазақстанның солтүстігінен оңтүстігіне қарай жел жылдамдығының азаюының ... ... оның ... ... ... ... ... барикалық айналмалық өзгешелігіне негізделеді.
Осылай, Қазақстанның орталық аудандарында бір жылдық орташа жел жылдамдығының \4-4,5 м\сек\ азаюы ауа райының ... ... ... ... ... ... Бұл ... жылы жыл мезгіліндегі атмосфералық құрғақшылықтың жоғарылығымен ұштасады, ал бұл құрғақшылық тұрақты және желі аз циклонға ... ауа ... ... ... ... ... сілемдеріндегі қоңыр салқын жылдамдығы көбінесе жазғы ортаазиялық термиялық депрессияның аз градиентті барикалық ... ... ... ... бір ... шөл ... ... жағдайы айналмалы процесстердің күрт әлсіреуіне және өткінші атмосфералық аймақтардың шайылуына әкеліп соғады, осыдан жел жоқ тымық ауа райының жиі қайталанып ... ... Бұл ... жаздағы түнгі желдің шөл далаларда күрт азаюы, түнгі уақытта ауаның жерге жақын қабатының айтарлықтай радияциялық суынуының нәтижесінде екендегі қалыпты ... ... ... жағдай.
Қазақстанның қиыр шығысында, оңтүстік-шығысы мен оңтүстігіндегі желдің жылдамдығы негізінен, өзінен айтарлықтай алыс аумақтардың өзінде желді тымыққа салыстырмалы кең ... ... биік әрі ... ... ... ... т.б. ... болуымен ескеріледі. Тек қана тау ралық өткелдерде желдің күштерінің жергілікті орографиялық жағдайлары туындайды. ... ... ... ... ... әлсіз желдер мен тымық ауа райы басым болады.
Сонымен қатар, далалық кеңістіктер орографиялық жағдайлар бойынша жергілікті ... ... жер ... бар ... ... ... факторы болып саналмайды. Қазақстанның аймақтары бойынша желдің ... ... ... ... ... келу сипаты республика бойынша, бір жылдық жел ... ... ... ... ... ... Соңғылары көбінесе, Қазақстанның көптеген бөлігі үшін бастапқы жиілікте болып табилатын екі үдемелікпен \2-5 ж\е 6-10\ анықталады. Қатты желдер \15 м\сек. ... ... ... ... ... жел жылдамдығының тіртібінің өзгеруі оның термо- және барика- айналмалы жағдайларының маусымдық өзгеруіне байланысты болады. Бұл өзгерістер ... ... ... ... ... ... ағыменда жақсы бақыланады.
Жел жылдамдығының орташа мәнінің жылдық ағымы көптеген жағдайда бір максимумға және бір ... ие ... ... ... ... жергілікті жағдайлардың әсерінен бір жылда бір максимум және бір минимумға ие болады. Алайда, бірқатар жағдайларда жергіліктіі жағдайлардың әсерінен бір ... екі ... және екі ... ... ... ... бірден, ал екіншісі баяуырақ анықталады.Кейде тіпті үш айлық желдің ... ... ... ... ... ... жылдық максимум мен минимумды анықтау қиындай түседі. Қазақстан бойынша айлық ... ... ... ... ... мен ... аумақтақ таралуы келтірілген, мұндағы жел жылдамдығының жылдық ағымының басым болатын түрі бойынша өткізілген.
Бұл барикалық өрістің ... ... ... құрылуымен байланысты, негізінен оның айтардықтай әлсіреп жәнне барикалық градиенттердің күрт азаюымен негізделеді. Алайда жел жылдамдығының жылдық минимумдары барлық жерде бірдей ... ... . ... ... жылдық ең төменгі көрсеткіші Қазақстанның орталық аймағында, қыркүйекте байқалады, бұл ... осы ... ... ауа ... ... ... ... ерекшеленеді, яғни оған Ақмола және Қызылорда аралығында жататын жазықтық жатады. Бұл уақытта одан солтүстікке қарай ауа қысымы ... ... ... орай ... батыс және солтүстік аудандарында жел жылдамдықтарының ең ... ... ... ... ... жылжиды - шілде немесе тамыз, яғни қыркүйекке қарағанда ауа қысымы неғұрлым төмен және барикалық градиенттер аз ... ... ... ... ... жел жылдамдығының тәуліктік ағымы айтарлықтай айқын көрінеді. Соңғысы тек ... жел ... ... мәндерінің жылдық ағымының тербелісін емес, сонымен қатар олардың термиялық жағдайларға байланысты ... ... ... аймақтылығын да негізлейді. Мұндағы үлгілісі желдің орташа айлық жылдамдығын түнгі және ... ... ... ... ... ... түнгі уақытқа қарағанда күндізгі жел жылдамдығы жыл бойына жоғары болады. Жазда жел жылдамдығының тәуліктік тербелісі айтарлықтай ... ал ... бұл ... байқала бермейді. Ал күз бен көктемді бұл жөнінде өткінші деп ... ... ... ... күндізгі жел жылдамдығы түнгіге қарағанда екі есеге ұлғаяды. Қыста мұндай ерекшеліктер аса үлкен емес. Оны біз 2 ... ... көре ... ... мен ... мекендерде жел жылдамдығының тәуліктік ағымы күрт өзгереді. Жылы жыл мезгілдерінде, таулы-далалық айналма кезеңінде, таулы жел жылдамдығы түнгі ... ... ... ... біршама ұлғая түседі. Алайда, таулы аймақтардағы түнгі жел жылдамдығы барлық мезгілде де ... ... ... ... бұл ... өте үлкен емес. Бұл таудан түсетін жел үнемі ... сол ... ауа ... ... ... ... күштердің көмегімен жоғары жел жылдамдығы болады, бұл циелонға қарсы ауа ... ... ... ... дала ... жылдамдығы үнемі төмен болып келеді. Тек қана атмосфералық алаптардың тауға жақын өтетін кезінде, дала ... ... ... ... бола ... ... бұл жиі бола ... мен ірі өзендердің жағалауларында жазықтық тәуліктік жел жылдамдығының ағымының бірқалыптылығы байқалады. Бұл аудандардағы күндізгі жылдамдықтар бриздік айналма кезеңінде күрт ... бұл ... ... ... ... қарсы ауа райында айқын байқалады.
Желдік жағдайларға қосымша сипаттамаларға - қатты желді күндердің қайталанғыштығы туралы мәліметтерді жатқызуға ... Бұл ... ... ... ... ... ... бойы жел жылдамдығы 15 м\сек. немесе одан жоғары көрсеткіште ... ... ... ... ... ... желдер, негізінен қыстың соңы мен көктемде байқалады, жазда сирек кездеседі.
Бұл жағдайда, республиканың оңтүстігі және оңтүстік-шығысы есепке алынбайды, мұндағы ... жел ... ... ... ... ең ... көрсеткіші көктем мен жазға келеді, ал ең кемі қысқа келеді.
Мұнда, қатты жел құбылыстары ашық аудандарда айтарлықтай ұлғаятынын айту ... ... ... ашық аудандардағы қатты желді кендер санығ қала мен ауыл ... екі- үш есе ... ... көрсетеді.
Жел жылдамдығының шектен тыс ұлғаюы туралы мәліметтер үлкен қызығушылық тудырады, әсіресе құрылыс үшін. Осыған ... ... ... ... ... ... ... жабдықталған болатын, олар 20 м\сек.-қа дейінгі жел жылдамдығын ғана анықтайды.
Тек соңғы жылдары ғана желбағарлар желісіне ауыр тақталысы енгізіле ... бұл жел ... 40 ... ... ... ... ... береді. Алайда, мұндай станциялар саны әлі жеткіліксіз. Осыған орай, қазақстан бойынша оның ішіндегі жел ... ... тыс ... ... ... ... ... алу мүмкін болмайды. Бұл, соңғы жылдардағы бірқатар станцияларда жасалған бақылауларды көрсететін қысқа ... ... ... ... ... ... аудандарында 40-42 м\сек. жылдамдығымен қатты жел көрсеткіштері ьіркелген болады, және олардың барлығы көбіне қыста байқалған. Ал, қалған жыл маусымдарында, жел ... ... ... ... шағы ... және 35 м\сек. - тан аспайды. Жоғарыда айтылғандай, Жоңғар қақпасы аудандарында ерекше қатты желдер бақыланады, тіпті кейде дауылмен ... ... ... ... ... мұнда бірнеше рет түйе көштері өлген дейді. Соңғы жылдардың бақылауларының нәтижесінде Ебі желінің ... кей дара ... 70 ... ... дейін жете алады.
Метеорологиялық станциялардың бақылау жазбалары бойынша, Қазақстанның әртүрлі аудандарында дауыл сипатындағы жылдық болатын желдердің ... ... олар ... ... әлдеқайда жоғары болады.
Жел ауа мөлдірлігіне де үлкен әсер көрсетеді. Желдің әсерінен ... ... ... кей ... ... ... ... ластанады. Шөл далада шаң тез көтеріліп, аспан ақшылданып кетеді. Қазақстанның ... ... ... үшін желдің әсерінен құмды шаң көтеріледі. Көбіне мұнда құмды құйындар байқалады, бұл белгілі бір жағдайларда атмосфераның төменгі ... ... ... ... ... байланысты.
Жазықтықты Қазақстанның қуаң климатттары жағдайларында желдің, энергиялық ресурстарын зерттеу, оның ролі мен мәні ... ... мен ... ... ... ... ... ұшуы мен оның тау жыныстың желдің әсерінен бұзылуымен сәйкес ... ... ... жергілікті жел тәртібінің ерекшеліктеріне сәйкес келуі қажет. Осылай, жергілікті жел тәртібінің ерекшеліктеріне байланысты, қар тоқтату бойынша іс-шаралар кешені анықталады және ... ... ... ... ... жою анықталады, бұл топырақ ылғалының жиналуы мен сақталуына әкеледі
Жел -жер бетіне қатысты ауаның қозғалысы, қалыпты ... бұл ... ... құрамы айтылады, тек сол ғана станциялы құрал жабдықтар (флюгер,анемометр және т.б) Ол ... ... ... аз, аспаппен қиын анықталады және көп жағдайда сондай немесе мұндай әдістермен есептеледі. Жел ... ... ... торап немесе өлшем бірлік (бал) сипатталатын жылдамдық және бағыт түсініктері бөлінеді. Бағытты белгілеу үшін румб(16 румбылық жүйе бойынша ), немесе ... ... ... ... ... ... бұрыш (солтүстік 3600 немесе 00 ретінде, шығыс 900, оңтүстік 1800, батыс 2700ретінде алыныды) көрсетіледі.
Жел жылдамдыңы және баңыты әрқашанда көп ... аз ... ауа ... ... ... ... Сондықтан оларды қалыпты жағдайда жымдастыру, орташа ретінде анықтайды. Күшті турбуленттікпен сипатталатын жел ... ... ... ... ... дауылдылық жағдайларында байқалады. 5-8 м\с жылдамдықтыжел қалыпты, 14 м\с жоғары-қатты; 20-25 м\с жоғары дауыл, ал 30-35 м\с құйцын деп ... 20м\с ... күрт ... ... ... ... деп ... Қатты дауылдарда және тропикалық циклондарда жер бетіндегі жел жылдамдығы 50м\с, ал кейбір жағдайларда 100м\с құрайды. ... ... ... ... ... жел жылдамдығы 100м\с асады. Жер бетінде аздаған аудандарда және қысқа уақыт ... ... ... ... орын алуы мүмкін. Ысылатын қабаттан тыста жел көп аумақта теоретикалық геострафикалық желге жақын болады.
Экватор аумағында жер бетінде жел ... - ... ... ... ... градиент және қажу күштерінің әсерінен қозғалысқа сәйкес, ал қажу қабатының үстінде - эйлериандық, яғни, жалғыз градиент қысымының әсеріне ... ... ... көлденең қозғалысы тәрізді жел градиенттік бари, жердің өзіндік айналу күшін және тартылыс күшін шеттететін ысылу күші ... ... ... ... қабат бари градиенттерінің күші болып табылады. Қысылу күші тек ... ... ... ғана ... ... Қысым өрісінің және жел күшейтудің адаптациясының әсерінен жалпы алғанда жел аса үлкен емес.
Желдің тік жасаушысы қатты байқалатын конвекцияда аса ... онда олар 10,20 м/с асып ... ... ... ... ... Фронтальды шығыс қозғалыстарда желдің тік жасаушысы тек см/с-пен ғана ... жер ... ... ... ... кең ауа ағыстарын құрайды, одан атмосфераның жалпы циркуляциясы құралады. Белгілі бағыты бар ... ... ... ... ... атқа ие. Теңіз жағалауларында, тауларда және т.б. желдер шектеулі аумақтарда жергілікті циркуляциялар сипатына ие ... ... ... ... ... және жергілікті циркуляция артықшылығына сәйкес жел өз шамасын және бағытын атмосфераның кез-келген нүктесінде өзгертіп ... ... ... ... бұл өзгерістер әртүрлі. Пассаттар аймағында жел өте бекелі, көбінесе, ол еуропада өте өзгермелі. Жоғары бойынша жел ығысу күшінің азаюынан өзгереді, ал ... - ... ... сәйкес температураның көлденең градиентінің артықшылық нәтижесіне сәйкес.
Биіктіктегі желдер жер бетінің әртүрлі деңгейіндегі желдер аэрологиялық бақылаулар арқылы анықталады. ... ... Жел ... ... ерекшеліктері.
Жел өрісін синоптикалық талдау ауа-райының жергілікті карталар, АГ карталар, қималар, ... ... ... іске ... Өйткені, бұл тәрізді метеорологиялық ақпарат беретін графикалық шамаларға жел ... және ... ... ... ... Жел ... ... талдауы қысым кірісін талдауға қарағанда екі себеп бойынша анағұрлым күрделі. Біріншіден, жел векторлық шама болып саналады. ... жел ... және оның ... жеке ... ... ... Бір ... изота карталарын /жел бағытына тең сызықтар/ құрайды. Басқа жағдайларда жел бекторларының икс құрамалары талданады. Метеорологияда жел деп ауаның көлденең ... ... ... ... ... ОХ /u/ және ОҮ /v/ ... ... құрамалар жеке қарастырылады. Көп жағдайда ОХ осін ендік бойынша батыстан шығысқа бағыттайды, ал ОҮ осін ... ... ... ... ... Сонда u жел бағытының зональды құраушысын, ал v- меридианальды құраушысын сипаттайды.
Екіншіден, жел өрісінің құрамы қысым өрісі тәрізді жер ... ... ... аса ұсақ ... Бұл ... жел ... ... масштабтың құрылымдық ерекшеліктерін белгілеуді күрделендіреді. Осы кемшілікті жою мақсатында жымдастыру ... Ол ұсақ ... ... жоюмен бірге кездейсоқ өлшеу қателіктерінің әсерін азайтады. Мұндай жымдастыру өлшеулерді жүргізу кезінде және өңдеуде іске асырылып отырылады. ... ... ... ... ... бойынш орташалау, ал тік желдік алдын ала тексеру биіктік бойынша /қабаттарда/ іске асырылады.
Бірақ, тәжірибеге сәйкес синоптикалық масштабты желдер жүйесін ... үшін бұл ... ... ... ... қысым және жел өрістернің ұсақ масштабты қозғалыстарынан еріксіз талдау нәтижелерін сәйкес келтіру негізінде жымдастыру ... Ол үшін бұл ... ... ... ... ... ... негізіне ауа көлеміне әсер ететін жалғыз күш ... ... ... ... және оның көлденең қозғалысын тудыратын түсінікпен сипатталады ... ... ... ... бізге желдің жалпы сипаттамасын "жел" сөзіне анықтама береді.Ерте кезден - - - адамзат ... ... ... ... ... ... ғылым мен техниканың дамыған ғасырда желге деген түсінік пен анықтамалар ғылыми түрде дәлелденген.Дүние жүзінің ғалымдары бірлесіп ... ... ... ... тұрмысқа тұрмысқа қолдануды зерттеуде.Мысалы,желді электр энергиясында кең қолданылады.
Жел жылдамдығы мен бағытының өзгеруін қарастырамыз.Яғни горизонталды градиент биіктікке тәуелді болмаған жағдайдағы желдің ... ... ... барикалық градиент мөлшері және бағыты бойынша өзгереді.Барикалық градиент мөлшері және ... ... ... ... бұл ... горизонталдағы бағыттағы ауа массаларының температуралық біртекті болмауынан биітікпен желдің өзгеруі атмосферадағы горизонталды температуралық градиентпен байланысты.Бұны дұрыс түсіну үшін жылы ... ауа ... ... суық ... ... баяу ... изобарлық беткейлер суық массаларға қарай ығысады.Сол кезде кез ... ... жылы ... ... массаға бағытталған барикалық градиент пайда болады,оның әсерінен осы деңгейде белгілі бір жағдайда ... ауа ... ... ... жел ... ... ... температураның горизонталды градиентінің болуы геострофикалық желдің өзгеруіне алып келеді.Осыған байланысты қарастыру үшін ... ... ... ... ... өзгермесе,ауа тығыздығы азайған сайын геострофикалық жел жылдамдығы азаяды.Атмосфераның төменгі қабаттарындағы үйкеліс күшін есепке алмаған жағдайын ... ... ... жер ... жел ... мен бағыты бойынша геострофикалық желден ерекшеленеді.Мысалы; бақылаулар 500 метр биіктікте флюгер биіктігіне қарағанда екі есе үлкен екенін көрсетеді.Сонымен ... ... су ... беткейінде жел жылдамдығы құрлық үстіне қарғанда басымырақ.
Жер беткейіндегі жел бағыты да 25 ... 35 ... ... ... ... ... және оның мөлщері су айдынынд құрлыққа қарағанда аз болады

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы және Астана қалаларының жел режимі жайлы29 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Қазақстанның қалалрындағы атмосфераның ластану деңгейіне динамикалық бақылау3 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь