Жануар қанындағы нысанды элементтердің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Қанның нысанды элементтерінің физиологиясы ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Тәуліктік (циркадианды) ырғақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ...
2.1 Зерттеу нысаны
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ..
3.1 Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы эритроциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығы ... ... ..
3.2 Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы лейкоциттер мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3 Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы тромбоциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығы ... ... ...
3.4 Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы гемоглобин мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.5 Нәтижелерді талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
ҚОСЫМША
Тірі жүйелердің уақыттық құрылымын зерттеу маңызды биологиялық мәселе болып табылады, өйткені биологияның негізгі заңдары уақыт іргелі түсінігіне арқа сүйейді.
Қазіргі таңда биологиялық процесстердің ырғақтылығын мойындап қана қою жеткіліксіз, сондай-ақ биоырғақтың жүйе ретіндегі ішкі құрылымын да, оның қалыпты өзгеру аралығын және биоырғақтың бұзылуы басталатын шектерін де білу қажет. Организм ырғағының құрылымы бейімделу процесстерінде, сондай-ақ әртүрлі стресстік әсерлер кезіндегі физиологиялық өзгерістердің қалыптасуында үлкен маңыздылыққа ие.
Организм қызметінің уақыттық құрылуын сараптамасы қандай-да бір дәрежеде биоырғақтардың құрылымдық параметрлерін: периодын, амплитудасын, мезор, акрофазасын және уақыт бойындағы биоырғақтың құрылымдық ұйымдасуын бейнелейтін өзге де параметрлерін зерттеуге негізделуі қажет.
Гемостаз жүйесі – организмнің қалыпты жұмыс жасауын қамтамасыз ететін көптеген жүйелердің бірі. Сонымен қатар, аталған жүйе айқын көрініс табатын соңғы қызмет ету нәтижесі – қантамырлар бойымен қанның сұйық күйін қамтамасыз етілген жағдайда оның құрамдас бөліктерінің жоғары лабилділігіне ие болады. Гемостаз жүйесі жүрек-қантамырлар жүйесімен тығыз морфофункционалдық өзара байланыста болуына қарамастан, олардың әртүрлі экологиялық жағдайда бірлесіп қызмет атқару мәселесінде бірқатар шешілмеген және түсініксіз сұрақтар қалып отыр. Қазіргі таңда циркадиянды ритмге байланысты адамның 500 функцияналдық процестері анықталған.
Тыныштық қалпындағы жүректің жиырылуы циркадияндық ритмнің фазасына тәуелді. Негізгі жердегі ритм – тәуліктік, жердің өз осімен айналу уақытымен негізделген. Сондықтан іс жүзінде тірі ағзадағы барлық процестер тәуліктік қайталануға ие. Барлық ырғақтар (адамдарда 100-ден аса ырғақ түрі анықталған) бір бірімен байланысып, ағзаның уақыт бойынша келісілген, бірізді ырғақтық жүйесін құрайды. Бұл жүйе адам ағзасының әр түрлі қызметінің ырғаққа байланысты өзгерісін анытауға жол ашады, ол дәрігерлер мен физиологтарға аурудың алдын алу және емделушінің қал-жағдайын анықтауға құнды ақпарат болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: жануар қанындағы нысанды элементтердің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу болып табылады.
Жұмыстың міндеттері:
- егеуқұйрықтар қанының құрамындағы эритроциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу
- егеуқұйрықтар қанының құрамындағы лейкоциттер мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығын зерттеу
- егеуқұйрықтар қанының құрамындағы тромбоциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу
- егеуқұйрықтар қанының құрамындағы гемоглобин мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығын зерттеу
Зерттеу жұмысының өзектілігі: адамның биологиялық ритмі қазіргі таңда организмнің функционалдық күйінің және оның қоршаған ортаға бейімделу тиімділігінің әмбебап критериі ретінде қарастырылуда, сол себепті көптеген зерттеушілердің назарын өзіне аударған мәселе қалыпты жағдайдағы және патологиялық күйдегі биологиялық жүйелердің уақыттық ұйымдасуы мәселесі болып отыр.
Ғылыми жаңалығы: алғаш рет эксперименттік жағдайда егеуқұйрықтар қанының формалық элементтерінің (эритроцит, лейкоцит, тромбоцит) және гемоглобин мөлшерінің тәуліктік ырғағы кешенді түрде зерттелді.
Егеуқұйрықтар қанының формалық элементтерінің және гемоглобин мөлшерінің тәуліктік динамикасының маңызды хроноқұрылымдық параметрлерінің (мезор, амплитуда, акрофаза, период) мәндері анықталды.
Егеуқұйрықтар қанының эритрограммасын зерттеу нәтижелері эритроциттер мөлшері тәулік бойында айтарлықтай өзгере қоймағанымен, жыл маусымдарының ауысуына байланысты айтарлықтай өзгеріске ұшырайтындығын көрсетті. Сондай-ақ лейкоциттер көрсеткіші де маусым алмасуына қарай өзгеріске ұшырап отыратындығы дәлелденді. Айта кететін жайт, анықталған өзгерістер қалыпты мөлшер шеңберінде болды.
Ал егеуқұйрықтар қанының гемоглобин мөлшерін зерттеу нәтижесінде алынған мәліметтер эритроциттер секілді гемоглобин мөлшерінің де маусымдық алмасуларға айтарлықтай сезімтал екендігін дәлелдеді.
1 Ноздрачева А.Д. Большой практикум по физиологии человека и животных. В 2 т.– М.: Изд. Центр Академия, 2007. – Т. 2. – С. 173– 177.
2 Торманов Н.Т., Төлеуханов СТ. Адам физиологиясы. – Алматы, Қазақ университеті, 2007. –Б. 86 –88.
3 Агаджанян, Н.А. О физиологических механизмах биологических ритмов Успехи физиол. наук. 2002. -№4. -С.80-104.
4 Ашофф, Ю. Эндогенные и экзогенные компоненты циркадианных ритмов / Биологические часы. М.: Мир.2007. - С.27-59.
5 Ашофф Ю. Циркадианная система человека. / Р. Вивер // Биологические ритмы. М.: Мир.2005. - Т.1. - С. 262-388.
6 Батурин В.А. Организация циркадианных ритмов двигательной активности у крыс с экспериментальным гиперпаратиреозом Мат. XVII съезда физиологов России. Ростов-на-Дону.2001. - С.64.
7 Белкин А.В. Оценка деформируемости эритроцитов различной степени зрелости Тезисы докладов: XVIII Съезд физиологического общества им. И.П. Павлова. Казань. 2001. - С. 309.
8 Белкин А.Д. Влияние магнитного поля промышленной частоты и постоянного освещения на периферическую кровь крыс / С.В Мичурина, А.В Шурлыгина, С.А Архипов, Ю.В. Бугримова, JI.B. Вербицкая // Гигиена и санитария. 2005. - N 5. - С. 78-80.
9 Будкевич P.O. Изменения ритмостаза у крыс, внутриутробное развитие которых проходило в условиях гиперпаратиреоза матери: Автореф. дис. канд. биол. наук. Ставрополь. 2001. - 24 с.
10 Губин Г.Д. Структура индивидуальных биоритмов ректальной температуры крыс в норме и в условиях голодания / Д.Г. Губин, С.В. Рыбина, А.В. Рыбак // Бюллет. экспер. биологии и мед. - М.: Медицина, 2000. - С.656-657.
11 Деряпа Н.Р. Проблемы медицинской биоритмологии / М.П. Мошкин, B.C. Росный. М.: Медицина. 2002. - 283с.
12 Джандарова Т.И. Роль ионов кальция в организации и перестройке циркадианных ритмов эндокринных функций. - Ставрополь: СГУ. 2002. - 131с.
13 Джандарова Т.И. Влияние корня солодки на циркадианные ритмы кальция и кортикостероидов в крови при гипо- и гиперпаратиреозе // Тезисы докладов Всероссийской конференции Нейроэндокринология-2003 2003.- 180 с.
14 Батурин В.А. // Материалы X Международного симпозиума Эколого-физиологические проблемы адаптации (29-30 января 2001 г., г. Москва). М.:2001. - С. 163-164.
15 Доскин В.А. Биологические ритмы растущего организма Н.Н. Куинджи. М.: Наука. 2003. - 224 с.
16 Козинец Г.И. Физиологические системы организма человека, основные показатели / М.: Триада-Х. 2000. - 384с.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Жантөреева Ж.Е.
ЖАНУАР ҚАНЫНДАҒЫ НЫСАНДЫ ЭЛЕМЕНТТЕРДІҢ ЦИРКАДИАНДЫ ... ... ... ЖҰМЫС
5В060700- мамандығы
Алматы 2015
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... Төлеуханов С.Т.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
5В060700- мамандығы
Орындаған
4 курс ... ... ... ... ... ... С.Т.
Норма бақылаушы
б.ғ.к., аға оқытушы ... ... ... жұмыс 60 беттен, 22 суреттен тұрады, пайдаланған әдебиеттер тізімі 101, соның ішінде 35 шетелдік болып табылады.
Кілтті ... ... ... қан көрсеткіштері, эритроциттер, тромбоциттер, лейкоциттер, гемоглобин, жылдық ... ... ... ... ... элементтердің циркадианды динамикасының ырғақтылығын анықтау.
Жұмыстың міндеттері:
Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы ... ... ... және гемоглобиннің циркадианды ырғағын анықтау.
Зерттеу обьектісі және ... ... ... 50 жыныстық жетілген ақ зертханалық аталық егеуқұйрықтарға жүргізілді.
Алынған нәтижелер: зерттеу нәтижелері егеуқұйрықтар қанындағы нысанды ... және ... ... тәулік бойында айтарлықтай өзгерген жоқ.
Практикалық маңыздылығы: нәтижелер жылдың әр мезгілдерінде ... ... ... және ... ... ... ... сараптамасын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Енгізу туралы нәтижелері: баспадан шыққан мақалалардың жалпы саны 2. Оның ... 1 ... 1 ... ... ... ... - ... работа изложена в 60 страницах, содержит 22 рисунков, 101 источников литератур, из них 35 ... ... ... ... ... ... ... эритроциты, лейкоциты, тромбоциты, гемоглобин, годовая динамика.
Цель работы: определение ритма циркадианной динамики форменных элементов крови животных. ... ... ... ... ... ... ... эритроцитов, лейкоцитов, тромбоцитов, гемоглобина крови у крыс;
Объект и ... ... ... ... ... на 50 ... лабораторных крысах.
Полученные результаты: результаты исследования показали, что изменения суточной динамики количества эритроцитов, лейкоцитов, тромбоцитов и гемоглобина не ярко выражены, в то ... как ... ... этих показателей подвержена некоторым изменениям.
Практическая значимость: полученные результаты в ходе проведения исследования дает возможность проведению сравнительного анализа ... ... года на ... форменных элементов крови и гемоглобина.
Результаты выносимые на защиту: количество опубликованных статьей 2. Из них 1 статья и 1 ... ... в ... - 1.
ABSTRACT
Thesis is presented in 60 pages, contains 22 drawings, 101 ... sources, 35 of them ... ... rhythm, blood counts, red blood cells, white blood cells, ... hemoglobin, the annual dynamics.
The aim of work: to determine the ... rhythm of the dynamics of blood cells of ... of the ... study of circadian rhythm dynamics of the number of red blood, leukocytes, hemoglobin cells in rats;
Subjects and methods: research work carried out on 50 white ... ... the results showed that the change in the daily dynamics of the number of red blood cells, white blood cells, ... and ... are not pronounced, while the annual dynamics of these indicators is subject to some changes.
Practical value: the results obtained in the course of the study makes it possible to conduct a ... analysis of the impact of the seasons on the ... of blood cells and ... as well as a ... ... to the ... ... for the defense: the number of published articles 2. Of these, Article 1 and 1 thesis. ... in ... - ... МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР..............................................
7
КІРІСПЕ.............................................................................................
8
НЕГІЗГІ БӨЛІМ...............................................................................
9
1
ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ......................................................................
9
1.1
Қанның нысанды элементтерінің физиологиясы..........................
10
1.2
Тәуліктік (циркадианды) ырғақ........................................................
26
2
ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ........................
33
2.1
Зерттеу нысаны
33
2.2
Зерттеу әдістері..................................................................................
33
2.3
Зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу....................................
36
3
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... циркадианды динамикасының ырғақтылығы..........
38
3.2
Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы лейкоциттер мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығы.........................................
39
3.3
Егеуқұйрықтар қанының құрамындағы тромбоциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығы...........
42
3.4
Егеуқұйрықтар ... ... ... ... тәуліктік динамикасының ырғақтылығы.........................................
45
3.5
Нәтижелерді талқылау.......................................................................
48
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................................
51
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...................................
52
ҚОСЫМША
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
ЭТЖ - эритроциттердің тұну жылдамдығы
АҮФ - ... үш ... ... - ... ... ... - эритроциттердiң осмостық гемолизi
ЭАТГ - эритроциттердiң асқын тотығу ... - ... ... тотығу гемолизi
ЭС - эритроциттер суспензиясы
КІРІСПЕ
Тірі жүйелердің уақыттық құрылымын зерттеу маңызды биологиялық мәселе болып табылады, ... ... ... ... ... ... түсінігіне арқа сүйейді.
Қазіргі таңда биологиялық процесстердің ырғақтылығын мойындап қана қою ... ... ... жүйе ... ішкі ... да, оның ... өзгеру аралығын және биоырғақтың бұзылуы басталатын шектерін де білу қажет. ... ... ... ... ... ... әртүрлі стресстік әсерлер кезіндегі физиологиялық өзгерістердің қалыптасуында үлкен маңыздылыққа ие.
Организм ... ... ... ... ... бір ... ... құрылымдық параметрлерін: периодын, амплитудасын, мезор, акрофазасын және уақыт бойындағы биоырғақтың құрылымдық ұйымдасуын бейнелейтін өзге де ... ... ... ... жүйесі - организмнің қалыпты жұмыс жасауын қамтамасыз ететін көптеген жүйелердің бірі. ... ... ... жүйе ... ... табатын соңғы қызмет ету нәтижесі - қантамырлар бойымен ... ... ... ... ... жағдайда оның құрамдас бөліктерінің жоғары лабилділігіне ие болады. Гемостаз жүйесі ... ... ... ... өзара байланыста болуына қарамастан, олардың әртүрлі экологиялық жағдайда бірлесіп қызмет атқару мәселесінде бірқатар ... және ... ... қалып отыр. Қазіргі таңда циркадиянды ритмге байланысты ... 500 ... ... ... ... ... жүректің жиырылуы циркадияндық ритмнің фазасына тәуелді. Негізгі жердегі ритм - ... ... өз ... ... ... ... Сондықтан іс жүзінде тірі ағзадағы барлық процестер ... ... ие. ... ырғақтар (адамдарда 100-ден аса ырғақ түрі анықталған) бір ... ... ... ... ... келісілген, бірізді ырғақтық жүйесін құрайды. Бұл жүйе адам ағзасының әр түрлі қызметінің ырғаққа байланысты өзгерісін анытауға жол ... ол ... мен ... ... ... алу және ... қал-жағдайын анықтауға құнды ақпарат болып табылады.
Жұмыстың мақсаты: жануар қанындағы нысанды элементтердің циркадианды ... ... ... ... табылады.
Жұмыстың міндеттері:
* егеуқұйрықтар қанының құрамындағы эритроциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу
* егеуқұйрықтар қанының құрамындағы лейкоциттер мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығын ... ... ... ... тромбоциттер мөлшерінің циркадианды динамикасының ырғақтылығын зерттеу
* егеуқұйрықтар қанының құрамындағы гемоглобин мөлшерінің тәуліктік динамикасының ырғақтылығын зерттеу
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... қазіргі таңда организмнің функционалдық күйінің және оның қоршаған ортаға бейімделу тиімділігінің әмбебап критериі ретінде қарастырылуда, сол себепті көптеген ... ... ... ... мәселе қалыпты жағдайдағы және патологиялық күйдегі биологиялық жүйелердің ... ... ... ... ...
Ғылыми жаңалығы: алғаш рет эксперименттік жағдайда егеуқұйрықтар қанының формалық элементтерінің (эритроцит, лейкоцит, тромбоцит) және гемоглобин мөлшерінің тәуліктік ырғағы ... ... ... ... ... ... элементтерінің және гемоглобин мөлшерінің тәуліктік динамикасының маңызды хроноқұрылымдық ... ... ... ... период) мәндері анықталды.
Егеуқұйрықтар қанының эритрограммасын зерттеу нәтижелері эритроциттер ... ... ... ... ... қоймағанымен, жыл маусымдарының ауысуына байланысты айтарлықтай өзгеріске ұшырайтындығын көрсетті. Сондай-ақ лейкоциттер ... де ... ... ... ... ұшырап отыратындығы дәлелденді. Айта кететін жайт, анықталған ... ... ... шеңберінде болды.
Ал егеуқұйрықтар қанының гемоглобин мөлшерін зерттеу нәтижесінде ... ... ... ... гемоглобин мөлшерінің де маусымдық алмасуларға айтарлықтай сезімтал екендігін дәлелдеді.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Қанның нысанды элементтерінің физиологиясы
Адамның денесіндегі қан -- ... ... ... ішкі ... ... жалпы мөлшері ересек адамда 4,5-6 л шамасында, яғни дененің жалпы ... 6-8 %. ... ... ... 50% қан деполарын- да қор болып сақталады. Ондай мүшелерге бауыр, көк бауыр, өкпе және тері жатады. Қан бауырда, көк ... ... ... түзіледі [1].
Қан қан клеткаларынан және сұйық плазмадан тұрады. Қан клеткаларына эритроциттер, лейкоциттер және тромбоциттер жатады. Қанның бұл клеткалары бүкіл ... ... ал, ... ... құрайды.
Қан плазмасының құрамы да күрделі: оның 90%-ға жуығы су, 7-8% белоктар, 2% түрлі органикалық және бейорганикалық заттар. Оның ... ... ... май және ... 0,1%, 120 мг/% глюкоза қанты, 0,9% көмірсутегі, минерал заттар - ... ... ... хлор ... амин ... мен ... 4-10 мг%, мочевина 10-25 мг%, түрлі ферменттер, гормондар, холестерин т. б. заттар болады.
Плазманың белоктарының негізгілеріне альбуминдер 4,5%, ά, β, γ-глобулиндер 2-3%, ... 0,2-0,3% ... ... ... ... мен ... ... қанның маңызды физикалық және химиялық қасиеттеріне жатады. Плазманың осмостық қысымы деп оның құрамындағы органикалық және бейорганикалық заттардың ерітінділерін тудыратын қысымын ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне байланысты: неғұрлым олардың плазмадағы концентрациясы көп болса, соғұрлым ... ... да көп ... Қан ... мен ... ұлпалардың тірлігі үшін, плазманың осмостық қысымының тұрақтылығының маңызы зор [2-8].
Қанның белсенді реакциясы оның құрамындағы сутегі иондарының ... ... және оны рН ... ... ... деп белгілейді. Қанның белсенді реакциясының тұрақтылығы денедегі бүкіл ферменттердің қатысуымен болатын реакциялар үшін ... ... ... ... ... тең. Бұл әлсіз сілтінің реакциясы. Қанның белсенді реакциясының тұрақтылығына қанның буферлік жүйесінің үлкен маңызы бар.
Кейбір ... ... ... ... ... ... зат ... нәтижесінде қышқыл немесе сілтілік қасиеттері бар заттармен қосылыстар жасайды. Мысалы, дене еңбегімен шұғылданғанда қанға зат алмасуынан пайда болған қышқыл ... ... ... ... ... ... карбонаттар, плазманың белоктарының буферлік жүйелеріне байланысты. Бұлардың ішіндегі аса маңыздылары гемоглобиндік және карбонаттық буферлік жүйелер [9-14]. ... ... ... ... ... ... ... болатын белгілер: әлсіздік байқалады, басы жиі ауырады, ұйқы ... ... ... Ал егер ... жетіспеушілігі ұзаққа созылса, селқостық күшейіп, өмірге қызығудан айырылады, есінен тaнған адам ... ... ... өліп ... де ... ... ... белоктың түрлерінің бір-біріне қатынасының да жас айырмашылықтары бар [15-19].
Қанның пішінді элементтеріне эритроциттер, лейкоциттер және тромбоцит- тер жатады. Бұлардың ішіндегі ең көбі ... яғни ... ... ... ... саны адамнын жынысына байланысты: ер адамда 1 мкл қанда 4,5-5 млн., ... 4-4,5 млн. ... ... клеткалары ядросыз, диаметрі 7-8 мкм, ал қалыңдығы 2 мкм.
Эритроциттердің пішіні екі жағы ... ... ... ... ... ... ... клетканың бетінің ауданын үлкейтіп тасымалдау қызметін атқаруын жеңілдетеді, әсіресе оттегі өкпеден дененің бүкіл клеткаларына және ұлпаларына ... ... ... Бұл қызметі эритроциттердің құрамындағы белок заты гемоглобиннің қатысуымен орындалады [20-23].
Гемоглобин күрделі зат. Ол гем деп ... ... екі ... ... бар ... заттан және глобин белогынан тұрады. Гемоглобин өкпе қуысында оттегімен оңай қосылып, оксигемоглобинге айналады. ... ... ... ... ... да, ... ... оңай ыдырайды, нәтижесінде глобин мен О2 пайда ... ... ... ... ... ... қатысады, ал глобин белогы ұлпаларда зат алмасуынан пайда болған көмір қышқылын қосып алып карбокси-гемоглобинге айналады. Бұл да жеңіл ыдырайтын қосынды, ... ... ... ... ... ... ... қайтадан оттегі қосылады [24-29].
Сөйтіп, гемоглобин өкпеден ұлпаларға оттегін, ... өкпе ... ... қышқыл газын тасиды. Көмір қышқыл газы деммен бірге сыртқа шығады. Оттегі мен көмірсутегін қосып алу екі ... ... ... ... ... ... (жыланның уымен немесе аиіс газымен" уланғанда) гемоглобиннің құрамындағы екі ... ... үш ... ... ... ол СО2 ... деп аталатын берік қосылысқа айналады, содан барып уланған ... ... ... оттегі жетіспей, гемоглобиннің көп мөлшері карбоглобинге айналғанда бала өліп қалады. Мұндай жағдайда уланған ... ... ... мол ... ... ... сонда гемоглобин екі валентті темірі бар дұрыс қалпына келіп, адам тірі қалады. Эритроцитгер қан плазмасының осмостық қысымының әсеріне аса ... ... ... қысымның төмендеуі эритроциттерді бұзып, оның құрамындағы гемоглобин қан плазмасына шығады. Соның нәтижесінде эритроциттер өзінің басты міндеті - ... ... ... ... ... - ... бар қан ... Ересек адамның 1 мл қанында 6-8 мың лейкоциттер болады. Адамның иммундық қабілеті (ауруға қарсы ... ... ... ... ... ... ... жұқпалы, яғни инфекциялық ауруларға қарсы тұруын қамтамасыз етеді. Қан клеткаларының бұл ... ... ... ... ... орыс ғалымы И.И. Мечников ашқан. Лейкоциттердің бірнеше түрлері бар: а)гранулоциттер; ә) ... б) ... ... 3 түрі бар: ... эозинофилдер және базофилдер. Ал агранулоциттерге лимфоциттер жатады. Қанның құрамындағы лейкоциттердің түрлері адамның жасына лайықты мөлшерде шамамен ... ... Бұл ... ... формула деп атайды. Лейкоциттердің саны мен бір-біріне қатынасы, яғни ... ... ... ... ... ауыр дене ... ас қабылдау, ұйқы т.с.с.) байланысты өзгеріп отырады. Лейкоциттердің саны да сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... [37-39].
Қанның құрамындағы үшінші пішінді элементтер - тромбоциттер немесе қан пластинкалары. Олар ... ... ... 2-5 мкм дөңгелектеу пішінді келеді. Тромбоциттердің жалпы саны 1 мкл 300 ... 100 ... ... ... ... ... пайда болады. Олардың өсіп жетілу мерзімі 7-8 күн, ал қан айналымында 5-11 күндей болады. Тромбоциттердің саны ... ... ... ауыр дене ... шұғылданғанда, әйел екіқабат болғанда көбейеді. Оның мөлшерінің тәуліктік өзгерісі де бар: күндіз көбірек, ... ... ... ... ... көп. Оларда ферменттер де өндіріледі, фагоцитарлық қабілеті де бар, ұсақ қан тамырларының өткізгіштік қасиетіне де әсер етеді. Тромбоциттердің саны ... ... ... өте көп ... 1 мкл қанда 150 мыңнан 600 мыңға дейін болады [40].
Дегенмен, жеке бір ... ... ... саны салыстырмалы түрде алғанда тұрақты келеді. 1 жастан 16 жасқа дейін 1 мкл қандағы орта саны 300000, 20-40 ... 311000, одан әрі ... ... 114 ... 335 мыңға дейін (орта саны 224000), ал 70 жастан аса тромбоцит- тердің саны азаяды: орта есеппен 208000. Тромбоциттердің ең ... ... ... ... 1 ... дейін. Бұл кезде оның жас, әлі толық жетілмеген түрі қанда көп ... ... жасы ... келе ... ... ... төмендейді, ал қартая келе қан пластинкаларында кері даму ... [41-43]. ... ... ... - ... ұюына қатысуы. Қан тамырлары жарақаттанғанда әдетте жараның бетін тромб деп аталатын ... қан ... тез ... ... соң ол ... ... бекітеді. Егер қанның мұндай қасиеті болмаса, кішкентай жарадан тоқтаусыз қан ағып, адам әлсіреп, тіпті өліп те кетер еді.
Жалпы алғанда ... ... ... әсері олардың қалыпты жағдайындағы мөлшеріне тікелей байланысты. Дене еңбегі организмнің физиологиялық жүйелерінің қызметін, ... ... ... ... Дене ... ... ... лейкоцитоз байқалады. Адамда жүгіргенде, қозғалысты ойын сияқты жеңіл-желпі дене еңбегінде лимфоциттері аздап көбейеді, ал велосипед тебу, сол ... қара ... ... ... ... ... көбейеді.
19-21 жастағы бойжеткендер мен жігіттерде жүгіру, суда жүзу ... ... ... ... ... ... түрлері көбейеді. Бірақ, сонда да лимфоциттердің көбеюі басым ... Ал ... мен ... ... ... ... жоқ деп ... айтуға болады. Жалпы алғанда миогендік лейкоцитоз бұлшық еттердің жұмысының ұзақтығына байланысты болады, ал ... ... ... ... ... қысқа мерзімді дене еңбектерінің эритроциттердің санына өсері онша күшті емес [44].
Қан ... Адам ... ... ... ... ... аққанда әлсіреп, тірлігінен айырылады. Мұндай жағдайда бір кісінің қанын екінші адамға құйып, жарақаттанған адамды аман алып қалуға болады. ... ... ... ... ... ... ... қан құйылған кісі өліп те кетуі мүмкін. Сондықтан донордың (қан беруші адам) ... ... (қан ... ... құяр ... ... олардың қандарының сәйкестігін тексереді.
Қанның құрамындағы эритроциттерде екі түрлі агглютиноген деп аталған зат бар: А және В ... ... ... ... ... ... ... тастайтын ά және β агглютининдер болады. Егер агглютиноген А агглютинин альфамен немесе агглютиноген В агглютинин бетамен кездессе, ... ... ... жабысып, бұзылып, қан ұйып қалады да, оттегін денеге таситын эритроциттер қызметін атқара алмай, адам өліп кету қаупінде болады [45]. ... ... ... ... формалы элементтері деп те аталады. Бұған эритроциттер қызыл денешіктер, лейкоциттер, ақ ... және ... қан ... ... ... қаннан алатын үлесі 44% - тей.
Эритроциттер. Төменгі ... ... ... ... рептилия және құстар эритроцит клеткаларының ядросы болады және пішіні сопақша келеді. Ал, адам мен сүтқоректілерде қалыпты ... ... ... ... және ... екі ... иілген диск тәрізді.
Эритроциттердің диаметрі барлық жануарларда бірдей болмайды. Адам эритроциттерінің табиғи ортадағы диаметрі - 8 - 8,5 мкм, л ... - 2- 2,5 мкм. ... ... ... бар. Осы ... арқасында олар көлденеңі эритроциттердің диаметрінен кіші капиллярлар арқылы өте алады.
Эритроциттердің құрамында 37% - ке ... қою ... ... ... ... ... құрайтын белок - липоидты строма оның құрылысының негізі ... ... Осы ... ... құрамында гемоглобин, тұздар және басқа электролит еместер бар ерітінді ... ... ... ... ... және ... ... Мысалы, сутегінің , гидроксил тобының иондары жіне басқа аниондар Cl, HClO3 эритроциттің қабығы арқылы жеңіл өтеді, ал Са, Na, K ... өте жай ... не ... ... ... сау ер ... 1мм 3 қанында 5млн, ал әйелдердікінде 4,5 млн. Шамасында ... ... ... көп ... ... оның ... мен ... газы ауысып отыратын ауданы да өте үлкен болады. Адамда ол 3500м 2 жетеді, я болмаса адам денесі бетінің аумағынан 1500 ... жуық ... ... әсерінен қандағы эритроциттердің саны я көбейіп полицитемия, я азайып эритропения отырады. Олардың саны қан жасайтын ... ... ... ... ... ... ауруына байланысты, я организм сиретілген атмосферада тұрған кезде ... тыс ... ... қан ... ... ... ... (мысалы, қан аздық яғни анемияда) эритроциттердің саны азаяды.
Эритроцит қызметтері:
1. Оттегі мен көміртегіні ...
2. ... ... ... тұрақтандыру;
3. буферлік;
4. суды тканьнен өкпеге жеткізу су, тұздар алмасуына қатысу;
5. кейбір улы заттарды, амин қышқылдарын, гормондарды адсорбциялау ... ... ... ... фосфотаза, т.б ферменттердің болуы;
7. витаминдер B1, B2, B6 ... ... ... ұюға ... және оған ... ... ... біраз компоненттер бар.
Эритроциттердің осмостық тұрақтылығы. Егерде эритроциттерді гипотониялық ерітінділерге салса, ... ... ... ... көлемінің көп үлкеюі гемолизге әкеліп соғады. Гемолиз кезінде эритроциттердің сыртқы қабығы ... оның ... ... оларды қоршаған ерітіндіге өтеді. Гемолизге ұшыраған қан мөлдір болады да оны лакты қан деп атайды.
Эритроциттердің гипотониялық ерітінділердегі тұрақтылығы ... ... ... ... ... оны ... ... маңызы бар. Ол үшін NaCl - дың әртүрлі концентрациядағы ерітіндісін алады 0,9- дан 0,3%- ке дейін да, олардың ... бір ... қан ... ... ... ... кейін NaCl ертінділерінің ішінен гемолиздің бірінші ізі біліне бастаған концентрациясын /минимальды осмостық тұрақтылық белгілейді.
Дені сау ... үшін ... ... ... - ... ... ал толық гемолиз - 0,30-0,32% - тік NaCl да байқалады.
Қан эритроциттерін осмос күшінен басқа кейбір липоидтарды ... ... ... де ... ... , я солармен химиялық қосылысқа түсетін заттар да дигитонин, сапонин, ... ... ... да ... ұшырата алады /биологиялық гемолиз. Тіпті бір жануардың эритроциттерін 2 - бір жануардың ... ... ... ... алады.Мысалы, шошқа қанының сарысуы қой қанының эритроциттерін ... ... ... қан ауыстырып құю кезінде осы жағдай еске алыну қажет. Пробиркадағы қанды қатты ... да ... ... ... гемолиз. Егер эритроциттерді мұздатып одан соң жылытса да гемолиз жүреді термиялық ... - ... ... қандарды араластырғанда қан құюда , немесе эритроциттерге қарсы ... ... ... да ... ... ... гемолиз.
Эритроциттердің тұну жылдамдығы. (ЭТЖ)
Қанды суспензия деп есептеуге болады. Оның ... ... ... ... ... жүреді. Эритроциттердің плазмадағы жүзген күйі олардың беткейінің гидрофильдік табиғатына байланысты және эритроциттер басқа түйіршіктер тәрізді теріс ... ... да, ... - бірі ... Егер ... ... теріс зарядтары азайса оң зарядты белоктар фибриноген, u- глобулин, парапротеиндер адсорбциясынан/ эритроциттердің бір - бірінен әлсірейді. Осыған ... олар бір ... ... ... ... ... деп аталатын қабаттасқан туынды түзіледі. Бұл процесс барысында оң зарядты белоктар эритроциттер арасындағы көпір рөлін ... Міне ... ... ... ... мен ... ... жабдықталуын қиындатады. Олай болса, бұл құбылыстың жылдамдығын әртүрлі жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... үлкен рөлі бар.
Егер пробиркадағы қанға оны ұюдан сақтайтын зар ... ... ... ... ... ... онда екі ... пайда болғанын көруге болады: Жоғарғы жағында плазма, ал төменгі жағында формалы элементтер ... ... ... ... ... ... ... плазма қабатының мм -мен алынған биіктігі ЭТЖ көрсеткіш бола алады. Мұның шамасы адамның жынысына, жасына , денсаулығына байланысты болады. Жаңа ... ЭТЖ -1-2мм сағ; -6 ... ; -8 -15 ... ;-15 -20 ... ... ... ... мөлшері көп әсер етеді. Оның қандағы концентрациясы 4г/л ден асса ЭТЖ жоғарылайды. ЭТЖ екі қабат әйелдерде, қабыну процестері ... ... және ... ауруларда күрт өседі.
Гемоглобин. Эритроциттердің қою заттарының негізгі ... ... ... ... ... ... ... ол 32% шамасында, жалпы қанда 14 - 16% болады. Гемоглобин күрделі белок. Оның белокты бөлігі глобин деп, ал белок ... ... ... гем деп ... глобулиннің үлесіне гемоглобиннің 96% тиеді. Гемоглобин суда жақсы ериді.
Гемоглобиннің гемин группасының ... ... ... М. В. ... және оның оқушыларының зерттеулерінің шешуші маңызы бар. Тотыққан ... ... деп ... ... тұз қышқылды кристалдарын Тейхманның кристалдары деп атайды. Бұлар өздерінің ... түрі ... ... ... ... қан ... анықтау үшін пайдаланылады.
Гем көптеген азотты денелермен қосылыс бере алады.аминдер, аминқышқылдары, гидразин, пиррол, пиридин, никотин және ... Бұл ... бәрі ... сары - жасыл бөлімінде жарықты сіңіріп боялған ерітінділер бере ... ... ... ... ... гемохромогендер деп атайды.
Бір молекула гемоглобулинде 4 гемин группасы бар. Гемоглобулиннің қандай жануардан алынғандығына қарамастан геннің химиялық струкрурасы біреу - ... ... ... бір ... ... пішініне қарай, жарық сіңіру спектріндегі зоналардың /алаптардың, полосалардың алатын орнына қарай және әсіресе, оттегін ұстап тұру мықтылығына қарай ... ұрық ... ... бір ... - ол оның оттегімен тұрақты емес, тез диссоциацияланатын қосылыс оксигемоглобин деп атайды. ... бір ... 4 ... ... ... ала алады яғни гем бөлшектерінің теимңр атомдарының санына сәйкес 4 гем бөлшектері - 4 мол. O2. Оттегі қосылған кездегі ... ... 2 ... бойында қалады. Гемоглобин мен оттегі арасындағы реакция қайтымды реакция болып табылады. Оттегі концентрациясы азайған кезде тотықсызданған гемоглобулиннің ... ... ... ... Оксигемоглобиннің концентрациясына оттегінің тығыздығынан басқа, температура мен ортаның реакциясы да әсер ... тасу ... ... ... ... реакциясының тұрақтылығын сақтайтын буфер қызметін де атқарады. Бұл қызмет оксигемоглобиннің айрықша көзге түсетін ... ... ... ... ... ... айналған кезде, соңғысы бикарбонаттан көмір қышқылын ығыстырып ... ... ... ... ... де CO2 ... қосылыс түзе алады. Гемоглобиннің көміртегімен қос тотығымен қосылысын карбогемоглобин деп атайды. Оптикалық қасиеттері жағынан бұл оксигемоглобиннен өте аз айырылады. Гемоглобиннің иіс ... CO ... ... деп ... Оксигемоглобин мен карбогемоглобиннің негізі айырмашылығы - карбогемоглобиннің оксигемоглобинға қарағанда тұрақты қосылыс түзетіндігінде. Карбогемоглобиннің диссоциациясы оксигемоглобиндікінен гөрі 300 рет жай ... ... ... гөрі CO мен онай ... түзеді. Сондықтан, 20,8% оттегі бар, 0,07% иіс газы бар CO ауамен демалғанда, артерия ... ... ... ... ... да, 2 - жартысы карбоксигемо глобинге айналады. Иіс газы одан әрі көбейсе, барлық гемоглобиннің тек көміртегі шала тотығымен ғана ... ... ... ... ... қан оттегін тасу қызметін атқара алмай қалады да, ұлпалар оттегіне ашығады. Көміртегі шала ... ... ... ... түсіндіріледі.
Тотықсызданған гемоглобинде де, оксигемоглобинде де, карбоксигемоглобинде де, карбогемоглобинде де ... екі ... ... ... ... ... қызыл қан тұзы, азотты қышқылдың тұздары әрекет етіп, гем ... ... ... 3 ... ... ... ... мұндай туындысын метгемоглобин деп атайды.
Метгемоглобин оттегін оксигемоглобин сияқты қосып және бере алмайды. Сондықтан оттегін тасу рөлін атқара ... ... ... ... қосылыстардың біраз мөлшерін енгізуден организм өлімге душар болады.
Қандағы гемоглобин мөлшерін я оған қосылған оттегі мөлшері арқылы, я оның ... ... ... ... я ... өзінің не гематиннің әсерінен болған бояудың түсі арқылы анықтауға ... ... 1,34 мл. ... ... ... 760 мм с.б. ... Ең ... колориметрлік әдіс - ол Салидің әдісі. Бұл әдіс бойынша микропипеткамен 20 мм қан ... да, оған ... ... ... 0,1 N тұз ... 10 ... ... /төменгі дөңгелек сызыққа дейін қосады. Сонда гемоглобин глобин мен гемге ажырайды, ал соңғысы оттегінің қатысуында ... ... ... ... ашық - ... түске бояйды. Ерітіндінің бояуын стандарт ерітіндімен салыстырады. Алғашқы алған қосындыға дистилденген су қосу арқылы оның бояуын стандарт ерітіндінің бояуына ... ... ... көп ... ... судың да мөлшері көп болады.
Пробиркада сұйықтықтың көлемі арқылы ... ... ... ... ... сызықтар бар. Сали әдісі бойынша табылған 100% 100 мл. қанда 16,67 г. Гемоглобин ... ... ... ... мөлшері 100 ден кем: 80 -90% яғни 100 мл. қанда 14 -16 гр. Гемоглобин бар.
Түсті көрсеткіш. Эритроциттердегі ... ... ... ... немесе фарбиндекс Fi, farb - түс, index - ... ... ... болады. Бұл бір эритроциттің гемоглобинмен қанығуының орташа шамасын сипаттайтын салыстырмалы относительді көрсеткіш. Fi гемоглобин мен эритроциттің проценттік қатынасы. ... ... 100%- і ... ... үшін ... ... 166,7 ... алады, ал 100% - эритроцит үшін - 5.10/л.-ді алады. Егерде адамда гемоглобиннің де, ... де ... 100% - ке тең ... онда ... ... 1 ... ... жағдайда Fi - 0,7 - 1,0 аралығында болады. 1,1- өте ... ... ... ... ... деп ... Егер-Fi - 0,7 - ден кем болса, онда эритроциттер гемоглобинмен толық қанықпаған деп есептеледі. Бұларды ... ... Fi 1,1 - ден асып ... ... ... деп ... Бұл ... эритроцит көлемі едәуір үлкейеді, сондықтан да гемоглобиннің көп ... ... ... ... орай ... ... артық қаныққан деген жалған түсінік те туады. Дұрысында, гипо - және ... тек қан ... ... ... ғана ... ... кқрсеткішті анықтаудың клиникалық тәжірибеде маңызы бар.
Миоглобин. Әртүрлі класқа және түрге жататын жануарлардың қаңқа еттерінде және жүрек еттерінде гемоглобиннің ... түрі - ... ... Бұл қызыл түсті тыныс пигменті. Өзінің биохимиялық сипаттамасы жағынан ... ... ... да ... ... жай топ бар, ... де мөлшері сондай. Оттегі және көміртегі мен қайтымды қосылыс түзеді. Бірақ гемоглобинге қарағанда оттегін жақсы байланыстырады және ... ... ... ... ... жағдайда миоглобиннің оттегімен жартылай қанығуы 0,1с. Да аз уақытта жүреді.
Жылы қандылар жүрегінде шамамен 0,5% - тей миоглобин ... ... 40 ... нан 5- ке ... ... осы мөлшер жүрек етінің әрбір грамына 2губ см оттегіні бере алады. Газдың осы көлемі жүрек систоласы кезіндегі оттегіне қажеттілікті ... ... ... ... ... ... жағдайларына, ет типіне, оның белсенділік деңгейіне, т.б байланысыты болады. Қалыпты жағдайда қанда және несепте миоглобин кездеспейді.
Лейкоциттер. Адам организмін әр түрлі ... ... ауру ... ... ... ... қорғап отырады. Былайша айтқанда, иммундық жүйені қамтамасыз ... екі ... ... ... ... және ... (түйіршіксіз). Гранулоциттерге жататындар: нейтрофилдер, эозинофилдер және базофилдер. Агронулоциттерге: лимфоциттер және моноциттер жатады. Клиникада ең басты шешуші ... ... ... баға бергенде олардың өзара қарым-қатынасындағы өзгеруімен қатар сандық өзгерісіне ұшырауына көп көңіл ... ... ... түрлерінің пайыздық қатынасын лейкоцитарлы формула немесе лейкограмма деп ... - ақ қан ... ... ең көп тобы, ол лейкоциттің 50-75%-ын құрайды. Өзінің аты, ол бейтарап бояумен боялатын қабілеттілігі бар екендігінен шыққан. Нейтрофил ядросының ... ... жас ... ... тәрізді ядро, сегмент ядролы болып үш түрге бөлінеді. Жас немесе метамиелоциттер лейкоформулада 1%, таяқшалы ядролары 1-5%, сегмент ядролылары 45-70 % ... ... ... ... жас нейтрофилдердің саны жоғарылайды. Жас нейтрофилдер мен ересек ... ... ... ... солға жылжуы немесе "қалпына келу көрсеткіш" деп атайды. Бұлай деп атауының басты себебі лейкограммада нейрофилдердің орналасуы, ... ... ... жету ... ... солдан оңға қарай орналасқан. Бұл "ауытқуды" есептегенде миелоциттердің жас нейтрофилдердің және таяқша тәрізді ядролар формаларының сегмент ... ... ... ... ... ... Қалыпты жағдайларда бұл көрсеткіштің деңгейі 0,05-0,1 тең. Ауыр жұқпалы аурулармен ауырғанда, кейбір асқынған ауру кездерінде оның деңгейі 1-2-ге ... ... ... ... ... ... ... құрамында 1%-ға жақын нейтрофил қозғалыста, айналымда болады. Ал қалғандары ... ... ... қатар сүйектің қызыл кемігінде, айналыста қозғалып жүрген нейтрофилден 50 есе көп мөлшері жинақталған.
Нейтрофилдердің ең басты қызметі - организмге енген ... улы ... ... ... ... ... ... жетіп өзінің қорғаныштық қызметін атқара бастайды. Олардың жалған аяқтары бар. Қозғалу жылдамдығы 40 мкм/минутына. ... ... ... ... 1 ... 20-30 бактерияларды жойып отырады. Бірақ өздері де өліп қалады. Фагацитоздық қызметтен басқа да нейтрофилдер микробтарға қарсы да ... ... ... ... ... ... катионын және гистондарын бөліп, шығарып отырады. Вирустарға қарсы күрескенде нейтрофилдер интерфаза өнімін бөліп әсер етеді. Кейбір биологиялық активті заттар ... ... ... нейтрофилдер қызметін күшейтеді, кейде төмендетеді. Олардың белсенділігі микробтан бөлінген токсиндердің тіршілік өнімдеріне байланысты
Эозинофил-барлық лейкоциттердің 1-5% құрайды. Цитоплазмада түсіп, ... бояу ... ... ... ... да оның аты осыған байланысты. Эозинофилдің ең басты қызметі белоктық токсиндерді усыздандырып, оларды бұзу, бөгде белоктарды, антиген-антидене комплексін жою. ... ... және ... ... ... ... ... Гистаминаза деген ферменттерді бөліп, сіңген гистаминдерді бұзып ... ... ... ... ... ... зақымдалған жердегі асқыну процесін тоқтатады. Аллергия кезінде, глистердің көбеюінен пайда болған жұқпалы ауру кезінде, ... ... ем ... ... саны көбейеді. Себебі, осы жағдайда май жасушалар және базофилдер бұзылып, олардан көп мөлшерде гистаминдер бөлініп, эозинофилдердің көмегімен бейтараптанады. Тағы да бір ... ... ... шығарудың нәтижесінде фибринолиз процесіне қатысады.
Базофил - гранулоциттердің ішіндегі ең аз мөлшерде (0-1% барлық лейкоциттің) болатын түрі. ... ... ... ... ... ... ... оның атына сай базофилдің қызметі оның құрамындағы биологиялық белсенді заттардың болуына байланысты. Олар да дәнекер тканіндегі майлы ... ... ... және ... бөледі. Бұл жасушалар гепароцит тобына біріктіріледі. Базофилдің саны ауру қатты ... ... ... ... созылған ауру жағдайында көбейеді. Базофилдегі гепарин аурудың асқынған жерінде қан ұюға қатысады. Ал гистамин капилярлардың қабырғасын ... Бұл ... ... жиырылып жазылуына мүмкіндік туғызады.
Әр түрлі аллергиялық ауру кезінде де базофилден және майлы жасушалардан антиген-антидене комплексінен ... ... ... ... ... базофилдің мөлшерінің көбеюінен деп айтуға болады.
Моноцит - барлық ... ... 2-10% ... ... ... қозғала отырып фагоцитарлық, бактериоциттік қызмет атқарады. Бір моноцит 100 дейін микробты жеп қояды. Мұның белсенділігі ... ... ... ал ... ... ... ортада белсенділік көрсете алмайды. Моноциттердің көмегімен ауру пайда болған ... ... ... ... ... ... жасушаларды тазалап, жараның қалпына келуіне (регенерация) мүмкіндік жасайды. Сондықтан да ... деп те ... - ... фагоцитарлы жүйенің (МФЖ) басты тізбегі. Бұл элементтер жүйесінің айрықша ... бірі ... және ... ... Себебі, комплементке және антиделерді қармап сезуге арналған рецепторларының болуынан және ... шығу ... ... ... ... тканьге өткеннен кейін олар макрофагқа айналады. Фагоцитоздың қасиетімен қоса ... ... ... ... ... Бөгде заттарды сіңіріп, оларды ерекше қосылыс иммуногенге айналдырады. Сөйтіп, лимфоциттермен бірігіп иммундық жауап береді. ... ... ... ... ... ... липаза және темір алмасуына, ісікке және вирусқа қарсы күреседі. Осылардың басты ... олар ... ... (қанның сұйық заты) интерферон, эластаз, коллагенез фибриногендік факторларды ... ... ... ... қан түйіршектерінің я болмаса лейкоциттардың саны эритроциттердікінен әлдеқайда кем. Ересек адамның 1губ мм ... 4,5 - 8,5 ... ақ қан ... ... ... ... ... санағандай әдіспен жүргізіледі. Лейкоциттарды санау үшін қанды тек 10 рет қана ... ... 0,3 - 1% ... қышқылын пайдаланады. Ол эритроциттерді гемолиздайды да, лейкоциттар өз ... ... өз ... бір- ... ... ... ... көлемі мен ядроның пішіні жағынан айырылатын бірнеше формалары болады.
Лейкоциттар клетка ішіндегі дәндерінің бар - жоғына қарай екі ... ... ... дәнсіздер және гранулоциттер дәнділер.
Агронулоциттерге үлкенді кішілі лимфоциттер және моноциттер жатады.
Гранулоцит тобына нейтрофильді нейтральды реакциясы бар ерітінділермен боялады , ... ... ... ... ... және ... ... реакциялы бояулармен боялады лейкоциттер жатады.
Лейкоциттер лимфа түйіндерінде лимфоциттер және моноциттер, көк бауырда лимфоциттер және моноциттер, ... ... ... ... ... Олардың өмірінің ұзақтығы бірнеше күн ғана. Олардың санының уақытша ... ... деп ... ... ... ішкеннен кейін ас қорыту лейкоцитозы, қара жұмыстан кейін физиологиялық лейкоцитоз және ауыр ісіп қабыну процестерінде реактивті лейкоцитоз болып отырады. ... ... ... және екі ... деп ... да ... ... лейкоциттар санының ұзақ уақытқа және көп мөлшерде көбеюін лейкемия ауруы деп ... ... ... ... іш ... ... тиф ... қандағы лейкоциттардың саны азаяды. Оны лейкопения деп атайды.
Әртүрлі ауруларда лейкоциттардың жалпы саны ғана ... ... ... ... бір ... ... да ... Лейкоцитарлық формула немесе лейкограмма деп аталатын бұл қатынасты анықтаудың диагностикалық ... бар. ... ... ... ... қабыну процесінің белгісі. Ал эозинофильдердің көбеюі организмде әртүрлі ... ... ... ... ... ... мәні әлі ... анықталған жоқ. Лейкоциттер әртүрлі заттарды ыдырата алатын ферменттерге бай. Лейкоциттардың ең басты қызметтерінің бірі ... және ... ... ... ... және тағы ... ... заттардан организмді қорғау. Лейкоциттердің ұлпаларды қайта жасауда да елеулі ... бар, ... олар ... бара жатқан ұлпалардың бөлшектерін өздеріне сіңіреді, қорытады. Ақ ... ... ... ... ... ... ... олар қан тамырлары клеткаларының арасынан шыға алады және тканьдерге енеді миграция. Клеткааралық кеңістіктерден ... ... ... ақ ... ... ... ... кездестіруге болады. Қанның бұл клеткаларының аса маңызды қорғаныштық рөлін орыстың атақты ғалымы М.И.Мечников ... Ол ақ ... ... ... ... ... ... қалай қорытатынын тұңғыш рет байқады. М.И.Мечников ақ түйіршіктерді фагоциттер обыр клеткалар деп атады, ал ... ... ... ... фагоцитоз деп атады.
Егерде лейкоциттар микроорганизмдерді оңай жұтып сіңіріп және қорытатын болса, организм инфекцияны тез жояды. Бұл органызмнің ... ... ... ... ... ... туғызады иммунитет.
Егерде сырттан енген дененің көлемі үлкен ... ... ... әртүрлі улы заттар шығаратын болса, лейкоциттер соның айналасына жиналып өле береді.Олардың ферменттері ... ... ... ... ... жараланған жердің айналасы қабынады, іріңдеп кетеді. Егер бактериялар құртылса, іріңдеген жер жазылады.
Бактерялар я тағы басқа сырт ... адам ... қай ... енсе де, сол жерге дереу, ақ қан түйіршіктері ағылып келе бастайды. Мұның себебі, бактериялардың тіршілік әрекеті нәтижесінде ... ... ... ақ түйіршіктерді химиялық жолмен өздеріне қарай ... оң ... ... тек ... ғана емес, сонымен бірге бұзылып барып жатқан клеткаларды да құртып жібереді, кейде ... ... да "жеп ... ... үшін ... ... бақа итшабағының құйрығы осылай жойылады.
Лейкоциттер туралы бұл айтылған жалпы жағдайлармен бірге, олардың жеке түрлерінің спецификалық әрекеттері бар екендігін білу керек. ... ... ... ... пісіп - жетіліп, онда 3 -5 күндей болған соң, ... ... ... ... арқылы және сүйек майы мен капиллярлардағы белоктарды ... ... ... ... ... ... тамыр арнасына түседі. Мұнда 8 сағаттан 2 тәулікке дейін өмір ... ... ... ... ... жоятын ферменттері бар. Олар антиденелерді адсорбциялап қабынған учаскелерге жеткізеді, иммунитетті іске асыруға қатысады. Нейтрофильдер жасайтын өнімдер клетка ... ... ... қан ... ... ... ... ерітуді жақсартады.
Базофильдер құрамындағы гистамин қан тамырларын кеңітеді; гепарин қан ... ... ... ... ... қышқылы тамыр қабырғасының өткізгіштігін өзгертеді. Сондай - ақ базофильдерде тромбоциттер белсенділігін арттырушы фактор тбаф ,тромбаксандар тромбоциттер агрегациясына көмектесетін , ... мен ... ... қышқылының туындылары бар.
Эозинофильдер бірнеше сағат қана өмір сүреді. Фагоиттік белсенділігі әсіресе кокктар үшін жоғары. ... ... ... ... ... ... Белок тектес токсиндерді, бөтен белоктарды, иммундық кешендерді бұзуда ... роль ... ... ... ... калликреин кинин жүйесінің компоненттерін белсендіріп, қан ұюына әсер етеді.
Моноциттер қанда 70 сағ. Дейін болады. Аса белсенді фагоциттер. Оларда жасалатын ... ... ... инфекцияға қарсы иммунитетте маңызды рөл атқарады. Ондағы комплемент жүйесінің жеке ... және ... ... ... ... ... қан ұюына, қан түйірінің еруіне қатысады.
Лимфоциттер басқа лейкоциттер тәрізді сүйек майында жасалады. Қанға түскен соң олардың ... ... ... ... ... , онда Т - ... айналады. Бұлардың бірнеше түрі бар: Т - киллерлер, немесе жендеттер - ... ... ... клеткаларды ерітіп, жояды. Т - хелперлер, немесе иммунитет көмекшілері;Т - Т ... - ... ... ... Т- В - хелперлер - гуморальдық ... ... Т - ... - ... Т- ... ... ... Т - супрессорлар - иммундық жауапқа кедергі келтірушілер; Т - Т супрессорлар ... ... ... Т-В ... - ... ... тежеушілер; Т - дифференциялаушы Td лимфоциттер - қан жасаушы бағанды клеткалар қызметін реттеуші формалы элементтер арақатынасын ... ... ... ... күшейтетіндер; Т - есте сақтаушылар - қайталанатын ... ... ... ... В - ... bursa - құстардың фабриций қалтасы . Бұлардың толық қалыптасуы, шамасы, лимфоидты эпителиальды жүйелерде/миндалинада, аппендиксте. ... ... ... ... ... болуы керек.
В - лимфоциттер ішінде де В - киллерлер, В - хелперлер және В - ... ... - ... Т - ... ... ... ... В - хелперлер антигендерді тануға көмектеседі; Td - ... мен Т- ... ... ... ... және ... ... басқа да реакцияларына қатысады. В-супрессорлар антидене жасаушылар пролиферациясын түлеуін тежейді. Бұл ... ... Т- ... те, В- ... те емес ... тобы бар. ... Т және В ... ізашарлары болып есептелетін және солардың қорын құрайтын О/ноль / - лимфоциттер ... ... ... ... Т - ... де, В- лимфоциттің де қызметін атқара алды қосарлы ... ... ... иммундық жүйе мүшелерінде жасалынбайды, бірақ керек кезінде В немесе Т-лимфоциттерге оңай өзгеріп отырады. Қандағы лимфоциттердің 10-20% ... ... ( ... thrombos ... kytos - ... -- ... ұюын ... eтeтін қан жасушасы. Тромбоцит -- құстан бастап ... ... ... ... қанында болады. Сүтқоректі жануарлар қанында тромбоцит орнында пішіні әртүрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді т.б.) ұсақ денешіктер -- қан ... ... ... -- ... ... кемігіндегі ірі жасушалар -- мегакариоциттерден жетіледі. Қан табақшалары мегакариоциттер ... ... ... мкм ... бөлікшелері. Олар қанда топтасып орналасады. Қан табақшалары жақсы боялатын дәнді орталық бөлігі Қанның ұю ... ... ... ... фазасы Ретракция фазасы
Тромбоцит - қан пластинкасы, екі жағы дөңес дөңгелек не сопақша құрылым,диаметры ... ... 2-8 есе ... Сау адамның 1 л қанында 180-320х109/л тромбоцит болады , орта есеппен тромбоцит 8-11 тәулік жасайды. Ол ... ... ... ... бір мегакариоциттен 3000-4000 қан пластинкасы бөлініп шығады.
Тромбоциттің химиялық құрамы өте күрделі. Ол көптеген ферменттерден,олардың ішінде АҮФ және ... ... ... ... ... тұрады. Бұлармен бірге тромбоцит құрамына жиырылатын қабілеті барбелоктромбостенин кіреді.
Тромбоциттердің саны қанда кешке қарай күндізгіден көбірек, ол қуаныш,реніш,қайғы-қасірет,шаттану т.б. себептерден де , ... ... ... де ... Қаннан шыққан соң тромбоциттер тез бұзылады,сондықтан оларды санар алдында қанға химиялық ... ... тез ... ... қызметі.
1 Ангиотрофикалық қан тамырды қоректендіру.Қан тамырлардың қалыпты құрылысы мен ... ... ... ... ... бар.Қантамырының эндотелиі ағып жатқан қаннан қажет мөлшерде қоректік заттарды ала алмайды. Оны тромбоциттер қаннан сорып алады да әлсін-әлсін,эндотелиймен ... ... оған ... ... ... ... эндотелийдің деп бекер айтпаған.
Қанда тромбоцит саны азайса, эндотелийде қоректік заттар қажет мөлшерде уақытында ... де, оның ... ... ... ... селдіреп,ол арқылы түрлі заттар тіпті эритроцит те тез өтетін болады. Бұл ... қан ... ... ... ... ұсақ ... ... дақтар пайда болады.Қоректік қызметін барлық тромбоциттердің 15%-ті ғана атқарады.
* Адгезивті агрегациялық (жабысыпүйінді құру) қызметі. Қан тамыры жарақаттанса тромбоциттердің ... ... Оның ... ... ... аяқтар) айда болады. олар жабысқақ келеді, эндотелий ... ... ... ... ... де, ... ... 10-20 тромбоциттен тұратын үйінді құрады. Бұл үрдіс агрегация деп аталады. Агрегация тамырдың ішкі бетінде ғана емес ... ... де ... ... ... қан тамырының қабырғасында жабысқан тромбоциттермен қосылып тығынға (тромбы) айналады. Сөйтіп, ... ... қан ... бітеледі де, қан ағуы тоқтайды. Ангиотензивтік (қан тамырын тарылту) қызметі қан тамыры саңылауын тарылтады (спазм). Бұл жарылған тромбоциттерден ... ... ... ... Қан ... ... (гемокоагуляция). Тромбоцит құрамында қан ұюын тездететін заттар (олардың жалпы саны оннан асады) ... араб ... ... Олар қан ұюуының тромбоциттік түрткілері деп аталады: 1-фактор - тромбоциттердің бетіне жабысқан плазмалық проакцелерин (VI ф), бұл ... ... ... ... 2 - ... ... айналуын тездететін фактор, 3-фактор - тромбоциттік тромбопластин. ... оның ... және ... ... ... Ол ... ... кезде сыртқа шығып, қан ұюының бірінші кезеңіне қатысады. 4 - гепаринге қарсы тұратын фактор, ол ... ... қан ұюын ... ... ... - ... ... зат, тромбоциттерді бір-бірімен жабыстырып, үйінді (агрегат) жасалуына әсер етеді. 6-фактор - ... ... - ... ... тығыздайды, актин мен миозин белоктарына ұқсас. Бұл да ... мен ... ... ... ... АҮФ-энергиясын жұмсайды. 7-фактор - антифибринолизин, фибринолизин жасайтын ... ... ... ... - ... қан тамырларын тарылтады. 9-фактор - фибриннің сақталуын қамтамасыз етеді. 10 - қан ... ... 11 - ... ... ... ... ... ұйынды құруды тездететін тромбоксин деген зат. Қантамырының эндотелиі агрегацияға кедергі жасайтын простациклин ... зат ... ... Осы ... әсерлері қарама-қарсы 2 заттың (тромбоксин, простациклин) қандағы арақатынасына қарай қанның ұюы шапшаңдайды не ... ... ... ... ... ... әсіресе қантамырларының табиғи құрылысын сақтайды.
Тромбоцит -- құстан бастап төменгі сатыдағы омыртқалы ... ... ... ... ... қанында тромбоцит орнында пішіні әр түрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді т.б.)
* ұсақ денешіктер -- қан ... ... -- ... ... ... ірі ... -- ... жетіледі. Қан табақшалары мегакариоциттер цитоплазмасының мөлшері екі-үш мкм ядросыз бөлікшелері. Олар қанда топтасып орналасады. Қан табақшалары жақсы боялатын дәнді орталық ... ... ... және ... (гомогенді), шеткі бөлігі -- гиаломерден ... ... май, ... ... жұмыртқа жасушаларында ұрықтың дамуына қажет трофикалық қосындылар сарыуыз түрінде коп мөлшерде жинақталған. Май қосымдылары -- май ... -- ... ... ... Өте ұсақ май тамшылары организмнің көптеген жасушаларында кездеседі. Көмірсулар жануарлар организмі ... ... ... ... ... қорланады. Гликоген, әсіресе, бауыр жасушаларында, ет жасушалары мен талшықтарында көптеп кездеседі. Гликоген цитоплазма матриксінің құрамына да ... ... ... -- ... ... қоры және энергия көзі. Тромбоциттер сүтқоректілерден басқа жануарлардың көпшілігінде қан клеткаларынан түзілетін, ұсақ, дөңгелек не ұзынша келген, ... ... және ... ... цитоплазмалы клеткалар түрінде кездеседі. Сүтқоректі жануарлардың қанында Тромбоциттердің орнында пішіні әр түрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді, т.б.) ядросыз, ұсақ ... ... 2 - 5 мкм) - қан ... ... Қалыпты жағдайда ересек адамның 1 мм қанында 180 - 320 мың тромбоцит кездеседі. Қан ... ... ... 4 түйіршік: (дельта түйіршіктерінде азенозин екі фосфор және аденозин үш фосфор қышқылы, серотонин, кальций иондары; ... - қан ... ... ... ... және бүлінген тіндердің қалпына келтіретін өсу факторы; лизосомалықта - гидролиздік ферменттер; пероксисомалықта - каталаза ферменттері) ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін микротүтікшелер, гликоген түйіршіктері, кейде рибосома айқындалады. ... ... ... кемігіндегі ірі клеткалар - мегакариоциттерден ... Қан ... 8 - 11 ... ... тіршілік етеді.
Биццоцеро түймешіктері жеңіл бұзылатын, майдаденешіктер. Олар сүйек майындағы алып ... ... ... Қанда дөңгелек немесе аздап сопақша пішінде жүреді, диаметрі 2-3 мкм - ден аспайды. Сүтқоректілер тромбоцитінде ядро болмайды, бірақ 200 жуық ... ... ... ... Бір ... 1000 - ға дейін тромбоцит жасалады. Қалыпты жағдайда дені сау адам ... 1губ мм мкл - інде 150 ... 400 ... дейін тромбоцит болады. Бұлардың санының көбеюін тромбоцитоз дкп, ал азаюын тромбоцитопения деп ... ... ... қандағы тромбоциттер саны едәуір өзгеріп отырады. Олар ауыратын әсерлерден, дене еңбегі кезінде, стресс күйінде көбейеді. Тромбоцитопения әдетте паталогияны білдіреді ... ... қан ... ... кезінде байқалады.
Тромбоциттердің басты міндеті - қан кетуде тоқтатуға гемостазға қатысу. Бұл реакцияда ... ... ... факторлар деп аталатын, оның гранулалары мен мембранасында орналасқан заттар атқарады. Олардың біразын "P" ... Platet - ... / және араб ... ... P1 P2 және ... ... рецепторлық қызмет атқарушы гликопротеинді туындылар болады.
Тромбоциттер организмді бөтен денелерден қорғайды. Олардың фагоциттік қабілеті бар, өйткені құрамында jg G, ... - ақ ... ... ... ... лизоцим мен β - лизиндер болады. Ондағы пептидті факторлар "нөлдік" лимфоциттерді О - ... T - және B - ... ... алады.
Тромбоциттер құрамында көптеп кездесетін серотонин және гистамин ұсақ қан ... ... және ... қабырғасының өткізгіштігін өзгертеді.
Тромбоцит құрамындағы қан қюына қатысты ең маңыздылары: фактор P3 немесе толық емес жартылай тромбопластин. Бұл - ... ... ... ... P4 ... ... фактор ; P5 немесе тромбоцит фибриногені; АДФ; контрактильді белок тромбостенин жиырылғыштық ... бар, ... ... - серотонин, адреналин, норадреналин, т.б. гемостазда айтарлықтай рөлді тромбоксан A2 T^A2 ... Бұл ... ... ... ... қышқылын тромбоксан - синтетаза ферментінің әсерінен синтезделеді.
1.2 Тәуліктік (циркадиандық) ырғақ.
Биологиялық ырғақ - биологияда -- ... ... мен ... ... мен ... ... қайталанып отыратын өзгерістер реттілігі. Биологиялық ырғақ барлық тірі организмдерге тән және ол клеткалық процестерден бастап популяциялық, биосфералық құбылыстарды ... Мұны ... ... -- ... ... ... ... жағдайда қоршаған ортадағы құбылыстар өзгерістеріне сәйкес жүреді, "Биологиялық сағат" қызметін ... ... ... пен ... бағдарлануына, қоршаған ортадағы өзгерістерге алдын-ала дайындалуға мүмкіндік береді.
Биологиялық ырғақ өсімдіктерде жапырақтар мен күлте жапырақшалардың тәуліктік және физиолгиялық өзгерістері ... ... ... ... ... ... т.б.) ... байқалады.
Ал жануарларда биологиялық ырғақ әр түрлі физиологиялық-биохимиялық процестер (температура ауытқулары, гормондар бөлінуі, РНҚ синтезі, рибосома құрылуы, ... ... т.б.) ... кезеңділігімен бейнеленеді. Жеке органдардың, тіндердің, клеткалардың тәуелсіз ырғақтары ... ... ... ... ... тірі организмдерде жүретін барлық процестердің үйлесуіне негіз болады. Биологиялық ырғақ тұқым ... және ... ... мен ... ... ... ... болып табылады. Биологиялық ырғақ пайда болу себептеріне қарай экзогенді және эндогенді ... ... ... ... ырғақ -- организмнің сыртқы күш әсеріне, қоршаған ортаның мерзімдік өзгерістеріне ... ... ... ... ... ... тірі ... өзінде туындайтын активті процестердің толқынына сәйкес қалыптасады. Ол қайтарымды байланыс механизмімен реттеледі. Осы ... ... ... құрылым деңгейіне қарай клеткалық, мүшелік, организмдік, популяциялық биологиялық ырғақтар болып жіктеледі. Маңызына байланысты ... ... ... ... алу, қан ... т.б.) және ... ... сыртқы ортаның құбылмалы жағдайына бейімделуіне мүмкіндік беретін) болып бөлінеді.
Биологиялық ырғақтың қайталану кезеңі бірнеше секундтан ондаған жылдар ... ... ... ... ... ... биологиялық ырғақ ультрадианды (1 минуттан 10 -- 12 сағат аралығында), циркадианды, тәуліктік (бір тәулік ішіндегі жануарлардың физиологиялық ... мен ... бір ... ... бұл жарық, температура, ылғалдық әсеріне байланысты), айлық (айналымы жағынан ай фазасына -- ... ... 29, 53 ... ... ... ... маусымдық (жыл сайын қайталанып отыратын процестер: жануарлардың ұя салуы, қоныс аударуы, өсу қарқынының өзгеруі), көп жылдық (ауа райының, ... ... ... ... ... және ... көтерілу ырғағына сәйкес (24,8 немесе 12,4 сағат сайын байқалатын теңіздегі ... ... ... ... газ ... қарқыны, планктондардың жоғары-төмен ығысуы, т.с.с.) болып бөлінеді.
‎Биологиялық ырғақ - психологияда -- ... ... ... ... мен ... кезектесуі. Адамның психикалық белсенділігінің биологиялық ырғағы 2 түрлі болады: сыртқы биологиялық ырғақ (Күн активтілігінің циклділігімен, жыл мезгілдерінің, тәуліктің ... ... ... ... және ішкі биологиялық ырғақ (адамның ішкі психикалық және ... ... ... ... ... ... пен қажу ... әсіресе, адам психикалық белсенділігінің тәуліктік биологиялық ырғақ әсер етеді. Оның ерекше маңызы бар:
* ең үлкен белсенділік таңертең (сағат 8 -- ... ең аз ... -- ... ... ... 12 -- 16),
* екінші ең үлкен белсенділік -- ... ... ... 16 -- ... ... байқалатын ең аз белсенділік -- түнде (сағат 2 -- 8) ... және ... ... ... ... ... ... жататын ішкі биохимиялық процестерге байланысты. Мысалы, адам психикалық белсенділігінің ішкі биологиялық ырғағының тәуліктегі ... мен ... ... ... мен ... ... ... тәуелді. Мұндай қатаңтәуелділік ішкі биологиялық ырғақтар мен сыртқы тіршілік әрекетінің ұйымдасуы арасында нақты үйлесімнің ... ... ... Егер бұл ... ... болса, оның нәтижесі жүйке жүйесінің түрлі ауруларына (мысалы, ұйқының бұзылуы, невроздар, жүрек-қан тамырларының аурулары) соқтырады. Сондықтан психологиялық тексеру мен психокоррекцияда ... ... ... ... ... ... ... құрылымы ескерілуі тиіс.
Негізге алған критерийлері бойынша ырғақтар төмендегідей классификацияланады:
Циркадианды ырғақтар - ... 24 ... ... ... келетін біршама жақсы зерттелген ырғақ. Бұл ырғақтың соншалықты жақсы танымалдығының себебі олардың біршама жиі таралғандығында (тәуліктік ырғақ барлық дерлік тірі ... ... деп ... өзі ... ), ... қысқа периодты ырғақты зерттеп бақылау айлық немесе жылдық ұзақ периодтыларын зерттеуге қарағанда айтарлықтай оңай екендігімен
Циркадиандық ырғақ өз атауын синхрондаушы ... ... ... ... ... тұрақты жағдай жасалғаннан кейін) периоды бастапқы мәннен біршама ерекшеленетін, ауытқитын ырғақтардың тіркелуіне байланысты алған болатын, яғни тірі ... ... ... ... ... ... ырғақтық тербелістермен дәл сәйкес келмеді және 24 сағаттан сәл астам болып келетін уақытты қамтыды. Сол себепті олар тәулік маңы ... ... ... деп аталды (лат. тілінен аударғанда circa шамамен және dies - күн) ... ... ... ... ... 24 ... ырғаққа жатады. Бұл ырғақ Жердің өз осі бойымен айналуымен байланысты. және түсініктерін түсінігмен сәйкестендіріп қолдануға ... ... олар ... ... бір ... ... және периодтың ұзақтығын анықтамайды [48]. Ағылшын тілді әдебиеттерде қазақ тіліндегі секілді сөзі жоқ, сол ... 24 ... ... үшін ... dian (rhythm), ал тәулік бөлшектерін сипаттау үшін diurnal және nocturnal терминдері қолданылады.
Периоды жөнінен циркадианды ырғақтан қысқарақ адамның ырғақтары ультрадианды, ал ... ... ... деп ... ... 1) ... ... (ритм). Ырғақты процестердің орталығы ретінде тәуліктік ырғақтың (ритм) ... ... ... зор. ... ... ... ең ... 1959 жылы Халберг деген ғалым енгізген. Циркадианды ритм 24 - ... ... ... ... периодының өзгерген түрімен сипатталады, ол константты жағдайларда жүреді және еркін жүретін ырғақ түріне ... [49]. Олар ... туа ... ... ие ... ... Тәуліктік ырғақтың яғни ратмнің периоды өсімдіктерде 23 -28 сағат, ал жануарларда 23 -25 ... ... ... ... өзгергіштік жағдайда болғандықтан, ағзаның ырғақтылығы да өзгеріп тәуліктік түрге айналады. ... ... ... ядрода тәуліктік механизмді ядро қабықшасы орындайды. Ол бактерияларда тәуліктік ырғақтың болмайтынын анықтап, ... ... ... ... ... барлық жануар патшалығында кездеседі. Көптеген зерттеулрде қимыл қозғалыс активтілігінің, дене және тері температурасының, қан тамырлар қысымының және ... ... ... ... жұмыстары жануарларға жүргізілген. Зерттеулер бойынша барлық эндокринді және гемотологиялық, нерв, бұлшықет, жүрек қантамырлары, тыныс алу және ас ... ... ... барлығы тәуліктік ырғақпен тербеледі. созылады. Тыныштық қалпындағы жүректің жиырылуы циркадияндық ритмнің фазасына тәуелді [49-52]. Негізгі жердегі ритм - ... ... өз ... ... уақытымен негізделген. Сондықтан іс жүзінде тірі ағзадағы барлық процестер тәуліктік қайталануға ие. ... ... ... ... аса ... түрі ... бір бірімен байланысып, ағзаның уақыт бойынша келісілген, ... ... ... ... [53]. Бұл жүйе адам ... әр ... қызметінің ырғаққа байланысты өзгерісін анытауға жол ашады, ол дәрігерлер мен физиологтарға аурудың алдын алу және емделушінің қал-жағдайын ... ... ... болып табылады. (Cурет 1).
Cурет 1 - Циркадиандық ырғақ
Тыныштық қалпындағы жүректің жиырылуы циркадияндық ритмнің фазасына тәуелді [49-52]. ... ... ритм - ... ... өз ... ... уақытымен негізделген. Сондықтан іс жүзінде тірі ағзадағы барлық процестер тәуліктік қайталануға ие. Барлық ырғақтар (адамдарда 100-ден аса ырғақ түрі ... бір ... ... ... ... бойынша келісілген, бірізді ырғақтық жүйесін құрайды [53]. Бұл жүйе адам ағзасының әр түрлі қызметінің ырғаққа байланысты өзгерісін ... жол ... ол ... мен ... ... алдын алу және емделушінің қал-жағдайын анықтауға құнды ақпарат болып табылады. Дені сау адамның циркадианды ... ... ... ... келтірейік.Дене салмағы максимальді күйге сағат 18-19-да, дене температурасы сағат 16-18-де,жүрек жиырылуының жиілігі сағат 15-16-да, тыны алу жиілігі сағат 13-16-да, гистологиялық ... ... ... ... ... ... мөлшері сағат 11-12-де, лейкоциттер 21-23-те, қан плазмасындағы гормон мөлшері сағат 10-12-де, қандағы инсулин мөлшері сағат 18-де, қандағы жалпы белок ... ... ... ... ... ... баға бере отырып, тәуліктік ырғақтың жүруіндегі айтарлықтай айырмашылықтар бар екенін көруге болады, бұл өз ... ... - және ... зерттеулерді қажет етеді. Ұйқы мен сергектіктің ырғағының бұзылуы - тек ұйқысыздыққа ғана ... ... ... алу және ас ... ... алып ...
[54-56].Сондықтан күн тәртібін сақтау өте маңызды болып табылады. Жаңа ғаламшарларды меңгеруде ғарышкерлер қалыпты жүрек ... ... ... сол ... ... ... мен ... саласындағы мамандармен биоритм белсенді зерттелінуде.
Эритроциттер мөлшерінің циркадияндық ырғағының ұйымдасуы. Зерттеу тобындағы егеуқұйрықтарда эритроциттерінің мөлшерінің циркодиандық ырғақтағы ... ... ... режимінде тәуліктің қараңғы уақытында анықталынған, яғни түнгі уақытта белсенділігі жоғары.Жарық ... ... ... ... ... ырғағының акрофазасы тәуліктің қараңғы уақытына ауысады. Алайда амплитуда-фазалық тербеліс эритроциттер санының ... ... ... ... қалыптаспағанын көрсетеді. гипопаратиреозда қандағы эритроциттер мөлшері қалыпты жарық режимінде келісімді жоғарылайды, ал гиперпаратиреозда - ... ... ... ... ... және ... ... болатын гипо- және гиперкальциемия жарықтың қалыпты және ауысымды ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады [57].
Қалыпты жарық режиміндегі анықталған циркадияндық ырғақтағы эритроциттер мөлшерінің гипо- және гиперпаратиреоза жағдайында жарық режимінің ... олар ... ... Алайда жоспарланбаған жарық режимі бейімделу мүмкіндігінің төмендеуін көрсетеді.
Зерттеу бойынша зерттеу топтарындағы егеуқұйрықтар мен гипо- и гиперпаратиреозды егеуқұйрықтарда тәуліктік ... және ... ... ... ... ... пойкилоцитоз анықталмады. сонымен қатар эксперимент жүру мерзімінің толық кезеңінде еки экспериментальді топтағы жануарлар қанында дискоциттер ... ... ... ... ... айтарлықтай айырмашылық көрсетпеді. Зерттеу кезінде бақылау тобындағы егеуқұйрықтарда ... ... ... ... ... ... 2,4% сфероциттер және 1,92 % деформацияланған болды. ... ... ... соң деформацияланған эритроциттер саны біршама жоғарылады. Сондай-ақ жаңа жарық режимінде сфероциттер мөлшері екінші аптада жоғарылап, үшінші аптаның ... ... ... ... ... жаңа ... режимі жағдайында айтарлықтай өзгермеген эритроциттер пішіні бақылай тобындағы жануарларға қарағанда біршама жоғарылаған. ... ... ... кейін бірінші және екінші аптада гипопаратиреозды топты егеуқұйрықтардың деформацияланған эритроциттері бақылау тобындағы егеуқұйрықтардың ұқсас мәндерімен салыстырғанда анық жоғары ... ... ... ... соңына қарай жаңа жарық режимінде деформацияланған эритроциттер саны төмендеп, есесіне ... ... ... жоғарылаған [61].
Қалыпты жарық режимі жағдайында гиперпаратиреоз өзгерген эритроциттер пішінің ... ... ... есебінен деформацияланған эритроциттер саны біршама жоғарылайды. Бірінші ... ... ... ауысымынан кейін бақылау тобының жануарларының қалыпты көрсеткіштерімен салыстырғанда деформацияланған эритроциттер саны анық біршама жоғары деңгейде қалады. Көңіл қоярлық эритроциттер ... ... ... ... мен ... ... үлесі айтарлықтай жоғарылайды. Жаңа жарық режимінде екінші аптада тағы да деформацияланған эритроциттердің пайыздық жоғарылауы - 2,23%, ... іс ... ... ... ... эхиноциттер пайда болды.
Үшінші аптаның соңына қарай жаңа ... ... ... ... ... төмендейді, бірақ сфероциттер мен эхиноциттер мөлшері айтарлықтай жоғарылайды. Демек қалқанша маңы безінің әрекетсіздігі дискоциттердің ... әсер етпи ... ... ... Ол ... анық байқалады [63-65].
Қандағы гемоглобин мөлшерінің циркадианды ырғағы. Қалыпты жарық режимі жағдайында бақылау тобындағы егеуқұйрықтарда гемоглобин айқын тәуліктік ... ие. ... ... режимінде жаға жарық режиміне байланысты екінші аптада жаға жарық-қараңғы циклында гемоглобиннің циркадиандық ырғағы қайта құралады, алайда үшінші аптаның соңына қарай ... ... [66-69]. ... өзгерістер қоршаған орта жағдайының өзгеруіне бейімделу әрекетінің қайта құрылуына байланысты.
Қалыпты жарық режимінде эритроциттердегі гемоглобин ... ... ... гипопаратиреоз жағдайымен салыстырғанда төменірек, ал жарық режимінің ауысымынан кейін екі экспериментальді топтағы ... да анық ... ... [70-72]. ... ... ... лейкоциттердің жалпы санының орташатәуліктік мәнінің гипопаратиреоз - төмендетуге қабілеттілігін, ал гиперпаратиреоз - ... ... [75]. ... ... ... ... жарық режимінде және ауысымды жарық режимінде циркадиандық ырғағының реттілігі бұзылады.
Лейкоциттердің ... ... ... ... Алынған мәліметтерге қарағанда, қалыпты жарық режимінде бақылау тобындағы жануарлардың жалпы лейкоцит санының ... ... ... ұйымдасуының айқын көрінісі тәуліктің жарық уақытында көрініс тапқан. Жарық режимінің ауысымынан кейін жаңа жарық ... ... ... қатйқұрылады [73-75]. Гипо- және гиперпаратиреозды топтағы егеуқұйрықтарда қалыпты жарық режимінің өзінде дұрыс қалыптаспаған гемоглобин деңгейі циркодиандық ырғақта болады және іс ... ... ... ... ... де қайт қалпына келмейді. Ол өз кезегінде бақылау тобымен салыстырғанда амплитуда-фазалық айырмашылықтарды көрсетеді.
* ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... атындағы ҚазҰУ-ның биология және биотехнология факультетінің биофизика және биомедицина кафедрасының зертханасында орындалды.
2.1 Зерттеу нысаны
Зерттеу жұмысы 50 жыныстық жетілген ақ ... ... ... ... (дене салмағы 190-230 г). Егеуқұйрықтар сақталған бөлмеде фотопериод сақталды, яғни күн сәулесінің түсуі қамтамасыз етілді және бөлме температурасы тұрақты +24°С ... жаз, күз, қыс ... ... эксперименттер барысында зертханалық жануарлардан гематологиялық көрсеткіштерін зерттеу үшін ... ... ... алып ... Қан алу күн ... сағат 8:00-8:30-да; 10:45-11:30; 14:00-15:30 әртүрлі егеуқұйрықтарға жүргізілді. Қанды әр күні әртүрлі егеуқұйрықтан алуымыздың себебі егеуқұйрықтарды ауыр эксперименттер барысында ... ... ... - хендлинг стресіне (ағылшын тілінен аударғанда handling - өңдеу, ... ... ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді) түсірмеу болып табылды.
2.2 Зерттеу әдістері
Егеуқұйрықтар қаны гематологиялық көрсеткіштерін анықтау әдістері.
Егеуқұйрықтар декапитация алдында хлороформмен ұйықтатылды. Барлық тәжірибелік ... ... ... ... тәжірибе алдында егеуқұйрықтар қоректендірілмеді. Қанның гематологиялық көрсеткіштерін анықтау үшін Abacus Junior Vet автоматтық гематологиялық анализаторы қолданылды (өндіруші DIATRON, ... ... ... ... ... ... ... барысында бірқатар клинико-физиологиялық әдістер қолданылды:
1) 1 мкл қан құрамындағы эритроциттер мен лейкоциттер мөлшерін, ... ... ... тұну ... ... ... ... эритроциттер морфометриясын анықтау; лейкоформуланы есептеу жалпыға ортақ қабылданған стандартты әдістер бойынша жүзеге асырылды (Кост, 1975);
2) цитометрикалық көрсеткіштері: ... ... ... және ... келтірілген формулалар бойынша есептелінді (Кост, 1975);
3) қан құрамындағы гемаглобиннің жалпы мөлшерін анықтау унифицерленген ... ... ... ... ... ... көрсеткіші, бір эритроциттегі гемаглобиннің орташа мөлшері, ЭТЖ, эритроциттегі гемаглобиннің орташа концентрациясы И. А. ... и Г. А. ... (1970) ... келтірілген формулалар бойынша есептелінді.
Қан клеткаларындағы өзгерістерді анықтау әдісі. Гемоанализатор
Қан клеткаларының мөлшері тек әр түрлі лабораториялық жануарларда ғана ... ... ... бір ... ... ... да ... мүмкін. Бұл жануар тұқымының жастық, жыныстық ерекшеліктеріне және де қан алу әдісі мен уақытына, қоректену режиміне, жыл ... де ... ... декапитация жолымен қан алу методикасы:
* Воронкасы орнатылған ... ... ... Сол ... тыныштандырылған егеуқұйрықты, ал сол қолыңызға тігін қайшысын алыңыз;
* Бір қозғалыста жануарға декапитация жасап, ағып жатқан қанға пробирканы тосыңыз.
Сурет 2- Abacus Junior Vet ... ... ... ... ... тез, әрі тиімді анықтауға мүмкіндік беретін заманауи лабораториялық құрал жабдық - гемоанализатор болып табылады. Әр көрсеткіш талдауына 2 минуттан аз ... ... ... жылы ... ... ... тапқан қанның түзуші элементтерін санау әдісі лабораториялық диагностикада нағыз жарылыстай болды және өз кезегінде автоматты гематологиялық ... ... ... істеу принципі болып қалды.
Гемоанализатордың жұмыс істеу принципі
Негізгі анықталған көрсеткіштер: перифериялық қан құрамындағы эритроцит, лейкоцит және тромбоциттердің ... ... ... және ... Зерттелген көрсеткіштер ABACUS junior vet Hematology Analyzer Diatron Gm bH (Австрия) жартылай автоматты ... ... ... ... мәліметтерге математикалық талдау жасау Microsoft Excel бағдарламасын қолдану ... ... ... өткізілді.
Перифериялық қан құрамындағы эритроцит, лейкоцит, тромбоцит және гемоглобин гемоанализатор ... ... ... ... - қан көрсеткіштеріндегі өзгерістерді максимальды тез, әрі тиімді ... ... ... ... лабораториялық құрал жабдық болып табылады. Әр көрсеткіш талдауына 2 минуттан аз уақыт ... ж ... ... ... ... ... ... элементтерін санау әдісі лабораториялық диагностикада нағыз жарылыстай болды және өз кезегінде автоматты гематологиялық анализатордың негізгі жұмысты істеу принципі болып қалды.
Гемоанализатордың ... ... ... ... ... қан ... мен ... электр өткізгіштігінің әр түрлілігіне негізделген. Қан электр тогын өткізетін жіңішке капилярмен жүреді. Жасушалар электрлік ... ... өте тар ... ... ... электр жылдамдығы және саңылау мөлшері жайлы мәлімет алған соң бөлщектердің санын есептеп, олардың көлемін өлшеуга болады.
Алғашқы гемоанализаторлар өте қарапайым ... және ... қан ... ... ... ... ... автоматты анализаторлар уақыты келді. Соңғы шығарылған гемоанализаторлар сағатына 100 ... ... ... 40 ... ... ... ішінде лейкоцитарлық формула және ретикулоциттер санын ең аз қан мөлшерін (12-50мкл) қолдана отырып зерттеудің жоғарғы дәлдігін алуға мүмкіндік ... ... ... жетілмеген лейкоциттер санын анықтай алмайды, ісік клеткаларын анықтап бере алмайды, төтенше нәтижелерді анықтай ... ... да ... сияқты анализаторлардың үйретілуге қабілеті жоқ, олар тек программистпен орнатылған функцияларды ғана ... ... ... ... тек әр ... ... ... ғана емес, сонымен қатар бір түрге жататын жануарларда да өзгеруі ... Бұл ... ... ... ... ... және де қан алу ... мен уақытына, қоректену режиміне, жыл мезгіліне де тәуелді. Мысалы, біздің ... ... ... 250-300 гр ... ақ ... ... ... алынған көрсеткіштер ABACUS junior vet Hematology Analyzer Diatron Gm bH (Австрия) жартылай ... ... ... ... нәтижелерін статистикалық өңдеу
Зерттеу барысында алынған нәтижелерді статистикалық өңдеу компьютерлік бағдарламасын пайдалана отырып жүргізілді. Алынған нәтижелердің ... ... ... параметрлік емес әдіс таңдап алынды. Көрсеткіштер арасындағы айырмашылықтар дұрыстығы Манна-Уитнидің U-критериі бойынша анықталды. Статистикалық мәнді айырмашылық p < 0,05 ... кез ... ... ... ... ... санақтың көмегімен сарапталды. Қосфакторлық корреляциялық сараптама жүргізілді және әрбір көрсеткіш нақты дәлел ретінде қарастырылды. ... ... пен оның ... ... ... ... анықталынды. Корреляция коэффициенті 1,0-ден 0,85-ке дейінгі аралықта корреляциялық байланыс тығыз деп бағаланды; ... ... ... - орташа; 0,55-тен төмен - әлсіз деп ... ... ... ... ... ... ... және айырмашылықтардың сенімділігін анықтадық (СТьюдент бойынша), р

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағдарламалау технологиясы21 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы ақпарат9 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы мәлімет5 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы3 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы ақпарат5 бет
Материялық нүкте3 бет
Нысанды программалар18 бет
Станциялар6 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь