60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм

1964 ж. Кеңес Одағында партия аппаратында төңкеріс болды. Жаңа басшылар басына Л.И.Брежнев келді. Жаңа басшылар Н.С.Хрущев басқаруын – субъективтік волюнтаристік саясат деп кіналаді. Жаңа басшылық өздерін реформаторлармыз деп, социалистік экономиканы сауықтыруға кірісті. 1965 ж. наурыз және қыркүйектегі Орталық Комитет пленумдарында, шаруашылық механизмін жетілдірудің тарихи директивалары қабылданды. Басшылық тоқырау проблемаларын экономикалық қатынастарды өзгерту арқылы шешуге тырысты. Бірақ, бұл шаралар түпкілікті өзгерістерге әкелмеді.
КОКП-ның бүлінуі оның әлеуметтік-экономикалық саясаттағы қатерлері ұлттық қатынасқа әсерін тигізбей қойған жоқ. Брежневтік басшылық оларды мүлтіксіз әрі ешқандай проблема жоқ деп санады. Ұлт мәселесін шешудегі табыстарды асыра бағалау кемелденген социализм концепциясынан туындады. Нақ осы дәуірде ұлт мәселелері жүйесінде проблемалар шешілуінен гөрі шапшаңырақ қордаланды.
Федералдық мемлекет ретінде болжалып, 1922 ж. құрылған КСРО іс жүзінде унитарлық мемлекетке айналып кетті. Ондағы Одақтас республикалардың құқықтары шектеліп, нақты егемендігі жоқ автономия ретінде дамыды. Ұлттардың өзін-өзі билеуге іс жүзінде ұмыт болды. Бүкіл Кеңестік тарихтың өң бойында кеңестік федерализм жағдайында даралану тенденциясы болмайды, социалистік ұлттардың федерациядан шығу қажеттігі пайда болуы мүмкін емесдеген пайымдау үстемдік құрды. Сондықтан да партия және мемлекеттік органдар ұлттардың өзін өзі билеуін біржола жүзеге асырылған іс деп саналған. Мұндай пайымдаудың дәлелі мына жағдай болды. КСРО-дан еркін шығу құқы болғанмен бірде-бір халық оны пайдаланбады. Бұл жерде нақты өмір шындығы есепке алынбады, саяси демократияның бұрмаланғандығы салдарынан бұлайша ерік білдірудің өз мүмкін емес еді.
Қаралып отырған дәуірде интернационализм түсінігі жаттанды идеологиялық құрсауда болатын. Ұлттық проблеманың бәрін тек интернационалдық тәрбиені жақсарту арқылы ғана шешуге болады деп пайымдады. Бұл бағыттағы тәрбие нақты өмірден алшақ жүргізілді, интернационализм идеяларын насихаттаумен шектелді. Осы мағынада алғанда интернационалдық тәрбие ұлттық саясаттың орнына жүрді немесе бүтіндей оны ауыстырды.
Мәдениетті дамытудағы табыстарға қарамай рухани қайта түлету проблемасы көлеңкеде қалып қойды. Түрі ұлттық мәдениет, оқу мен тәрбие іс жүзінде аударма болды. 70-80 жж. ұлттық салт-санадан гөрі Кеңестік салт-сана көбірек дәріптелді. Ұлт республикаларында, қоғамдық-саяси өмірде европоцентризм басым болды. КСРО халықтары мен ұлттарының дамуындағы орыс мәдениетінің рөлін асыра бағалау процесі жүрді, мұның өзі социалистік республикалардың ұлттық мемлекеттік, мемлекеттік егемендік және территориялық тұтастық құқықтарын мойындамауаға алып келді. Біздің тарихымыздың бөліп алуға болмайтын бөлігі болып табылатын көшпелілік цивилизациясы мен шығыс мәдениетінің бүкіл қабаты жауып тасталды, адамдардың тарихи санасын жою процесі жүрді. 1917 ж. Қазан төңкерісіне дейінгінің бәрін ұмытуға табандылықпен мәжбүр етілді. Мұның керісінше Кеңес дәуірінің тарихы барынша әспеттеліп баяндалды. Ресми органдар мен насихат қазақ халқының және Одақтың басқа халықтарының нағыз тарихы тек 1917 жылданбасталады деп жұрттың бәріне тықпалады.
        
        60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм
1964 ж. Кеңес Одағында партия аппаратында төңкеріс болды. Жаңа басшылар басына Л.И.Брежнев келді. Жаңа ... ... ... - ... ... ... деп ... Жаңа басшылық өздерін реформаторлармыз деп, социалистік экономиканы сауықтыруға кірісті. 1965 ж. наурыз және қыркүйектегі Орталық Комитет пленумдарында, ... ... ... тарихи директивалары қабылданды. Басшылық тоқырау проблемаларын экономикалық қатынастарды өзгерту арқылы шешуге тырысты. Бірақ, бұл шаралар түпкілікті өзгерістерге әкелмеді. ... ... оның ... ... қатерлері ұлттық қатынасқа әсерін тигізбей қойған жоқ. Брежневтік басшылық оларды мүлтіксіз әрі ешқандай проблема жоқ деп санады. Ұлт мәселесін ... ... ... бағалау кемелденген социализм концепциясынан туындады. Нақ осы дәуірде ұлт мәселелері жүйесінде проблемалар шешілуінен гөрі шапшаңырақ қордаланды.
Федералдық мемлекет ... ... 1922 ж. ... КСРО іс ... ... ... ... кетті. Ондағы Одақтас республикалардың құқықтары шектеліп, нақты егемендігі жоқ ... ... ... ... ... ... іс жүзінде ұмыт болды. Бүкіл Кеңестік тарихтың өң бойында кеңестік федерализм жағдайында даралану тенденциясы болмайды, ... ... ... шығу ... ... болуы мүмкін емесдеген пайымдау үстемдік құрды. Сондықтан да партия және мемлекеттік органдар ұлттардың өзін өзі билеуін біржола жүзеге ... іс деп ... ... ... ... мына жағдай болды. КСРО-дан еркін шығу құқы болғанмен бірде-бір халық оны пайдаланбады. Бұл жерде нақты өмір шындығы есепке ... ... ... ... ... ... ерік білдірудің өз мүмкін емес еді.
Қаралып отырған дәуірде интернационализм түсінігі жаттанды идеологиялық ... ... ... ... ... тек ... ... жақсарту арқылы ғана шешуге болады деп пайымдады. Бұл бағыттағы тәрбие нақты ... ... ... ... идеяларын насихаттаумен шектелді. Осы мағынада алғанда интернационалдық тәрбие ұлттық саясаттың орнына жүрді немесе бүтіндей оны ауыстырды.
Мәдениетті дамытудағы ... ... ... қайта түлету проблемасы көлеңкеде қалып қойды. Түрі ұлттық мәдениет, оқу мен ... іс ... ... ... 70-80 жж. ... ... гөрі Кеңестік салт-сана көбірек дәріптелді. Ұлт республикаларында, қоғамдық-саяси ... ... ... болды. КСРО халықтары мен ұлттарының дамуындағы орыс мәдениетінің рөлін асыра бағалау процесі жүрді, мұның өзі ... ... ... ... ... ... және ... тұтастық құқықтарын мойындамауаға алып келді. Біздің тарихымыздың бөліп алуға болмайтын ... ... ... ... ... мен шығыс мәдениетінің бүкіл қабаты жауып тасталды, адамдардың тарихи санасын жою процесі жүрді. 1917 ж. Қазан төңкерісіне дейінгінің ... ... ... ... ... ... ... Кеңес дәуірінің тарихы барынша әспеттеліп баяндалды. Ресми органдар мен ... ... ... және ... ... ... ... тарихы тек 1917 жылданбасталады деп жұрттың бәріне тықпалады.
Шұғыл интернационалдандыру, ұлттық мүдделерді есепке алмай бюрократтық және күштеп-қудалау әдістерімен ... ... ... ... ... ... ұлт ... өрескел ағаттықтар мен елеулі қателіктер жіберіге әкеліп соқтырды. Ал шынайы интернационализм ұлтыңның да және басқа ... да ... ... ... мойындамайынша мүмкін емес еді. Ұлтшылдық ең алдымен ұлттық мүдделерді ... ... ... ... дұрыс түсінбеу Қазақстанда тіл саясатында тек ұлтаралық қатынас тілін ғана қолдап, ал ұлт тілі ... ... ... әкеп ... Республикада кеңінен насихатталған қос тілділік оның екеуіне бірдей қараған жоқ. Орсы тілін республикада қазақтардың 60 проц. ... ... ... ... 1 ... де азы меңгерді. Қазақ тілі оның толыққанды өмір ... ... 50 ... міндеттің 10-ын ғана атқарды. Ол тек тұрмыстық саламен шектеліп, іс жүргізуде, мемлекеттік, дипломатиялық, әскери өмірде, ... ... ... ... 95 ... орыс ... ... теледидар хабарларының 70 проц. эфирге орыс тілінде шықты. Мұның үстіне мынаны айту қажет: қалалардың, елді мекендердің, ... ... ... өзендердің, таулардың аттары орыс тілінің позициясын нығайтуға қызмет етті.
Қазақстан 1960 ж. екінші жартысы мен 1980 жылдар - ... ... ... 60-80 ... саяси өмір.
Н.С.Хрущев Қазақстанды сынақ алаңы сияқты пайдаланып, көптеген тың тәжірибелерді, оның ... ... жоқ ... ... ... ... көрді. Гидропоникалық әдіспен өсімдік өсіру, жүгері егу т.б. осы сияқты тәжірибелер Қазақстан шаруашылықтарында байқаудан өтті. Оның айтуымен республиканың оңтүстіктегі аудандары ... ... ... ... ... ... ... аттары өзгертілді: Ақмола - Целиноград атанды, Батыс Қазақстан облысы - Орал облысы ... ... ... мен ... ... ашық ... да ... оған наразы болды. Сойтіп, елдің экономикасын жаңа сатыға көтеру, халық шаруашылығын басқару, өндірісті жоспарлау мен ынталандыру жүйесін тубегейлі жақсарту қажеттігі ... ... келе ... ... мәселелерді шешуде субъектівизмде, валюнтаризмді жою қажеттігі барған сайын айқындала түсті.
70 жылдардың басында бұрынғыдай социализмнен коммунизмге өту ... ... идея ... ... Бұл ... 1967 жылы ... ... 50 жылдығына арналған сөзінде Л.И.Брежнев мәлімдеді.
1977 жылы 7 қазанда КСРО Конституциясы қабылданды. Конституцияда қияли болжамдар көп ... ... өтер жол ... ... социализм теориясы кең таралды.
1978 жылы 20 сәуірде Қазақ КСР-інің конституциясы қабылданды. Бұл Кеңестік жүйедегі ... ... ... ... Бұл ... да ... ... адам құқығын елемеу т.с. қоғамға жат құбылыстар орын ... ... ... да келеңсіз жағдайлар көбейді. Республикада орыс тілі ретінде дәріптеліп, қазақ тіліне немқұрайды қарау кеңейді.
1979 жылы КОК ПК - ы ... ... ... ... облысын құру туралы шешім қабылдады. Автономиялық облыстың ... ... ... Қарағанды, Кокшетау облыстарының бірнеше аудандары кіруге тиіс болды. Жоспар бойынша автономиялық облыс орталығы Ерейментау ... ... ... Бұл жөнінде арнайы комиссия құрылын, оған КОКП ОК-ының хатшысы А.Коркин торағалық етті. Партияның бұл шешімі қазақ халқының ұлттық мүддесін ... ... ... ... ... жылы 16 ... ... қаласындағы Ленин алаңына қазақ жерінде неміс автономиясын құруға наразы болған жастар жиналды. деген жазулары бар ... ... ... ... бұл ... ... айыптады. Осы жылы 19 маусымда жастар алдына шыққан атқару комитетінің төрағасы Жұмахметов пен ... ... ... ... ... ... Қазақстан жерінде ешқандай автономия құрымайтынына жастарды сендірді.
70 жылдар мен сексенінші жылдардың бірінші жартасында партияның жоғары орындарында сөз бен істің ... ... ... ... ... ... ... бастады. Мұның өзі екі жүзділік үндеу еді. Ойткені, оны басшы органдарында отырғандардың өздерінің орындауы міндетті болмады, ... тек қана ... ... ... Ішкі ... жұмыстарды жақсарту мен жетілдіру жөніндегі көптеген қаулылар ... ... ... ... ... ... ... жаттандылық және дүмшелік пен цифрлардан, алуан түрлі есеп құрастырудан басқа ешнәрсе ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Сонымен Қазақстан президенті Н.А.Назарбаев айтқандай, тоқырау өмірдің барлық салаларында: идеология да, ... ... ... да, орын ... ... жеке басына табыну етек алған жағдайда, әсіресе, жетпісінші жылдардың аяғы мен ... ... бас ... ол ... ... ... ...
1970 жылға қарай КСРО-ның халық шаруашылығында Қазақстанның көмір және темір кенін өндіру, болат балқыту, қара ... ... ... үлес салмағы өсті. Республикада бұрын болмаған өнеркәсіп салалары өркендеді: титан, магний, синтетикалық ... ... ... ... ... т.б.. Мұнай өндіру және химия өнеркәсібі де бұл уақытта жалпыодақтық ... ие ... ... ... ... өсті: Теміртау, Жамбыл қалаларында азық-түлік өнеркәсібі, Алматыда мақта-мата өнеркәсібі, Семейде трикотаж фабрикасы алғашқы өнімін бере бастады. Бес жылдың ішінде ... ... ... 14 ... ... ... ғана ... ішінде Қазақстанда 170-ке жуық кәсіпорын іске қосылды. Қуатты Екібастұз отын энергетика кешенінің құрылысы 1970 жылға қарай ... 1975 ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. 80 жылдары одақ көлемінде өндіріске енгізілген ғалыми-техникалық жаңалықтардың 3% - ы Қазақстанға тиесілі болды.
Тоқырау кезеңі ... ... ... ... ... экономикасы бұрынғысынша техникалық прогреске кабілетсіз, қарабайыр (экстенсивті) әдіспен жұмыс істеді. Соның ... ... ... ... кейбір келелі көрсеткіштерге қол жеткізді. Мәселен, осы жылдарда өндіріс және ғылыми өндірістер құрылымдарының саны 28-162 ... оның ... ... 1971 жылы - 97, ал 1985 жылы - 610 ... ...
Бірақ шаруашылық реформа нәтижесі күткендегідей болмады. Оның себептері: - КСРО-да ҒТП негізінде түбегейлі өзгерістер жүргізу қажеттігі сөз жүзінде мойындалғанымен, іс ... ... ... ... ... ... берді. - Мемлекетттік - монополистік меншік ҒТП - ты тежеп, экономиканың тиімді дамуына мүмкіндік бермеді. - ... ... құру ісі ... ... монополиялық бетбағыттардың пайда болуына әкеп тіреді. Өндіріс саласындағы кемшіліктер: - ... ... ... ... ... ... ... - Республика өндірісінде-көмірдің 50-60%-ы; мұнайдың 70%-ы, темірдің 11,5%-ы рәсуа етілген. - Әр түрлі себептермен жұмысқа шықпай қалушылық ... ... ... ... ... - ... құқы ... - Орталықтың өктемдігі күшейді және де басқа ұнамсыз құбылыстар ... - ... ... ... сақталды. 1981-1985 жылдары әр түрлі министрліктер мен ведомстволардың ... 300 ... ... ... - Директивалық жоспарлау экономикаға орасан зор нұқсан келтірді.
Нәтижесінде Арал теңізі проблемасы пайда болды: 1. Арал теңізі ... ... ... ... жіберілген стратегиялық қателіктер. 2. Жер мен су ... ... ... 3. ... мен ... дақылдарын өсіруге дара үстемдік беру. Нәтижесінде теңіз түбі 27 мың шаршы шақырымға құрғап қалды. Теңіз суының тұздылығы 3 ... ... ... ... ... ... ... тұз бен шаң көтеріліп, Арал аймағының климаты күрт нашарлады. Адам өлімі, әсіресе балалардың шетінуі көбейді. Аймақ тұрғындарының 80%-ы әр ... ... ... ... апат қазақ ұлтының генетиклық өсіп-өнуі мүмкіндігін сақтап қалу проблемасын көтерді.
Осындай экономикалық дамудағы ... ... ... ... жетекші орын алды. 170-тен астам өнеркәсіп кәсіпорны мен цехтар бой көтерді: 1. Лисаков ... ... 2. ... - Нұра ... 3. ... ... ... 4. Павлодар облысында Ертісте Шүлбі СЭС-і құрылысы басталды. 1970-1985 жылдары өнеркәсіпті өркендетуге 40,8 млрд. сом жұмсалды (32%). ... ... ... ... ... ... - 2 есе, машина жасау, химия өнеркәсібі - 3 есе ... ... ... ... ... ауыл ... ... ауқымды шешімдер қабылданып, оларда сала өндірісінің материалдық базасын нығайту, оның осұ қарқынын барынша ұлғайту, мамандыру мен ... ... ... ... ... республиканың ауыл шаруашылығына 18 млрд. сомнан астам кұрделі қаржы ... ... ... ... да орасан зор көлемде қаражап бөлінді.
Ауыл шаруашылығының мәселелерін тек күрделі қаржыны көбейту арқылы ғана шешуге тырысу күткендей нәтиже ... ... ... ... ... бастады. 9-бесжылдықта - 13%, 2-бесжылдықта - 0,4%.
1964-1985 жылдары мал ... ... 4,2 млн. - ірі ... 55 ... 5,1 млн. - ... өлім - ... ... Ауыл шаруашылық кәсіпорындар солақай саясаттың кесірінен көптеген шығынға батып отырды. ... жылы ... ... ... ... ... өздерінің қаржысынан айырылып, несиемен ғана жұмыс ітей ... ... ... ... ... қызметкелер шаруашылық жүргіздің қалыптасқан құрылымын өзгертуге әрекеттенді, И.М. Худенко сондай адамдардың бірі болатын.
Алматы облысының Еңбекші қазақ ауданындағы және ... ... И.М. ... ... ... ... өзгертуге бағытталған бірқатар шаралар қолданып, еркін еңбек ету жүйесін енгізеді, ... ... ... ... ... ... ... И.М. Худенко қуғындалып, ақырында бас бостандығынан айырылады. Түрмеге түсіп, сонда қайтыс болады.
Колхоздардың дербестігін жоюға бағытталған қадамның бірі - ауыл ... ... ... және ... ... туралы КОКП ОК-нің 1976 жылғы шешімі болды. Оның негізінде колхоздар мен совхоздарды механикаландырылған агро-өнеркәсіптік бірлестіктерді ... ... ... ... жылы ... ... КОКП ... пленумы болып өтті. Онда Азық-түлік программасы қабылданды және ... ... ... ... ... ... мойындауға мәжбур болды. Пленум азық-түлік проблемасын шешудін бірден-бір мүмкін жолы интесивтілігі басым өсу ... көшу деп ... ... ... бағдарламасы мен ауылшаруашылық өндірісінің қулдырауын тоқтатуға бағытталған өзге де әрекеттер айтарлықтай нәтиже ... ... ... ... ... ... аясында жасалды және шаруалардың түбегейлі мүдделерін, ауыл еңбеккерлерінің экономикалық мүдделерін қозғаусыз ... ... мен ... ... ... бұрынғысынша жоғарыдан реттелді. Осының салдарынан ауыл шаруашылығындағы жағдайдың дағдарыстық сипаттары көбейе түсті. 80-жылдардың орта шенінде іс жүзінде ... ... ... өнімдерімен шектеулі қамтамасыз ету жүйесі енгізілді. Село тұрғындарының еңбегі бағаланбай, олар қалаларға, басқа жақтарға көшіп кетуге мәжбүр болды. ... ... ... ... ауылдар пайда болды.
Экологиялық жағдай
Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдарда КСРО-да экологиялық жағдай күрделі ... ... ... Бұл ... Қазақстан да тыс қалған жоқ. Әлем тарихында () соғыс аталған империалистік мемлекеттер мен социалистік мемлекеттер арасындағы жанталаса ... ... XX ... 2-ші ... ... ... Бұл бәсекеде басты орында АҚШ пен КСРО тұрды. Ең ... бұл екі ... ... ... ... ... ... КСРО қорғаныс кешенінің ең ірі ядролық полигоны болды. Қазақстан жеріне осы және тағы ... ... ... ... салу ... ... мүддесі ескерілмеді. Қазақстанда ең ірі Семей полигоны болды. ... ... ... ... ... ... ... бұл полигон 8372 км2 жерді қамтыды. 1949 жылы 29 тамызда Семей полигонда алғаш рет ядролық қаруды сынады. Семей ... ... 500-ге жуық ... ... ... Ол кезде полигонның халыққа, қоршаған ортаға деген зияны туралы еш нәрсе айтылмады. Полигонда өткізілген әрбір ... адам ... ... ... өте көп болды. Адамдар арасында түрлі аурулар көбейді. өмірге келетін сәбилердін кемтар ... тууы ... Жер ... жарамсыз болып қалды.
1969 - 1970 жылдары Маңғыстау жерінде жер астында ядролық қару үш рет ... Бұл ... ... ... ... ...
70 жылдардан бастап Қазақстандағы тағы бір экологиялық апатты ... Арал ... ... Ең ... ... ... орналастыруда жіберілген стратегиялық қателік басты себептердің бірі болды. Сырдария, ... ... ... ... ... дақылдарын өсіруге қисапсыз пайдалануы Арал теңізінің тартылуын тездетті. Қазіргі уақытта Балқаш көлінің де экологиялық жағдайы ... ... ...
4. ... саясаты (1985-1991 жж.).
Дағдарыс алдындағы қоғамның жағдайы .
КСРО құрамындағы барлық одақтас республикаларда 1980 жылдан кейін аса күрделі ... ... ... ... ... ... ... нышандарының жоқтығынан туып еді.
Дағдарыстың себебі өте көп болды.
Саяси ... ...
1. ... өзгерістерді жүзеге асыру қажеттігін түсінуге қабілетсіздегі және дәрменсіздігі. 2. Қоғамдық өмірдің, экономикалық қызметтің, азаматтардың жеке өмірінің бір ... ... 3. ... және ... ... ... мен ... 4. Заңдылықтың бұзылуы. 5. Жариялылықтың болмауы.
Экономикалық салаларда-дағдарыстың белгілері: - Шаруашылықтың жүргізудің шығындық тәсілі. - Ғылыми-техникалық және технологиялық ... ... ... - ... ... ... - Инфляция. - Товар зәрулігі.
Әлеуметтік саладағы оның негізгі белгілері: - Халықтың ... ... ... - ... - ... әділеттіліктің жиі бұзылуы. - Күнделікті тіршіліктің бұрмалануы. - Ұлтаралық қатынастардағы ... - ... ... ... парақорлық, жезөкшелік және коррупция.
Сонымен, КСРО қоғам дамуының жаңа бетбағытына мұқтаж ... ... ... құру ... ... ... ... Н.У.Черненко қайтыс болғаннан кейін КОКП ОК-нің Бас хатшысы ... ... ... 1985 жылы сәуірде КОКП ОК-тың пленумында әлеуметтік, экономикалық дамуды ... ... ... ... ... қайта құру бағыты жарияланды. М.С.Горбачев саясатының ұрандары: жариялылық жеделдету, қайта құру. Бұл қайта құру бағыты 1986 жылғы КОКП-ның XXVII ... ... ... ... елде ... ... бастауға міндет алды.
Қайта құру ешқандай бағдарламасыз, ғылыми айқындамасыз жүргізілді. Бұл бағыттың қияли болжамдары көп болды. Қайта құру бағыты ... ... ... ... ... ... ... Москвада В.В.Гришин, Ленинградта Г.В.Романов, Қазақстанда Д.А.Қонаев, Әзірбайджанда Г.Әлиев сияқты басшылар кінәлі деп шешілді. Қайта құру бағыты ... сол ... ... ... аса ірі дағдарыстан құтқара алмады. Қоғамдағы жағдай күннен күнге қиындай берді.
Қайта құру бағытының қарама-қайшылығы . ... жылы ... ... ... ... КОКП ОК-нің Пленумында мәселе талқыланды. Қаулының кемшіліктері: 1. Дағдарыстың ... ... ... ... 2. Жаппай өзгерістердің символына айналып, сөз жүзінде ғана салтанат құрды.
1987 жылғы маусым Пленумы басқару ісін ... ... құру ... арналды. Пленум әзірлеген құжаттар негізінде қабылданды. Бұл заңда товар-ақша қатынастарының ролі ... ... ... дербес товар өндірушілер ретінде қарастырылды. Шаруашылықты жүргізудің экономикалық әдістерін меңгеруге көшуге негіз жасалды. Ұзақ мерзімді жоспарлау ... ... ... ... ... ... бұл шаралар іске асырылмады. Қоғымның саяси құрылымдарын ... ... ... жаңа ... ... ... ... болды. Халық шаруашылығындағы жағдай ауырлай түсті. Дүкен сөрелерінен ... ... ... ... ... ... түрлері нашарлады.
1988 жылғы маусым айында болған КОКП XIX Букілодақтық конфернцияда қоғамның әлеуметтік экономикалық жүйесіне талдау жасалып мынандай шешімдер ...
1. ... ... ... ... әлеуметік - экономикалық өзгерістер жасау мүмкін еместегін мойындау. 2. ... мен ... 3. ... ... ... 4. ... реформа жүргізу. 5. Әлеуметтік әділеттік ұстанымдарын жүзеге асыру.
Осыдан кейін ... ... ... үшін ең ... ... ... ... еңгізу керек болды.
Қоғамның саяси және әлеуметтік өміріндегі қайшылықтар мен кемшіліктер.
80-жылдарға қарай халық шаруашылығын жоспарлауындағы және өндіргіш ... ... ... жүйенің жіберген кемшіліктері мен қайшылықтарының нәтижесі тоқырау құбылыстарын тұғызды. Республика шикізат көзі ... қала ... ... ... ... ... ... толық ықпалында болды. Ғылым мен ағарту саласын қаржыландырудың ... ... ... ... ... тіл өте ауыр ... ... Тек қана 1954-1986 жылдар аралығында қазақ тілінде білім беретін 600-ге жуық мектеп жабылды. ... ... ... аясы өте ... Сол кезде билікте отырғандарды тіл тағдыры толғандырмады.
Аса маңызды мәселелердің ... тек ... ғана ... ... Республикалар егемендегі сөз жүзінде ғана болды.
Қазақстан партия басшысы Д.Қонаев (1912-1993 жж.) өз ... ... ... жол ... Д.Қонаевтің өзіне республика халықтарының арасында табынушылық пайда болды. Оның маңындағылар ... ... ... рухани, экологиялық жағдайларға немқұрайды қарады.
Кеңес саяси жүйесіне реформа.
1989 жылы мамыр-маусым айларында КСРО халық депутаттарының 1 съезі өтті. Бұрынғы ... ... ... ... ... және ... өмірдің әлеуметтік-рухани салаларындағы жағдайларға өткір сыни және табанды талдау жасалып, кеңес қоғамына төнген дағдарыстың ... ... ... жасалды. Съезд барлық дәрежедегі партиялық және мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ... Бұл съезден кейін Компартияның билігі өз беделінен айрыла бастады. М.Горбачев бастаған партия басшыларының С.Е. Лихачев, П. ... т.б. ... сын ... ... ... ... ... кәсіподақ қызметтері де үздексіз сыналды.
КСРО халық депутаттарының 1 съезінде жаңа одақтық келісім шарттары жасау мәселесі көтерілді. Бірқатар ... ... ... ... ... қабылданды (Балтық жағалауы республикалары, Украина, Қырғыстан).
1990 жылы 25 қазанда Қазақстан өзінің мемлекеттік егемендігі туралы Декларация жариялады.
КСРО басшыларының ... ... ... ... республика халықтарының ыңғайына барғысы келмеуі олардың беделін түсірді. Россия Федерациясы да өзінің егемендігін жариялады. Россия ... ... бұл ... ... ... өте ірі ... болды. Соған қарамастан, КСРО-ның болашағы туралы мәселе түпкілікті шешілмей, ол ірі ел ретінде тіршілік ете берді. ... - ... ...
80 ... ... ... ... процестің жандауына байланысты Қазақ КСР-де қоғамдық ұйымдар құрыла бастады. ... ... ... ... алғашқы болып экологиялық қозғалысы құрылды. Бұл қозғалыстың лидері ақын О.Сулейменов болды. Қозғалыстың мақсаты - ... ... ... және ... ... жабу, полигон зардабын шеккен халыққа көмек көрсету. Қозғалыс төрағасы - О. Сулейменов пен қоғам қайраткері М. Шахановтың бастамасымен Балқаш және Арал ... ... ... ... ... ... мақсаты Арал төңірегіндегі экологиялық апаттың зардабын шеккендерге көмек беру, теңіздің экологиялық апатына үкімет назарын аудару болды.
1989 жылы ... ... ... ... ... ... ... ашаршылық, сталиндік репрессия шындығын ашу болды. Бұдан басқа ... , , , ... ... ... ... ...
1990 жылы азаматтық қозғалысы құрылды. Басты мақсаты Қазақстанның ... ... алу ... ... жылы ... қозғалысы құрылды. Қозғалысқа ғылыми-техникалық интеллигенция өкілдері кірді. Осы ... ... ... Бұл ... ... 1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қатысқандар кірді.
1991 жылы азаматтық қозғалысының партиясы құрылды.
Жастар өздерінің саяси ... ... ... ... жыл ... ... партиясы құрылды. 1990 жылы Қазақстанда 100-ден аса қоғалдық-саяси қозғалыс болды. Алматыда ғана 40-қа жуық саяси ... ... ... Бұл ... ... ... ... - саяси қозғалыстар әлсіз және қалыптасу кезінде болды. , сияқты қоғамдық ... ... ... көптеген мүшелері мен белгілі дәрежедегі қаржылық қорлары бар ірі қозғалыстар болды.
1990 жылдың аяғына қарай қатарында 800 ... жуық ... ... ... ... партиясы сан жағынан неғурлым көп саяси күш болды.
Дегенмен, бүкіл елімізде компартияға ... ... ... ... Бұл ... ... ... түсуіне айтарлықтай әсер етті. 1990 жылы компартия мүшелерінің 42% - ы өз еркімен партия қатарынан шықты. Осы жылы партия ... ... ... кеміді.
90-жылдардың басына қарай Қазақстанда бұрын патша үкіметінің жазалаушы күші ... ... ... ... ... 1991 жылы 15 ... Орал ... қазақтар патша үкіметіне қызмет етуінің 400 жылдығын мерекелеуге шешім қабылдады. Бұл, шындығында, қазақ халқының ұлттық мүддесімен сонаспағандықтың дәлелі. , , ... бұл ... ашық ... ... ... ... ... ұласа жаздаған бұл әрекет жоғарыда аталған қозғалыстар мен құқық ... ... ... ... Кез ... ... ... абайсыз іс - әрекеттері үлкен қасіретке айналуы ... ... ... ... тағы да көз ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әрекет етуші жүйесі106 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Ауған соғысы4 бет
Банк маркетингісі14 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы6 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы өмірі4 бет
Ғали Орманов22 бет
Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым6 бет
Қазақстан бірінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында6 бет
Вилли Брандт - социал-демократ,теоретик,канцлер79 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь