Жерлерді қалпына келтіру .Бұзылған жер учаскелерінің рекультивациясын жобалауды жүзеге асырудың жалпы ережелері

Жерді қайта құнарландыру, рекультивация — бүлінген жерлердің құнарлылығын қайта қалпына келтіріп, оны халық шаруашылығына пайдалануға беру және қоршаған ортаны жақсарту үшін жүргізілетін кешенді жұмыс. Жердің құнарсыздануы — әр түрлі шаруашылық әрекеттерінен — жер асты пайдалы қазбаларын өндіру, геологиялық барлау және әр түрлі құрылыс жұмыстарын жүргізуден болады. Осындай әрекеттердің салдарынан топырақтың үстіңгі құнарлы қабаты жойылады, гидрологиялық жүйелер өзгереді, техногендік рельеф түзіледі. Жерді қайта құнарландырудың нәтижесінде ауыл шаруашылығына және орман шаруашылығына қажетті жерлер жақсарып, су құбырлары іске қосылады, дем алатын орындар мен құрылысқа қажетті аймақтар пайда болады. Жерді қайта құнарландыру үшін топырағы құнарсызданған, қоршаған ортаны ластайтын жерлерді және ластанған су құбырларын биологиялық, техникалық, және химиялық әдістермен қалпына келтіреді.
Жерді қайта құнарландыру 2 кезеңде жүргізіледі; техникалық — бүлінген жерлерді халық шаруашылығына мақсатты түрде пайдалану үшін жер бетін тегістеу, құнарлы және құнарландыруға болатын топырақ пен тау жыныстарын жиыстырып жер бетіне төсеу, жолдар салу, әр түрлі гидротехникалық және мелиоративтік құрылыстар салу, т.б. Биологиялық жерді қайта құнарландыру — топырақтың құнарлы қабатын қайта қалпына келтіретін агротехникалық және фитомелиоративтік жұмыстар жүргізу, топырақтың құрылымын жақсартатын процестердің жүруін тездету, құнарланған жерлерде өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қалпына келтіру мен оның өнімін арттыру [1].
Әлемнің көптеген мемлекеттерінде бұрын мәдени дақылдар өсіріліп келген құнарлы жерлер орман, мал жайылымы, т.б. үшін пайдаланып келген. Ал қазіргі кезде адамның шаруашылық әрекетінің нәтижесіне бұл жерлер түрлі басқа мақсаттағы жұмыстар (жолдар мен құбырларды сал) жүргізу нәтижесінде өте үлкен өзгерістерге ұшырады.
Адамның шаруашылық іс - әрекетінің нәтижесінде өсімдіктері жойылған, гидрологиялық режимі мен рельефі өзгерген, топырақ жабыны бұзылып ластанған жерлер бұзылған жерлер деп аталады. Пайдалы қазбаларды ашық әдіспен өндіру ауыл шаруашылығында пайдалануға жарамды жерлерге біршама зиян келтірді. Бұл жұмыстар кезінде тереңдігі 400 – 500 м болатын шұңқырлар түзіледі.
1. МемСТ 17.5.1.03-85 «Жерлердің биологиялық рекультивация үшін алынатын және сыйымды жыныстардың классификациясы»
2. Гендельман М.А. Землеустроительное проектировние.-М.: Агропромиздат, 1999
3. МемСТ 17.5.3.06-85 «Жер жұмыстарын жүргізген кезде топырақтын құнарлы қабатын алу нормаларын анықтауға талаптар»
4. Биологическая рекультивация земель в Сибири и на Урале.-Новостибирск: Наука, 1981
5. Қазақстан Республикасының Жер кодексі 2003 жылғы 20 шілде
6. Указания по составлению проектов рекультивации нарушенных и нарушаемых земель в Республике Казахстан. Алма-Ата. 1993 г. – 54 с.
7. Земельный кодекс Республики Казахстан. Алматы 2009 г. – 115 с.
8. Методические указания по разработке проектов рекультивации нарушенных земель. Астана-2009г. – 42 с.
9. МемСТ 17.5.1.03-86 Классификация вскрышных и вмещающих пород для биологической рекультивации земель.
10. МемСТ17.5.1.06-85 Требования к определению норм снятия плодородного слоя почвы при производстве земляных работ.
11. Охрана природы в Казахстана, Алма-Ата. 2003г. – 47 с.
12. Сейфуллин Ж.Т. Земельный кадастр: Управление земельными ресурсами Казахстана в рыночных условиях. - Алматы: КазНИИЭОАПК, 2001.- с. 216.
13. Сейфуллин Ж.Т., Сейтхамзина Г.Ж. Экономико-правовой механизм управления земельными ресурсами. Учебник. Алматы: «Агроуниверситет», 19,0 п.л., 2006. 160 с.
14. Пособие по составлению раздела проекта (рабочего проекта). «Охрана окружающей среды» к СНИП 1.02.01-85.
15. Есполов Т.И., Сейфуллин Ж.Т. Управление земельными ресурсами. Алматы: «Агроуниверситет», 20,0 п.л., 2004. 132 с.
16. Подольский Л. И. – Землеустройство – общественно-экономическая теория Алматы – 2000 г. 70 с.
17. Постановления Правительства Республики Казахстан П РК от 02.09\2003., №890, «Базовые ставки платы за земельные участки при их предоставлении в частную собственность для сельскохозяйственных целей. Приложение 7.,8.,9.
18. Постановления Правительства Республики Казахстан от 08.10.2003 г. №1037 «Об утверждении нормативов возмещения потерь сельскохозяйственного и лесохозяйственного производства, вызванных изъятием сельскохозяйственных и лесных угодий для использования их в целях, не связанных с ведением сельского и лесного хозяйства, и Правил возмещения потерь сельскохозяйственного производства с зачетом сумм, затрачиваемых на восстановление угодий».
19. Земельный кодекс Республики Казахстан -Алматы: Юрист, 2003-120с
        
        КІРІСПЕ
Жерді қайта құнарландыру, рекультивация -- бүлінген жерлердің құнарлылығын қайта қалпына келтіріп, оны халық шаруашылығына пайдалануға беру және ... ... ... үшін ... ... ... ... құнарсыздануы -- әр түрлі шаруашылық әрекеттерінен -- жер асты ... ... ... ... ... және әр ... құрылыс жұмыстарын жүргізуден болады. Осындай әрекеттердің салдарынан топырақтың үстіңгі құнарлы қабаты жойылады, гидрологиялық жүйелер өзгереді, техногендік рельеф түзіледі. Жерді ... ... ... ауыл ... және ... ... ... жерлер жақсарып, су құбырлары іске қосылады, дем алатын орындар мен құрылысқа қажетті аймақтар пайда болады. Жерді қайта құнарландыру үшін ... ... ... ... ... ... және ластанған су құбырларын биологиялық, техникалық, және химиялық әдістермен қалпына келтіреді.
Жерді қайта ... 2 ... ... ... -- ... ... халық шаруашылығына мақсатты түрде пайдалану үшін жер бетін тегістеу, ... және ... ... ... пен тау жыныстарын жиыстырып жер бетіне төсеу, жолдар салу, әр түрлі гидротехникалық және мелиоративтік құрылыстар салу, т.б. Биологиялық жерді қайта ... -- ... ... қабатын қайта қалпына келтіретін агротехникалық және фитомелиоративтік жұмыстар жүргізу, топырақтың құрылымын жақсартатын процестердің жүруін тездету, құнарланған ... ... мен ... ... ... келтіру мен оның өнімін арттыру [1].
Әлемнің көптеген мемлекеттерінде бұрын мәдени дақылдар өсіріліп келген құнарлы жерлер орман, мал жайылымы, т.б. үшін ... ... Ал ... ... ... ... ... нәтижесіне бұл жерлер түрлі басқа мақсаттағы жұмыстар (жолдар мен құбырларды сал) жүргізу нәтижесінде өте ... ... ... ... іс - әрекетінің нәтижесінде өсімдіктері жойылған, гидрологиялық режимі мен ... ... ... ... ... ... жерлер бұзылған жерлер деп аталады. Пайдалы қазбаларды ашық әдіспен өндіру ауыл шаруашылығында пайдалануға жарамды жерлерге біршама зиян келтірді. Бұл ... ... ... 400 - 500 м ... шұңқырлар түзіледі.
Жерді рекультивациялау - өте күрделі мәселе. Ол көп жағыдайда бұзылған териториялардың нақты экологиялық жағыдайларына байланысты. Республикалық жұмыстарды жоспарлау үшін ... ... ... - ... ... ... режимнің ерекшеліктерін, рельефтің ерекшеліктерін жақсы білу қажет, пайдалы ... ашық ... ... Мал ... ... ... ... салу, т.б. топырақ жабынының бұзылуына себеп болатын жұмыстар ... ... ... ... ... топырақ қабатын ауыстыру, орналасатыруда барлық тиісті ережелерді қатаң сақтау қажет [2].
Қазіргі кезде ғылымдар мен мамандар бұзылған жерлерді қайта ... ... ... ауыл және ... ... ... жолдары іздестіруде .
Бүгінгі күні экологиялық проблемалардың көтерілуіне байланысты жерлерді рекультивациялау өте маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... байланысты топырақ құнарлығын қалпына келтіру жұмыстарын дипломдық ... ... ... ... ... Келешекте бұл тақырыпты игерсем, жеріме, еліме жасайтын жақсылығым көп болар деп ойлаймын.
* ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ... ... ... ... ... Күннің энергиясы заттардың екі айналымын: су айналымы мен атмосфера циркуляциясында байқалатын үлкен, немесе ... және ... ... өсімдіктер микроорганизмдер мен жануарлар арасындағы айналымы - кіші немесе биологиялық айналымды туғызады. Екі айналым да бір - ... ... ... ... ... мен экожүйелердегі маңызы зор, оны жекелеген экожүйе деп қарастыруға болады. Топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі В.В.Докучаев ХХ ғ басында топырақты ... тән ... ... ... ету ... мен өзін - өзі реттеуге қабілетті табиғи - тарихи дене деп қарастырады, топырақтың планетаның тарихы мен тау жыныстарымен, ... ... ... ... болатындығын атап көрсеткен.
Тау жыныстарының топыраққа айналу процесінің аса бір маңызды және жалпы құбылысы, құрлықтың бүкіл бетін жауып жатқан гумустық қабаттың ... ... Бүл ... ... ең ... ... ... саналады. Топыраққа ең алғаш рет М.В.Ломоносов ғылыми анықтама берді. Ол: топырақ түзілу процесі құнарлылық ... ... ... мен тау ... ... ұзақ ... ... - қатынас деп көрсетті.
Топырақ ресурстары жер бетіндегі ... ... ең ... алғы ... бірі болып табылады. Алайда оның шын мәніндегі ... мен ... өз ... ... ... келеміз. Топырақ биосфераның компоненттерінің бірі ретінде адам, жануарлар мен өсімдіктер үшін биохимиялық орта болып саналады, ол энергетикалық ... ... ... ... мен ... ... тікелей және жанама әсерлерді тепе - теңдікте сақтап тұра ... ... ... ... ... аса ... резерві болып табылады. Адамдарға азық - түлік пен жануарларға қоректі өндіру үшін қажетті ... тек ... ... ғана жасалыныды [5].
Жылудың, су, ауа, өсімдіктер мен жануарлар, микроорганизмдердің біріккен әсерінен қалыптасқан жердің беткі құнарлы қабаты - топырағы, яғни ... ... үшін ... орта ... ... келеді. Топырақ түзгіш факторларға сол сияқты рельеф пен адамның іс - ... де ... Тірі ... ... негізгі қасиеті - құнарлығының қалыптасуына жағдай жасайды.
Өсімдіктерді қажетті қоректік элементтермен, сумен және ауамен қамтамасыз ету қабілеті ... ... ... ... Ол ... түзілу процесі барысында және адамның топыраққа әсер ету ... ... Ол ... адам ... ... көзі ... ... аса мыңызды байлық, ауылшаруашылық дақылдарының өнімінің, ауылшаруашылық дақылдарының ... ... - ... ... ... ол оларды өзіне жинақтап, су мен шайылып кетуден ... ... ... зат алмасу процесі бар, тұрақты динамикалық жүйе болғандықтан топырақ табиғи факторлар (су ... ... т.б.) ... қарсы тұра алады. Бірақ топырақ көптеген антропогентік факторлардың (жер жырту, мал жаю, техниканы қолдану т.б.) ұзақ уақытқа созылатын әсерінен ... ... ... құнарлығы адам іс - әрекетінеде байланысты.
Топырақ - ... ... ... көзі. Ол азық түлік, малға жем, киім үшін талшық, құрылыс материялдарын береді. Топырақтың ең маңызды байлық екенін айта ... К. ... ... - ... ... ... топырақ - анасы деген.
Топырақ еш нәрсеге айырбастамайтын табиғи ресурс. Қазіргі таңда, ... әлі ... ... ... ... баса алатын жасанды материал таба алған жоқ, өсімдіктерді топырақсыз өсірудің кез келген әдісі топырақтың рөлін дәл өз ... ... ... сондықтан адамзат қоғамы алдында тұрған және әлі де маңызды болып қала беретін аса маңызды проблема топырақтың топырақ түзілу процесіндегі өздігінен ... келу ... ... ... ... ... ... мен бақылау обьектісі ретінде қоршаған ортаның басқа обьектілерімен салыстырғанда бірқатар өз ерекшеліктері бар. Ең ... ... ... ауа мен жер бетілік суларға қарағанда әлде қайда қозлайсыз орта, соған байланысты басқа орталарға тән аса қуатты ... ... ... ... жоқ. Топыраққа түскен антропогендік ластаушылар онда жинақталып, көбейе береді [6,7].
1.2 ... ... ... ... ... өте күрделі организм сияқты үнемі өсу, даму және өзгеру үстінде болады. Онда үздіксіз түзілу және бұзылу процестері ... ... Су, жел, ... ... ... пен оның ... бұзу, беткі құнарлы қабаттың сумен шайылу, желмен ұшуы құбылыстары эрозия деп аталады.
Эрозия дегеніміз топырақ ... су не ... ... Бұл ... ... ең ... қабаты бұзылады: топырақ түзілу процесінің жүру жылдамдығы шамамен 0,5 - 2,см / 100жыл ... ... ... 18 см болатын осы қабаттың табиғи жолмен түзілуіне 1400 - 7000 жыл қажет болған болар еді. Бұл ... ... ... 20 - 30 жыл, кейде бір ғана қатты жауған ... не ... ... ... ... мүмкін.
Эрозиялық процестердің байқалу сипатына қарай қалыпты не геологиялық және жылдам, не антропогендік эрозия болып бөлінеді.
Қалыпты эрозия орманды жерлер мен шөптесін ... ... ... Ол өте жай байқалып, нәтижесінде бұзылған топырақ қабаты топырақ түзілу процестерінің нәтижесінде бір жылда қайта қалпына келе алады.
Жылдам эрозия - ... ... ... жайылып біткен, топырақтың табиғи ерекшеліктері ескерусіз пайдаланылған территорияларда байқалып, бұл эрозия өте тез ... ... ... ... ... ... дефляция, ирригациялық, өндірістік (техногендік), абразия, жайылымдар.
Жазықтық эрозия - тау беткейлеріндегі жоғары горизонттағы ... ... ... қар ... ... ... - тау ... топырақтарының жаңбыр, еріген қар сулардың әсерінен терең жыралар мен жылғалар түзіп шайылуын айтамыз.
Жел ... не ... - ... ... ... ... ... бөлшектерінің желімен ұшуы қалыптасады.
Ирригациялық эрозия - сулармен егін ... ... ... ... ... көп ... су массасының бірігуіне байланысты болады. Бұл су топыраққа сіңіп үлгермейді де, ... ... ... Су ... ... жер аз ғана ... тегіс болмаса топырақтың қарашірігі су мен бірге төменге қарай жуылып, ағып ... ... ... ... бір ... эрозия да , топырақтың сортаңдануы да жүреді.
Өндірістік эрозия - ... ... ... ... әсіресе, ашық әдіспен өндіруде, тұрған үй, өндіріс орындарының құрылысын, жолдар, газ және мұнай трубопроводтарын салу кезінде байқалады.
Абыразия кезінде жыртылатын және мал ... ... ... ... тыс көп мал жаю ... жайылымдық эрозия байқалады.
Механикалық эрозия ауылшаруашылық техникалардың ауыр түрлерін топырақтың өздігінен қалпына келу ... ... ... ... ... Бұл ... ... струтурасы бұзылады, физикалық қасиеттері нашарлап, топырақ түзілу процесінің негізгі агенті - биолигиялық ... ... ... АҚШ - да ... ... мен ... жыл ... 1 млрд доллар шығын әкеледі.
Егіс далалары әсіресе, ... екі рет өнім ... ... ауыр ... ... ... ... ауылшаруашылық дақылдарының өнімі төмендейді [8].
Бұл зардаптарды болдырмаудың тиімді жолы - топырақты минималды өңдеу, топырақ өңдеуші және басқада машиналардың өнімділігін ... ... ... ... арқылы арттыру.
Эрозия - құнарлықтың жауы. Мамандардың есептеулері бойынша, әрбір ... ... жер ... 44 га жер ... айналымынан шығып отырады. Эрозияның әсерінен адамзат қоғамы күн сайын 3000 - нан аса га жерден айырылып отырады. Ал барлығы ... ... 5 млн га ... жер ... ... ... түрлерінің әсерінен барлық ауылшаруашылық дақылдарының өнімі шамамен 20 - 40 % ... ... ... бұнымен бітпейді. Топырақ беттеріндегі жыралар, арықтардың түзілуі топырақты өңдеу жұмыстарын қиындатып, топырақ өңдеуші және өнім жинаушы техниканың еңбек өнімділігін төмендетеді. ... ... олай ... биогеоценоздардағы жануарлар мен өсімдіктердің тіршілік ету ортасының бұзылуы, табиғи ... ... ... тепе - ... ... әкеп соғады.
Эрозияға ең көп ұшыраған АҚШ жерлері. Соңғы 150 ж барлығы 160 млн га жерін 120 млн га эрозияға ұшыраған, 20 млн га жер ... ... ... ... әсерінен жыл сайын жердің қоректік заттарға бай 4млрд т. құнарлы қабаты жойылып отырады.
Жерорта теңізінің ... ... ... ... ... бұзылған. Пиреней түбегінің шөлді Сиссарлары мен Солтүстік Африканың шөл далалары, Австралия, Индия, Қытайдың бір қатар жерлері эрозияға ... ... ... ... ... жер ... ... пайдаланбауы, кейбір шаруашылықтарда нашар агротехниканы қолдану нәтижесінде жүреді ... Жер ... ... мәні және ... ... және Жер ... ... үшін ластайтын иесіз өндіріс объектілерін түгендеу және жою қажет. Жер ... ... ... ... аймақтарға бөлу жөніндегі іс - шаралар, сондай - ақ олардың жай - күйін бағалау жөніндегі жұмыстарды өткізу. Тозған жерлерді, шаруашылық және ... да ... ... және ... ... ... - топырақты және жердің басқа да пайдалы ... ... ... ... ... және ... ... оны шаруашылық іріктеуге уақытылы тарту, жердің бұзылуымен байланысты ... ... ... ... ... ... алып ... ақтау және пайдалану.
Жерді таусылудан, тозудан және шөлейттенуден, су және жел эрозиясының кері ... ... су ... ... ... қайта сортаңданудан, құрғаудан және тығыздалудан, өндіріс және тұтыну қалдықтарымен, ... ... ... және ... да ... ... ластанудан қорғау.
Эрозияға қарсы гидротехникалық ғимараттарды салу, қайта құру, жетілдіру, қорғау орман ... ... ... ... ... ... террасалар жасау.
Тарихи ластануларды жою, жер ресурстарының ластану көздерін оқшаулау және демеркуризациялау.
Табиғи құнарлықты қалпына келтіруге немесе топырақтың гумусын ... ... ... ... ... қолдану кезінде экологиялық таза су үнемдеу, топырақ сақтау ... және ... іс - ... ... ... ортаға ластаушы заттардың эмиссияларын төмендетуді қамтамасыз ететін алдыңғы қатарлы техникалық және технологиялық шешімдерді жетілдіру.
Өндіріс қалдықтарын тазалау және жою, ... ... ... және ... ... ... таза ... үнемдеуіш технологияларын енгізу.
Ғылыми зерттеулердің нәтижелеріне негізделген серпінді және тиімді ... ... ... ... ... осы заманғы жабдықтарды және технологияларды қолдану жаңғыртылған және энергия үнемдеуіш технологияларында орналасқан кәсіпорынды қосқанда, жылу энерго ресурстар ... ... және ... ... ... таза биоэтанол және басқалар ретінде сипатталатын баламалы энергия ... ... ... және ... ... ... жаңа ... дамыту, серіктік байқау жүйелерінің мәліметтерімен алмасу.
Өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жұмыстар және қызмет көрсету, сапа және өндіріс жүйесі, өнімді сертификациялау, неғұрлым ... ... ... ... ... ... орындау саласында сертификацияларды және белгілерді енгізу.
Ең жақсы қолжетімді технологиялардың бекітілген тізбесіне сәйкес технологияларды қолдану ... және ... бар және ... ... ... және ... үнемдеуіш технологиялар, жабдық және өнім, материалдар, шикізат түрлерін өндіру.
1.4 Табиғат объектілерін жағымсыз әсерлерден қорғау Ғылыми-зерттеулік, ... және өзге ... ... аялы жай - ... ... үшін экологиялық зерттеулерді жүргізу, экожүйеге өнеркәсіп қызметінің ... ... ... ... анықтау және қоршаған ортаны ластауды төмендету жөніндегі іс - шаралардың бағдарламасын және жоспарын әзірлеу керек.
Шаруашылық қызметпен ... ... және ... ... ... ... қорғау құралдарын, ілгерілік және серпінді табиғатты қорғау технологияларын, ... және ... ... ... ... қорғау жабдықтарын құру жөніндегі ізденушілік және тәжірибелік - ... ... ... қор және ... сақтау жөніндегі ғылыми, ізденушілік жұмыстарды жүргізіледі.
Табиғи сулар, топырақ және ландшафтты сақтау және тиімді пайдалануды қамтамасыз ... ... ... іс - ... ... ... ... ізденушілік жұмыстарды жасау керек.
Әскери аумақтарда орналасқан және ядролық сынақ әсеріне ұшыраған аумақтарға радиоэкологиялық жағдайды мониторингілеу және зерттеу, ... - ... ... ... ... ... және геоэкологиялық зерттеулер жасалады.
Ауада, суда және топырақта зиянды қоспаларды анықтау жылдам әдістерін әзірлеу ... ... ... ... және ... ... ... ағын суларын және бөлінетін газдарды тазалау үшін қондырғыларды және жоғары тиімділікті жүйелерді және дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... ... шикізатты терең өңдеуді қамтамасыз ететін құралдар және реагенттер, жабдықтар, технологиялық процестерді әзірленеді.
Организмдердің қосылыстары үшін ауыр металдардың және ксенобиотиктер - бөгде ... ... ... ... ... алу мақсатында қатты тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтарды залалсыздандыру әдістерін жетілдіру ... ... ... ... ... препараттары, дәрі-дәрмектер т.б.) жасалу керек.
Су ресурстарын қорғау саласындағы нормативтердің және ... ... ... ... ... ... кеме ... режимдерінің, су шаруашылығы баланстарының сұлбаларын әзірлеу.
Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі нормативтік - ... ... ... және ... ... ... нормативтер және талаптар) әзірлеу, экологиялық ғылыми - зерттеулік жұмыстарды ... ... ... радиоэкологиялық бағалау жөніндегі ғылыми - зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Қоршаған табиғи ортаға атом электр станцияларының әсерін бағалау жөніндегі кешенді ... ... ... су ... басқару моделін әзірлеу.
Су объектілерін тазалаудың ғылыми кешенді негізделген гидротехникалық, ... ... және ... әдістерін әзірлеу.
Экологиялық ағарту және насихат жүмыстарын жүргізу үшін экологиялық ағартумен және насихатпен шұғылданатын мамандардың біліктілігін көтеру қажет.
Табиғатты ... ... ... назарын тарту үшін қоршаған ортаны қорғау саласында ақпаратты тарату, сайттарды ашу, ақпараттық жүйелерді дамыту және құру.
Экологиялық оқу, ... ... ... ... ... және ғылыми - тәжірибелік конференцияларды жүргізу және ағарту бағдарламаларын жүзеге асыру, кадрлар дайындау ... ... ... іске ... ... ... ... іздестіру және өңдеу кезеңдері
Геологиялық мұнай іздестіру және өндеу жұмыстары кезіңде бұзылған және мұнаймен, түрлі жуғыш рекультивациялаудың маңызы өте зор. ... ... ... әрбір бұрғылау скважинасына 2,2 га жер бөлінеді. Бірақ практика жүзінде бұдан әлде қайда көп жер ауыл ... ... ... қалады. Әсіресе, ірі гусеницалы тракторлар колоннасында орнатылған бұрғылау қондырыларын бір орыннан екінші бір орынға ауыстыру кезіңде жердің үлкен аймағы біршама ... ... ... мұнай-газ кең орындарын іздестіру мен эксплуатациялау жұмыстарын бастар алдында ол жерлердің топырағының беткі ... ... ... ... ... ... қабат топырағын салуды тиісті орындар талап етулері қажет.
Жер әр түрлі ауыл шаруашылық емес мақсаттарда ... оның ең ... ... қабатының бұзылуы мүмкін. Бұзылған жер -- адамның өндірістік іс - әрекеті салдарынан шаруашылық құндылығын ... ... ... ... мен ... ... бұзылуына байланысты қоршаған ортаға кері әсерін тигізетін жер учаскелері. Жер Кодексінің 65 бабында жер пайдаланушылар мен жер учаскесінің ... ... ... су және жел ... ауыл ... ... ... қорғауды, жердің бұзылуына байланысты жұмыстар жүргізу кезінде топырақтың құнарлы қабатын алуды және пайдалануды жүзеге асырады делінген. Осымен қатар 140 бап ... ... ... ... ... - ... ... биологиялық өнімділігі мен шаруашылық құндылығын бұрынғы қалпына келтіруге бағытталған инженерлік - ... ... ... ... ... Рекультивация объектілеріне: карьерлер, олардың үйінділері және т.б. жерлер жатады. Жерді қалпына келтіру жөніндегі жобада келесідей мәселелер қарастырылады: топырақтың құнарлы ... ... ... ауданы есептеліп, біріншісінің қалыңдығы сыдырып алынатын құнарлы қабаттың көлемі анықталады, уақытша үйінділерді қоятын орын ... ТҚҚ ... ... ... ... ... келтіру мақсаты жер бетінің кеңістік қасиеттерін қалпына келтіріп биологиялық рекультивацияға осы жағынан жағдай жасау. Бұл кезең ... ... ... жағдайда химиялық мелиорацияны жүргізуді жол, гидротехникалық және басқа инфроқұрылымдарды қалыптастыруды қамтиды. Ал ... ... ... ... және өзгерген жер учаскелерін қалпына келтіру, ол үшін әр түрлі агротехникалық, фитомелиорациялық шаралар қолданылды. Бұл іс - әрекеттердің ... сол ... ... мен ... ... шаруашылық құндылығын қалпына келтіру.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 6 - ... 3 ... жер және оның ... су ... ... мен ... дүниесi, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншiгiнде ... Жер, ... - ақ ... ... ... шарттар мен шектерде жеке меншікте де болуы ... ... ... ... ... бір жер қоры Қазақстан Республикасының Конституциясымен, Жер кодексімен және ... ... ... басқа да нормативтік құқықтық актілермен реттеліп, мемлекетпен қорғалатынын анық аңғарылып тұр. Сондықтан да әрбір азамат өзінің жеке меншігіне берілген жерді ... ... ... ... ... ... нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланбаса заңды жауаптылық туындайды.
Жер - ... ... ... ... ... ... ретінде кез - келген мемлекеттің ұлттық байлығы, ... ... - ... қолайлығының негізі. Осы қағиданың негізінде, мемлекеттің бүкіл жер қорын тиімді пайдалануды және оны қорғауды қамтамасыз етуге арналған жер ... ... мен жер ... ... ... ... орны мен рөлі ... [14].
Қазіргі таңда Қазақстан аумағының төрттен үш бөлігінде деградацияға ұшырау қаупі бар. Осы жерлердің құнарлылығын қалпына келтіруде ғылымдағы жаңа жетістіктерді, халықаралық ... және ... ... ... ... пайдалану енгізу - табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен ... азық - ... ... ... ... сенімді жолдарының бірі болып табылады.
Бүлінген жерлердi қалпына келтіру кезінде ауданның табиғи жағдайларын даму болашағын, жерлердi қалпына келтіру ... ... ... ... және ... ... химиялық және гранулометриялық құрамның, агрохимиялық және агрофизикалық қасиеттердiң, тау жыныстарының аршылған және сыйымдылық ... мен ... ... ... инженерлiк - геологиялық сипаттамаларының көрсеткiштерi, бүлiнген жерлер орналасқан аудандардың шаруашылық - экономикалық және санитарлық - ... ... ... ортаны қорғау жөнiндегi талаптар ескерiлген жөн.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 139 - бабында былай көрсетілген:
1. Жердi қорғау ... ... бiр ... ... ... ... жердi ұтымды пайдалануға, жердi ауыл шаруашылығы мен орман ... ... ... алып қоюды болдырмауға, сондай - ақ топырақтың құнарлылығын қалпына ... мен ... ... ... ұйымдық, экономикалық, технологиялық және басқа да iс - шаралар жүйесiн ... ... ... ... ... ... қауiпсiз технологияларын ынталандыру жəне орман мелиорациялық, мелиорациялық жəне басқа да iс - ... ... ... ... тозуы мен бүлiнуiн, шаруашылық қызметтiң басқа да қолайсыз зардаптарын болдырмау;
- ... ... ... ... жақсарту мен қалпына келтiрудi қамтамасыз ету;
- жердi ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобаларын әзiрлеу мына төмендегідей нысанда жүргізілуі тиіс:
1) жер учаскесiн берген кезде, оны пайдалануы ... ... ... ... - жер учаскесiн беру туралы жергiлiктi атқару ... ... ... ... және жер ... байланысты жұмыстардың басталуына дейiн;
2) жер учаскесiнiң нысаналы мақсаты өзгертiлгенде, оның нәтижесiнде пайдалануы жердiң бүлiнуiне әкелiп соқтыратында - жер учаскесiн беру ... ... ... органдардың шешiмi қабылданғаннан кейiн және жер бүлiнуiне байланысты жұмыстардың басталуына дейiн;
3) бұрын ... ... ... ... ... ... мәлiметтер жоқ болғанда - жергiлiктi атқарушы органның шешiмi бойынша жүргiзiлуi тиiс.
Бүлінген жерлердi қалпына келтiру жобаларын ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, жер учаскесiн беру немесе нысаналы мақсатын өзгерту туралы жергiлiктi атқарушы органдардың шешiмiнде бекiтiледi.
Бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобасын ... ... ... ... ... ... жұмыстары (камералдық және далалық);
2) iздестiрудi жүргiзу;
3) бүлінген жерлердi қалпына келтiру жобасын әзiрлеу;
4) ... ... және ... жұмыстары кезеңiнде камералдық жұмыстар жүзеге асырылады, ол қалпына келтiруге жататын жер учаскелерiн далалық зерттеулердi жүргiзуге арналған жоспарлы - ... ... ... ... және ... - ... ... материалдарын, тiзiмдеу материалдарын құрайды [15].
Қалпына келтiруге жататын жер учаскелерiн далалық зерттеу жұмыстары жер ... ... жерi ... ауданның (қаланың) жер қатынастары жөнiндегi өкiлеттi органдарының өкiлеттi өкiлдерiнiң ... ... ... ... ... және ... болған жағдайда басқа мамандармен жүргiзiледi.
Далалық зерттеу барысында:
* объектiнiң орналасқан жерiн, бүлiнген жердiң нақты шекараларын анықтау, қалпына келтiрiлетiн учаскелердi болашақта ... ... ... ... ... ... келтiру үшiн үйiндiлердегi әлеуеттi құнарлы жыныстар мен топырақтың құнарлы қабатының бар болуын ... ... ... ... ... үшiн ... көлемi және әлеуеттi құнарлы жыныстар мен топырақтың құнарлы қабатының қажеттi көлемiн белгiлеу;
* үйiндiлердегi топырақтың құнарлы қабаты мен әлеуеттi құнарлы жыныстарының ... ... ... және ... ... жыныстардағы улы тұздардың бар болуы мен химиялық мелиорацияның қажеттiлiгiн, ылғалдану мен табиғи өсу жағдайын алдын ала анықтау;
* қосымша топографиялық және ... - ... агро ... ... ... және ... iздестiрулердi жүргiзудiң қажеттi көлемiн анықтау.
Ластанған жерде қосымша ластану ... мен көзi, ... ... ... дәрежесi анықталады [16].
Мұнаймен ластануға ұшыраған жерлердi зерттеу кезiнде ... ... көп ... ... ... ластану тереңдiгi анықталады, топырақ құрамындағы мұнай өнiмдерi деңгейiн ... үшiн ... ... ... ... ... ... кезде ластағыштардың таралу шекарасының түбіне дейін сынамалар алынады. Қалпына келтiру жобасы жобаны әзiрлеу мен iздестiру материалдарына берiлген тапсырмалар негiзiнде ... ... ... ... құрамында келесi жұмыстар жүргiзiледi:
* жердi қалпына келтiру бағытына байланысты бүлiнген ... ... ... ... жұмыстардың технологиясын әзiрлеу;
* жер жұмыстарының, техника қажеттiлiгiн, тыңайтқыштар, отырғызылатын материалдар, тұқымдар және тағы басқалардың көлемiн анықтау;
* өндiру жұмыстарын ... ... ... ... ... ... құжаттарды жасау;
* жұмыс өндiрiсi жөнiндегi жұмыс сызбаларын әзiрлеу.
Бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобасы, жер ... ... ... ... ... және ... берушiмен бекiтiледi.
Облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) атқарушы органымен берiлген (берiлетiн) жер учаскелердiң құрамындағы бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобасы ... ... ... бар қалалардың, астананың) жер қатынастары жөнiндегi өкiлдi органмен келiсу жүргiзiледi, ал қалған ... - ... ... ... жерi ... ... ... жер қатынастары жөнiндегi өкiлдi органымен келiсiледi.
Қоршаған ортаның әсерiн бағалау мақсатында бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобасы қолданыстағы заңнамаға сәйкес мемлекеттiк экологиялық және ... - ... ... ... мүмкiн. Бүлiнген жерлердi қалпына келтiру жобасы мемлекеттiк экологиялық және санитарлық - эпидемиологиялық оң сараптама алғанда келiсiледi.
Бүлiнген жерлердi қалпына ... ... ... ... ... келiсiмдеген жер қатынастары жөнiндегi өкiлеттi органға берiледi, бiр данасы жобаны әзiрлеушiде ... Жер ... 140 - ... жер ... ... ... мен жер ... міндеттеріне қысқаша тоқталып кеткен:
1) жердi құнарсызданудан жəне шөлейттенуден, су жəне жел эрозиясынан, селден, су ... ... ... ... ... ... тапталудан, өндiрiс пен тұтыну қалдықтарымен, химиялық, биологиялық, радиоактивтi жəне басқа да зиянды заттармен ластанудан, басқа да бүлiну ... ... ауыл ... ... карантиндiк зиянкестер мен өсiмдiк ауруларын жұқтырудан, арамшөп, бұта мен шiлiк басып кетуден, жердiң жай - күйi нашарлауының өзге де ... ... ... ... жаңғыртуға, оның құнарлылығын жəне жердiң басқа да пайдалы қасиеттерiн қалпына келтiру мен оны шаруашылық айналымына уақтылы ... ... ... ... жұмыстар жүргiзiлген кезде топырақтың құнарлы қабатын сыдырып алуға, сақтауға жəне пайдалануға бағытталған iс - шаралар жүргiзуге мiндеттi.
Бұған қатысты айтарым, ... ... ... ... ... елдер жерді, негізінен, басты өндіріс құралы ретінде ... Бұл ... ... ... да бір ... жалға алса, мемлекетке салық төлейді. Тапқан пайдасын мемлекетпен бөліседі. Пайдаланған жерін үнемі тыңайтып, жайнатып отырады. Былайша алғанда, ... және ... ... ... ... жер қатынасын реттеу және оны пайдалану тәсілі ... ... те, ... да тек пайдаға батуы керек. Өкініштісі, біз бұл жайтты ... ... ... ... ... ... жеке меншігіндей көретіндердің көпшілігі ол жерлерді заңға қайшы ... біле ... ... бір ... ... ... жататын жайттарды да кездестіріп жүрміз. Жерді тиімді пайдалана алмағандықтан, жайылымға берілген шұрайлы жерлер халықтың ... ... отыр ... ... ... айта кету керек. Азып - тозған жерлерді мемлекет қорына қайтарып алу тиімді емес. Себебі, қазірдің өзінде мемлекет ... ... ... бар. Ол жерлерге мемлекетіміз арнайы инвесторлар тартып, жердің өндіріс қабілетін арттырудың алғышарттары бүгінде жасалып жатыр.
Ал енді ... сол ... ... ... тағы ... азып - ... эрозияға ұшыраған жерлерді қайта мемлекеттік қорға қайтарып алар болсақ, біз, біріншіден, ауылдың кәсіпкерлік қабілетін төмендетеміз. Екіншіден, сарапшыларымыз ... ... ... шаруалардың аз - маз жайылымына қол сұққан боламыз. Осыдан барып наразылық, түсінбеушілік ... азып - ... ... ... ... ... ... гөрі, ол жерлерді қалпына келтіру істерін шаруалар ... ... ... жөн. ... ... ... шөптер егу арқылы тыңайтып, жасылдандырып, жаңа әдістерді қолға алатын болсақ, аздаған уақыт ішінде бұл іс нәтиже ... деп, - ... ... ... ... жер реформасының негізі ретінде келесідей міндеттерді шешкен жөн, - деп ойлаймын:
* жер учаскелерінің меншік иелері мен жер ... ... мен ... ... ... ... ... жерді ұтымды пайдалану мен қорғауды, топырақ құнарлылығын ұдайы қалпына келтіріп отыруды, табиғи ортаны сақтау мен ... ... ету ... жер қатынастарын реттеу;
* шаруашылық жүргізудің барлық нысандарын тең құқықпен дамыту үшін жағдайлар жасау;
* жеке және заңды тұлғалар мен ... ... ... ... ... мүлік рыногын жасау мен дамыту;
* жер қатынастары саласында заңдылықты дамыту;
* экономикалық ... ... жер ... ... ... жетілдіру;
* республикада жер қатынастарын әрі қарай жетілдіру және жаңа жер ... ... жер ... ... мен ... тиімділігін арттыру;
* жерді жылжымайтын мүлік ретінде шаруашылық айналымына қатыстыру;
* мемлекеттік жер кадастрын неғұрлым тиімді құру үшін ведомствоаралық өзара іс - ... ... ... ету;
* мемлекеттік жер кадастрын автоматтандырылған технологияға көшіру және жер - ақпараттық ... ... жер ... ара ... ... картаға түсіру мен мониторингті барынша дамыту.
Жер қатынастарын ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтің Жолдауларында да айтылып жүр. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзінің 2010 жылғы жолдаған жолдауында, - деп, - атап ... ... ... ... ... ... көрсетілген аса маңызды мәселелердің бірі, ол жер ресурстарын, оның ішінде ауылшаруашылық мақсатындағы ... ... әрі ... ... оны ... және ... ... қорғау болып табылады.
Жерді рекультивациялау жұмыстары бойынша Чехословакия мен ГДР ... ... ... ... егіледі [18].
Тәуелсіздік алған жылдардан бері Мемлекет басшылығының елімізді гүлдендірудегі мақсатына, осыған сәйкес Үкіметтің алдына қойған стратегиялық ... сай ... келе ... жер ... қазіргі таңда заман талабына сай жалғасын табуы тиіс. Себебі, мемлекетімізде тозған және бүлінген ... өте көп. Осы ... және ... ... ... ... қалпына келтіруде жер пайдаланушылардың жауапкершілігін күшейту мақсатында жер қатынастарын реформалаған жөн және мемлекетімізде жер қатынастарын жаңа заман талаптарына сай, жер ... ел ... ... маңызды мәселелерін шешуге бағытталған жер заңнамасын дамытқан жөн. Міне, осы тұста біз жердің өзіне тән ерекшелігін, маңызы мен ... ... есте ... ... деп, - ... ... БҰЗЫЛҒАН ЖЕР УЧАСКЕЛЕРІНІҢ РЕКУЛЬТИВАЦИЯСЫН ЖОБАЛАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ
2.1 Жобалау үшін дайындық жұмыстары
Бұзылған жерлер болып адамның өндірістік іс - ... ... ... ... құндылығын жоғалтып, техногендік рельефтің пайда болуы, топырақ және өсімдік қабатының, гидрологиялық режимнің өзгеруімен байланысты қоршаған ... зиян ... ... жер ... саналады. Олар, көбінесе, шекаралас территорияның топырақ, су, ауаның ластану көзі болып, халықтың гигиеналық өмір шарттарын, ландшафттың жалпы ... ... ... және ... ... салу, ғимараттар тұрғызу үлкен бұзушылықтарды алып келеді. Оларды халық ... ... ... мен ... ... зиян ... жою ... бұзылған жерлердің рекультивациясы бойынша жұмыстар жүргізіледі.
Жерлердің рекультивациясы - бұзылған жерлердің биологиялық өнімділігі мен халық шаруашылық құндылығын қалпына ... ... - ақ ... орта ... ... бағытталған инженерлі - техникалық, мелиоративті, агротехникалық, гидротехникалық және ... да ... ... ... ... ... ... 1 сатыда - жұмыстық жоба, ал одан үлкендеу және күрделі объектілерге 2 кезеңде - жоба және ... ... ... ... жағдайда, жобалау құрылыс салудың технико - экономикалық ... (ТЭН) ... ... - ... ... (ТЭЕ) бекітілген шешімдер негізінде жүзеге асырылады. Мұндағы технико - экономикалық ... және ... - ... ... - де ... ... ... келісілген құрылыс есептік құн жобалау мен құрылыс салуда сол бағадан ... ... ... мен мал ... ... ... ... территорисындағы жерлердің рекультивациясы ауыл шаруашылығында қолдану үшін жүргізілуі керек. Қала маңында немесе елді - мекен пункттеріндегі бұзылған жерлерде жасыл желек ... ... ... ... объектілерді салу үшін дайындалады.
Рекультивациялық жұмыстардың технологиясы мен ... ... бір ... ... ... келісіліп таңдалады. Тапсырмада рекультивация жүргізу шарттары мен ерекше жағдайлары жазылуы керек.
Қалпына ... ... ... ... ... ауыл шарушылық, егер қайта қалпына келтірілген жерлерде ауыл шаруашылық алқаптары (егістік, бау - бақша, ... ... ... орман шаруашылығы, егер қайта келтірілген жерлерде түрлі орман екпелері құрылса (топырақ қорғау, ландшафтты - декоративті, өндірістік);
* балық шаруашылығы, ... ... ... ... су аймағы құрылса;
* су шаруашылығы, әртүрлі мақсаттағы төмен рельефте су ... ... ... ... ... ... зоналары құрылса;
* санитарлы - гигиеналық, қоршаған ортаға зиян келтіретін, рекультивациясы халық шаруашылығына қолдануға тиімсіз ... ... ... және ... ... ... құрылыстық, бұзылған жерлерді өндірістік және азаматтық құрылыстар салуға ... ... ... ... ... рекультивациясына байланысты әртүрлі талаптар қойылады.
Бұзылған жерлерді қалпына ... мен ... ... ... зиян келтіруді жою, елді - мекеннің санитарлы - гигиеналық өмір жағдайын ... ... ... ... көтеруге бағытталуы керек.
Жерлерді рекультивациялау бұзылған жерлердің қоршаған орта компоненттеріне: атмосфераға, ... және ... ... ... мен топыраққа, өсімдік пен жануарлар дүниесіне әсерін төмендетіп, адам денсаулығына жақсы әсер етіп, ... ... ... ... ... ... ... жобаны жасау үшін қажетті топырақ пен топырақ - мелиоративтік зерттеу материалдары, инвентаризация және бұзылған жерлер ... ... ... - ... ... басқа да мәліметтерді таңдап, зерттеу жүргізіледі.
Жер учаскелерін ... ... ... ... натурада бұзылған жерлердің фактілік шекарасы жер берушілік құжаттарға ... ... ... ... ... ... мінездемесі қарастырылады;
* топырақ - мелиоративтік іздеу мәліметтері негізінде топырақтың құнарлы қабатының, потенциалды - ... ... мен ... ... ... олардың бұзылған жерлер территориясында таралуы, жыныстарда токсиндік тұздардың бар болуы және химиялық мелиорацияның қажеттілігі, ... ... ... және ... келмейтін жыныстарды, потенциалды - құнарлы немесе басқа да ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі анықталады;
* рекультивация бағыты анықталады. Бөлек жұмыстар түрін атқару үшін мердігер ... ... ... ... ... ... ... құру үшін топографиялық және топогафиялық - іздестіру жұмыстарының қажеттілігі мен көлемі ... ... ... ... ... қызыққан жер иеленушілер тілектері қарастырылады.
Жер учаскелерін таңдауы арнаулы комиссиялар арқылы ... ... Жер ... ... ... ... рәсімделеді. Актіге жер учаскесін таңдау сызбасы мен бұзылған жерлер сипаттамасы қосылады.
Жер учаскесін таңдау ... ... жер ... ... сәйкес қолдануға берілген жерлер шекарасы;
* таулық шекарасын бөлу;
* фактілі бұзылған жерлер шекарасы;
* топырақтың, жыныстар мен олардың қоспалары, рельеф, ылғалдылық және ... да ... ... ... ... ие ... нөмірі мен шекарасы;
* рекультивацияға жататын жұмыс атқарылған аумақтар мен жерлер аумақтары;
Зерттелген материалдар мен жер учаскелерін ... ... ... жобалық кәсіпорын мамандары қатысуымен жобалауға тапсырма құрылады.
Рекультивациялық жобалардың зерттеулері бұзылған және ... ... ... ... ... топографиялық негізі мен топографиялық - мелиоративті материалдар, т.б зерттеулерін алу үшін ... ... ... үшін ... ... зерттеулер жүргізіледі:
* топографиялық іздестірулер;
* дөнестің бетін жауып тұратын ... пен ... ... ... толық мінездемесін алу мақсатында, сондай - ақ бұзылмаған ... ... ... ... алу ... мен ... ... мақсатында топырақ - мелиоративті және топырақ - грунтты іздестірулер;
* ... ... ... ... ... ... тұрғызу үшін агромелиоративті іздестірулер;
* грунттық сулар режимі мен беттік жыныстарды алу ... ... және ... ... ... объектінің күрделілігіне байланысты 1:1000 - 1:5000 масштабында, рельефтің қимасы (жер бедері) 0,5 м ... Одан ... ... 1:500 ... ... ... топографиялық түсіру бойынша қолданылып жүрген инструкцияларға, әдістемелерге, нұсқамаларға сәйкестендіріліп жүргізіледі.
Топырақ іздестірулер топырақ - ... ... ... ... ... әдістемелік құралдармен сәйкестендіріліп жүргізіледі.
Топырақ іздестірулер нәтижелері негізінде құрылады:
- бұзылған ... ... - ... және ... - ... ... ... құнарлы қабатын алу картограммасы, алынатын және сыйымды жыныстарды қолдану,
- токсинді жыныстардың картограммасы және ... ... кері ... жою ... ... ... объектінің топырақ - грунттарының сапасы жайлы қорытынды, минералды тыңайтқыштарды (мөлшері, атауы) және мелиорациялық кезеңде өңдеуге жарайтын, бұта тұқымдас шөптер және ... ... ... қолдану түсіндірме қағазда беріледі.
Агро орманмелиорациялық іздестірулер ауыл шаруашылығы дамыған жерлерде көгалдандыру және қорғаныс қызметін атқару ... және ... ... ... ... ... ... бастапқы берілгендері жетіспейтін мәліметтерді толықтыру мақсатында жасалған бағдарлама бойынша топырақ - ... ... ... ... және ... ... ... тапсырыс берушілер, ұйымдастырушылармен келісімшарт негізінде орындалады. Жобаларға тапсырыс беруші ережелерге сәйкес келісім - шарт ... ... ... тапсырма және қажетті бастапқы берілгендерді ұсынады, жобалық және іздестіру жұмыстардың орындалу жолына бақылау жүргізеді, жобалық сметалы ... ... және ... ... тәртіп бойынша бекітуге ұсынады.
Жоба, рекультивацияның бағытына тәуелсіз ... ... ... және ... - ... ... су ресурстары бойынша облыстық комитетпен және су шаруашылықтық бірлестіктермен, Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... облыстағы кәсіпорындарымен (балық комбинаттар, балық зауыттар), рекультивация жүргізілген жерлер берілетін жер иеленушіден, табиғи ресурстар мен ... ... ... жобалық ұйымның қатысуымен жобаға тапсырыс берушімен орындалады. Қабылданған шешімдер және ескертулер жайлы тапсырыс ... екі апта ... ... ... тиіс ... ... құнарлы қабатын алу
Топырақ жамылғысының бұзылуымен байланысты жұмыстарды жүргізетін кәсіпорындар, ұйымдар рекультивацияланатын жерлерде топырақтын қабатын жабуға, сақтауға және алып ... ... ал ... ... жағдайда, аз өнімді танаптарда да бұл жұмыстарды жүргізу қажет.
Сонымен қоса аз өнімді ... бір ... ... ... қабатын жабумен байланысты шығындар Қазақстан Республикасы Министрліктерімен бекітілген жаңа жерлердің бір гектарын игеруге кеткен баға ... ... ... ... сәйкес ұйым немесе кәсіпкерлік аз өнімді танапта топырақта алынған ... ... ... ... ... онда ауыл ... өндірісі шығындарының орны толтырылмайды (мұнда көрсетілген жұмыстар жүргізілетін аз өнімді танаптың ауданы ... ... ... ... және ... - құнарлы жынысты алу қуаттылығын анықтағанда жетекшілікке МемСТ ... - 85 , ... ... - 85 ... ... ... алу ... жұмыстар жылдың жылы мезгілінде жүргізіледі, ал ауыл шаруашылығы ... бар ... егін ... ... ... ... Топырақтың құнарлы қабатын алудың алдында дайындық жұмыстарды атқару қажет (тастардан және бұталардан тазалау және ... ... ... алу ... тәртіппен жүргізіледі:
Жұмысты бастамас бұрын мына тапсырмаларды орындау қажет:
1. МемСТ 17.5.3.06 - 85 ... ... ... ... ... қуатын анықтау.
2. МемСТ 17.5.3.06 -85 бойынша берілген қуаттылық пен анықталған қуаттылықты салыстыру. Егер, мысалға, МемСТ 17.5.3.06 - 85 ... ... 40 см, ал ... ... берілген қуаттылық 85 см құраса, онда алдағы есептеулерде 40 см қуаттылықты ... ... ... ... - 85 ... ... төменгі топырақ қабаттарында гумустың проценттік құрамына талдау жасау. Егер қарастырылатын топырақ қабатында гумустың проценттік ... ... ... ... ... ... ... 2% орнына 1,5% болса, интерполяциялау жолымен нормативті 2% бар ... ... ... Топырақтан алынатын құнарлы қабаттың көлемі мен мөлшерін анықтау.
Алдымен берілген топырақтың жалпы құнарлығынан 30% бар ... ... ... ... ... ... ... топырақтың құрамындағы гумустың максималды мөлшерінің қанша проценті 30% құрайды;
- қалған қабаттағы гумустың максималды процентті ... ... ... ... ... жоғарғы құнарлы қабатының қуаттылығы (h) анықталады (1):
h1=(H/(Г1-Г2))(Г1-Г3) ... H -- ... ... ... ... ... -- ... қабаттағы гумус мөлшері, %
Г2 -- төменгі қабаттағы гумус мөлшері, %
Г3 -- ... ... ... мөлшері, %
Топырақтың алынатын құнарлы қабатының қалған қуатылығы (h2) (2) формуласы бойынша ... ... ... ... алу 0,10 м - ден жоғары қабатта жүргізілмейтінін атап өткен жөн. Ол потенциалды құнарлы жыныстармен бірге алынады.
МемСТ ... - 85 ... ... ... ... ... ... анықталады (3):
(3)
(3.1)
(3.2)
=0.2*5188=1037.6
=0.1*5188=518.8
=1037.6+518.8=1556.4
Рекультивация үшін топырақ қабатының жетіспеушілігі кезінде жобаланған жұмыстарды орындау үшін жеткілікті болатын потенциалды -- ... ... ... ... қарастырылады. Алынатын жыныстардың рекультивацияға жарамдылығы олардың физикалық - ... және ... ... ... негізінде орнатылады. Ауыл шаруашылығы өндірісінің дамуы үшін жыныстарды белгілі - бір жарамдылық категориясына жатқызу үшін негіз болып, ... ... - 85 ... ... ... - ... қасиеттер комплексі қызмет етеді [21].
2.3 Үйінділерді рәсімдеу талаптары
Топырақтың құнарлы қабатын жедел қолдану үшін қажетті жағдайлардың жоқтығы кезінде кен орындарының ... ... сай және ... ... жағдайымен салыстырғанда ыңғайлы орналасқан құрғақ, тегіс және ... ... ... ... қоры жоқ, аз ... ауыл ... жерлерінде жүргізіледі.
Шашылған, ұсақ үйінділердің құрылуы жүргізілмейді. Ірі ауданды ... ... ... ... Сақтау кезінде үйінді биіктігі 4 - 10м аралығында болуы қажет. Топырақтың құнарлы қабатын сақтау кезеңі 10 жылдан ... ... үюге ... ... жер асты және жер үсті ... су ... ... керек. Сыртқы үйінділердің етегінде атмосфералық жауын - шашындардың немесе көктемгі сулардың өтуін және эрозия өнімдерін ... қалу үшін су ... ... орналастыру қажет.
Үлкен су жинау ауданы бар тау етегінде орналасқан үйінділер жер үсті суларының ағымынан тау бұлақтарын құру ... ... ... мен тау ... ... 5м - ден кем болмауы қажет. Үйінді мен бұлақ арасындағы жазықтық 2 - 4º ылдилықпен жобаланады. Тау бұлағының бойлық ылдилығы 0,5º (3º ... аз ... ... ... су ... үшін 50 - 100м ... су айрықтары орналастырылады. Егер грунттар жеңіл шайылатын болып келсе, онда бұлақ пен оның ... ... ... егу ... ... ... қабаты 10 аспайтын ылдилықпен жобаланады және көпжылдық екпелер егіледі. Бұл әдіс үйіндінің үстіңгі қабатын су және жел эрозиясынан қорғап, құнарлылықты ... ... ... ... ... ... ... үю кезінде сақталып бір жыл ішінде сол жерде қолданылуы қажет. Мұндай жағдайда оның сапасы шамалы ғана өзгереді, ... және ... ... ... ... қарастырылмайды.
Машиналардың дұрыс жүріп өтуін қамтамасыз ету үшін үйінділерге қарай жолдардың ... ... ... ... ... 100 көп ... ...
Үйінділердегі рекультивацияның бағытына байланысты олардың үстіңгі қабатын жалпы немесе бөлшектеп тегістеуді жүргізеді. ... ... ... ауыл ... ... құрған кезде орындалады. Бөлшектеп тегістеу үйіндінің үстіңгі қабатын көгалдандыруға, демалыс орындарын тұрғызған кезде және т.б. ... ... ... ... беттің ылдилығын ескере отырып 1 - 1,50 немесе алаң ені 8 - 10 метр, құлама өзара байланысқан, 300 - ке ... ... ... ... ... қарамастан ауылшаруашылық алқаптарға дайындалған, тұйықталған түсірімдерден тұрмауы қажет.
Бір еңіс немесе екі еңіс бет ... ... 1 - 20 ... ... ... төмендетілген учаскелерде су жинағыштар жобалануы мүмкін, шаруашылыққа суды қолдану үшін.
Учаскелер, ... ... ... ... 20 - 40, арнайы қарсы аэрозольді агротехникалық шаралар үшін ауылшаруашылық егістерді егуге қолданылады. 40 - 60 ылдилықта ... ... ... - 100 ... учаскелер орман (бұта) немесе шөп егу отырғызымдылық үшін дайындалады. 100 - 200 ылдилықта карьер жағалауында, құламада қарсы аэрозольді шаралар ... - 400 ірі ... бел және су ... ... ... шым ... ... шашырату, шайырмен және террассалау.
Терассалар ені 4 - тен 10 ... ... ... ... 1,5 - 20 қима ... ... ... шалдықпас үшін шет террасалар жағында террасалар арасында максималды белгілер әртүрлілігі ескі ағаштардың келуі бекітіледі (5
2.4 Жерді қалпына келтірудің техникалық ... ... ... екі ... ... ... ... біріншіден - техникалық жерді қалпына келтіру, екіншіден - биологиялық қалпына келтіру.
Бірінші кезең - ... ... ... - жерлерді дайындауды қарастырады ақпаратта нысаналы пайдалану ауылшаруашылықта және келесі жұмыстарды орындаудан ... ... ... және ... ... құрылыс, блоктар, түйіндер машина және басқа да заттар, ағаштар бұталарының қабығы оларды құламаға сиыру, жағу (егер де, ... ... өз ... ... кезде сонда оларды жақсарту шешіледі), тегістеу және шұңқырлардың, басқа жер учаскелер бетін жобалау, қалпына келтіруге жататындар, құламаларды ... және ... ... ... және ... еңісін жасау және терассалау, экрандалған қабат құрылымы олар зиянды тау жыныстардың оңашалауы немесе әктің қосылып бөлінуі ... ... ... дренаж құрылысы, қарсы аэрозольді, мелиоративті және басқа да құрылыстар, ... ... ... және құнарлы тау жыныстардың және құнарлы топырақ қабатының жақсартылған ... ... ... ... ... және ... жобалау және де басқа жұмыстарды орындау.
Белгілі шынайы ... ... ... ... ... тік ... жете ... Тік жобалауды өңдеуде негізі болып 1:500 - 1:5000 масштабтағы бұзылған жерлер учаскесінің топографиялық планы болып ... ... ... берілген ылдилықпен бедердің өзгеруін қарастырады, планда жобалық горизонтальдар болып келеді. баланспен тік жобалау экономды, яғни ... ... ... ... ... қосынды көлеміне тең болғанда. Тік жобалаудың нұсқасы болып келетін картограммалар - учаскелер жобасына тор квадратты салынуы. Тік ... ... жан - ... 20 метр ... қанағаттандырылған қателік. Бедер күрделілігіне қарай бұл өлшемдер 10, 30, 40 ... 50 ... Әр ... ... қара ... қызыл және жұмыс белгілер (қосу таңбасымен үйінді үшін, алу таңбасымен қазынды үшін), квадраттар ортасында - жер ... ... ... сызық жұмыстары әдетте пунктирлі сызықпен көрсетіледі, қазынды учаскелері - үздікпен. Жер жұмыстар көлемі әр тор ... үшін ... және жер ... ... ... тік ... жобасына қосымша. Жергілікті жерде тік жобалау жүзеге асырылғанда картограммалар қолданылады.
Толық емес квадраттар ауданын есептеу кезінде графикалық, ... ... ... ... Жер ... ... тура ... немесе арнайы номограммалар көмегімен. Көлем үйінді де, қазынды да үшін бөлек есептелінеді.
Көлемдер есебі үшін профильдер көмегімен ... ... ... ... ... және ... ... арақашықтығы, нөлдік нүктелер. Үйінді немесе қазынды көлемі (V) екі көрші профильдерде, жеңілдетілген қима пирамида (3) формуламен ... ал ... - ... ... ... ... ... ... Н - ... биіктігі;
S1,S2 - пирамида негізі ауданы.
Көлденең профиль құрылымы әдісі жер жұмыстар ... ... ... ... карьер жағалауын терассалау, еңістерді жайпақтау қазынды тау жыныс құламалары және де т.б. кезінде қолданылады.
Құнарлы топырақ ... ... ... ... құнарлы тау жыныстар, жақсартылған жерлердің аудандардың төселуі қажет, жұмыс көлемінің грунтың ... ... ... техниклық - экономикалық көрсеткіштердің бекітілуі ерекше көлемдер қазынды және үйінді грунт көшу шегінде жобалау анықталады және ... ... ... салмағының көшуі.
Жоғарыдағымен сәйкесінше, студенттерге карьер көлемін есебін жүргізу керек (нұсқаулар бойынша). Бастапқы берілгендер ... үшін ... есеп ... және тау ... ... ... ... жағалауы бойынша сглавты берілгендері болып келеді.
Есепті орындау үшін қажет:
* Карьердің көлденең профилін құру (горизонтальді масштаб карьердің топографиялық план масштабына тең 1:1000, тік ... үшін 1:200).
* Қима ... ... ... ... (3) ... жыныстар көлемін, пайдалы қазбалар көлемі анықтау.
* Есептерді кесте түрінде көрсету.
Жер жұмыстары жұмыс көлемі, осыдан есеп жүргізіледі машиналармен қажетті, еңбек механизімі және ... ... ... көлем салмағына байланысты бекітіледі, геологиялық есепте немесе бекітілген анықтамада көрсетілген , закашымен берілген. Мұндай құжаттардың жоқ болуы салмақты көлем беріледі.
Технологиялық нұсқамалар кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... ... шығуының әсер етуі және жоғары интенсивті болуы қажет және жерді ... ... ... және түсіндірілуі машина және механизмдер арнайы шығуының технологиялық процестермен факторлар есебімен, нормативті көрсеткіштердің төмендеуі.
Машина және механизмдер арнайы шығуының ... ... ... ... үйін ... қарастыру:
* Құнарлы топырақ қабатының көлемін салыстыру (ҚТҚ), құламада орналасқан, карьер көлемімен, бөлек есептелген (V1,V2,V3) көлемді таңдау үшін, карьерді ... ... ҚТҚ ... бір ... екі ... ... жету керек.
(7)
=59132.98-1556.4=57576.578
2. Тау жыныстардың отыруын есеп көлемін формула бойынша анықтау:
(8)
=0.0004*1892=7 м
мұндағы, h - қуат, үйілген террасаның биіктігінен 1% ... - ... ... ... м
мұндағы, - үйіндінің бетін жабу үшін топырақ көлемі;
- карьерден үйіндіге дейінгі ... ... ... ...
=
=
3. Жоба бойынша курвиметр көмегімен карьерден құламаға дейін арақашықтықты анықтау шамалы құнарлы тау жыныспен.
4. Самосвалдың (Т) бір жүрісіне ... ... ... ... ... мин ... t1 - самосвалдың жүру уақыты ... ... ... (t1 есептеу кезінде машинаның тиелу жылдамдығын 20 км/сағ тең деп алу);
t2 - самосвалдың жүру уақыты карьерден құламаға дейін (t2 ... ... ... ... ... 30 км/сағ тең деп алу);
t3 - экскаватор көмегімен самосвалға тиелу уақыты, 10 мин. Деп алынады;
t4 - ... ... ... ... 5 мин. деп ... ... ... ... 7 сағат
В - бір күн ішінде тасылатын көлем;
V- самосвал көлемі;
N - жүріс саны.
5. Жүріс ... ... бір ... ... бір ... ... (N). Жұмыс күні кезектер санынан алынады, нұсқа бойынша. Бір кезекте сағаттар саны - ... Тσ - ... ... ұзақтығы.
6. Көлемді анықтау, бір жұмыс күнінде бір ... ... ... VМ - көлем, бір жүріс ... ... ... (экскаватор ожауының самосвалға сиятын көлем қосындысы).
7. Самосвалдар оптималды санын анықтау, экскаваторлар және бульдозерлер карьерді үйінді үшін, осыдан, жұмысты ... ... ... ... техникалардың қателігі болмауы үшін.
8. Көліктің санының таңдап алынуы бойынша жұмыс күнінде тасылатын көлемді анықтау
V=VDn ... ... ... үшін ... күн ... екенін анықтау (N3)
N3=V3/V (15) ... V3 - ... ... түсуімен ескерілген карьерді толтыру көлемі.
N3 - жүріс саны.
Есептеулердің нәтижелері кестеге. ... ... және ... ... ... ... пен механизмнің қажетті көлемдері жылдық өнімділікпен анықталады. Машина және механизм бірлігінің көлемімен және олардың жұмыс режимі мен өнімділігінің ... жер ... ... ... ... ... ... өндіру тәсілін ескеріп, потенциалды-құнарлы тұқымды немесе құнарлы қабатты тасу үшін қажетті автокөлік көлемі есептеледі.
Арнайы жиындар мен жұмыстар (эрозияға қарсы және ... ... ... және ... жол салу және құрылыс жұмыстары және т.б.) әдістемелік және нұсқаулық кепілдемелерге сәйкес жобаланады.
Карьерді толтыру жұмыстарынан кейін жыраларды бекіту жұмыстарын жүргізу ... ... ... - бұл сол бұрышты сақтағанда жынысты бекітуді ... ... ... Егер ... бортының еңісінің бұрышы жыныс табиғи бұрышының шамасынан үлкен болса, онда бекітуді жүргізу қажет. Жыныстың құрылымына байланысты оларды бекітудің ... түрі бар: ... ... қада көмегімен, танкерлік бекітпе, темірден жасалған торлар ... ... ... ... бермалар құрылысының көмегімен.
Ұсынылған жұмыста карьер бортын машина көмегімен ... ... 16 ... ... жұмысқа қажетті машиналар анықталады:
N=L/а ... N - ... ... - ... ... ұзындғы;
а - машина ені (5 м деп алынады)
2) ... ... ... ... ... ... ... егер 2 жұмысшы машинаны 30 мин. бекітсе, ал 7 сағ. ... мен ... ... вариант бойынша беріледі.
Еңістерді жазықтау (тегістеу). Жыраның еңістігін қалпына келтірудің ерекшелігі бар. Тау техникасының жерлерді қалпына келтіруді ... ... ... ... ... ... Бұл үшін олар ... қапталады (бұталармен, көпжылдық шөптермен және т.б.).
Шөптерді отырғызуға қолайлы жағдай жасау үшін тоғайлар мен бұталарды отырғызу жыралардың уступтарын жазықтау мен ... ... ... Жыра ... ... ... әрекеттерге: сыртқы жыралы жерлерге және оларды жазықтағанда үлкен қосымша ... ... ... ... мен тәжірибе көрсеткендей, жыраға қопсық жынысты топырақты себетін ... ... ... ... ... және жыраның ярусының (15-20 м дейін) биіктігі үлкен емес болғанда жартылай шыңды жынысты топырақты себетін болса да еңісті жазықтау нысаналы ... ... еңіс ... ... және ... ... ... қолданғанда жыраның еңісін жазықтауды нәтижелі бұрышынан 15-200 төмендетіп орындау ұсынылады, олардың ... ... 4-10 м ... ... салу, олардың белгілерінің айырмашылығы 8-10 м. Жыралар еңістігін жазықтау жоғарыдан төмен бульдозер көмегімен орындалады. Жоспарлау жұмыстарының көлемі келесі берілгеннен анықталады ... ... h - еңіс ... ... м;
А - еңістің табиғи ашылу жынысының бұрышы, град.;
В - еңіс ярусын жазықтау бұрышы, град.;
P0 - жыра ... ... ... ... Жерлерді қалпына келтірудің биологиялық кезеңі
Жерлерді қалпына келтірудің биологиялық кезеңі келесі шараларды ... тау ... ... ... келтіруден кейін жерлердің өнімділігін арттыру мақсатында санитарлы-гигиеналық, рекреациондық, балық шаруашылық, орман шаруашылық, ауыл шаруашылық бағыттардағы жерлерді қолдану. Топырақ ... ... ... ... ... ... бораздалау, химиялық заттармен өңдеу, тыңайтқыштар себу және т.б.), су қорын ... ... және ... ... ... мен ... өсіруге бағытталған агротехникалық, фитомелиоративтік және биотехникалық шаралар кешені жерлерді қалпына келтірудің биологиялық кезеңіне ... ... ... ... ... жер пайдаланушылардың күшімен іске асырылады.
Қалпына келтірілген жер телімдері ауыл шаруашылығында қолдану үшін жоспарланған, ... ... ... ... ... ... жолдармен, дренажбен және де басқа құрылғылармен жүйелер ... ... ... болу ... Бұл жер телімдері ауыл шаруашылық жұмыстары қазіргі заманғы машиналарды қолдануға қолайлы болу ... ... ... ... ... ... үшін грунтты сулардың деңгейін білу қажет. Жерді қалпына келтіру кезінде ауыл ... ... ... ... ... жағдай жасау қажет. Тамырдың тереңге кету қабатының жалпы көлемі өсірілетін өсімдіктің тамырының тереңге кету ... және ... ... ... қалыптастырылады. Ол әдетте 1,5-2 м - ден аспайды, және де оның үш ... бар: суды ... ... су ... ... (лесс және лессті құмбалшықтар), топырақ (гумус қабаты).
Топырақ қабатын енгізу қалыптасқан және отыруымен салынбаған жыра ... ... ... ... ... әр түрлілігінен олардың шөгулері әр түрлі жыра нүктесінде әрқалай орындалады. Сондықтан мұндай жыраларда отыруы процесі ... ... ... қабатты сеппеу керек, ондайда көпжылдық шөптерді өсіру қажет. Отыруы процесі аяқталғаннан ... ... ... қабатын енгізу керек. Енгізілетін топырақтың құнарлы қабатының қуаттылығы 20-30 см-ден кем болмау ... ... ... ... ... ауыл ... тамырдың өсуінің қабаты дайындалады, оның қуаттылығы 0,8 м - ауыл шаруашылығы дақылдарын салу үшін, ал орман отырғызу үшін ... 1,5 м-ге ... ... ... ... ... шектеулі көлемінде оны үшін қолдануға болады: шөп өсіру үшін немесе қарағайлы бұталы дақылдардың отырғызу ... ... үшін ... ... мен жоспарланған салуларды ескере отырып, өнімді қабаттың қуаттылығы топырақты өңдеудің негізгі таңдап алынған ... ... ... 10-15 см-ге артық болуы керек.
Топырақтың құнарлы қабаты себілетін жыныстарға салынады. Салу уақыты себілетін жыныстар ... ... ... ... екі жылдан кем емес уақыт аралығында. Топырақтың құнарлы қабатын салу алдында күрделі отыру болғанда қайталау жоспарлау жүргізіледі. Отыру есебі ... ... ... көмегімен жүргізіледі.
Топырақтың құнарлы қабатын енгізу алдында қалпына келтірілетін жер учаскесі культиватор ... ... ... қопсытады. Бұл шара енгізілген топырақтың төсеніш жынысының жақсы байланысуына әкеледі және де тамырдың топырақ асты қабатына енуіне жеңілдіктер жасайды.
Шабындықтық және ... ауыл ... ... ... ... ... салусыз да құрылуы мүмкін. Ол лесс немесе лесстік ... ... ... оның ... 2,0-2,5 ... ... ... болмаған жағдайда потенциалды құнарлы немесе аз жарамды жыныстарды қолданып жерді қалпына келтіруге ... ... шешу ... ... ... ... 1-2 м-ге биік болу ... Бұндай жер телімдері көп жағдайларда көпжылдық өсімдіктерді ... ... ... салу үшін ... ... ... ... жеміс-жидек (бұталарды) және жүзім отырғызу үшін топырақтың құнарлы қабатын жерге терең жаппай ақ отырғызуға болады, ... ... ... міндетті түрде енгізу керек.
Объектінің нақты шартына байланысты жартасты және залалы жыныстарға топырақтың құнарлы ... 0,5 м, ал ... ала ... ... кезінде потенциалды-құнарлы жынысқа 0,7м қуаттылықпен салынады. Егер қалпына келтірілетін кеңістік залалы жыныстармен ... онда 0,2 м-лі ... ... ... ... ... Егер залалы жынысының ауданы 40%-дан артық болса, онда ... ... ... жүргізіледі.
Химиялық мелиорацияның көлемі мен жұмысының технологиясы топырақтың мелиоративтік немесе ... ... ... ... талдау бойынша анықталады. Қажетті жағдайда сызбасы құрастырылады, онда ... ... ... және ... ... нормасы анықталады. Қоректік заттардың жетіспеушілігінің игерілетін аудандардың беткі қабаттарында тыңайтқыштармен толықтыру қажет. Тыңайтқыштарды енгізу түрлері мен нормалары рекультивацияның биологиялық ... ... ... ... рекультивацияланатын беттің ылдилығымен, топырақтың құнарлы қабатының бар болуымен ... Егер ... ... үшін ... жағдайда, ал жылдық жауын-шашын мөлшері 300 мм аспаса, минералды тыңайтқыштарды енгізу нормалары зональды ұсыныстар бойынша қабылданады.
Қолданылған ... ... ... ... ... органикалық және бактериялық болып табылады. Минералды тыңайтқыштардың физикалық және химиялық қасиеттері М қосымшада келтірілген.
Өз кезегінде минералды тыңайтқыштар ... ... ... ... және микротыңайтқыштар. Қарапайым - бұл өсімдікті қоректендіретін ... да бір ... ... ... ... ... Осы белгісі бойынша олар азоттық, фосфорлы және калийлік болып бөлінеді. Микротыңайтқыштарда өсімдікті ... бір ... бар, ол ... ... - климаттық аймақтарда орналасқан учаскелерде және 2 есе, егер ол ... үшін ... ... ... ... ... - шашын мөлшері 300 мм жоғары, минералды тыңайтқыштарды енгізу нормалары 1,5 есе үлкейеді. Органикалық тыңайтқыштарды енгізу мал ... ... ... ... үшін ... ... ... үшін қарастырылады. Шірінді мөлшерін 60 т/га дейін жеткізіледі. Фермалардан алыс орналасқан учаскелерде органикалық тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... немесе үшінші жыл өңдеуі үшін жыртумен алмастырырады.
Бұзылған жерлерді егістік және шабындық үшін рекультивацияда мелиорациялық ... ... егу ... - ... ... ... ... мен құрамын қайта қалпына келтіру үшін. Мелиорациялық дақылдар ретінде көпжылдық шөптер ... олар жер ... және жер ... ... ... ... Осы ... астық тұқымдас және бұршақ тұқымдас көпжылдық шөптер қоспасы жауап береді, берілген зона үшін аудандастырылған.
Рекультивацияланған жерлерде шөптерді егу ... ... егу ... ... керек. Топырақпен қапталған учаскелер үшін, нормалар 30%, қапталмағандарда - 50% ... ... ... ... ... ... ала қарастыру қажет, учаскені егу үшін дайындауда және егу рекультивацияланған аудан үшін 100% мөлшерінде. Бұл сметаларда ... ... ... көрініс табады.
Бұзылған жерлерде мәдени жайылымдарды қалыптастыру жағдайында, малды осындай аудандарда бұл аудандарды шабындық ретінде пайдалану шабу мерзімінің кезектесуімен ... 3 ... ... жаюға болады, учаскенің өздігінен ұрықтану жағдайын жасау және ... ... ... мақсатында.
Рекультивацияланған учаскелерді өңдеу және ауыл шаруашылығы дақылдарын егу қабылданған зоналарды ... ... ... ... ... - ... жерлер үшін жүргізіледі.
Рекультивацияланған жерлер учаскелерде, бұталы жыныстар отырғызуға ... ... ... ... сапасынан тәуелсіз, міндетті агротехникалық шара болып терең қопсыту (40 - 60 см) және отырғызу ... ... пара пар ... бойынша өңдеу болып табылады. Әрбір нақты жағдай үшін бұталы жыныстарды отырғызу мерзімдері және әдістері ұсыныстар негізінде топырақ - ... ... - ... ... ескере отырып шешіледі. Ағаштар мен бұталардың алғашқы өсу ... және ... ... ... ... ... өсіру ұсынылады. Бұл шара жас өсімдіктердің азоттық қоректенуінің жақсаруына және ылғалдың вегетациялық кезеңі бойында жағымды таралуына септігін тигізді.
Жеміс ... ... ... олар ... ... ... ... ені 1 м және тереңдігі 0,7 - 0,8 м. Ал жолдардың арақашықтығы 3 - 5 м болу керек.
Көшеттерді ... ... ... ... ... қабатын толтыратын, қатарларда отырғызудың жиілетілген тәсілін қолданады. Отырғызылған өсімдіктердің қатар аралығы топырақтарды өңдеу үшін, қалқалық құрылыстары бар механизмдер ... м ені бар ... ағаш ... бір ... отырғызады, ал ені 6 - 8 м болса екі ... ... ... ... ... ... қоспаларын егу немесе бұталармен отырғызу керек.
Қабылданған шараларға ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыстар көлемі бекітіледі, органикалық және минералды тыңайтқыштар қажеттілігі, ... және ... ... қажеттіліктері анықталады.
Бұзылған жерлерді ауыл шаруашылық игерілуіне сәйкес келетін және тәжірибеде кең таралғаны орман шаруашылық ... Бұл ... ... ... ... жағдайы жоғары эффективті ауыл шаруашылығын жүргізуге жарамсыз, және де тұрғындардың үлкен тығыздығында, қоршаған ... ... ... етілетін аудандарда көбірек қолданылады. Ормандық игеруге рельефі ауыл шаруашылығы рекультивация талаптарына жауап бермейтін бұзылған жерлердің учаскелері ... ... ... бұзылған жерлерді толық тегістеуді талап етпейді. Бөліктік жоспарлау жеткілікті отвалдардың адырларының төбелерін ... ... ... ... емес ... қалыптасқан, жәнеде еңістерді тегістеу 10 - 120 ... ... ... ... ... және 4 - 60 дейін құмды жыныстар басым болғанда. Грунттардың аудандардағы құрамы, орман егу үшін ... ... ... нқабат (1,5 - 2 м) шегіде ағаштар мен бұталар өсу үшін қолайлы агрохимиялық және физикалық - ... ... ... ... ... ... (0,4 - 0,5 м) ірі (0,3 м ... орманшаруашылық жұмыстарына кедергі келтіретін жартас жыныстары болмау керек.
Терасса жанындағы эрозияны тоқтату үшін ... ... 1,5 - 20 тең ... ... террасаның жағына қарай болу керек. Терассаның белгілерінің максималды айырмашылығы, үлкен ағаштардың крондарының сәйкес келу ... ... - 5-6 м. ... ... адырлардың төбелері ғана кесіледі және ені 8 - 10 м дейін ... ... ... 4 м кем ... ... ... ... - 100 м
Терассының ені - 5м
Карьердің ұзындығы - 200 м
Карьердің ені - 25 м ... түбі мен ... ... ... ... ... ағаш саны:
ағаш
Екі жұмысшы бір шұңқырды 20 мин қазады, сондықтан 8 ... 20 мин 4 ... ...
7 ... ... - 21 рет
8 жұмысшы - 84 рет
Қазылған ҚТҚ көлемі:
V=0.8*N
0,8*220=176м
176/12,6=14 жүріс
Бір ағаш ... - ... ТҚҚ ... ҚТҚ ... ... ... ТҚҚ үйіндісіне дейінгі арақашықтық:
ТҚҚ=550 м
T=37
2.6 Сызбалар құрамы
Сызбалар құрамы әрбір ... үшін оның ... ... ... ... ... ... және факторларға тәуелді бөлінеді. Қарапайым учаскелер үшін кейбір сызбалар біріктірілуі болуы мүмкін.
Бұзылған ... ... ... ... ... ... құрамы мен мазмұны:
* Бұзылған жерлердің жоспары;
* Топырақтық - грунттық карта;
* Рекультивацияның техникалық кезеңінің жоспары;
* Рекультивацияның ... ... ... Жерл ... ... ... және ... көлденең қималары;
* Бұзылған жерлердің рекультивациясының күнтізбелік жоспары;
* Рекультивацияның биологиялық процесінің жоспары;
* Жобаны жергілікті жерге көшіру сызбасы.
Бұзылған жерлердің жоспары 1:500 - 1:5000 ... ... ... сызбаның жүктемесі және оның рәсімделуі нұсқаулар мен топографиялық іздестірулер бойынша нұсқаулықтар талаптарына толық жауап беру ... ... ... ... ... фундаменттік және қабырғалық қалдықтардың биіктігі, олардың ені, электрмен қамсыздандыру және байланыс сызықтары, олардың сипаттамаларымен (бағандардың материалдары және басқа), су ... ... ... ... қарай және ең терең нүкте; шахталық құдықтар ... ... ... ... ... ... ... жоспарында жобаға қатысты сызбалар тізімі, және де ескертулер. Сонымен қоса, қимамен рекультивация учаскелерінің орналасуының ситуациялық жоспары ... ... 1:10000, 1:25000, 1:50000. ... ... ... жері және ... беріледі, рекультивацияға жататын, және де жергілікті жердің қоршаған ситуациясы.
Топырақтық - ... ... ... 1:2000 - 1:5000. ... немесе бұзылған учаскенің топографиялық түсірісінің планында құрылады. Онда топырақтық кескіндер мен олардың нөмірлері, топырақ әртүрліліктерінің шекаралары мен индекстері, ... ... тән ... ... ... ... ... шартты бояу және топырақ, грунттардың индексі, олардың атауы, ауданы, механикалық құрамы және топырақ құраушы жыныстар, жарамдылық тобы көрсетіледі.
Топырақтың құнарлы ... және ... - ... жыныстарының картограммасы, бұзылмаған топырақтарды масштабы 1:2000 - 1:5000 топографиялық негізде орындалады. ... ... және ... - құнарлы жыныстардың қуаттылығы физикалық-химиялық қасиеттерге тәуелді топырақтың әртүрлі контурлары бойынша көрсетіледі. Жұмыстар ... ... және ... ... онда: шартты бояу және топырақтар мен грунттардың индексі, аудан және жобалық шешімдер, топырақтар мен ... ... ... ... ... ... техникалық кезеңінің жоспары. Топографиялық негізде сәйкес масштабта өңделеді. Онда ситуация мен рельефтің барлық элементтері, және де ... ... ... ... қабатың жоспарлауы бойынша, жер массаларының орын ауыстыруы қай бағыта екенін ... ... ... және жер ... ... ... орын ... борттарды, топырақтың құнарлы қабаты мен грунттарды жинақтау үшін ... ... ... ... шекаралары мен зоналары және басқа рекультивацияның техникалық кезеңінің жобалық шешімдері көрсетіледі. Сызбада оны рәсімдеу үшін қажетті шартты белгілер мен ... ... ... ... ... ... (жобалық) белгілерді анықтау және жер жұмыстарының көлемін есептеу мақсатымен құрылады. Горизонталь масштаб техникалық ... ... ... ... ... ... ... вертикаль масштаб 2-10 есе горизонтальдықтан ірі.
Профильдерде қара қызыл және жұмыстық белгілер, көлбеуліктер ... ... ... ... күрделілігіне байланысты, яғни планның масштабына қарай 10 - н 100 м. дейін болуы мүмкін. Рекультивацияланған ... ... ... ... ... ... және ... бірдей арақашықтықта орналасу керек. Әрбір учаске үшін профильдер жүйесі өз бетінше сегментацияға иеленеді.
Рекультивацияның үйінді, перспективті емес елді ... ... ... ... жұмыс жобаларын өңдеуде.
Бұзылған жерлер болып адамның өндірістік іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... рельефтің пайда болуы, топырақ және өсімдік қабатының, гидрологиялық режимнің ... ... ... ... зиян ... барлық жер санаттары саналады. Олар, көбінесе, шекаралас территорияның топырақ, су, ауаның ластану көзі болып, ... ... өмір ... ... жалпы түрін нашарлатады (карьер және т.с.с.). Автожолдарды салу, ғимараттар тұрғызу үлкен бұзушылықтарды алып келеді. Оларды халық шаруашылығы аймағында қолдану мен ... ... зиян ... жою мақсатымен бұзылған жерлердің рекультивациясы бойынша жұмыстар жүргізіледі. ... ... - ... ... ... өнімділігі мен халық шаруашылық құндылығын қалпына келтіруге, сондай-ақ қоршаған орта шарттарын жақсартуға бағытталған инженерлі-техникалық, мелиоративті, агротехникалық, гидротехникалық және басқа да ... ... ... ... ... ... 1 ... - жұмыстық жоба, ал одан үлкендеу және күрделі объектілерге 2 кезеңде - жоба және ... ... ... жүргізіледі.
Бұл жағдайда, жобалау құрылыс салудың технико-экономикалық негізделу немесе техникалық-экономикалық ... ... ... ... ... асырылады. Мұндағы технико-экономикалық негізделу және техникалық-экономикалық есептерде бекітілген, мердігерлік кәсіпорынмен ... ... ... құн ... мен ... салуда сол бағадан аспау керек.
Жер шаруашылығы мен мал шаруашылығы дамыған бұзылған жерлер территорисындағы жерлердің рекультивациясы ауыл шаруашылығында қолдану үшін ... ... Қала ... ... ... пункттеріндегі бұзылған жерлерде жасыл желек өсіру, демалу зоналарын, түрлі объектілерді салу үшін дайындалады.
Рекультивациялық ... ... мен ... ... бір ... рекультивация бағытына келісіліп таңдалады. Тапсырмада рекультивация жүргізу шарттары мен ... ... ... ... ... ... қолданудың негізгі бағыттары:
* ауыл шарушылық, егер қайта қалпына келтірілген жерлерде ауыл шаруашылық алаптары ... ... ... ... ... ... ... егер қайта келтірілген жерлерде түрлі орман екпелері құрылса (топырақ қорғау, ... ... ... ... төмен учаскелерде балық өсіру су аймағы құрылса;
* су шаруашылығы, әртүрлі мақсаттағы төмен рельефте су қоймалары құрылса;
* рекреациялық, бұзылған ... ... ... құрылса;
* санитарлы-гигиеналық, қоршаған ортаға зиян келтіретін, рекультивациясы халық шаруашылығына қолдануға тиімсіз бұзылған жерлердің биологиялық және техникалық консервациясы қарастырылса;
* құрылыстық, бұзылған ... ... және ... құрылыстар салуға ыңғайландыру.
Жерлерді қолдану бағытына байланысты олардың рекультивациясына байланысты әртүрлі талаптар қойылады.
Бұзылған жерлерді қалпына келтіру мен игеру қошаған ... зиян ... жою, ... ... өмір ... ... ... эстетикалық құндылықтарын көтеруге бағытталуы керек.
Жерлерді рекультивациялау бұзылған жерлердің қоршаған орта компоненттеріне: атмосфераға, беттік және грунттық суларға, ... мен ... ... пен ... дүниесіне әсерін төмендетіп, адам денсаулығына жақсы әсер етіп, экологиялық зиянды жоюға ықпал ... [22]. ... ... ... ... ... ... жоспарының масштабында жүргізіледі. Мұны жүргізу әдістемесі мен жер жұмысының есептелуі қолда бар нұсқамаларда көрсетілген.
Өңір және ... ... ... 1: 200, 1: 500 ... ... және карьерлер, өңір және кемер терассалауы кезінде, үйінділердің баурайлары, карьер өңірінің тегістелуі кезіндегі жер ... ... ... ... ... ... ... қызыл және қара белгілерді ескере отырып өңірлердің аса сипаттамалық ... ... ... ... ... ... еркін алынады, бірақ бір - бірінен 100 м-ден алыс емес. Жұмыстар көлемі есептеу нәтижелері кесім және ... ... жеке ... ... Бұзылған жерлердің рекультивациясының күнтізбелік жоспары 1:500 - 1:5000 масштабында құрылады. Рекультивациясының күнтізбелік жоспарлары жұмыстардың технологиясын, үйінді жасау ... және ... ... ... ... тапсырмалар ескеруімен жасалуы тиіс.
Жоспарларда қарастырылады:
* рекультивациялық жұмыстарының аяқталу және ... ... ... ... ... ... ... жүргізуінің реттілігі;
* рекультивацияның жылдық минималды көлемінің өзгеруі;
* рекультивацияға жататын өңделген жерлерден рекультивацияланатын ... ... ... ... күнтізбелік жоспарын құру үшін кен орын бойынша көлденең қималарды, жер жұмыстарының көлемін есептеу кестелерін, карьер өнімділігін анықтау бойынша ... және ... ... ... шығуы жөніндегі мәліметтерді қолданылады. Бір жылға дейінгі мерзімдегі рекультивацияның объектілері үшін күнтізбелік жоспар құрылмайды.
Күнтізбелік жоспар ... 5 жыл үшін әр жыл ... ... ... ... - бесжылдықтар бойынша, қосымша күнтізбелік ... ... ... жұмыс түрлері көрсетіледі:
* топырақтың құнарлы қабатының алынуы және бұзылған жерлерден потенциалды - құнарлы жыныстардың ... ... ... ... бұзылған беттің жоспарлануы;
* өңір және баурайлардың тегістелуі;
* мелиоративті шаралар;
* дайындық бетінің ... ... ... ... потенциалды құнарлы жыныстармен қапталуы;
* дренажды торлар мен кіру ... ... ... ... ... техникалық кезеңнің жоспары масштабында жүргізіледі. Сызбада учаскенің жобалық беті, сонымен қатар рекультивацияның биологиялық кезеңінің ... ... ... ... ... горизонтальдармен белгіленеді. Бұзылмаған аумаққа жататын жерлер горизонтальдармен батып ... болу ... ... ... және ... түбі (үйінді беті) бойынша жасалған еңісті сипаттайтын белгілер беріледі.
Әр телімге топырақ (жыныс) қабат бетінің сапасына, еңістерге және рекультивация ... ... ... ... тобы ... ... рекультивацияның биологиялық кезеңі бойынша есепті - технологиялық шаралар картасы ... ... ... ... шартты белгілермен рекультивацияның биологиялық кезеңінің бағыттары бойынша белгіленеді. Сызба шартты белгілермен толықтырылады. Керек жағдайда кесте келтіріледі. Мұнда ... ... ... ... ... және ... ... аяқталу жылы мен ауданы көрсетіледі.
Жобаны жерге тасымалдау сызбасы. Жерге ... ... ... және ... - ... жыныстардың алып қою учаскелерінің шекаралары, баурайларды тегістелуі аумақтарының ... ... ... ... қабатын түсіру, көлденең және жобалық қималар сызықтары, квадраттар торы, егер бұл ... ... ... ... ... тасымалданады.
Жұмыстық сызба жобалық жоспар көшірмесінде тұрғызылады. Мұнда жобалық телімдердің шекаралары, тірек пункттері (реперлер, түсіріс нүктелер т.б) жерде құруға қажет сызықтық және ... ... ... ... ... үшін ... басқа да геодезиялық мәліметтер көрсетіледі. Жұмыстық сызбадағы түзу ... ... ... ... ... сызықтарының қасында жазылады. Жобалық шекараларды тасымалдау үшін қолданылатын теодолиттік жүрістер мүмкіндігінше тегіс ... ... ... үйінділерді т.б өтіп орналастыру керек.
Геодезиялық мәліметтердің жиынтығы жобалық шекараларды жерге тасымалдау әдісіне тәуелді.
Бұзылған жерлердің рекультивациясының жұмыстық жобаларында келесі құжаттар болу ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері;
* технологиялық және инженерлік шешімдердің негізделуі бар түсіндірме хат, сонымен қатар жұмыс көлемін анықтаудағы есептеулер;
* ... ... ... ... ... ... ... учаскелерінің зерттеу актісінің көшірмесі, жобалауға тапсырма, жобаны құру үшін бастапқы мәліметтер, жобалық шешімдерді келісу құжаттары, хаттар т.б қоса ... ... ... ... жобалары құрылымы бойынша 3 томнан тұру керек:
* Том. Рекультивацияның техникалық және биологиялық кезеңі. Сызбалар.
* Том. Сметалық ... Том. ... ... ... әр түрі жеке ... рәсімделуі мүмкін).
Жобалардың жүзеге асырылуына авторлық бақылау жобалау ұйымдары үшін бекітілген тәртіпте жүргізіледі [23].
3 ГАЗ ҚҰБЫРЫ ТРАССАСЫНЫҢ ... - ... ЖӘНЕ ... ЖАҒДАЙЛАРЫ
3.1 Объектінің орналасқан жерінің табиғи сипаттамасы
Қазақстан - Қытай газ құбырының ... ... ... ... ... ... үш ... - геологиялық аймақтармен Шу ойпатымен, Шу - Іле ... және Іле ... ... ... ... - литологиялық құрылымында 2 классты топырақ қатысады:
* Табиғи жартасты топырақ классы, қатты құрылымдық байланысты жартасты ... ... ... топырақ, су - коллоидты және механикалық құрылымдық класстар байланысты және байланыссыз топырақтар. Шу ... ... ... ... ... жер асты сулары төрттік шөгінділердің топырақтық суларымен мен неогендік шөгінділердің жер асты суларымен ұсынылған.
Төрттік аллювиалды шөгінділерінің ... ... Шу ... ... ірі құм - галечникті шөгінділермен, құмдармен және сирек ... ... ... және ... ... орналасу тереңдігі 0,1 м - ден 8,5 м - ге дейін. Су ... ... кең ... су ... ... ... құрамынан және 2 - 4 м төмендеу кезінен 0,5 - 2, ... ... ... ... минералдануы ала түсті және 1 г/л ден 3 г/л ге дейін құбылады. Сулар химиялық құрамына ... ... ... ... және ... ... ... басым.
Неогенді шөгінділердің жер асты сулары негізінде галечникті және құмды, сирек ... ... ... ... шөгінділердің қуаттылығы шаю деңгейіне қарай әртектес болып ... Шу ... ... бөлігінде ол 285 м. жетеді, ал солтүстік батыс бөлігінде 30 - 38 м.
Орналасу жағдайы бойынша су арынды. Жыныстардың су ... ... ... 2 - 4 м. ... төмендеген кезде ұңғыма дебиттері 2,5 - 6,3 л/сек. құрайды.
Кешеннің жер асты ... ... ... ... ... жалпы минералдануы 1,2 - 1,8 г/л және 2г/л ... ... ... ... ... хлоридті-сульфатты, кальцийлі-натрийлық болып келеді.
Әр түрлі жастағы интрузиялармен бөлінген, палеозой мен докембрия эффузивті - тұнбалық жыныстарының кешенімен салынған тектоникалық - ... ұсақ ... даму ... Шу - Іле ... жер асты ... БААААР
суларының құрылуы, тұнбалық, эффузиялық және интрузивті жыныстарда ашық ... ... бар ... ... ... Бұл ... ... олардың жырақтылығына, өлшемдері мен толықтырудың мінездемесіне байланысты. Әдетте, ашық сызаттылық аймақтарына жер асты ... ... қоры ... ... ойпатының жұмақ төрттік шөгінділерінде келесі су жиектері мен ... ... ... су ... - заманауи аллювиалды шөгінділері алқаптар, жоғарғы алқаптар және Іле өзенінің алқап үсті террасасы және оның салаларына жайылған.
Іле ... ... ... ... ... ... және ірі құм және ... әртектес құмдармен, құмадармен галечниктардың линзасымен құмайттар да кездеседі. ... ... ... ... ... кең ... 0,01 ден 9 - 11 ... құбылады.
Орта-жоғарғы төрттік аллювиалды-проллювиалды шөгінділердің су кешені ең кең таралған және өзен аралық бассейн шөгінділеріне ... ... ... ... және топырақты сулар кең дамыған. Олар сулармен тығыз гидравликалық байланыс және жоғарғы мен ... су ... ... ... қоректену тау етегі шлейфі жағынан жер асты суларының құйылулары ... іске ... ... етегі жазықтарында гидрогеологиялық қиықтардың екі түрі анық көрінеді: өзен аралық және өзен жағалауы.
Өзен аралық түр галечтық ... мен ... ... ... ... және ... ... мінезделеді.
Өзенаралық телімдерде топырақтық сулар, 15 - 25 м. мен одан да ... ... ... Жеке ... ... ... ғана ... одан да терең жерлерде 16 - 70 м. арынды сулар аста көлбей жатады. Су алаптарының қуаты 5 - 40 м ... ... ... ... ... ... 0,5 тен 5 г/л, ... тұзды болып келеді. Ұңғыма дебиттері өзі құйылатын жерде 3,5 - 25 ... ... ... ... ... ... ірі ... материалдармен мінезделеді. Осы жерлердегі су жыныстары жалпы ... 70 - 75 ... ... ... ... сулар 5 - 15 м тереңдікте орналасады, шеткі аймақтардың конустары 0,5 - 1,0 м. тереңдікте ... ... су тұщы ... ... ... ... 5 м тереңдікте 1 - 5 л/сек.
Кешеннің ағынды сулары 10 - 25 м-ден 130 м. тереңдіктерде орналасады. ... мен ... ... ... сулы болып келеді. Сулы кеңістіктер қуаты 2 ден 25 м дейін, кейде 55 м 125 м ... ... ... ... ... Ұңғымалардың дебиттері өзіндік төгілулерде 50 л/сек . ... ... 1,5 - 3,5 ... ... жоғарғы төрттік және аллювиалды төрттік сулы алап заманауи эололдық шөгінділер дараланған массивтерде және эололдық құмадарда орналасқан. Қаскелен өзенінің ... ... сол жақ ... ... Әрі ... ұсақ ... құмды массивтер Шелек пен Шарын өзендерінің дельталарында ... ... ... ең кең массивтері Хоргос өзенінің төменгі ағынында орналасқан. Бұл құмдар батысқа қарай Өсек өзеніне дейін, Қытай шекарасынан шығысқа қарай бет ... ... және ... ... арасында айыратын су тіреуіштерінің жоқ болуына байланысты, оларға біркелкі топырақтық сулардың сулы кеңістігімен гидравликалық ... ... суы бар ... ... 1 ден 25 м - ге дейін ұсақ және шаң тәріздес құмдармен ... ... ... ... әр түрлі: атыз аралық төмендеулерде 1 - 4 м.; дөңестер мен атыздар 15 - 20 м. Ұңғымалар дебиттері 0,1 ден 1,6 ... ... ... 0,5 - 5,7 м. ... [24].
3.2 ... жамылғысы
Далалық зерттеулер қорытындысында және инфрақұрылым нысандарында материалдарды келесі камеральді ... ... ... ... ... ... облысы аумағында
Топырақ шифрлары:
1105 - кәдімгі ашық талшын орта қуатты
12+661272 - ... ... сұр ... кәдімгі солтүстік тереңсортаңды 30-50 пайызды сұр топырақпен кешенде
1278 - ... ... ... кәдімгі сұр топырақ
1323 - солтүстік ортаскелетті толық дамымаған ашық сұр топырақ
1670 - кәдімгі ... ... ... ... - ... ... жайылымды шабындық
1718+1729 - кешенді атыз-дөңесті құмдармен 30-40 пайызды бекітілген тақырлы сортаң
1724+718 - ... ... ... 30-50 ... ... солончактар
1724-729 - атызды - ... ... 10-30 ... ... ... ... ... - атызды-дөңесті бекітілген құмдар
Кәдімгі ашық талшын орта қуатты рельеф бойынша бұл жерлер тау етектері жазықтықтарына, ... ... ... ... ... ... ... сол сияқты бәсең толқынды тау аралық кеңістіктерге де теңестірілген. ... ... ... ... №21 ... станциясы №21 катодтық қорғаныспен және Алматы облысы Талғар ауданындағы №24 контур, №13 ... ... ... мен №28 ... №21 ... алаңымен анықталған. Гумус кеңістігінің қуаттылығы А+В сипатталған ... 35 - 45 см, А ... 16 см. Ашық ... ... жоғарғы кеңістігінде гумус құрамы орташа есеппен 2 пайыз, 1,3 - 2,6 пайызда құбылады және В ... 1,4 ... 1,3 - 2,1 ... ... ... В ... ... көлемі үлкен емес - 17,2 мг.экв/100 г топыраққа. Сіңірген катионда ішінде алдыңғы ... ... (70 ... ... құрамдас магний. Натрий көбінесе жалпы сіңірудің 3 пайызынан аспайды. Тез еритін тұздар 150 см қалыңдығында жоқ ... В1 ... көп ... ... ... оның орташа көлемі 2 пайыздан 4 пайызға дейін В2 кеңістігіне жетеді.
Жер механикалық құрамы бойынша орта балшықты және ... ... ... ... Орта ... топырақ әлсіз скелетті болып келеді, өйткені жердің жоғарғы қабатында 3 мм жоғары 10 ... ... ... ... ... ... кезде алынуға, сақталуға жатады және биологиялық қайта ... ... үшін ...
Орташа балшықты орташа қуатты ашық талшын карбонатты топырақ Жамбыл облысы Жуалы ауданында №11 тікұшақ алаңы әлсіз ... 10 - 30 ... ашық ... ... №18 ... бұл жерлер белгіленген. Суреттелетін жерлердің ерекшелігі болып олардың жоғарғы қабаттан қайнап шығуы мен оның ... ... ... ... ... топырақ жоғарғы кеңістіктер карбонаттарды емес түрлерге қарағанда ашық түске ие ... Орта ... ашық ... ... ... А+В ... кеңістіктің қуаты орташа есеппен алғанда 40см, 35 - 45 см. құбылады. А кеңістігіндегі гумустың құрамы 2,1 - 2,3 ... ... В ... 1,3 - 1,6 ... ... В ... ... көлемі 18,9 мг. Экв/100 г. топыраққа, кальций үлесі 70 - 75 пайызға келеді, магний 23 - 30 ... ... ... аз ... ... және ... ... 2 пайызынан аспайды. А кеңістігіндегі көмірқышқылдарың саны 0,7 - 4 ... ... және ... ... 2 ... ... ВС ... және С кеңістігінде бұл көлем максимумға 4 тен 9 пайызға дейін жетеді.
Көрінетін карбонаттар пішіні 20 - 86 см. ... ... ... ... ... барлық профиль бойынша тұщы болып келеді.
Топырақ құрамы сортаңды және ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Жер жамылғысы бұзылған кезде алынуға, сақталуға жатады және биологиялық қайта қалыпқа келтіру үшін қолданылады. ... ... ... ... аз ... ашық ... карбонатты орташа балшықты аз қуатты ашық талшын карбонатты топырақтар Жамбыл облысы Қордай ауданының шекарасында №19 контурда ... № 13 ... ... ... ... ... мен ... сіңіргіш заттары бар сипатталатын топырақтар тектес болып келеді, жоғарыда аталған орта қуатты ашық талшын карбонаттылардан гумустық ... ... ... ... Жоғарғы кеңістікте гумустың мөлшері 0,93 - 1,2 пайызға дейін құбылады.
Механикалық құрамы бойынша ... ... ... және ... болып келеді.
Жер жамылғысы бұзылған кезде алынуға, сақталуға ... және ... ... ... ... үшін ... ... балшықты әлсіз шайылған ашық талшын карбонатты топырақтар инфрақұрылым нысандарында таза күйінде ... және ... ... ... ... №11 ... алаңы, №18 контурында орта қуатты ашық талшын карбонатты топырақ ішінде ... ... ... салыстырмалы түрде гумустың аз мөлшеріне ие: А кеңістігінде оның ... 1,5 ... 1,3 тен 1,8 ... ... ... құрайды. В кеңістігінде гумустың мөлшері одан да аз - 1,2 пайыз; В және ВС ... бұл ... ... ...
А ... ... мөлшері шайылмаған тектестерге қарағанда әлдеқайда көп және орташа есеппен 3,0 пайызды 1,2 - 5,0 пайыз құбылып құрайды. Тереңдей түскенде бұл ... 6,0 - 7,0 ... ... ... ... ... ... немесе ВС кеңістіктерінде максимумға жетеді. Карбонаттардың көрінетін пішіндері дақтар, дөгелек, жолақтар түрінде 15 см және төмендеу ... ... 70 см ... емес ... ... ... таксондардан ерекшеленеді.
Топырақтық орта реакциясы барлық пішіні бойынша тұщы болып келеді.
Механикалық құрамы бойынша топырақтар орта балшықты.
Жер жамылғысы бұзылған ... ... ... ... және биологиялық қайта қалыпқа келтіру үшін қолданылады.
Орта және жеңіл балшықты толық дамымаған ашық ... бұл ... ... ... Қордай ауданында №18 тікұшақ алаңы, №22 контурында әлсіз қуатты карбонатты ашық талшын 10 - 30 ... ... А+В1 ... кеңістік қуаты орта сесппен 30 см, 29 - 35 см шегінде құбылады.
А кеңістігінде орташа көлемі 1,2 ... 1,0 - 1,5 ... ... ... ВС ... ... гумустың құрамы азаяды, оның мөлшері 0,5 - 0,7 ... ... ... құрамы бойынша топырақтар орта және жеңіл балшықты.
Жер жамылғысы ... ... ... ... ... және ... қайта қалыпқа келтіру үшін қолданылады.
Қатты скелетті орта ... аз ... ашық ... бұл топырақтар Жамбыл облысы Қордай ауданының аумағында № 17 тікұщақ алаңы, №21 контур облысында анықталған.
А кеңістік қуаты 8 см, В ... ... 10 ... ... гумустың құрамы 1,0 пайызды, В кеңістігінде 0,66 - 0,33 пайызды құрайды.
Пішіні тұщыланбаған.
Скелеттенуіне және гумустық кеңістіктің аз ... ... ... келмейді.
Қарапайым орта балшықты орта қуатты сұр ... ... ... ... контурлармен кездеспейді, №5 катодты қорғаныс станциясы №5 контурда негізгі жамылғыны ұсынады.
А+В гумустық ... ... 30 - 35 см ... ... гумустың құрамы 1,50 - 1,57 пайызды құрайды. ... ... ... ... ... ... - бірте азаяды.
Топырақ балшықты емес. Су сүзіндісі мәліметтері бойынша суреттелетін топырақтар тұздалған, тұз мөлшері барлық ... ... 0,1 ... ...
Механикалық құрамы бойынша топырақ құрамы орта балшықты.
Жер жамылғысы ... ... ... сақталуға жатады және биологиялық қайта қалыпқа келтіру үшін қолданылады.
Қарапайым аз ... орта ... ... ... ... таза ... кездеспейді, негізгі жамылғысы №9 тікұшақ алаңы, №11 контурында негізгі жамылғы болып ұсынылады және топырақ ішінде дақтар ... №5 ... ... ... № 5 ... ... ... гумустық кеңісітіктің қуаты 22 - 26 см. құрайды.
Механикалықт құрамы бойынша топырақтар ауыр балшықты және орта балшықты.
Жер жамылғысы ... ... ... ... ... және ... ... қалыпқа келтіру үшін қолданылады.
Орта шайылған орта балшықты сұр қоңырлы инфрақұрылым нысандарында таза ... ... ... ... ... №9 ... алаңы, №11 контурларында кездеседі. Еңістік және әлсіз бөктерде, дәнді-көп түрлі шөптердің астында қалыптасты.
А кеңістігі ... ... А+В ... ... ... 20 - 25 см ... топырақтардың механикалық құрамы орта балшықты.
Гумус құрамының аз болуына ... ... ... ... ... мен ... келмейді.
Кәдімгі орта және жеңіл балшықты солтүстік жай сұр топырақтар таза күйінде №13 контурында кездеседі, №7 катодты ... ... және № 27 ... ... ... ұсынады, №20 тікұшақ алаңы.
Суреттелетін топырақтар үшін суреттелетін сәйкес белгілердің бірі ... ... ... ... қышқылдан қайнап шығу болып табылады. А кеңістігіндегі гумустың құрамы 0,7 - 1,12 пайызды құрайды. Солтүстік ... сұр ... ... ... ... ... емес - 8 - 15,2 ... г топыраққа. Сіңіру кешені толығымен сілтілік негіздермен қаныққан. Пішіндегі тез ... ... ... 0,1 ... ... ... ... топырақ жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және биологиялық қайта қалпына келтіруге жатады.
Әлсіз ... орта ... ... ... сұр топырақ №14 біркелкі контурмен белгіленген, катодтық қорғаныс №18 станциясы Жамбыл облысының Т.Рысқұлов ауданында ... ... ... 1,0 - 1,1 ... азот 0,05 пайыздан аспайды.
Алынуға жатады, топырақ жамылғысы бұзылған ... ... ... және ... ... қалпына келтіруге жатады.
Тереңсортаңды орта балшықты солтүстік кәдімгі сұр топырақ №27 контурда кәдімгі ... сұр ... ... екінші компоненті түрінде кездеседі, №20 тікұшақ алаңы. Бұл түрлер уытты концентрациясында тұздардың бар ... ... 80 - 150 см. ... ... Жоғарғы А кеңістігінде гумустың құрамы 0,70 - 1,1 пайызды құрайды, ВС кеңістігіне ... 0,6 ... ... ... ... ... ... тасқынды қайнап шығады. Сіңіру көлемі үлкен емес, топырақтың 7 - 12 мг - экв/100 топыраққа. ... ... ... кальциймен, ішінара магниймен, натрийдің ауысу саны 3 пайыздан аспайды, ... одан да көп ... ... ... ... орта балшықты.
Алынуға жатады, топырақ жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және ... ... ... ... жатады.
Қатты сортаңды орта балшықты солтүстік кәдімгі сұр топырақ тұздардың уытты концентрациясы болумен ерекшеленеді, пішіннің 30 - 80 см ... ... ... және ... ... ... Таза ... №23 контурында Алматы облысы Жамбыл ауданының шекарасындағы №12 катодтық қорғаныс станциясында ... А ... ... құрамы 1,1 - 1,16 пайызға тең.
Топырақтың механикалық құрамы орта балшықты.
Алынуға жатады, топырақ жамылғысы ... ... ... ... және биологиялық қайта қалпына келтіруге жатады.
Орта скелетті орта балшықты толық дамымаған кәдімгі солтүстік сұр топырақ инфрақұрылым нысандарында таза ... ... ... болып №10 катодтық қорғаныс станциясының №16 контурында және №16 тікұшақ алаңы №20 ... ... ... ... ... қуаты 25 - 30 см құрайды. А кеңістістігіндегі гумустың құрамы 0,75 - 1,2 ... ... ... ерітіндісінің реакциясы тұзды (8,0 - 8,5 пайыз). Пішін тұздалмаған, тез ерігіш тұздардың құрамы 0,1 пайыздан аспайды.
Механикалық құрамы ... ... орта ... ... байланысты алынуға келмейді.
Орта скелеттенген жеңіл балшықты толық дамымаған солтүстік ашық түсті сұр топырақ ұл топырақтар №25 біркелкі контурларымен ... ... ... ... ауданында №14 катодты қорғаныс станциясы.
Бұл топырақтардың ерекшелігі - гумус кеңістігінің аз қуаттылығы, гумустың төмен ... ... ... ... ... аз ... пішіннің шағылдануы, генетикалық кеңістіктердің қысқа немесе толық емес жиыны.
А кеңістігіндегі гумустың құрамы 0,51 пайызды құрайды. Пішіннің ... 80 см ... ... каронатты, топырақ ерітіндісінің ерітіндісі тұзды. Топырақтар механикалық құрамы бойынша жеңіл балшықты.
Гумус құрамының 1 пайыздан кем болуы мен ... ... ... ... немесе биологиялық қайта қалпына келтіруге келмейді.
Кәдімгі ауыр және жеңіл балшықты оңтүстік сұр топырақтар бұл ... таза ... №3 және №4 ... белгіленген, №4 катодтық қорғаныс станциясы оңтүстік кәдімгі сортаңды сұр топырақтармен негізгі жамылғыны кешенді ұсынады.
Топырақ тәріздес жыныстар болып ... ... ... ... етеді.
А+В кеңістігінде гумустық қуат 33 - 35 см құрайды. 0,50 см ... ... ... -0,7 - 1,0 ... ... ... ... 8,0 - 13,0 мг - экв/100 топыраққа және ... ... ... ... азая ... ... натрий құрамы аз (0,7 - 1,04 пайыз). Топырақ ерітіндісінің реакциясы тұзды.
Механикалық құрамы бойынша ауыр және ... ... ... ... ... ... жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және биологиялық қайта қалпына келтіруге жатады.
Әлсіз сортаңды орта балшықты кәдімгі солтүстік шабынды - сұр ... таза ... №19 ... ... ... облысы Т. Рысқұлов атындағы ауданындағы №13 тікұшақ алаңы.
Уытты концентрацияларда 80 - 150 см. ... тез ... ... ... ... ... деңгейі әлсіз.
А+В кеңістігіндегі гумус қуаттылығы 30 - 40 см ... А ... ... ... 1,0 - 1,2 ... тең. ... құрамы бойынша топырақтар орта балшықты.
Алынуға жатады, топырақ жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және биологиялық ... ... ... ... ... ауыр ... кәдімгі солтүстік шабынды - сұр топырақтар
Бұл топырақтар түрі таза күйінде кездеспейді, негізгі ... №15 ... ... ... ... ... №9 катодты станциясында кездеседі.
0 - 30 см қабатында суға еритін тұздар уытты ... бар ... ... ... ... деңгейде байқалады. Тұздану түрі хлоридті-сульфатты және сульфатты. Тотығу дақтарының іздері метрлік қабатта кездеседі. А кеңістігінің жоғарғы қабатында ... ... 1,2 - 1,8 ... ... ... ... ... емес 13,5 мг - экв/100 г топыраққа. Сіңіру кешені тұзды топырақ катиондарымен, негізінде кальциймен магниймен, сіңірген ... ... 3,0 - 10,1 ... яғни ... әр ... ... көрсетіледі. Топырақ ерітіндісінің реакциясы тұзды.
Механикалық құрамы ... ауыр ... ... жатады, топырақ жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және биологиялық қайта қалпына келтіруге жатады.
Ауыр балшықты орта ... ... ... сұр ... бұл ... ... инфрақұрылым нысандарында кездеспейді, №9 катодтық қорғаныс станциясы, №15 ... ... ... сұр ... ... әлсіз сортаңды жерлерде дақтар түрінде кезігеді. А+В кеңістіктеріндегі ... ... 30 - 40 см ... А кеңістігіндегі гумустың құрамы 1,2 - 2,8 пайызға тең. Су ... ... ... ... орта деңгейі 0 - 30 см қабатында ... ... түрі ... және ... - ...
Алынуға жатады, топырақ жамылғысы бұзылған кезде сақталуға жатады және биологиялық қайта қалпына келтіруге ... ... ... құмды алқапты сұр топырақтар таза күйінде №31 контурларында кездеседі, №25 тікұшақ алаңы. Бұл жерлердің пішіні орташа 35 см гумустық ... ... ... ... ... карбонаттылығы мен қабаттылығымен, орташа немесе жоғарғы қабатта тез ерігіш ... бар ... орта ... ... пішіндері болуы мүмкін. А кеңістігінде гумустың құрамы орта ... 1,6 ... ... Тұз ... ... ... ... байқалады.
Тұздануы мен құмды механикалық құрамына байланысты алынуға жатпайды. ... ... орта ... ашық ... ... сұр топырақтар таза күйінде №9 контурында анықталған. №5 тікұшақ алаңы. Тұздануы 0 - 30 см қабатында ... ... А+В ... ... қуаттылық 30 - 35 см құрайды. А кеңістігіндегі гумустың құрамы 1,2 - 1,4 ... ... ... ... ... ... орта балшықты.
Тұздану деңгейіне қарай алынуға жатпайды. Жайылымды тұздалған орта балшықты сұр алқапты топырақтар
№29 ... ... №23 ... ... ... ... ... ауданында белгіленген.
Топырақ құрайтын жыныстар әр түрлі механикалық құрамнан тұратын ... ... ... ... ... 1,2 ден 3 - 5 м-ге ... ... орналасқан.
А+В кеңістіктеріндегі сұр жайлымдық тұздалған топырақтар гумустық қуаттылығы 30 - 40 см құрайды. Суреттелетін топырақтар анық байқалатын пішіннің ... ... кей ... ... ... де кездеседі. Тоттыққан дақтар, әсіресе көптеп төменгі бөлігінде барлық пішіндерінде кездеседі.
А кеңістігінде гумустың құрамы 1,2 - 1,6 ... ... ... ... ... топырақтар орта балшықты.
Тұздалу деңгейі бойынша алынуға келмейді. Тақыр түрлі тұздалған жеңіл балшықты суреттелетін топырақтар таза ... ... ... ... ... жамылғысы №30 контурында №24 тікұшақ алаңында ұсынылады және дақтар түрінде №26 контурында ... ... ... ... №15 ... қорғаныс станциясында ұсынылады.
Тақыр түрлі тұздалған топырақтар аз гумустың 1,03 - 1,21 пайызын құрайды. ... ... ... әр қилы ... ... ... ... сулар кезінде топырақтардың тұздануы ежелгі аллювий қабатының тұздалуымен байланысты. Топырақтық сіңіру кешені негізінде сіңірілген кальциймен қанықтырылған. рН көлемі тұзды ... ... Суды ... ... тақыр түрлі топырақтардың пішінінің тұздалуына көрсетеді. Тұздану түрі хлоридті-сульфатты.
Жайылымды жеңіл балшықты сортаң топырақтар ... ... ... ... ... ... Таза ... кездеспейді, №26 контуры, №15 катодтық қорғаныс станциясында негізгі жамылғысын ұсынады. Минералданған ... ... ... ... (1,5 - 2 м) және бұл ... құрылуы осы топырақтардың тұздылығы мен жайылымдығы негізгі жағдай жасаған. Топырақ түзейтін жыныстарға ... ... ... еткен.
Гумустың құрамы жоғарғы кеңістікте 2,51 пайызды құрайды. Суды сіңіру мәліметтері бойынша тұздар сомасы уақытты ... 0 - 30 см 1,933 ... ... ... өте ұлкен тұздылыққа сәйкес келеді.
Топырақты жерлердің тұздалуына орай алынуға ... ... ... - ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы Шардары ауданында (Қызылқұм құмадары) және Алматы облысы Панфилов ауданында (Қарақұм құмдары) белгіленген. Таза күйінде №32 ... №25 ... ... және №3 ... қорғаныс станциясында кездеседі және № 10 контурдың, № 6 тікұшақ алаңында негігі жамылғы ... ... ... ... №30 ... №24 тікұшақ алаңында дақтар түрінде кездеседі. Олар негізінде ... ... ... ... ... ... қорытындысында пайда болған.
Атызды - дөңесті құмдардың рельефтері үшін биіктігі 1,0 ден 3 - 7 м ... ... мен ... алма ... ... ... ... пішіндері әлсіз дифференцияланған, ал гумустық кеңісітіктің бөлінуі қиындатылған. Құмдар үлпілдек құрылымымен және ... ... жоқ ... ... ... гумусталған, жоғарғы кеңістіктердегі гумустың құрамы 0,2 - 0,4 пайызға тең, қоректенетін заттардың қоры шамалы. Карбонаттардың құрамы бойынша бұл ... әр ... ... ... қорланған құмдар кеңінен тараған. Атызды- дөңесті құмдар көп жағдайда айтарлықтай тұздар ... бай ... ... ... ... 1 метр ... гипстің жиналуы байқалады. Дөңестердің төбелерінде гумустың құрамы мен карбонат құрамы төмендеу жерлеріне қарағанда аз ... ... ... аз ... және ... құрамының аз болуына байланысты алуға келмейді.
Жартылай бекітілген атызды-дөңесті құмдар бұл топырақтар №1 контурдың №1, №2 ... ... ... №2, №6 ... ... станциясы, №1, №7 тікұшақ алаңдары, №2, №8 тікұшақ алаңдары, №4 тікұшақ алаңдарында негізгі жамылғымен ұсынылған және ... ... №10 ... №6 ... алаңында кезігеді.
Рельеф үшін дөңестер мен атыздардың алмасуы 1 - 3 м - ден 3 - 5 м-ге ... ... және ... ... Олар аз ... ... ... үлпілдек, әдетте олар тұздалмаған.
Жартылай бекітілген құмдар аумақ бөлігіне бекітіледі, біркелкі болмайды.
Гумус құрамының аздығына және механикалық құрылымына байланысты ... ... ... ... ... нысандарында таза күйінде кездеспейді. Дақтар түрінде №1,2,6,7,8 контурларының, №1,2,4 және 10 катодтық қорғаныс станциясында ... ... ... ... ... Жоғарғы қабаты үнемі желдермен есіледі. Топырақтық пішін ... ... ... ... ... ... ... бойынша және шұрайлық қабаттың жоқ болуына байланысты ... ... және әрі ... ... ... ... келтіру үшін жарамдылық топтары бойынша топырақты жерлердің мінездемесі
МемСТ 17.5.3.06 - 85 (жер жұмыстары өндіріс кезінде жердің ... ... алу ... ... ... ... 17.5.1.03 - 86 (жерлерді биологиялық қайта қалпына ... үшін аршу және ... ... ... сәйкес және нұсқамалық - әдістемелік құжаттар, газ құбыры трассасы бойынша инфрақұрылым телімдеріне барлық топырақты жерлер алыну және әрі қарай биологиялық ... ... ... ... ... топ ... . ... қосады: кәдімгі ашық талшын орта қуатты, орта және ... ... ... ... 10 - 30 ... ашық ... ... орта қуатты, орта балшықты карбонатты ашық талшын; әлсіз скелетті, орта балшықты аз қуатты ашық талшын ... ... ... 10-30 ... ашық ... ... ... дамымаған орта және жеңіл балшықты ашық талшын; кәдімгі әлсәз шайылған 10 - 30 пайызды сұр қоңырмен кәдімгі орта ... орта ... сұр ... ... сортаңды қатты балшықты кәдімгі солтүстік сұр топырақтар; 30 - 50 пайызды тереңсортаңды кәдімгі солтүстік сұр ... ... ... ... балшықты сұр топырақтар; 10 - 30 пайызға кәдімгі оңтүстік шайылған сұр ... ... ... ауыл балшықты сұр топырақтар; солтүстік орта балшықты әлсіз сортаңды ... ... 10 - 30 ... ... орта ... ... сұр топырақтармен кәдімгі солтүстік әлсіз сортаңды ауыр балшықты жайылымды сұр топырақтар;
Топтар топырағының гумустың кеңістігінің қуаттылығы 25 - 45 см ... ... ... 0,7 - 2,3 ... құрайды.
Механикалық құрамы бойынша топырақтар ауыр балшықты, орта ... және ... ... Ұсынылатын алынатын шұрайлы қабатының қуаты әрі қарай қолданумен 20 - 40 см. Барлық аудандық жабайы шөптерге аз мөлшерде минералды және ... ... ... ... ... топ ... келмейді) Бұл топқа жатады: аз дамыған қатты скелеттенген орта балшықты ашық талшын; 10 - 30 ... орта ... орта ... сұр ... ... аз шайылған сұр қоңырлы; 10 - 30 пайызды кәдімгі солтүстік аз ... сұр ... ... толық дамымаған орта скелетті орта балшықты кәдімгі сұр топырақ; ашық солтүстік толық дамымаған орта скелетті жеңіл балшықты сұр ... ашық ... ... орта ... ... сұр ... 30 - 50 ... бекітілген атызды-дөңесті құмдармен тақыр түрлі тұздалған жеңіл балшықты [26].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жер әр түрлі ауыл шаруашылық емес мақсаттарда пайдаланылғанда оның ең құнды құнарлы ... ... ... ... жер - ... ... іс - ... салдарынан шаруашылық құндылығын жоғалтқан немесе топырақ қабаты мен өсімдік жамылғысының бұзылуына байланысты қоршаған ортаға кері әсерін тигізетін жер учаскелері. Жер ... 65 ... жер ... мен жер ... ... ... жерді су және жел эрозиясынан, ауыл шаруашылық жерлерін зиянкестерден қорғауды, жердің бұзылуына байланысты ... ... ... ... ... қабатын алуды және пайдалануды жүзеге асырады делінген. Осымен қатар 140 бап бойынша бұзылған жерді рекультивациялауға ... ... ... ... ... ... маңындағы бау - бақшалық шаруа қожалығының территориясында карьер қазу есебінен бұзылған жерлерде 15 күн мөлшерінде 2 ... ... ... ... жүргіздік. Рекультивация жұмыстарын жүргізу үшін 8 жұмысшы қажет болды. Бұл жер учаскесі кейіннен әр түрлі мақсатта пайдалануы ... яғни ... ... ... бұл ... 20 алма және ... жеміс ағаштары отырғызылды.
Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру, соның нәтижесінде халықтың тұрмысын, әл - ауқатын жақсарту өндірістің еңбек, материалдық және ... ... ... пайдаланумен тікелей байланысты. Қазіргі кезде және болашақта өндіріс қорларының барлық түрін кешенді, ... ... ... ... ғана ... даму ... ... болады.
Бұл мәселенің шешімі ең алдымен табиғаттың қалыпты ... ... оның ... ... ... тығыз байланысты. Өйткені табиғат өндіріс қорының көзі, әрі өндірісті орналастыру ортасы ... ... ... саласына қатысты. Өндірістің даму қарқыны артқан сайын табиғат ... ... ... де өсіп ... Соған байланысты әсіресе қалпына келмейтін табиғат байлығының тиімді қорының азаюы немесе ... ... ... ... ... ... артуына кері әсер етуде. Өндірісте қолданылатын табиғат қоры сапасының төмендеуінен туындайтын өндіріс тиімділігіне кері әсерді ғылыми - техникалық ... ... де жоя ... тұр. Екінші жағынан, өндірістің кері әсеріне табиғи ортаны қорғау ісі де күрделене түсті. Сондықтан да табиғат байлығын кешенді, ... ... ... күттірмей шешімін табуға тиіс мәселеге айналып отыр. Оған табиғаттың және қоғамның даму заңдылықтары негізінде, олардың үйлесімділігін ... ... ғана қол ... ... тиімді пайдалануда экономика ғылымының маңызы зор. Табиғатты қорғау, тиімді пайдалануды басқару, ... оған ... ... ... байлығын игеруге, табиғи ортаны қорғауға жұмсалған шығындардың тиімділігін анықтау, қоғамдық қажеттілікті қамтамасыз етудің тиімді ... ... ... экономика ғылымының тікелей атқаратын қызметі.
Табиғат байлығын пайдалану, табиғи ортаны қорғау білікті инженер, экономист мамандар даярлаумен де тікелей байланысты. Өйткені қазіргі ... ... ... өндіріс қорларын игеру экономикасын оның ішінде табиғат байлығын ... ... ... ... ... ... меңгеруге, қоғамға қажетті өндіріс қорларын ұйымдастыра білуге қабілетті болуға тиіс.
Бұл еңбекте табиғат байлығын пайдаланудың, ... ... ... ... жағдайы; ғылыми - техникалық жетістіктер деңгейі, олардың табиғатты пайдалануға әсері; табиғат ... ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау тиімділігін анықтау; оған экономикалық ынталандыру, басқару, ұйымдастыру әдістері қарастырылады. Сондай - ақ студенттер мен табиғат ... ... ... ... ... ... ... мен табиғи ортаны қорғау экономикасын үйренуіне көмектеседі.
Диплом ... ... ... ... ... ... - ... мұнай құбырының өзектілігі және Қазақстан Республикасының экономикасына тигізетін әсері туралы тоқталдық. Алматы облысының жер рельефімен, табиғи - ... ... ... ... ... ... болсақ ұсынылған жобадағы катодтық станция мен вертолеттік аландардың топырағының механикалық ... ... ... ... ... ... топырақтың жарамдылығын анықтадық.
Қорыта келгенде, Алматы облысындағы жүргізілген Қазақстан - ... ... ... салу ... ... жер ... және де ... тиімді пайдалану, жерді қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп қалпына келтірілді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. МемСТ 17.5.1.03-85
2. ... М.А. ... ... ... ... МемСТ 17.5.3.06-85
4. Биологическая рекультивация земель в Сибири и на Урале.-Новостибирск: Наука, 1981
5. Қазақстан Республикасының Жер кодексі 2003 ... 20 ... ... по ... ... ... ... и нарушаемых земель в Республике Казахстан. Алма-Ата. 1993 г. - 54 с.
7. Земельный кодекс Республики Казахстан. Алматы 2009 г. - 115 ... ... ... по ... проектов рекультивации нарушенных земель. Астана-2009г. - 42 с.
9. МемСТ 17.5.1.03-86 Классификация ... и ... ... для ... ... ... ... Требования к определению норм снятия плодородного слоя почвы при производстве земляных работ.
11. Охрана природы в Казахстана, ... 2003г. - 47 ... ... Ж.Т. Земельный кадастр: Управление земельными ресурсами Казахстана в рыночных условиях. - ... ... 2001.- с. ... ... Ж.Т., Сейтхамзина Г.Ж. Экономико-правовой механизм управления земельными ресурсами. Учебник. Алматы: , 19,0 п.л., 2006. 160 ... ... по ... ... ... ... ... к СНИП 1.02.01-85.
15. Есполов Т.И., Сейфуллин Ж.Т. Управление земельными ресурсами. ... , 20,0 п.л., 2004. 132 ... ... Л. И. - ... - ... ... ... - 2000 г. 70 с.
17. Постановления Правительства Республики Казахстан П РК от 02.09\2003., №890,

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы жер кадастрын нормативті - құқықтық реттеу10 бет
Алматы-Атырау учаскесінің проблемалары27 бет
Мемлекеттік жер кадастры6 бет
Құқық нормаларын іc жүзіне асыру9 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
«Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты»48 бет
Іс қағаздары компьютерде басуда ескерілетін емле ережелері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь